Skip to main content

Full text of "Bibliorum sacrorum iuxta Vulgatam Clementinam : breviario perpetuo et concordantiis aucta adnotatis etiam locis qui in monumentis fidei sollemnioribus et in liturgia romana usurpari consueverunt"

See other formats


JOHN M. KELLY LIBRARY 




IN HEttORY OF 
CARDINAL GEORGE rLAalii' CSB 



University of 
St. Michael's College, Toronto 




BIBLIORUM SACRORUM 



NOVA ED1TIO 



BIBLIORUM 
SAC RO RUM 

IUXTA VULGATAM CLEMENTINAM 
NOVA EDITIO 

BREVIARIO PERPETUO ET CONCORDANTHS AUCTA 

ADNOTATIS ETIAM LOCIS 

QUI IN MONUMENTIS FIDEI SOLLEMNIORIBUS 

ET IN LITURGIA ROMANA 

USURPARI CONSUEVERUNT 



CURAVIT 

ALOISIUS QRAMATICA 



TYPIS POLYGLOTTIS VATICANIS 

MCMLIX 
Omnia iura vindicabuntur 






Nihil obstat quominus imprimatur. 
Mediolani, die 31 Maii 1913. 



IMPRIMATUR 

Mediolani, die 21 Maii 1913. 



Sac. Achilles Ratti 
Revisor Delegatus. 



f Andreas C. Card. Ferrari 
Archiepisc. Mediolanensis 



NOVAM HANC BIBLIORVM SACRORVM EDITIONEM 

IN VSVM PRAESERTIM SCHOLAR • ECCLESIASTICAR • COMPARATAM 

ATQVE AVXILIIS INSTRVCTAM 

AD VERBVM DEI FACILIVS INTELLIGENDVM 

TVTIVSQVE INTERPRETANDVM 

PIO PP. XI 

SACRI PRINCIPATVS AN. vTlT 
L VERO A SACERDOTIO SVSCEPTO CELEBRANTI 

EDITOR 

DEVOTISSIME 

D. D. D. 



PRAEFATIO AD LECTOREM 

[Ex editione Vaticana anni MDXCII] 



In multis magnisque beneficiis, quae per sa- 
cram Tridentinam Synodum Ecclesiae suae 
Deus contulit, id in primis numerandum vi- 
detur, quod inter tot latinas editiones, divina- 
rum Scripturarum, solam veterem ac vulgatam, 
quae longo tot saeculorum usu in Ecclesia 
probata fuerat, gravissimo decreto authenti- 
cam declaravit. Nam, ut illud omittamus, quod 
ex recentibus editionibus non paucae ad hae- 
reses huius temporis confirmandas licenter de- 
tortae videbantur, ipsa certe tanta versionum 
varietas atque diversitas magnam in Ecclesia 
Dei confusionem parere potuisset. lam enim 
hac nostra aetate illud fere evenisse constat, 
quod sanctus Hieronymus tempore suo acci- 
disse testatus est (a), tot scilicet fuisse exem- 
plaria, quot codices, cum unusquisque pro 
arbitrio suo adderet vel detraheret. 

Huius autem veteris ac vulgatae editionis tanta 
semper fuit auctoritas tamque excellens praestan- 
tia, ut earn ceteris omnibus latinis editionibus 
longe anteferendam esse apud aequos iudices 
in dubium revocari non posset. Qui namque 
in ea libri continentur (ut a maioribus nostris 
quasi per manus traditum nobis est) partim 
ex sancti Hieronymi transiatione vel emenda- 
tione suscepti sunt, partim retenti ex antiquis- 
sima quadam editione latina, quam sanctus 
Hieronymus communem et vulgatam (6), san- 
ctus Augustinus Italam (c), sanctus Gregorius 
veterem translationem appellat (d). 

Ac de veteris quidem huius, sive Italae editionis 
sinceritate atque praestantia, praeclarum sancti 
Augustini testimonium exstat in secundo libro d e 
Doctrina Christiana (e), ubi latinis omni- 
bus editionibus, quae tunc plurimae circumfere- 
bantur, Italam praeferendam censuit, quod 
esset, ut ipse loquitur, ' verborum tenacior 
cum perspicuitate sententiae '. De sancto vero 
Hieronymo multa exstant veterum Patrum egre- 
gia testimonia: eum enim sanctus Augustinus (/) 
hominem doctissimum ac trium linguarum 
peritissimum vocat, atque eius translationem 
ipsorum quoque hebraeorum testimonio vera- 
cem esse confirmat. Eundem sanctus Grego- 
rius (g) ita praedicat, ut eius translationem, 



fine. 



(a) Praef. in Iosue. 

(b) S. Hieron. in c. 49 Isaiae. 

(c) S. August, lib. 2. Doctr. Christian, c. 14. 

(d) S. Gregor. epist. dedicat. ad Leandrum c. 5. in 

(e) 5. August, ubi supra. 

(f) Lib. 18. de Civitate Dei, c. 43. 

(g) Lib 20. Moral. 24. 



quam novam appellat, ex hebraeo eloquio 
cuncta verius transfudisse dicat, atque idcirco 
dignissimam esse, cui tides in omnibus habeatur. 
Sanctus autem Isidorus non uno in loco hie- 
ronymianam versionem ceteris omnibus ante- 
ponit (A), earn quae ab ecclesiis christianis com- 
muniter recipi ac probari adfirmat (i), quod sit 
' in verbis clarior et veracior in sententiis '. So- 
phronius quoque, vir eruditissimus, sancti Hie- 
ronymi translationem non latinis modo, s£d 
etiam graecis valde probari animadvertens, 
tanti earn fecit, ut psalterium et prophetas ex 
Hieronymi versione in graecum eleganti ser- 
mone transtulerit. Porro qui secuti sunt viri 
doctissimi, Remigius, Beda, Rabanus, Haymo, 
Anselmus, Petrus Damiani, Richardus, Hugo, 
Bernardus, Rupertus, Petrus Lombardus, Ale- 
xander, Albertus, Thomas, Bonaventura cete- 
rique omnes, qui his nongentis annis in Ec- 
clesia floruerunt, sancti Hieronymi versione 
ita sunt usi, ut ceterae, quae paene innume- 
rabiles erant, quasi lapsae de manibus theolo- 
Korum penitus obsoleverint. Quare non irarae- 
rito catholica Ecclesia sanctum Hieronymum 
' doctorem maximum, atque ad Scripturas sacras 
interpretandas divinitus excitatum ' ita celebrat. 
ut iam difficile non sit illorum omnium dam- 
nare Judicium, qui vel tam eximii doctoris lu- 
cubrationibus non adquiescerunt, vel etiam me- 
liora aut certe paria praestare se posse con- 
fidunt. 

Ceterum, ne tam fidelis translatio tamque 
in omnes partes Ecclesiae utilis, vel iniuria 
tempo rum vel impressorum incuria vel temcre 
emendantium audacia, ulla ex parte corrum- 
peretur, eadem sacrosancta Synodus Tridcn- 
tina illud decreto suo sapienter adiecit, ut 
haec ipsa vetus ac vulgata editio emenda- 
tissime, quoad fieri posset, imprimeretur; ne- 
que ulli liceret earn sine facultate et approba- 
tione superiorum excudere. Quo decreto simul 
typographorum temeritati ac licentiae modum 
imposuit et pastorum Ecclesiae in tanto bono 
quam diligentissime retinendo et conservando, 
vigilantiam atque industriam excitavit. 

Et quamvis insignium Academiarum theologi in 
editione vulgata pristino suo nitori restituenda 
magna cum laude laboraverint ; quia tamen in 
tanta re nulla potest esse nimia diligentia, et 
codices manu scripti complures et vetustiores 



(h) Lib. 6. Etymol. c. 5. 
(i) Lib. 1 de Divin. of fie. 12. 



Summi Pontificis iussu conquisiti atque in ur- 
bem advecti erant; et demum, quoniam exse- 
cutio generalium Conciliorum, et ipsa Scriptu- 
rarum integritas ac puritas ad curam Aposto- 
licae Sedis potissimum pertinere cognoscitur; 
ideo Pius IV Pontifex Maximus pro sua in 
omnes Ecclesiae partes incredibili vigilantia, 
lectissimis aliquot sanctae Romanae Ecclesiae 
cardinalibus aliisque turn sacrarum litterarum, 
turn variarum linguarum peritissimis viris, earn 
provinciam demandavit, ut vulgatam editionem 
latinam, adhibitis antiquissimis codicibus manu 
scriptis, inspectis quoque hebraicis, graecisque 
Bibliorum fontibus, consultis denique veterum 
Patrum commentariis, accuratissime castiga- 
rent. Quod itidem institutum Pius V prose- 
cutus est. Verum conventum ilium, ob varias 
gravissimasque Sedis Apostolicae occupationes 
iamdudum intermissum Sixtus V divina Pro- 
videntia ad summum sacerdotium evocatus 
ardentissimo studio revocavit et opus tandem 
confectum typis mandari iussit. Quod, cum 
iam esset excusum et, ut in lucem emitteretur, 
idem pontifex operam daret, animadvertens 
non pauca in sacra Biblia preli vitio irrepsisse, 
quae iterata diligentia indigere viderentur, to- 
tum opus sub incudem revocandum censuiit 
atque decrevit. Id vero cum morte praeventus 
praestare non potuisset, Gregorius XIV, qui 
post Urbani VII duodecim dierum pontifica- 
tum Sixto successerat, eius animi intentionem 
exsecutus, perficere adgressus est, amplissimis 
aliquot cardinalibus aliisque doctissimis viris 
ad hoc iterum deputatis. Sed, eo quoque et, 
qui illi successit, Innocentio IX brevissimo 
tempore de hac luce subtractis, tandem sub 
initium pontificatus dementis VIII, qui nunc 
Ecclesiae universae gubernacula tenet, opus, 
in quod Sixtus V intenderat, Deo bene iu- 
vante, perfectum est. 

Accipe igitur, christiane lector, eodem Cle- 
mente summo pontifice adnuente, ex Vaticana ty- 
pographia veterem ac vulgatam sacrae Scripturae 
editionem, quanta fieri potuit diligentia castiga- 
tam : quam quidem, sicut omnibus numeris abso- 
lutam pro humana imbecillitate adfirmare diffi- 
cile est, ita ceteris omnibus, quae ad hanc usque 
diem prodierunt, emendatiorem purioremque es- 
se, minime dubitandum. Et vero, quam vis in hac 
Bibliorum recognitione, in codicibus manu scri- 
ptis, hebraeis graecisque fontibus et ipsis ve- 
terum Patrum commentariis conferences non 
mediocre studium adhibitum fuerit; in hac ta- 



men pervulgata lectione, sicut nonnulla con- 
sulto mutata, ita etiam alia, quae mutanda 
videbantur, consulto immutata relicta sunt; 
turn quod ita faciendum esse ad offensionem 
populorum vitandam sanctus Hieronymus non 
semel admonuit (a); turn quod facile fieri posse 
credendum est, ut maiores nostri, qui ex he- 
braeis et graecis latina fecerunt, copiam me- 
liorum et emendatiorum librorum habuerint, 
quam ii, qui post illorum aetatem ad nos per- 
yenerunt, qui fortasse, tam longo tempore 
identidem describendo, minus puri atque in- 
tegri evaserunt; turn denique, quia sacrae 
congregationi amplissimorum cardinalium aliis- 
que eruditissimis viris ad hoc opus a Sede 
Apostolica delectis propositum non fuit novam 
aliquam editionem cudere vel antiquum inter- 
pretem ulla ex parte corrigere vel emendare, 
sed ipsam veterem ac vulgatam editionem la- 
tinam a mendis veterum librariorum, necnon 
pravarum emendationum erroribus repurgatam 
suae pristinae integritati ac puritati, quoad 
eius fieri potuit restituere; eaque restituta, ut 
quam emendatissime imprimeretur iuxta Con- 
cilii oecumenici decretum pro viribus operam 
dare. 

Porro in hac editione nihil non canoni- 
cum, nihil adsciticium,, nihil extraneum appo- 
nere visum est; atque ea causa fuit, cur liber 
III et IV Esdrae inscripti, quos inter canoni- 
cos libros sacra Tridentina Synodus non ad- 
numeravit; ipsa etiam Manassae regis Oratio, 
quae neque hebraice, neque graece quidem 
exstat, neque in manu scriptis antiquioribus 
invenitur, neque pars est ullius canonici libri, 
extra canonicae scripturae seriem posita sint, 
et nullas ad marginem concordantiae (quae 
posthaec inibi apponi non prohibentur), nullae 
notae, nullae variae lectiones, nullae denique 
praefationes, nulla argumenta ad librorum ini- 
tia conspiciantur. Sed, sicut Apostolica Sedes 
industriam eorum non damnat, qui concor- 
dantias locorum, varias lectiones, praefationes 
s. Hieronymi et alia id genus in aliis editio- 
nibus inseruerunt; ita quoque non prohibet, 
quin alio genere characteris in hac ipsa Vati- 
cana editione eiusmodi adiumenta, pro studio- 
sorum commoditate atque utilitate in poste- 
rum adiciantur, ita tamen ut lectiones variae 
ad marginem ipsius textus minime adnotentur. 



(a) Epist. ad Suniam et Fretellam; Praef. Evang. 
ad Damasum. 



— XIII — 



LEGENTIBUS S. 



Cum Brixiae adulescentulos in Ecclesiae spem 
succrescentes in Sacris Litteris erudirem, nullum 
mihi Bibliorum Sacrorum Vulgatae editionis 
exemplar praesto esse videbam, quoa viam 
ad Sacras Scripturas facilius interpretandas 
atque intelligendas muniret. Et, quoniam eos 
putabam inutiliter tempus terere, qui incommo- 
dum aliquod conqueruntur neque eidem student 
pro viribus mederi, eo vel magis quia querelis 
iacturam nostram reparare non licet, statueram 
in novam Bibliorum editionem incumbere, quae 
huic tantae necessitati utcumque satisfaciens, 
exemplar quidem Clementinum praeberet, at no- 
stris temporibus aptatum et iis subsidiis instru- 
ctum, quae ad Sacras Litteras divulgandas ea- 
rumque cognitionem adsequendam non parum 
utilitatis conferant. 

Quod ut adipiscerer, utque simul et brevitati 
et voluminis tenui pretio consulerem, visum est 
non abs re esse, si vestigiis quorundam ingres- 
sus, qui vulgares Bibliorum Sacrorum editiones 
curaverunt, concoodantias undique conquirerem 
et locos colligerem, sive qui paralleli dicuntur, 
sive qui in documents fidei et in litutgia ro- 
mana ab Ecclesia usurpantur, eorumque nota- 
tionem textui sacro ita apponerem, ut Icgentium 
oculis simul cum sacra oratione ea interpretatio 
quodammodo exhiberetur quam authenticam 
vocant, quae scilicet vel a Deo auctore Scriptu- 
rarum vel ab Ecclesia prodiit. 

Nostra non multum interest difftcultates enar- 
rare quae huic rei adsequendae obfuerunt, vel 
summam laborum ac vigiliarum exponere, quam, 
ut opus perficeretur, sustinui. Siquidem Deus, 
qui et ' velle ' contulit, dedit et ' perlicere '. Opus 
Dei gratia, ut ita dicam, ac beneficio concre- 
tum atque diuturni laboris haud paenitendus 
fructus utinam curatoribus animarum ceterisque 
omnibus, quibus copia commentariorum ncn 
est, et tamen verbum divinum explicare non 
modo solacium, sed officium et munus est, ali- 
quid utilitatis et commodi adferre possit! 

lis omnibus itaque omissis quae ad huius edi- 
tionis historiam spectant, aequum esse arbitror 
si, ut desiderio veri similiter indulgeam eorum 
qui legunt, pauca dicam de iis rebus quae aut 
adhibitae sunt ut exemplar maioris utilitatis ac 
perspicuitatis esset, aut ad exemplar ipsum sunt 
adiectae. 

1. Quid in hac editione ad textum quod at_ 
tinet factum sit. Norunt omnes textus Bibliorum 
Sacrorum Vulgatae editionis nullus editori catho- 
lico edendus praesto esse, praeter ilium qui 



anno MDXCII typis Vaticanis, Clemente VIII 
auctore, prodiit, quique Pontifex Maximus ea 
cautione in posterum denuo evulgari posse sta- 
tuit, ut, ' ne minima quidem particula de eo mu- 
tata, addita vel ab eo detracta, nisi aliquid 
occurreret quod typographicae incuriae adscri- 
bendum esset, inviolabiliter observarentur '. Eius 
tamen natura innixus editionis usuque fretus 
eorum omnium qui Biblia latine ediderant opti- 
mum factu arbitratus sum (id quod alibi multis 
argumentis persuadendum curavi 1 ), si in earn 
sententiam venirem, verbis illis a Clemente VIII 
tecta sarctaque fuisse ea omnia quae in textu 
sacro vere, ut dicitur, substantialia essent, 
verba nempe, verborum ordinem eaque adiuncta, 
quae utcumque Scripturae Sacrae significationem 
vimque attingerent; non ea quae minimi mo- 
menti et mere accidentalia viderentur et quae 
sive ad rectam scribendi rationem, quam ortho- 
graphiam vocant, quaeque, ut ait Quintilianus, 
' apud Romanos consuetudini inservit ideoque 
semper mutata est ', sive ad genus interpunctio- 
nis spectarent; neque ea quae diversorum tem- 
porum usibus aptarentur, vel a legibus philolo- 
giae penderent; quaeque curanda essent, non 
quo clarior sensus evaderet, sed ne idem a scri- 
bendi ratione differret, quae apud omnes valet. 
Cui consilio eo libentius indulsi quo perspectius 
mihi erat hac in re usum, qui penes aetatis no- 
strae eruditos homines obtinet, minime differre 
ab ea ratione scribendi quae temporibus s. Hie- 
ronymi invalescebat 2 _) v Idcirco non modo studui 
ut unica forma exscriberem quae, in editionibus 
Clementinis duplici vel triplici adspectu se on'e- 
runt 3 ) ; sed eas quoque formas verborum im- 



*) Videsis Delle edizioni della Clementina, Monza, 
1912, pag. 8 et sqq. 

2 ) Cf. Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latino- 
rum, Vindobonae. F. Tempsky, Voll. praesertim LIV 
et LV. 

3 ) Itaque unica forma exscripsi sequentia verba: be- 
ryllus, topazius, absinthium, secutus, persecutio, etc.. 
vertale, mixtus rum ?uis compositis, exsicco, femur, heres 
et hereditas, hordeum, nuntio cum suis compositis, levi- 
gate, proelium, sidus, sollicitus, frenum, squaleo cum 
compositis, lacryma, hiems, nummus, silva, etc. Quia 
vero Clementina editio plerumque legem phoneticam non 
negligit. quae mutationem litterae m in n importat, cum 
littera gutturalis vel dentalis sequatur; pariter quando- 
que in derivatis ab eo conctractionem invehit duorum i 
si desinentia alb s incipiat; ei ego legi obsecutus semper 
ex^ribendum esse censui quanquam. nunquid, eundem, 
veruntamen. etc. abisti, inisti, praeterisset, etc. 



B) SIGLA IN NOTULIS USUM ECCLESIASTICUM DESIGNANTIBUS 


FREQUENTIUS ADHIBITA 


a. ante 


mai. maior (hebd., Ant.) 


adv. adversus 


Ms., Mss. Missa, -sae 


Adv. Adventus 


mt. matutinum 


All. Alleluia (V.) 


Nbr. November 


Ant., Antt. Antiphona, nae 


nn. nona 


A p. App. Apostolus, Apostoll 


oct. octava 


Aug. Augustus (mensis) 


Oct. October 


b. beatus, bene; bonus 


Of. Offertorium 


ben., bened. benedictio 


off. officium 


br. brevis (L., R.) 


ord. or do (Ms. etc.) 


bul. bulla 


p. parvum (off.), post 


c. contra 


P. Pont if ex, Paschale (T.) 


can. canon 


Pass. Passionis (D. vel T.) 


Catech. R. Catechismus Romanus 


Pnt. Pentecostes 


Cf , Cff. Confessor, -res 


(P. R.) Pontificate Romanum 


Cin. Cine rum (fr. 4) 


pr. proprium (off. etc.) 


cm. commune 


prec. preces 


Cm. Communio 


prm. prima 


cmpl. completorium 


prop. propositio 


Cn. Canticum 


Prpft. Piopheiia 


comm. commemoratio 


prtm . p o to martyr 


Cone. Concilium 


Psch. Pascha 


cons. consecratio (ecclesiae) 


qcq. quacumque 


Cp., Cpp. Capitulum, -la 


Qdg. Quadragesima 


d. dies 


Qng. Quinquagesima (D.) 


D., Dd. Dominica, -cae 


QT. Quattuor Temfjora 


ded. dedicatio (ecclesiae) 


P , RR. Responsortum, -ria 


Df. Defunctus, -orum 


R. R.) Rituale Romanum 


E., Ep. Episcopus 


nt. ritus [sanctum, etc. 


Ev. Evangelium 


s. ss. sessio, supra, sanctus, -cti, sacro- 


Evang. Evangelista 


Sctar. Sanctarum (cm.) 


fr., frr. feria, -riae 


Spbr. Septembris 


frl. ferial is 


Sptg. Septuagesima (D.) 


fs., fss. festum, festa 
Or. Graduale 


SS. Sancti (fs. SS. omnium) 


Sxg. Sexagesima (D.) 


gr. gratia, -arum (actio) 


sxt. sexta 


hebd. hebdomada 


T. Tempus, Tempora 


inf. infra 


Tr. Tractus 


Int. Introitum 


trt. tertia 


Inv. Invitaiorium 


V., Vv., VV. Versus 


I. liber 


v., vot. votivum, -va, (off., Ms.) 


L., LL. Lectio, -nes 


rg, vigilia 


ll. laudes 


Virg- Virgo, Virgines 


M., Mm. Martyr, -res 


vsp. vesperae. 


PRINCIPALIUM CATECHISM 


ROMANI ARGUMENTORUM 


INDEX 


[Numeri uncis inclusi significant quot para 


^raphos editiones Catechismi R. recentiores 


in unoquoque capite admittant] 


Prooemium generate (13) 


Caput 3. De II praecepto (30) 


Pars 1. - De Symbolo Apostolorum 


» 4. De III praecepto (27) 


Caput 1. De symbolo in communi (4) 


* 5. De IV praecepto (22) 


» 2. De creatione (23) 


> 6. De V praecepto (25) 


» 3. De Filio Dei (12) 


» 7. De VI praecepto (13) 


> 4. De eius incarnatione (11) 


» 8. De VII praecepto (25) 


» 5. De eius passione et morte (16) 


> 9. De VIII praecepto 23) 


» 6. De eius descensu ad inferos (15) 


» 10. De IX et X praecepto (23) 


» 7. De eius ascensione (9) 




» 8. De eius novissimo adventu (11) 


Pars IV. - De oratione Dominica 


» 9. De Spiritu Sancto (8) 

» 10. De Ecclesia et Communione SS. (27) 


Caput 1. De oratione et eius necessitate (4) 
» 2. De utilitate orationis (11) 
» 3. De partibus et gradibus orat. (7) 
» 4. De iis quae petenda sunt (5) 
» 5. De iis pro quibus orandum est (8) 


> //. De remissione peccatorum (12) 
» 12. De resurrectione carnis (14) 
» 13. De vita aeterna (13) 


Pars II. - De Sacra mentis 


» 6. De iis ad quos oratio dirigitur (4) 


Caput 1. De sacramentis in genere (31) 


» 7. De praeparatione ad orationem (6) 


» 2. De baptismo (77) 


» 8. De modo et ordine orandi (9) 


» 3. De confirmatione (26) 


> 9. De prooemio orationis domin'uae (20) 


> 4. De eucharistia (81) 


» 10. De I petitione (9) 


> 5. De paenitentia (79) 


» //. De II petitione (19) 


» 6. De extrema unctione (16) 


» 12. De III petitione (24) 


» 7. De ordine (34) 


» 13. De IV petitione (23) 


» 8. De matrimonio (34) 


» 14. De V petitione (23) 


Pars II 1 . - De Praeceptis Decalogi 


» 15. De VI petitione (20) 


Caput 1. De praeceptis in communi (14) 


» 16. De VII petitione 12) 


» 2. De I praecepto (24) 


» 17. De c Amen » in fine orationis (6) 



— XVI — 



LIBER GENESIS 



HEBRAICE " BERESITH „ 




|N°principio & creavit Deus caelum et terram. 2 Terra 
autem erat c inanis et vacua, et tenebrae erant super 
faciem abyssi, et d spiritus Dei ferebatur super aquas. 
3 f'Dixitque Deus : /Fiat lux. Et facta est lux. 4 Et 
0vidit Deus lucem quod esset bona et divisit lucem 
a tenebris. 5 Appellavitque lucem Miem et tenebras 
*noctem. Factumque est vespere et mane, dies unus. 
6 Dixit quoque Deus : Fiat ^firmamentum in medio 
aquarum et dividat aquas ab aquis. 7 Et fecit Deus firmamentum, 
'divisitque aquas, quae erant sub firmamento, ab his '"quae erant 
super firmamentum. Et factum est ita. 8 Vocavitque Deus firma- 
mentum caelum. Et factum est vespere et mane, dies secundus. 

9 Dixit vero Deus: "Congregentur aquae, quae sub caelo sunt, in 
locum unum, et appareat arida. Et factum est ita. io Et vocavit Deus 
aridam terram congregationesque aquarum appellavit maria. Et vidit 
Deus quod esset bonum. n Et ait: °Germinet terra herbam virentem 
et facientem semen et lignum pomiferum faciens fructum iuxta genus 
suum, cuius semen in semetipso sit super terram. Et factum est ita. 
12 Et protulit terra herbam virentem et facientem semen iuxta genus 
suum lignumque faciens fructum et habens unumquodque sementem 
secundum speciem suam. Et vidit Deus quod esset bonum. 1 3 Et fa- 
ctum est vespere et mane, dies tertius. 

14 Dixit autem Deus : Fiant luminaria in firmamento caeli et di- 
vidant diem ac noctem et sint in Psigna et tempora et dies et 
annos, 15 ut luceant in firmamento caeli et illuminent terram. Et 
factum est ita. 16 «Fecitque Deus duo luminaria magna : luminare 
maius, ut praeesset diei, et r luminare minus, ut praeesset nocti, 
et Stellas. 17 Et posuit eas in firmamento caeli, ut lucerent super 
terram 18 et s praeessent diei ac nocti et dividerent lucem ac tene- 
bras. Et vidit Deus quod esset bonum. 19 Et factum est vespere et 
mane, dies quartus. 

20 Dixit etiam Deus: Producant aquae reptile animae viventis, et 
volatile super terram sub firmamento caeli. 21 Creavitque Deus *cete 
grandia et omnem animam viventem atque motabilem, quam produxe- 
rant aquae in species suas, et omne volatile secundum genus suum. 
Et vidit Deus quod esset bonum, 22 benedixitque eis dicens : "Crescite 
et multiplicamini et replete aquas maris, avesque multiplicentur super 
terram. 23 Et factum est vespere et mane, dies quintus. 

24 Dixit quoque Deus : v Producat terra animam viventem in genere 
suo, iumenta et reptilia et bestias terrae secundum species suas. 
Factumque est ita. 25 Et fecit Deus bestias terrae iuxta species suas 
et iumenta et omne reptile terrae in genere suo. Et vidit Deus quod 
esset bonum 26 et ait : ^Faciamus hominem ad ^imaginem et simili- 
tudinem nostram ; et ~praesit piscibus maris et volatilibus caeli et be- 
stiis universaeque terrae omnique reptili, quod movetur in terra. 
27 Et creavit Deus hominem ad imaginem suam; 
ad imaginem Dei creavit ilium : 
"masculum et feminam creavit eos. 
28 Benedixitque illis Deus et ait : b Crescite et multiplicamini et 
replete terram et subicite earn et dominamini piscibus maris et 
volatilibus caeli et universis animantibus, quae moventur super terram. 
29 Dixitque Deus : Ecce dedi vobis omnem herbam adferentem semen 
super terram et universa ligna, quae habent in semetipsis sementem 



LIBER GENESIS 

1, I-2Q. 



1 ss.] *Conc. Tolet. (a. 447) can. 

9;* Cone. Vat. sess. 3, cp. 1, 

can. 1, 5. 
j, 1-2, 2] Prph. in sb. s. 
1-27] LL. in Sptg. 
1, 2] RR. in Sptg. — v. cp. 2. 7. 
a Jb 38, 4-7; Jo 1, 1-3; Ac 14, 

15; Heb 1, 10. 
b Ps. 32, 6; 135, 5; Ecli 18, 1; 

2 Mc 7, 28; Ac 14, 14; 17, 

24; Col 1, r6, 17; Heb 11, 

3; Ap. 4, 11. 
c Is 45, 18; Jr 4, 23. — cf. Sap 
d Ps 32, 6. [ii, 18. 

2] * Catech. R. I 2, 23. 
ePs 32, 9- 

/ 2 Cor 4,6; Heb 11, 3. 
g vr. 10, 12, 18, 2i, 25,31. - cf. 
% Ps 73, 16. 



i Ps 103, 20. 



ft 



ro 8, 30. 



j Jb 37, 18; Jr 10, 12; 51, 15. 
I Pro 8, 27-29. 

m Ps 135, 6; 148, 4; Dn 3, 60. 

»Jb 38, 8-1 1 ; Ps 32, 7: 34- 

SI 135,6; Jr s, 22; 2 Pt 3,5- 

Ps 103, 14; Is 42,5; Heb 6, 7. 



p Ps 103. 19; Jr 10, 2; Ez 32. 

7, 8: Jl 2, 30, 31; 3, 15; Mt 

24, 29; Lc 21, 25. 
q Dt 4, 19; Ps 73, 16; 135,7-9- 
rPs 8, 4; Jb 38, 7. 



*Jr si, 35- 

t Jb 12, 7, 9; Ps 103, 25, 26. 
u cp. 8, 17; 9, !• 

V CD. 2, 19. 



26, 27] v. vr. 1, 2. 

x cp. 3, 22; 11, 7; Sap 9, 2. - 
cf. Is 6, 8. 

y cp. 5, 1; 9, 6; Ec 7, 30; Sap 
2, 23; Ecli 17, 1; 1 Cor 
11, 7; 2 Cor 3, 18; Eph 
4, 24; Col 3, 10; Jc 3, 9. 

z cp. 9, 2; Ps 8, 7,8; Ecu 17,3. 

27. 28} * Catech. R. II 8, jo. 
27-2. 10] LL. in fr. 2 p. Sptg. 
a (all) Mt 19,4; Mr io,6.-cp. 

2, 18, 21-23; Ml 2, is, 16. 
b cp. 8, 17; 9, 1; Ps 126, 3, 
127, 3; Ac 17, 26. 



(I) 



LIBER GENESIS 
l,3o — 3, 7. 



Prooemlum (1, 1-2, 3). Deus, caelo et terra creatis (1, 1-31), requiescit septimo 
die (2, 1-3). 1 Generatlenei caeli et terrae (2, 4-4, 26). Protoparentes formati et 
in paradiso positi (2, 4-25) serpentis astutia praeceptum Dei transgre- 



ccp. 9, 3; Ps 103, 14, is; Ac 

14. 16. 
djb 38, 41; Ps 144. 15. 16; 
31] v. vr. 1, 2. [146. 9- 



: E 



£c 3, 11; 7. 30; Ecli 39, 21; 
Mr 7.37; iTra 4,4; Jc 1, 17. 



2] v. cp. 1, 1, au 

a ! 



tf. Dt 4, 19; Ps 32, 6. 

Ex 20, 8-1 1 ; 31, 17; Dt s, 

12-14; Heb4,4.-cf. Jos, 17. 
c 2 Es 9, 14. - cf. Ex 20, 8-11. 
3] * Cfl^ecA. 72. /// 4, 9. 
d cp. Si i; 6, 9; 10, 1; ii, 10, 

27; 25, 12, 19; 36 1; 37, 2. 
e cf. cp. 1, ii, 12. 
/vr. 15; cp. 3, 23. 
*Jb 36, 27. 

7] v. cp. 1, 1, 2. — R. in Sptg. 
h cp. 3, 23; 18 27; Ps 102, 14; 

Ec 12, 7; 1 Cor 15, 47. 
»cp. 7, 22; Jb 27, 3; 33, 4; Is 
/ (all) 1 Cor 15, 45. [2,22. 
8, q] R. in Sptg. 
8-10] R. in fs. appar. B. M. 

V. 1mm. 
k\r. 15; cp. 13, 10; Is 51, 3; 

Ez 28, 13; Jl 2, 3; Ap. 2, 7. 
I vr. 15. 

m cp. 3, 22; Pro 3, 18; Ap 2, 
n vr. 17. [7; 22, 2, 14. 

EcJi 24, 35. 

p cf. cp. 10, 7, 29; 25, 18; 1 
q Ecli 24, 37. [Rg 15, 7- 

r Tb 6, 1; Ecli 24, 35; Dn 10, 
j v. cp. 15, 19. U- 

15-241 LL- in Jr- 3 P- Sptg. 
15] * cf. Catech. R. IV 13, 4- 

—R. in Sptg. 
t vr. s; cp. 3, 17,23; Ecli 7, 16. 
u cp. 3, 1-3; 11, 17; Ecli 17, 6. 
17] * Cone. Tr. sess. 5, can. 1. 

— Ant. in sb. a. Sptg. 
»Rm 6, 23; 1 Cor 15, 56; Jc 

1, 15; 1 Jo S, 16. 
18] * v. cp. 1. 27, 28. — R. in 
x cp. 20, 7: 26, 11. iSptg. 

y EC4.9; Ecli 36,26: 1 Cor 11, 

9; iTm 2, 13. -cf. Ecli 36. 26. 
z cp. 1, 20, 24; Ps 103, 29. 
a Ps 8, 7. 

20] * Catech. R. II 8, 10. - v. vr. 
b cp. IS, 12; 1 Rg 26, 12. ii8. 
21-23] * R. in Sptg. 
c Pro 18, 22; Heb 13, 4. 
23] * Cone. Tr. sess. 24 de Matr. 
ocp. 29, 14; Td 9, 2; 2 Rg 5, 

1; 19, 13; Ecli 17, 5; Eph S, 

28-30. - cf. Ac 17, 26. 
e 1 Cor 11, 8. 
24] * Catech. R. II 8, 24. 
f (all) Mt 19, 5; Mr 10, 7; 

Eph 5, 31. — cf. Ps 44, 10; 

1 Cor 7, 10, 11. 
e (all) 1 Cor 6, 16. — cf. Ecli 
« cp. 3, 7, 10, 11. [25, 36. 

i v. Ex 32, 25; Is 4, 3- 

1-2] * cf. Catech. R. IV is, 6, 7. 
1-20] LL. in fr. 4 p. Sptg. et 

in js. lmm. Cone, 
a Ap 12, 9; 20, 2. 
b Mt 10, 16; 2 Cor 11, 3. 
c cp. 2, 16; 17. 
d vr. ij; Jo 8, 44; 2 Cor 11, 3. 

cf. Sap. 2, 24. 
6] * cf. Catech. R. II 2, 7. 
e cf. Jc 1, 14. 
/Ecli 25, 33; 1 Tm 2, 14. 
g Ecli 42, 13. 
* vr. 12, 17; Os 6, 7. 
» vr. 5. 
;cp. 2, 25. 



generis sui, c ut sint vobis in escam 30 et d cunctis animantibus terrae 
omnique volucri caeli et universis, quae moventur in terra et in 
quibus est anima vivens, ut habeant ad vescendum. Et factum est 
ita. 31 e Viditque Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona. Et 
factum est vespere et mane, dies sextus. 

2Igitur perfecti sunt caeli et terra et omnis °ornatus eorum. 2 Com- 
plevitque Deus die septimo opus suum, quod fecerat, et b requievit 
die septimo ab universo opere quod patrarat. 3 Et c benedixit diei 
septimo et sanctificavit ilium, quia in ipso cessaverat ab omni opere 
suo, quod creavit Deus ut faceret. 

* d Istae sunt generationes caeli et terrae, quando creata sunt, in die 
quo fecit Dominus Deus caelum et terram 5 et e omne virgultum agri, 
antequam oriretur in terra, omnemque herbam regionis, priusquam 
germinaret; non enim pluerat Dominus Deus super terram, et /homo 
non erat, qui operaretur terram ; 6 sed 0fons ascendebat e terra irri- 
gans universam supernciem terrae. 7 Formavit igitur Dominus Deus 
hominem h de limo terrae et ^inspiravit in faciem eius spiraculum 
vitae, et tfactus est homo in animam viventem. 

8 Piantaverat autem Dominus Deus fc paradisum voluptatis a prin- 
cipio, in quo 'posuit hominem quem formaverat. 9 Produxitque Do- 
minus Deus de humo omne lignum pulchrum visu et ad vescendum 
suave; m lignum etiam vitae in medio paradisi lignumque n scientiae 
boni et mali. 10 Et fluvius egrediebatur de loco voluptatis ad irri- 
gandum paradisum, qui inde dividitur in quattuor capita. n Nomen 
uni °Phison : ipse est qui circuit omnem terram PHevilath, ubi na- 
scitur aurum ; 12 et aurum terrae illius optimum est : ibi invenitur 
bdellium et lapis onychinus. 13 Et nomen fluvii secundi flGehon: 
ipse est qui circumit omnem terram Aethiopiae. 14 Nomen vero flu- 
minis tertii '"Tigris: ipse vadit contra Assyrios. Fluvius autem quar- 
tus ipse est Euphrates. 

15 Tulit ergo Dominus Deus hominem, et posuit eum in paradiso vo- 
luptatis, ut 'operaretur et custodiret ilium, l 6 praecepitque ei dicens : Ex 
omni ligno paradisi comede ; 17 w de ligno autem scientiae boni et mali 
ne comedas ; v in quocumque enim die comederis ex eo x morte moricris. 

18 Dixit quoque Dominus Deus : Non est bonum esse hominem 
solum; vfaciamus ei adiutorium simile sibi. 

19 Formatis igitur, Dominus Deus, de humo cunctis animantibus 
terrae et universis volatilibus caeli, a adduxit ea ad Adam, ut videret 
quid vocaret ea; omne enim quod vocavit Adam animae viventis 
ipsum est nomen eius. 20 Appellavitque Adam nominibus suis cuncta 
animantia et universa volatilia caeli et omnes bestias terrae. Adae vero 
non inveniebatur adiutor similis eius. 21 b Immisit ergo Dominus Deus 
soporem in Adam; cumque obdormisset, tulit unam de costis eius et 
repJevit carnem pro ea 22 et aedificavit Dominus Deus costam, 
quam tulerat de Adam, in mulierem et c adduxit earn ad Adam. 
23 Dixitque Adam : d Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de came 
mea: haec vocabitur virago, e quoniam de viro sumpta est. 24 /Qua- 
mobrem relinquet homo patrem suum et matrem et adhaerebit uxori 
suae, et #erunt duo in carne una. 

2 5 * Erat autem uterque nudus, Adam scilicet et uxor eius, et *non 
erubescebant. 

3 Sed et °serpens erat b callidior cunctis animantibus terrae, quae 
fecerat Dominus Deus. Qui dixit ad mulierem : Cur praecepit vo- 
bis Deus, ut non comederetis de omni ligno paradisi? 2 Cui respondit 
mulier: c De fructu lignorum, quae sunt in paradiso, vescimur; 3 de 
fructu vero ligni, quod est in medio paradisi, praecepit nobis Deus 
ne comederemus et ne tangeremus illud, ne forte moriamur. 4 d Dixit 
autem serpens ad mulierem : Nequaquam morte moriemini. 5 Scit 
enim Deus quod in quocumque die comederitis ex eo aperientur oculi 
vestri, et eritis sicut dii scientes bonum et malum. 6 e Vidit igitur mulier 
quod bonum esset lignum ad vescendum et pulchrum oculis aspectuque 
delectabile, et tulit de fructu illius et /comedit ^deditque viro suo, 
qui ''comedit. 7 Et *aperti sunt oculi amborum. Cumque cognovissent 
se J'esse nudos, consuerunt folia ficus et fecerunt sibi perizomata. 



diuntur (3, 1-7), atque, post Redemptorem promissum, indicta singulis 
poena (8-20), a paradiso peiluntur (21-24). Generant autem Cain et 
Abel (4, 1, 2), quorum prior propter pii fratris necem (3-8), a Deo pu- 



LIBER GENESIS 






8 — 4,i 9 . 



8 Et, cum audissent vocem Domini Dei deambulantis in paradiso 
ad auram post meridiem, fc abscondit se Adam et uxor eius a facie 
Domini Dei in medio ligni paradisi. * Vocavitque Dominus Deus 
Adam et dixit ei:Ubi es? *• Qui ait: Vocem tuam audivi in pa- 
radiso et 'timui eo ^quod nudus essem et abscondi me. n Cui dixit: 
"Quis enim indicavit tibi quod nudus esses, nisi quod ex ligno, de 
quo praeceperam tibi ne comederes, comedisti? i2 Dixitque Adam: 
°Mulier, quam dedisti mini sociam, dedit mihi de ligno, et comedi. 
13 Et dixit Dominus Deus ad mulierem: Quare hoc fecisti? Quae 
respondit: ^Serpens decepit me, et comedi. 

14 Et ait Dominus Deus ad serpentem : «Quia fecisti hoc, maledictus 
es inter omnia animantia et bestias terrae: super pectus tuum gra- 
dieris et terram comedes cunctis diebus vitae tuae. 15 *Inimicitias 
ponam inter te et mulierem, et *semen tuum et M semen illius; ipsa 
v conteret caput tuum. et Hu insidiaberis calcaneo eius. 16 Mulieri 
quoque dixit: Multiplicabo aerumnas tuas et conceptus tuos; win 
dolore paries filios et sub viri potestate eris et *ipse dominabitur 
tui. 17 Adae vero dixit : Quia audisti vocem uxoris tuae et comedisti 
de ligno, ex quo praeceperam tibi ne comederes, "maledicta terra in 
opere tuo : b in laboribus comedes ex ea cunctis diebus vitae tuae. 
18 Spinas et tribulos germinabit tibi, et comedes herbam terrae. 19 c In 
sudore vultus tui vesceris pane, donee d revertaris in terram, de qua 
sumptus es ; quia e pulvis es, et in pulverem reverteris. 20 Et vocavit 
Adam nomen uxoris suae Heva, eo quod mater esset cunctorum vi- 
ventium. 

21 Fecit quoque Dominus Deus Adae et uxori eius tunicas pelliceas 
et induit eos 22 et ait : /Ecce Adam quasi unus ex nobis factus est 
sciens bonum et malum; nunc ergo, ne forte mittat manum suam 
et sumat etiam de #ligno vitae et comedat et vivat in aeternum, 
23 et emisit eum Dominus Deus de paradiso voluptatis, ut 7l operaretur 
terram, de qua sumptus est. 24 Eiecitque Adam et collocavit ante 
paradisum voluptatis ^cherubim et flammeum gladium atque versatilem 
ad custodiendam viam ligni vitae. 

4 Adam vero cognovit uxorem suam Hevam, quae concepit et 
peperit Cain dicens: a Possedi hominem per Deum. 2 Rursumque 
peperit fratrem eius Abel. Fuit autem Abel pastor ovium et Cain 
agricola. 3 Factum est autem post multos dies ut offerret Cain 6 de 
fructibus terrae munera Domino ; 4 Abel quoque obtulit de c primogenitis 
gregis sui et de adipibus eorum, et ^respexit Dominus ad Abel et 
ad munera eius ; 5 e ad Cain vero et ad munera illius non respexit ; 
iratusque est Cain vehementer, et concidit vultus eius. 6 Dixitque Do- 
minus ad eum: Quare iratus es? et cur concidit facies tua? 7 Nonne 
^si bene egeris, recipies; sin autem male, ^statim in foribus pec- 
catum aderit? Sed 7l sub te erit appetitus eius, et tu dominaberis illius. 
8 Dixitque Cain ad Abel fratrem suum: ^Egrediamur jioras. Cumque 
essent in agro, consurrexit Cain adversus fratrem suum Abel et 
'interfecit eum. 9 Et fc ait Dominus ad Cain : Ubi est Abel frater 
tuus? Qui respondit: *Nescio: num custos fratris mei sum ego? 
i* Dixitque ad eum: Quid fecisti? Vox sanguinis rratris tui m clamat 
ad me de terra. U Nunc igitur "maledictus eris super terram, quae 
aperuit os suum et suscepit sanguinem fratris tui de manu tua. 
12 Cum operatus fueris earn, non dabit tibi fructus suos; °vagus et 
profugus eris super terram. 1 3 Dixitque Cain ad Dominum: Maior 
est iniquitas mea, quam ut veniam merear. I 4 PEcce eicis me hodie 
a facie terrae, et a facie taa «abscondar et ero vagus et profugus 
in terra : r omnis igitur, qui invenerit me, occidet me. 1 5 Dixitque ei 
Dominus: *Nequaquam ita net; sed omnis qui occiderit Cain *septu- 
plum punietur. Posuitque Dominus Cain signum, ut non interficeret 
eum omnis qui invenisset eum. 16 "Egressusque Cain a facie Domini 
habitavit profugus in terra ad orientalem plagam Eden. 17 Cognovit 
autem Cain uxorem suam, quae concepit et peperit Henoch; et 
aedificavit civitatem, vocavitque nomen eius ex nomine (filii sui 
Henoch. J8 Porro Henoch genuit Irad, et Irad genuit Maviael, et 
Maviael genuit Mathusael, et Mathusael genuit Lamech. 19 Qui accepit 



8-10] R. in fr. 2 to. Sptg. 
kci. Jb 31, 33; Ps 138, 1-12; 

Jr 23, 24. 
I Sap 17, 10, 11. 
m vr. 7. — v. cp. 2, 25. 
n 1 To 3, 20. 

i 2 yCatech.R.II 8,26 ;IV 14,15. 
cp.2, 18; Jb3i,33; Pro 28, 13. 
P vr. 4: 2 Cor 11,3; * Tm 2, 14. 
q cf. Ex 21, 29. 
r Is 65, 25; Mic 7, 17. 
14-15] * Catech. R. 1 3, t. — 

Ant in Js. I mm. Cone. 
/j] * Pii IX bulla « Ineffabilis 

Deus ». — * cj. prop. 18 

Syn. Pist. a Pio VI damn, 
s Sap 10, 2. 

/Mt 3, 7; 13, 38; Jo 8, 44. 
wis 7, 14; Mic 5, 3; Mt 1, 23, 

25- Lc 1, 34, 35 ; Gal 4. 4; 

1 Tm 2, 15. 
v Rm 16. 20; Heb 2, 14; 1 Jo 

5, s; Ap. 20, 1-3, 9- 

* Jo 14, 30;* Ap 12 30. 
Is 26, 17; Jo 16, 21. 



14, 34; Eph 5, 



y Is 2 

z 1 Cor 11, 3; 

22-24; 1 Tm 2, 11, 12. 
/7] * cf- Catech. R. II 5, 65; 

IV 9, 8; 13, 5- 
17, 18] R. in }s. ss. spin. Cor. 
Is 24, s. 6. 



a cp. s, 20; 19 24, 5. 6. 

b Jb s, 7; Ps 126, 2; Ecli 7, 16. 

c 2 Th 3, 10, 12. 

10,22,21] R. in jr. 2 p.Sptg.et 

in expulsione paenit. (P. R.). 
iob] Ant. in imposit. ciner. 
djb 10, 9; 34, 15; Ps 103, 29: 

145, 4; Ec 12, 7; Sap 2. 3; 

1 Mc 2, 63. — cf. cp.5, 5; 

Rm s, 12; Heb 9, 27. 
e cp. 2, 7; Ps 102, 14; Ecli 10, 

9. — v. Ec 3, 20. 
21] * cf. Catech. R. IV 9, 8. 
23, 24] * cf. Catech. R. IV 0, 
/vr. 5- 18; it, 17. 

|cp. 2, 9. 
h cp. 4, 2; 9, 20; Ecli 7, 16. 

— cf. cp. 2. 5. 
i Ps 17, 10; 103,4; Ez 10, i,ss. 
1-16I LL. in jr. 5 p. Sptg. 
a cf. Pro 8, 22. 
b v. Lv 2, 12; Nm 18, 12. 
c v. Nm 18, 17; Pro 3, 9. 
d Heb 11, 4. — cf. Nm 16. 15. 
e cf. Pro 21, 27. 
f Ec 8, 12, 13: Is 3, 10, 11 : Rm 
g cf. Ecli 5, 1; Rm6,i2. [2,6-11. 
net. Nm 32, 23; Gal 5, 17 
*' Ecli 8, 19. 
jSap. 10, 4; Mt 23, 32, 35; 

1 Jo 3, 12, 15; Ju 11. 
8, 10] * Catech. R. I 5, 5; III 
9-1 i~}R. in Sptg. [6, 14. 

k v. Ps 9, 13. 
/ To 8, 44. 

m Heb 12, 24. — cf. Ap. 6, 10. 
n Dt 27, 24. — cf. Nm 35, 33. 
oDt 28, 65. 

13I * Catech. R. II 5, 6; IV 
p Jb 15, 20-24. [14, 4. 

?4Rg 24, 20; Ps 142, 7; Jr 52, 

3. — cf. Ps so, 13. 
f cp. 9, 6; Nm 35, 33; Sap 17, 
s Nm 35, 19; Ez 18, 23. [11. 
t Ps 78. 12. 
« v. vr. 14. 
17-55] LL. in fr. 6 p. Sptg. 



19] * cf. Catech. R. II 8, 19. 



— 3 — 



LIBER GENESIS 
4, 20 — 6,3. 



uvr. is. 

xci. Mt 18, 22; Lc 17, 4- 

yep. 5, 3- , 

z 1 Par 1, 1: Lc 3, 38. 

a cp. 5. 6. 

* cp. 12, 8; 21, 33; 3 Kg 18, 

24, Ps 104, 1; 115. 13, x 7; 

Jl 2, 32; Sph 3, 9; Zc 13, 9; 

1 Cor i, 2. 



a cp. 1, 26, 27; 9, 6; Sap 2, 

23; Ecli 17, 1. 

£ 1 Cor 15, 49- 

4-32] 1 Par 1,1-4; Lc 3.36-38. 

c cp. 4, 25- 

d cp. 3, 19; Heb 9. 27. 

e cp. 4, 26. 



5-j/] II. m j£. p. Sptg. 



/Ju 14. IS. 



£ vr. 24 : cp. 6, 9. — cf. Mic 6, 
8; Mai 2, 6. 

A Ecli 44, 16; 49, 16; Heb 11, 
5. — cf. 4 Reg 2, 11; Sap 4, 
10, 11; Is 57, 1, 2. 



*cp. 3, 17-19; 4. 11. 

ex 31-8, 2] Prph. in sb. s. 

31-6, 15] LL. in Sxg. 

} cp. 6, 10. 

* cp. 10, 21. 

aMt 24 38, 

b 1 Pt 3, 19, 20. — cf. 2 Es 9, 



nitur (9-12). Cain gignit Henoch, unde et Lantech. (13-24). Adae vero 
nascitur Seth, a quo Enos (25-26). 2. - Generationes Adam (5, 1-6, 8), seu vita 
et progenies priorum patriarcharum ab Adam ad Noe (5, 1-31), quo 



30; Gal 5, 16, 17. 
Ps 77. 39. 



duas uxores : nomen uni Ada et nomen alteri Sella. 20 Genuitque 
Ada label, qui fuit pater habitantium in tentoriis atque pastorum. 
21 Et nomen fratris eius Iubal : ipse fuit pater canentium cithara et 
organo. 22 Sella quoque genuit Tubalcain, qui fuit malleator et faber 
in cuncta opera aeris et ferri. Soror vero Tubalcain Noema. 23 Dixit- 
que Lamech uxoribus suis Adae et Sellae: 

Audite vocem meam uxores Lamech; 

auscultate sermonem meum; 
quoniam occidi viarum in vulnus meum 
et adulescentulum in livorem meum: 
24 v septuplum ultio dabitur de Cain; 
de Lamech vero septuagies septies. 
25 Cognovit quoque adhuc Adam uxorem suam, et peperit filium, 
vvocavitque nomen eius Seth dicens: Posuit mihi Deus semen aliud 
pro Abel, quem occidit Cain. 26 Sed et *Seth natus est films, quem 
vocavit °Enos. Iste coepit ft invocare nomen Domini. 

5 Hie est liber generationis Adam : in die qua creavit Deus homi- 
nem ad a similitudinem Dei fecit ilium. 2 Masculum et feminam 
creavit eos et benedixit illis et vocavit nomen eorum Adam, in die 
quo creati sunt. 3 Vixit autem Adam centum triginta annis et genuit 
ad b imaginem et similitudinem suam c vocavitque nomen ejus Seth. 
4 Et facti sunt dies Adam, postquam genuit Seth, octingenti anni, 
genuitque filios et filias. 5 Et factum est omne tempus, quod vixit 
Adam, anni nongenti triginta, et d mortuus est. 

6 Vixit quoque Seth centum quinque annis et genuit e Enos. 7 Vixit- 
que Seth, postquam genuit Enos, octingentis septem annis genuitque 
filios et filias. 8 Et facti sunt omnes dies Seth nongentorum duodecim 
annorum, et mortuus est. 

9 Vixit vero Enos nonaginta annis, et genuit Cainan. 10 Post cuius 
ortum vixit octingentis quindecim annis, et genuit filios et filias. UFac- 
tique sunt omnes dies Enos nongenii quinque anni, et mortuus est. 

12 Vixit quoque Cainan septuaginta annis et genuit Malaleel. 13 Et 
vixit Cainan, postquam genuit Malaleel, octingentis quadraginta annis, 
genuitque filios et filias. 14 Et facti sunt omnes dies Cainan nongenti 
decern anni, et mortuus est. 

15 Vixit autem Malaleel sexaginta quinque annis et genuit Iared. 
!« Et vixit Malaleel, postquam genuit Iared, octingentis triginta annis 
et genuit filios et filias. 17 Et facti sunt omnes dies Malaleel octin- 
genti nonaginta quinque anni, et mortuus est. 

18 Vixitque Iared centum sexaginta duobus annis et genuit Henoch. 
19 Et vixit Iared, postquam genuit /Henoch, octingentis annis et ge- 
nuit filios et. filias. 20 Et facti sunt omnes dies Iared nongenti sexa- 
ginta duo anni, et mortuus est. 

21 Porro Henoch vixit sexaginta quinque annis, et genuit Mathu- 
salam. 22 Et tfambulavit Henoch cum Deo, et vixit, postquam genuit 
Mathusalam, trecentis annis, et genuit filios et filias. 23 Et facti sunt 
omnes dies Henoch trecenti sexaginta quinque anni. 24 <Ambulavitque 
cum Deo, et non apparuit, quia tulit eum Deus. 

2 5 Vixit quoque Mathusala centum octoginta septem annis et ge- 
nuit Lamech. 26 Et vixit Mathusala, postquam genuit Lamech, septin- 
gentis octoginta duobus annis et genuit filios et filias. 27 Et facti sunt 
omnes dies Mathusala nongenti sexaginta novem anni, et mortuus est. 

28 Vixit autem Lamech centum octoginta duobus annis, et genuit 
filium 29 vocavitque nomen eius Noe dicens: Iste consolabitur nos ab 
operibus et laboribus manuum nostrarum in terra *cui maledixit 
Dominus. 30 Vixitque Lamech, postquam genuit Noe, quingentis no- 
naginta quinque annis, et genuit filios et filias. 31 Et facti sunt omnes 
dies Lamech septingenti septuaginta septem anni, et mortuus est. 

Noe vero, cum quingentorum esset annorum, %enuit Sem, Cham 
et fclapheth. 

6Cumque coepissent homines multiplicari super terrain et filias pro- 
creassent, 2 videntes filii Dei filias hominum quod essent pulchrae 
a acceperunt sibi uxores ex omnibus, quas elegerant. 3 Dixitque Deus : 
6 Non permanebit spiritus meus in nomine in aeternum, quia c caro est ; 



vivente, omne genus humanum corruptum diluvio damnatur (6, 1-8) 3. Ge- 
ncrationes Noe 16, 9-9, 29). Noe, in arcam, Deo praecipiente, exstructam 
\b, 9-22) cum suis et omnium animantium generibus ingressus (7, 1-9), 



LIBER GENESIS 

6,4 — 7,17 



eruntque dies illius centum viginti annorum. 4 d Gigantes autem erant 
super terram in diebus illis. Postquam enim ingressi sunt nui Dei 
ad filias hominum, illaeque genuerunt, isti sunt potentes a saeculo 
viri famosi. 

5 e Videns autem Deus quod multa malitia hominum esset in terra, 
et /cuncta cogitatio cordis intenta esset ad malum omni tempore, 
6 spaenituit eum quod hominem fecisset in terra. Et Hactus dolore 
cordis intrinsecus, 7 Delebo, inquit, hominem, quem creavi, a facie 
terrae, ab nomine usque ad animantia, a reptili usque ad volucres 
caeli; paenitet enim me fecisse eos. 

8 Noe vero 'invenit gratiam coram Domino. 

9 Hae sunt generationes Noe : ■'Noe vir iustus atque fc perfectus fuit 
in generationibus suis, 'cum Deo ambulavit 10 et genuit tres filios 
Sem, Cham et Iapheth. ll m Corrupta est autem terra coram Deo, et 
"repleta est iniquitate. 12 Cumque °vidisset Deus terram esse corru- 
ptam (omnis quippe caro corruperat viam suam super terram), 13 di- 
xit ad Noe : PFinis universae carnis venit coram me ; tfrepleta est terra 
iniquitate a facie eorum, et ego disperdam eos cum terra. 14 Fac tibi 
arcam de? lignfs) levigatis; mansiunculas in area facies, et bitumine 
linies intririseetis et extrinsecus. 15 Et sic facies earn : trecentorum 
cubitorum erit longitudo arcae, quinquaginta cubitorum latitudo, et 
triginta cubitorum altitudo illius. 16 Fenestram in area facies, et in 
cubito consummabis summitatem eius; ostium autem arcae pones ex 
latere ; deorsum cenacula et tristega facies in ea. 17 r Ecce ego addu- 
cam aquas diluvii super terram, ut interficiam omnem carnem, in qua 
spiritus vitae est subter caelum: universa, quae in terra sunt, con- 
sumentur. 18 6 Ponamque foedus meum tecum : et *ingredieris arcam 
tu et filii tui, uxor tua et uxores nliorum tuorum tecum. 19 Et ex 
cunctis animantibus universae carnis bina induces in arcam, ut vivant 
tecum, masculini sexus et feminini. 2 «De volucribus iuxta genus suum 
et de iumentis in genere suo et ex omni reptili terrae secundum genus 
suum, bina de omnibus ingredientur tecum, ut possint vivere. 2 lTolles 
igitur tecum ex omnibus escis, quae mandi possunt, et comportabis 
apud te ; et erunt, tam tibi quam illis, in cibum. 22 "Fecit igitur Noe 
omnia quae praeceperat illi Deus. 

7Dixitque Dominus ad eum : a Ingredere tu et omnis domus tua in 
arcam; He enim vidi iustum coram me in generatione hac. 2 Ex 
omnibus animantibus c mundis tolle septena et septena, masculum et 
feminam; de animantibus vero d immundis duo et duo, masculum et 
feminam. 3 Sed et de volatilibus caeli septena et septena, masculum 
et feminam, ut salvetur semen super faciem universae terrae. 4 Adhuc 
enim, et post dies septem e ego pluam super terram quadraginta die- 
bus et quadraginta noctibus, et delebo omnem substantiam, quam feci, 
de superficie terrae. 5 /Fecit ergo Noe omnia quae mandaverat ei 
Dominus. 6 Eratque sescentorum annorum, quando diluvii aquae 
inundaverunt super terram. 

Et ^ingressus est Noe et filii eius, uxor eius et uxores nliorum 
eius cum eo in arcam propter aquas diluvii. 8 De animantibus quoque 
mundis et immundis et de volucribus et ex omni, quod movetur 
super terram, 9 duo et duo ingressa sunt ad Noe in arcam, masculus 
et femina, ft sicut praeceperat Dominus Noe. 10 Cumque transissent 
septem dies, aquae diluvii inundaverunt super terram. u Anno ses- 
centesimo vitae Noe, mense secundo, septimodecimo die mensis, 
rupti sunt omnes 'fontes abyssi magnae, et ^cataractae caeli apertae 
sunt, 12 et facta est pluvia super terram quadraginta diebus et qua- 
draginta noctibus. 13 In articulo diei illius ingressus est Noe et Sem 
et Cham et Iapheth filii eius, uxor illius et tres uxores nliorum eius 
cum eis in arcam : 14 ipsi et omne animal secundum genus suum, 
universaque iumenta in genere suo et omne quod movetur super 
terram in genere suo cunctumque volatile secundum genus suum, 
universae aves omnesque volucres 15 fc ingressae sunt ad Noe in arcam, 
bina et bina ex omni carne in qua erat spiritus vitae. 16 Et quae 
ingressa sunt, masculus et femina ex omni carne introierunt *sicut 
praeceperat ei Deus; et inclusit eum Dominus deforis. 17 Factumque 



d Jb 26, 6; Sap 14, 6; Ecli 16, 
8; Bar 3, 26. - cf. Jdt 16, 8. 



e Ps. 13, 2, 3. 

/cp. 8, 21; Pro 6, 16, 18; Mt 

IS, 19. 
6, 7]. * Catech. R. II 2, 9; 3, 3. 
g 1 Rg is, 11, 35; Jr 18, 10; 

26, 3, 13, 19; Jn 3, 10. - cf. 

Nm 23, 19; 1 Rg 15, 29; Ps 

109, 4, 8; Jr 4, 28; 20, 16. 
h Is 63, 10; Eph 4, 30. - cf. 4 

Rg 10, 32. 
p] v. cp. is, 6. - R. in Sxg. 
i cp. 19, 19; Ex 32, 12 ss.; Lc 

1, 30; Ac 7, 46. 
; cp. 7, 1; Ecli 44, 17; Ez 14, 
k Lc 1, 6. 14; 2 Pt 2, s. 

/ cp. s, 22. - cf. Heb 11, 7. 
13, i4\ R- in Sxg. et Ant. in 

sb. a. Sxg. 
i4\*Bonifacii VIII bul. « Unam 

sanctatn ». * Catech. R. I 10, 

19. 
m Ps 52, 2-4. 
n Jb 22, 15-17- 
Ps 13, 2. 
p Ez 7, 2-7; Am 8, 2. 
q Ez 8, 17; 28, 16. 
r cp. 7, 4, 21; 2 Pt 2, 5. 
* cp. 9, 9, 11. 
t cp. 7, 1, 13; Sap 14, 6; 1 Pt 

3. 20. 



« Heb 11, 7. - cf. Ex 40, 16. 
22] v. vr. p. - R. in cm. Cf. 

1 -18] LL. in fr. 2 p. Sxg. 

i] V. CP. 6, 22. 

a cp. 6, 18; 2 Pt 2, 5. 

b cp. 6, 9; Ps 32, 18 s. 

2] * Catech. R. I 10, 8. 

c cp. 8, 20. - cf. Lv 11, 1-9. 

d Lv 11, 10 ss. 

3] v. vr. 13, 14. 

e vr. 12, 17. - cf. Jb 37, 11-13- 

/ cp. 6, 22. 



fSap 10, 4; 14, 6; Mt 24, 
37-39; Lc 17, 26; Heb 11, 
7; 1 Pt 3, 20; 2 Pt 2, 5. 



h cp. 6, 19. 

i cp. 8, 2; Pro 8, 27, 28; Ex 

26, 19. - cf. Am 9, 6. 
; cp. 8, 2; 4 Rg 7. 19; Ps 77. 

23; Ts 24, 18; Ml 3, 10. 
12, 13I * Catech. R. II 2, p. - 

R. in Sxg. etc. 



iSl v. vr. 12, 13. 
k cp. 6, 20. 
/ vr. 2, 3. 



S — 



LIBER GENESIS 
7, 18 — 9, 6. 



m vr. 4, 12. 



n vr. 4; cp. 6, 13, 17; Sap 10, 
4; bcli 39, 28; 40, 10; 1 -ft 
3, 20; 2 Pt 3, 6. 

cp. 6, 13, 17; Jb 22, 16; Mt 
24, 38; Lc 17, 27. 

P cp. 2, 7. 

2j] * t/. Caf«cA. R. I 10, 16. 
— v. vr. 13. 

q Sap io, 4; 1 Pt 3, 20; 2 Pt 
2, 5- 

J-/3I Z,L. *'« /r. j p. Sxg. 

1-2] V. in prec. ad postul. se- 
ven. (R. R.). 

1-3] R. in jr. 2 p. Sxg. 

a cp. 19, 29; 30, 22; Ex 2, 24 
1 Rg 1, 19. — cf. Ps 8, 5. 

b Ex 14, 31. 

rep. 7, IX. 

d4 Rg 19, 37; (Is 37, 38; Jr 
5i, 27). 



e cp. 6, 16. 



15-0, 6] LL. in jr. 4 p, Sxg. 
} cf. cp. 7, 13. 



g cp. 1, 22, 28; 9, 1, 7. 

n cp. 7, 2. 

» Lv 1, 9; Ez 16 19; 20, 41; 

2 Cor 2, 15; Ephs,2; Pb.4,18. 
jcp. 3, 17;. 6, 17. 
20 21] R. tn Sxg. 
21]* Catech. R. IV 12, 3. — * cf. 

Cone. Tr. sess. 23, cp. 18 de R. 
I cp. 6, s; Jb 14, 4; Ps 50, 7; 

57. 4; Jr 17, 9; Km 1, 21.— 
cf. Tb 4, 14; Mt 15, 19; Rm 3, 

23; 7 21. 
m cp. 9, II, 15; Is 54, 9- 
n cp. 1, 14; Jr 5, 24. 
Jr 33, 20, 25. 
/] v. cp. 8, 20. — R. in Sxg. 
a cp. 1, 22, 28; 8, 17. 
b Ecli 17, 4. — cf. Ps 8, 7-9; 

Jc 3, 7. 
2-?] * Catech. R.11I 6,1,3,14,15. 
c Dt 12, 15; 1 Tm 4. 3, 4- 
d cf. cp. 1, 29; Col 2, 16. 
c Lv 17, 10, 14; Dt 12, 16,23; 

1 Rg 14. 33; Ac 15, 20, 29. 

— cf. Jo 6. 54, 55- 
/Ex 21, 28 ss. 

g cp. 4, 10, 11. — cf. cp. 42,32. 
It Ex 21, 12 ss.; Lv 24, 17; Nm 

35. 3i. .*'*. — cf. Mt 26, 52; 

Ap 13, 10. 



ab aquis, quae inundantes terram omnem carnem consumunt (10-24), 
servatur. Cessato vero diluvio, et certior /actus de exsiccata terra 
(8, 1-13) arcam relinquit, Deo sacrificat (14-22) et cum eo foedus 



est diluvium OT quadraginta diebus super terram, et multiplicatae sunt 
aquae et elevaverunt arcam in sublime a terra. 18 Vehementer enim 
inundaverunt et omnia repleverunt in superficie terrae; porro area 
ferebatur super aquas. 19 Et aquae praevaluerunt nimis super terram, 
opertique sunt omnes montes excelsi sub universo caelo. 20 Quindecim 
cubitis altior fuit aqua super montes, quos operuerat. 21n Consumptaque 
est omnis caro, quae movebatur super terram, volucrum, animantium, 
bestiarum omniumque reptilium, quae reptant super terram : °universi 
homines 22 et cuncta, in quibus fspiraculum vitae est in terra, mortua 
sunt. 23 Et delevit omnem substantiam, quae erat super terram, ab 
homine usque ad pecus, tarn reptile quam volucres caeli, et deleta sunt 
de terra; eremansit autem solus Noe et qui cum eo erant in aTca. 
24 Obtinueruntque aquae terram centum quinquaginta diebus. 

8 a Recordatus autem Deus Noe cunctorumque animantium et om- 
nium iumentorum, quae erant cum eo in area, 6 adduxit spiritum 
super terram, et imminutae sunt aquae. 2 Et clausi sunt c fontes abyssi 
et cataractae caeli, et prohibitae sunt pluviae de caelo. 3 Reversaeque 
sunt aquae de terra euntes et redeuntes, et coeperunt minui post 
centum quinquaginta dies. 4 Requievitque area mense septimo, vige- 
simo septimo die mensis super montes ^Armeniae. 5 At vero aquae 
ibant et descrescebant usque ad decimum mensem ; decimo enim mense, 
prima die mensis apparuerunt cacumina montium. 6 Cumque transissent 
quadraginta dies, aperiens Noe e fenestram arcae, quam fecerat, di- 
misit corvum; 7 qui egrediebatur et non revertebatur, donee sicca- 
rentur aquae super terram. 8 Emisit quoque columbam post eum, ut 
videret si iam cessassent aquae super faciem terrae. 9 Quae, cum non 
invenisset ubi- requiesceret pes eius, reversa est ad eum in arcam, 
aquae enim erant super universam terram. Extenditque manum, et 
apprehensam intulit in arcam. 10 Exspectatis autem ultra septem diebus 
aliis, rursum dimisit columbam ex area; ll at ilia venit ad eum ad 
vesperam portans ramum olivae virentibus foliis in ore suo. Intellexit 
ergo Noe quod cessassent aquae super terram, 12 exspectavitque nihi- 
lominus septem alios dies et emisit columbam, quae non est reversa 
ultra ad eum. 

13 lgitur sescentesimo primo anno, primo mense, prima die mensis 
imminutae sunt aquae super terram, et aperiens Noe tectum arcae 
adspexit, viditque quod exsiccata esset superficies terrae. 14 Mense se- 
cundo, septimc et vicesimo die mensis arefacta est terra. 

15 Locutus est autem Deus ad Noe dicens : 16 ^Egredere de area 
tu et uxor tua, filii tui et uxores filiorum tuorum tecum. 17 Cuncta 
animantia, quae sunt apud te ex omni came, tarn in volatilibus quam 
in bestiis et universis reptilibus, quae reptant super terram, educ 
tecum, et ingredimini super terram : ^crescite et multiplicamini super 
earn. 18 Egressus est ergo Noe et filii eius, uxor illius et uxores filio- 
rum eius cum eo ; ld sed et fc omnia animantia, iumenta et reptilia, 
quae reptant super terram, secundum genus suum egressa sunt de 
area. 

20 Aedificavit autem Noe altare Domino, et tollens de cunctis pe- 
coribus et volucribus mundis obtulit holocausta super altare. 21 Odora- 
tusque est Dominus ^dorem suavitatis et ait : Nequaquam ultra ima- 
ledicam terrae propter homines; Census enim et cogitatio humani 
cordis in malum prona sunt ab adulescentia sua; m non igitur ultra 
percutiam omnem animam viventem, sicut feci. 22 "Cunctis diebus 
terrae, sementis et messis, frigus et aestus, aestas et hiems, °nox et 
dies non requiescent. 

9Benedixitque Deus Noe et filiis eius, et dixit ad eos: °Crescite et 
multiplicamini et replete terram, 2 ft et terror vester ac tremor sit 
super cuncta animalia terrae et super omnes volucres caeli : cum 
universis, quae moventur super terram, omnes pisces maris manui 
vestrae traditi sunt. 3 c Et omne, quod movetur et vivit, erit vobis in 
cibum : ^quasi holera virentia tradidi vobis omnia ; * excepto quod 
e carnem cum sanguine non comedetis. 5 ^Sanguinem enim animarum 
vestrarum requiram de manu cunctarum bestiarum; et -°de manu ho- 
minis, de manu viri et fratris eius requiram animam hominis. 6 '•Qui- 



percutit; benedictiones autem acceptas (9, 1-17) in Sem et lapheth 
trans fert; Chanaan vero filio Cham, qui ei illuserat, maledicit 
(18-29). 4. Generationes Sera, Cham et lapheth (10, 1-11, 9), seu filii lapheth (2-5), 



LIBER GENESIS 
9, 7 — 10, 18. 



cumque effuderit humanum sanguinem, fundetur sanguis illius ; <ad 
imaginem quippe Dei factus est homo. 7 iVos autem crescite et mul- 
tiplicamini, et ingredimini super terram, et implete earn. 

8 Haec quoque dixit Deus ad Noe et ad filios eius cum eo : • Ecce 
ego 'statuam pactum meum vobiscum et cum semine vestro post vos, 
10 et ad omnem animam viventem, quae est vobiscum, tam in volu- 
cribus quam in iumentis et pecudibus terrae cunctis, quae egressa 
sunt de area, et universis bestiis terrae. U *«Statuam pactum meum 
vobiscum, et nequaquam ultra interficietur omnis caro aquis dUuvii, 
neque erit deinceps diluvium dissipans terram. 

12 Dixitque Deus : n Hoc signum foederis, quod do inter me et vos et 
ad omnem animam viventem, quae est vobiscum in generationes sem- 
piternas; 13 °arcum meum ponam in nubibus, et erit signum foederis 
inter me et inter terram. 14 PCumque obduxero nubibus caelum, appa- 
rebit arcus meus in nubibus ; 15 e t «recordabor foederis mei vobiscum 
et cum omni anima vivente quae carnem vegetat ; et non erunt ultra 
aquae diluvii ad delendum universam carnem. 16 Eritque arcus in 
nubibus, et videbo ilium et recordabor foederis sempiterni, quod 
pactum est inter Deum et omnem animam viventem universae carnis, 
quae est super terram. 17 Dixitque Deus ad Noe : Hoc erit signum 
foederis, quod constitui inter me et omnem carnem super terram. 

18 Erant ergo filii Noe, qui egressi sunt de area, s Sem, Cham et la- 
pheth ; porro Cham ipse est pater Chanaan. l^Tres isti filii sunt Noe, et 
'ab his disseminatum est omne genus hominum super universam terram. 

20 Coepitque Noe, vir agricola, exercere terram et plantavit vineam. 

2 1 "Bibensque vinum inebriatus est et nudatus in tabernaculo suo. 

22 Quod cum vidisset Cham pater Chanaan, verenda scilicet patris sui 
esse nudata, nuntiavit duobus fratribus suis foras. 23 *>At vero Sem et 
lapheth pallium imposuerunt umeris suis, et incedentes retrorsum 
operuerunt verenda patris sui; faciesque eorum aversae erant et 
patris virilia non viderunt. 24 Evigilans autem Noe ex vino, cum didi- 
cisset quae fecerat ei filius suus minor, 2 5 ait : 

^Maledictus Chanaan: 

„ c ~. .. ^servus servorum erit fratribus suis. 

26 Dixitque : 

Benedictus Dominus Deus Sem ! 

Sit Chanaan servus eius. 

2 7 *Dilatet Deus lapheth, 

et habitet in tabernaculis Sem, 

sitque Chanaan servus eius. 

28 Vixit autem Noe* post diluvium trecentis quinquaginta annis. 

29 Et impleti sunt omnes dies eius nongentorum quinquaginta anno- 

rum, et mortuus est. 

1 A Hae sunt generationes filiorum Noe : Sem, Cham et lapheth ; na- 
* " tique sunt eis filii post diluvium. 

2 Filii lapheth Gomer et a Magog et Madai et 6 Iavan et Thubal et 
Mosoch et Thiras. 3 Porro filii Gomer c Ascenez et Riphath et Tho- 
gorma. 4 Filii autem Iavan Elisa et d Tharsis, e Cetthim et Dodanim. 
5 Ab his divisae sunt /insulae gentium in regionibus suis, unusquisque 
secundum linguam suam et familias suas in nationibus suis. 

5 Filii autem Cham Chus et Mesraim et Phuth et Chanaan. 7 Filii 
Chus tfSaba et Hevila et Sabatha et Regma et Sabatacha. Filii Regma 
Saba et Dadan. 8 Porro Chus genuit Nemrod : ipse coepit esse potens 
in terra 9 et erat robustus venator coram Domino. Ob hoc exivit pro- 
verbium : quasi Nemrod robustus venator coram Domino. 1° A Fuit 
autem principium regni eius ^Babylon et Arach et Achad et Chalanne 
in nerra Sennaar. H De terra ilia egressus est Assur, et aedificavit 
fc Niniven et plateas civitatis et Chale, 12 Resen quoque inter Niniven 
et Chale : haec est civitas magna. 1 3 At vero Mesraim genuit Ludim 
et Anamim et Laabim, Nephthuim 1 4 et Phetrusim et Chasluim, de 
quibus egressi sunt Philisthiim et 'Caphtorim. 16 ^Chanaan autem 
genuit Sidonem primogenitum suum, Hethaeum 16 et Iebusaeum et 
Amorrhaeum, Gergesaeum, 17 Hevaeum et Aracaeum, Sinaeum 18 et 
Aradium, Samaraeum, et Amathaeum; et post haec disseminati sunt 



i cp. 1, 26, 27; 5, 1; Jc 3, 9. 
/cp. 1, 28; 8, 17. 



//] v. vr. 1. — R. in Sxg. 
I cp. 6, 18. — cf. Os 2, 20. 



//] v. vr. 9. R. in Sxg. 

m Is 54, 9, 10. — v. cp. 8, 2i, 



12-20] LL. in jr. 5 p. Sxg. 
n cp. 17, 11. 

Ez 1, 28; Ap 4, 3; 10, 1. 
/j] v. vr. 9, it; Ecli so, 8. — 

R. in Sxg. 
p Ecli 43, 12, 13; 50, 8. 
14, 15] v. vr. 11, 13. — V. in 

prec. ad postul. seren. (R.R.) 
q Lv. 26, 42, 45; 3 Rg 8, 23; 

Ez 16, 60. 
rep. 17, 7, 13. 19. 



5 cp. s, 32; 10, I. 

t cp. 10, 5, 32. 

u Pro 20, 1; Eph 5, 18. — cf. 
Lm 4. 21; Hab 2, 15. 

v Ex 20, 12 ; Gal 6, 1. 



* Dt 27, 16; Pro 30, 17; Sap. 

12, it; Ecli 3, 12 ss. 
y Js 9. 23; Jd 1, 28; 3 Rg 9, 

20, 21. 



z cf. Zc 8, 22, 23; Eph, 2, 13; 
3, 6. 



/-//, 8] LL. in fr. 6 p. Sxg. 

i-S] 1 Par 1, 5-7- 

a Ez 38, 1 ss. 

b (Ez 27, 13.) 

cjr si, 27. 

d Ps 71, 10; Ez 38, 13. 

e (Nm 24, 24;) Is 23, 1 (; Dn 

n, 30). 
/ Ps 71, to* Is 11, 11 • Jr 2. 10; 

25, 22; Ez 27, 6; Sph 2, 11. 
6-8] 1 Par 1, 8-10. 
t Jb 1, 15. 



h Mic s, 6. 
icp. 11, 9. 
; cp. 11, 2. 
k 4 Re 19, 36; Tb 1, 11; Jn 1, 

2; Mt 12, 41 etc. 
13-18] 1 Par 1, 11-16. 



/ (Dt 2, 23.) 
m cp. 15, 18-21. 



LIBER GENESIS 
10,19 — 11,32. 



wcp. 49, 13; Js 11, 8; 10, 28; 
Jd 1, 31; 10, 6; 18,28; 2 Rg 
24, 0; 3 Rg 17, 9; Jr 25, 22; 
1 Mc s, 15; Mt 11, 21 etc. 

cp. 20, 1; 26, 6ss. ; 2 Par 14.. 

22-29] cp. 11, 10-26; 1 Par 1, 

p Dt 2,23; Js 10,41; 11,22; IS, 
47; Jd 1, 18; 6, 4; 16, l f 2; 
1 Rg 6,17; 4 Rg 18,8; 1 Par 



7, 28; Jr 25, 20; 47, 1, SI 
Am 1,6; Sph 2, 4; Zc 9, s; 
1 Mc 11, 61, 62; 13, 43; Ac 



26. 

q cp. 11, 10; Lc 3, 36. 
r cp. 11, 12; Lc 3, 35. 36. 
5 v. cp. 11, 8. 
t 3 Rg 9, 28; 10, 11. 
u vr. 1; cp. 9, 19. 



a cp. 10,10; 14, 1, 9; Sap 10, 
5; Is 11, it, Dn 1, 2; Zc 
5, II. 

b cp. 14, 10; Ex 2, 3. 

c Dt 1, 28. 

del. cp. 18, 21; Ex 3, 8; Ps 

17, 10. 



e cp. 1, 26. — cf. Ps 2, 4. 

/ Ps 54, 10. 

g v. cp. 42, 23; Dt 28, 49; Jr 

A cp. 10. 25, 32; Dt 32, 8. — 

cf. Lc 1. 51. 
i cp. 10, 10. 

10-30] LL. in sb. p. Sxg. 
-0-26] cp. 10, 22-29; 1 P* r i» 

17-27. 
; v. cp. 10, 12. 



k cp. 10, 5. 



/ Js 24, 2. 



m vr. 13; cp. is, 7 (; 2 Es 
9, 7). 

n cp. 17, is; 20, 12. 
o cp. 22, 20. 

p cp. 12, 1; Js 24, 3; 2 Es9, 7. 

<7cp. is, 7; Js24, 2- Jdt s, 7; 

Ac 7, 2. — cf. 2 Es 9, 7. 

f cp. 12, 4; 27, 43; 28, 10: 29, 
4; Ez 27, 23. — cf. Jdt s, 
9; Ac 7, 4- 



Chum (6-20) et Sem (21-31) descripU, ildemque propter turrim Ba- 
bel Unguis confusi et dispersi (11, 1-9). 5. Generations Sem (11,10-26) pro- 
genies videlicet patriarcharum a Sem usque ad Thar e pair em Abrahae. 



populi Chananaeorum. 19 Factique sunt termini Chanaan yenientibus 
n a Sidone °Geraram usque PGazam, donee ingrediaris Sodomam et 
Gomorrham et Adamam et Seboim, usque Lesa. 20 Hi sunt filii Cham 
in cognationibus et Unguis et generationibus terrisque et gentibus suis. 
21 De Sem quoque nati sunt, patre omnium filiorum Heber, fratre Ia- 
pheth maiore. 22 Filii Sem Aelam et Assur et Arphaxad et Lud et Aram. 
23 Filii Aram Us et Hul et Gether et Mes. 24 At vero Arphaxad genuit 
'Sale, dequo ortus est Heber. 25 Natique sunt Heber filii duo : nomen uni 
Phaleg, eo quod in diebus eius divisa sit terra, et nomen fratris eius 
Iectan. 26 Qui Iectan genuit Elmodad et Saleph et Asarmoth, Iare 
27 et Aduram et Uzal et Decia 2 8et Ebal et Abimael Saba 29 et «Ophir 
et Hevila et Iobab; omnes isti filii Iectan. 3 °Et facta est habitatio eo- 
rum de Messa pergentibus usque Sephar montem orientalem. 31 Isti 
filii Sem secundum cognationes et linguas et regiones in gentibus suis. 
32 Hae familiae Noe iuxta populos et nationes suas. v Ab his divisae 
sunt gentes in terra post diluvium. 

UErat autem terra labii unius et sermonum eorundem. 2 Cumque 
proficiscerentur de oriente, invenerunt campum in °terra Sennaar 
et habitaverunt in eo. 3 Dixitque alter ad proximum suum : Venite, 
faciamus lateres et coquamus eos igni. Habueruntque Iateres pro 
saxis et 6 bitumen pro caemento 4 et dixerunt: Venite, faciamus nobis 
civitatem et turrim, 'cuius culmen pertingat ad caelum, et celebremus 
nomen nostrum antequam dividamur in universas terras. 

5 Descendit autem Dominus, ut videret civitatem et turrim, quam 
aedificabant filii Adam, * et dixit : Ecce unus est populus et unum la- 
bium omnibus : coeperuntque hoc facere, nee desistent a cogitationibus 
suis donee eas opere compleant. 7 e Venite igitur, descendamus et /con- 
fundamus ibi linguam eorum, ut non ^audiat unusquisque vocem pro- 
ximi sui. 8 Atque ita ''divisit eos Dominus ex illo loco in universas 
terras; et cessaverunt aedificare civitatem. 9 Et idcirco vocatum est 
nomen eius 'Babel, quia ibi confusum est labium universae terrae; et 
inde dispersit eos Dominus super faciem cunctarum regionum. 

10 Hae sunt generationes Sem: ^'Sem erat centum annorum quando 
genuit Arphaxad biennio post diluvium. ll Vixitque Sem, postquam 
genuit Arphaxad, quingentis annis et genuit filios et filias. 12 Porro 
Arphaxad vixit triginta quinque annis et genuit Sale. * 3 Vixitque Ar- 
phaxad, postquam" genuit Sale, trecentis tribus annis et genuit filios 
ct filias. 14 Sale quoque vixit triginta annis, et genuit Heber. 15 Vixit- 
que Sale, postquam genuit Heber, quadringentis tribus annis et ge- 
nuit filios et filias. 16 Vixit autem Heber triginta quattuor annis, et 
genuit fc Phaleg. 17 Et vixit Heber, postquam genuit Phaleg, quadrin- 
gentis triginta annis et genuit filios et filias. 18 Vixit quoque Phaleg 
triginta annis, et genuit Reu. 19 Vixitque Phaleg, postquam genuit 
Reu, ducentis novem annis et genuit filios et filias. 20 Vixit autem 
Reu triginta duobus annis et genuit Sarug. 21 Vixit quoque Reu, 
postquam genuit Sarug, ducentis septem annis et genuit filios et filias. 
22 Vixit vero Sarug triginta annis et genuit Nachor. 23 Vixitque 
Sarug, postquam genuit Nachor, ducentis annis, et genuit filios et 
filias. 24 Vixit autem fNachor viginti novem annis et genuit Thare. 
25 Vixitque Nachor, postquam genuit Thare, centum decern et novem 
annis, et genuit filios et filias. 26 Vixitque Thare septuaginta annis, 
et genuit Abram et Nachor et Aran. 

27 Hae sunt autem generationes Thare : Thare genuit Abram, Na- 
chor et Aran. Porro Aran genuit Lot. 28 Mortuusque est Aran ante 
Thare patrem suum in terra nativitatis suae, in m Ur Chaldaeorum. 
29 Duxerunt autem Abram et Nachor uxores. Nomen uxoris Abram 
n Sarai, et nomen uxoris Nachor °Melcha, filia Aran patris Melchae 
et patris Ieschae. 30 Erat autem Sarai sterilis nee habebat liberos. 
81 PTulit itaque Thare Abram filium suum et Lot filium Aran, filium 
filii sui, et Sarai nurum suam, uxorem Abram filii sui, et «eduxit eos 
de Ur Chaldaeorum, ut irent in terram Chanaan ; veneruntque usque 
r Haran, et habitaverunt ibi. 32 Et facti sunt dies Thare ducentorum 
quinque annorum, et mortuus est in Haran. 



6 Generationes Thare (11, 27-25, 12), qui cum filiis transgressus de Ur in Haran 
moritur (11, 27-32); Abraham autem vocatus a Deo in Chanaan mi- 
grat (12, 1-9), deinde in Aegyptum (10-20), unde ascendens se separat 



LIBER GENESIS 
12, i — 13, i 4 



I *} Dixit autem Dominus ad Abram: a Egredere de terra tua et de 

I L cognatione tua et de domo patris tui et veni in terram, quam 
monstrabo tibi. 2 b Faciamque te in gentem magnam et c benedicam 
tibi et magnifkabo nomen tuum, erisque benedictus. 3 J Benedicam 
benedicentibus tibi et e maledicam maledicentibus tibi, atque /in te 
benedicentur universae cognatione? terrae. 

4 Egressus est itaque Abram, sicut praeceperat ei Dominus, et ivit 
cum eo Lot. Septuaginta quinque annorum erat Abram cum egre- 
deretur de #Haran. 5 Tulitque Sarai uxorem suam et Lot nlium fra- 
tris sui universamque substantiam, quam possederant, et ' l animas 
quas fecerant in Haran; et egressi sunt ut irent in terram Chanaan. 

Cumque venissent in earn, 6 ipertransivit Abram terram usque ad 
locum 'Sichem, usque ad convallem i 1 1 u s t r e m . ^Chananaeus autem 
tunc erat in terra. 

7 Apparuit autem Dominus Abram et dixit ei: *Semini tuo dabo 
terram hanc. m Qui aedificavit ibi altare Domino, qui apparuerat ei. 
8 Et inde transgrediens ad montem, qui erat contra orientem "Bethel, 
tetendit ibi tabernaculum suum ab occidente habens Bethel et ab 
oriente °Hai: aedificavit quoque ibi altare Domino et Pinvocavit no- 
men eius. 9 Perrexitque Abram vadens et ultra progrediens ad meridiem. 

10 ^Facta est autem fames in terra ; descenditque Abram in Ae- 
gyptum, ut peregrinaretur ibi; praevaluerat enim fames in terra. 

II Cumque prope esset ut ingrederetur Aegyptum, dixit Sarai uxori 
suae : Novi quod pulchra sis, mulier, 12 et quod, cum viderint te Aegy- 
ptii, dicturi sunt : Uxor ipsius est. Et interficient me, et te reservabunt. 
13 Die ergo, obsecro te, r quod soror mea sis, ut bene sit mihi propter 
te, et vivat anima mea ob gratiam tui. li Cum itaque ingressus 
esset Abram Aegyptum, viderunt Aegyptii mulierem, quod esset 
pulchra nimis, 15 et nuntiavcrunt principes Pharaoni, et laudaverunt 
earn apud ilium; et *sublata est mulier in domum Pharaonis. 
16 Abram vero bene usi sunt propter illam; fueruntque ei oves et 
boves et asini et servi et famulae et asinae et cameli. 17 *Flagellavit 
autem Dominus Pharaonem plagis maximis, et domum eius propter 
Sarai uxorem Abram. * 8 Vocavitque Pharao Abram et dixit ei: Quid- 
nam est hoc quod fecisti mihi? quare non indicasti quod uxor tua 
esset? 19 Quam ob causam dixisti esse sororem tuam, ut tollerem 
earn mihi in uxorem? Nunc igitur ecce coniux tua: accipe earn et 
vade. 20 Praecepitque Pharao super Abram viris : et deduxerunt eum 
et uxorem illius et omnia quae habebat. 

| 3 Ascendit ergo Abram de Aegypto ipse et uxor eius et omnia, 
I O quae habebat, et Lot cum eo °ad australem plagam. 2b Erat autem 
dives valde in possessione auri et argenti. 3 Reversusque est per iter, 
quo venerat, a meridie in Bethel usque ad locum, ubi c prius fixerat 
tabernaculum inter Bethel et Hai, * in loco altaris, c quod fecerat prius, 
et invocavit ibi nomen Domini. 

5 Sed et Lot, qui erat cum Abram, fuerunt greges ovium et armenta 
et tabernacula. 6 d Nec poterat eos capere terra, ut habitarent simul ; 
erat quippe substantia eorum multa, et nequibant habitare commu- 
niter. ? Unde et facta est rixa inter pastores gregum Abram et Lot. 
Eo autem tempore eChananaeus et Pherezaeus habitabant in terra ilia. 
8 Dixit ergo Abram ad Lot: /Ne, quaeso, sit iurgium inter me et te 
et inter pastores meos et pastores tuos; ^fratres enim sumus. * A Ecce 
universa terra coram te est: recede a me, obsecro: si ad sinistram 
ieris, ego dexteram tenebo; si tu dexteram elegeris, ego ad sinistram 
pergam. 1° Elevatis itaque Lot oculis, vidit *omnem circa regionem 
Iordanis, quae universa irrigabatur, antequam J'subverteret Dominus 
^Sodomam et Gomorrham, *sicut paradisus Domini et sicut Aegyptus 
venientibus in w Segor. n Elegitque sibi Lot regionem circa Iordanem, 
et recessit ab oriente; divisique sunt alterutrum a fratre suo. 12 Abram 
habitavit in terra Chanaan; Lot vero moratus est in oppidis, quae 
erant circa Iordanem, et habitavit in Sodomis. 13 w Hc imines autem 
sodomitae pessimi erant et peccatores coram Domino nimis. 

l^Dixitque Dominus ad Abram, postquam divisus est ab eo Lot: 
Leva oculos tuos et vide a loco, in quo nunc es, ad °aquilonem et 



I'lQ] LL. in Qng. 
j] Int. (Ps 44, ii, 12) in fs s. 
1-2] R. in Qng. [Alexii. 

a (all) Ac 7, 3- — Heb n, 8. 
bcp. 17, 6: 18,18; Ecli 44.20. 

— cf. Gal 3, 14. 
c cp. 24, 1, 35. 

d cp. 27, 29; Nm 24, 9; Dt 26, 
« cf. Ex 23, 22. [5; 3 Rg3, 8. 
/ (all) Gai 3, 8. — cp. 18, 18; 

22, 18 etc.; Ecli 44, 21; Ac 

3, 25; Gal 3, 16, 18. 
$cp. ii, 31. 
h cp. 14, 14. 
* cf. Heb 11, 9. 
; cp. 33, 18; 37, 12, 14; Js 20, 

7; 2i, 21; 24, 25, 32; Jd 8, 

3i; 9, i-57; 3 Rg 12, 1, 25; 

Jr 41, s; Ac 7. 16. 
*cp. 13, 7. 
/ cp. 13, 14, is; 15, 18; 17, 8; 

26, 4; Ex 33, 1; Dt 34, 4; 

Ps 104, 9-12. — cf. Nm 32. 
m cp. 35, 1, 7. [11. 

n cp. 28, 19; 35, 6; Js 7, 2 ; 18, 

13, 22; Jd 1, 22; 4, 5; 1 Rg 

7, 16; 3 Rg 12, 29, 32, 33; 

1 Mc 9, 50 etc. 
Js 8, 1 ss.; 12, 9; 1 Rg 2, 

28; 2 Es 7, 32; Is 10, 28. 
p cp. 4, 26; 21, 33. 
q v. cp. 26, 1 ss. 

r cp. 20, 12; 26, 7. 



/j] * Catech. R. Ill 10, 20. 
s v. cp. 34. 2. 

t 1 Par 16, 21; Ps 104, 14: 
Heb 13, 4. 



1-16I LL. in jr. 2 p. Qng. 
a cp. 12, 9. 

A cp. 24, 35. — cf. Ps in, 
1-3; Pro 10, 22. 

c cp. 12, 7, 8. 



d cp. 36, 7. 



e cp. 12, 6. — cf. Nm 14, 25. 
/ Ps 132, 1; Rm 12, 18; 1 Cor 

6, 7- 
g cp. 11, 27, 31; 20, 12. — cf. 

Ac 7. 26. 
A cp. 20, 15; 34, 10. 

*cp. 19, 17. 25. 28:3 Rg 7. 46. 

— cf. Mt 3, 5- 
;cp. 19, 24, 25. 
k cp. 10, 19; 14, 2 etc. 
I cp. 2, 8; Ez 28, 13. 
m cp. 14, 2, 8; 19, 22. 

n cp. 18, 20; 19, 4-9; Ez 16, 
49, 52; 2 Pt 2, 7, 8. 

14, iS~i v. vr. 18. 
cp. 28, 14. 



9 — 



LIBER GENESIS 
13,i S _15, S 



p cp. 17, 8; 28, 13; 35. 12; 
Ac 7 5, 

q cp. 12, 7; 15, 18; 24, 7; 26, 
4; Dt 34, 4; 2 Par 20, 7. 

rep. 22, 17 etc.; Nra 23,10. — 
cf. 3 Kg 3, 8. — v. cp. 15, 5. 

s cp. 14, 13- 

/cp. 35,. 27. 

jS] J& w Qng. 

« Nm 13, 22; Js 10, 3; 14. 
13-15; 15. 13; 21, 11; Jd 1, 
10; 1 Rg 30, 31; 2 Rg 2, 
1 ss.; 1 Mc 5, 65 etc. 

a cp. 10, 10; 11, 12. 

b cp. 10, 22 ; Is 11,11; Ac 2, 9. 

c vr. 8. 

d cp. 10,19; Dt 29, 23; Os 11, 

e cp. 19, 22. [ 18. 

/ Nm 34, 12; Dt 3, 17; Js 15,2. 

g cp. 15, 20; Js 12, 4. 

h Dt 1, 4- - cf. 1 Mc 5, 26, 43, 

i cf. Dt 2, 20. [44. 

; Dt 2, 10, 11. 

k cp. 36, 20, 22; Dt 2, 12. 

/ cf. cp. 21, 21; Nm 13, 1, 4. 

m cp. 16,14; 20,1; Nm 13,27. 

n 2 Par 20, 2. 

£-20] Z,Z,. in jr. 3 p. Qng. 



ocp. ti, 3; Ex 2, 3. 
p cp. 19, 17, 30. 



q vr. 16, 21. 
r.c.). 12, 5. 
' cp. 13, 10-12. 
t cp. 13, 18. 

u vr. 24. 

v cp. 13, 8. — cf. vr. 12. 

* v. cp. 15, 2, 3; 17, 12, 23, 

27; Lv 22, 11; Jr 2, 14 
v Dt 34, 1; Jd 18, 29. 
j 6 J * cj. Catech. R. IV 16, 5. 



r v. 2 Rg 18, 18. 
/*] * Catech. R. II 4, 75. 
a Heb 7, 1 ss. 
b (Ps 75, 3.) 

c Ps 109, 4; Heb 5, 6, 10: 7, 
d Ps 56, 3. [1, 11, 17. 

e Heb 7, 6, 7. 

/ cf. cp. 28, 22. — v. Heb 7, 4. 
g cf. 2 Cor 12, 14, 30. 
n Ex 6, 8; Nm 14, 30; Dt 32, 
40; Dn 12, 7; Ap 10, 5, 6. 
i cf. Est 9, 15, 16. 

; vr. 13. 

i]R. in Qng. — v. Ps 17, 36. 
a cp. 26, 24; Dn 10, 12; Lc 1, 
b Ps 32, 20; 143, 2. [13, 30. 
c Ps 5, 13; 15, 5; Sap 5, 16; 
Mt 5, 12. 



dcp. 14, 14. 



e cp. 17, 16. — cf. 2 Rg 7, 



a Lot (13, 1-13), novisque benedictionibus auctus (14-17) sedemfigit in He- 
bron (18). Regibus transeuphratensibus, qui Pentapolim i nvase rant et Lot 
abduxerant, profligatis (14,1-16), a Melchisedech benedictionem (17-24), 



meridiem, ad orientem et occidentem. 15 Omnem terram, quam conspi- 
cis,Ptibi dabo et tfsemini tuo usque in sempiternum. 16 r Faciamque semen 
tuum sicut pulverem terrae : si quis potest hominum numerare pulverem 
terrae, semen quoque tuum numerare poterit. 17 Surge et perambula 
terram in longitudine et in latitud:ne sua; quia tibi daturus sum earn. 
l 8 Movens igitur tabernacuium suum Abram, venit et *habitavit iuxta 
'convallem Mambre, quae est in "Hebron, aedincavitque ibi altare 
Domino. 

H Factum est autem in illo tempore, ut Amraphel rex °Sennaar et 
Arioch rex Ponti et Chodorlahomor rex ^Elamitarum et Thadal 
rex gentium 2 inirent bellum contra c Bara regem Sodomorum et con- 
tra Bersa regem Gomorrhae et contra Sennaab regem ^Adamae et con- 
tra Semeber regem d Seboim contraque regem Balae: e ipsa est Segor. 
3 Omnes hi convenerunt in vallem silvestrem, /quae nunc est mare 
salis. 4 Duodecim enim annis servierant Chodorlahomor, et tertiode- 
cimo anno recesserunt ab eo. 5 Igitur quartodecimo anno venit Cho- 
dorlahomor, et reges qui erant cum eo; percusseruntque ^Raphaim 
in ''Astaroth Carnaim et *Zuzim cum eis et -?Emim in Save Caria- 
thaim 6 et fc Chorraeos in montibus Seir usque ad 'campestrk Pharan, 
quae est in solitudine. 7 Reversique sunt et venerunt ad fontem 
Misphat: ipsa est m Cades; et percusserunt omnem regionem Amale- 
citarum et Amorrhaeum, qui habitabat in "Asason Thamar. 8 Et egressi 
sunt rex Sodomorum et rex Gomorrhae rexque Adamae et rex Se- 
boim necnon et rex Balae, quae est Segor; et direxerunt aciem contra 
eos in valle s i 1 v e s t r i ; 9 scilicet adversus Chodorlahomor regem Ela- 
mitarum et Thadal regem gentium et Amraphel regem Sennaar et 
Arioch regem Ponti : quattuor reges adversus quinque. 10 Vallis autem 
silvestris habebat puteos multos °bituminis. Itaque rex Sodomo- 
lum et Gomorrhae terga verterunt cecideruntque ibi; et qui remanse- 
rant fugerunt Pad montem. ^Tulerunt autem omnem substantiam So- 
domorum et Gomorrhae et universa, quae ad cibum pertinent, et abie- 
runt; A2 necnon et Lot et «substantiam eius, r nlium fratris Abram *qui 
habitabat in Sodomis. 

13 Et ecce unus, qui evaserat, nuntiavit Abram hebraeo, 'qui ha- 
bitabat in convalle Mambre amorrhaei fratris Eschol et fratris Aner ; 
"hi enim pepigerant foedus cum Abram. H Quod cum audisset Abram, 
captum videlicet Lot ^fratrem suum, numeravit expeditos ^vernaculos 
suos trecentos decern et octo, et persecutus est usque ^Dan. 15 Et, 
divisis sociis, irruit super eos nocte; percussitque eos, et persecutus 
est eos usque Hoba, quae est ad laevam Damasci, 16 reduxitque 
omnem substantiam et Lot fratrem suum cum substantia illius, mulie- 
res quoque et populum. 

17 Egressus est autem rex Sodomorum in occursum eius, postquam 
reversus est a caede Chodorlahomor et regum. qui cum eo erant, in 
valle Save, quae est ^vallis regis. 18 At vero °Melchisedech rex b Salem 
proferens panem et vinum (erat enim c sacerdos d Dei altissimi) 19 be- 
nedixit ei et ait: c Benedictus Abram Deo excelso, qui creavit caelum 
et terram, 2 <> et benedictus Deus excelsus, quo protegente, hostes in 
manibus tuis sunt. Et /dedit ei decimas ex omnibus. 21 Dixit autem 
rex Sodomorum ad Abram : #Da mihi animas, cetera tolle tibi. 22 Qui 
respondit ei: ''Levo manum meam ad Dominum Deum excelsum, 
possessorem caeli et terrae, 23 quod *a filo subteminis usque ad cor- 
rigiam caligae non accipiam ex omnibus quae tua sunt, ne dicas: 
Ego ditavi Abram, 24 exceptis his, quae comederunt iuvenes, et par- 
tibus virorum, qui venerunt mecum, ■'Aner, Eschol et Mambre: isti 
accipient partes suas. 

f C His itaque transactis, factus est sermo Domini ad Abram per 
I O visionem dicens: °Noli timere, Abram, ego ^protector tuus sum, 
et c merces tua magna nimis. 2 Dixitque Abram : Do mine Deus, quid 
dabis mihi? Ego vadam absque liberis, et nlius procuratoris domus 
meae iste damascus Eliezer. 3 Addiditque Abram: Mihi autem non 
dedisti semen ; et ecce d vernaculus meus heres meus erit. 4 Statimque 
sermo Domini factus est ad eum dicens: Non erit hie heres tuus, 
sed ff qui egredietur de utero tuo, ipsum habebis heredem. 5 Eduxitque 



u Deo vero obtinet cum renovato foedere nuntium et protnissionem infi- 
nitae posteritatis (15, 1-2 1 ), non per lstnael propagandae natum de Agar 
ancilla Sarai (16, 1-15), sed per filium ex ipsa Sara oriturum (17, 1-19). 

eum foras et ait illi: Suspice caelum et /numera Stellas, si potes. 
£t dixit ei: #Sic erit semen tuum. 6 ''Credidit Abram Deo, et repu- 
tatum est illi ad iustitiam. 

7 Dixitque ad eum : Ego Dominus, qui *'eduxi te de Ur Chaldaeorum, 
ut ^darem tibi terram istam, et possideres earn. 8 At ille ait : *Domine 
Deus, unde scire possum, quod possessurus sim earn ? 9 Et respondens 
Dominus: Sume, inquit, mihi vaccam triennem et capram trimam et 
arietem annorum trium, turturem quoque et columbam. i* m Qui tollens 
universa haec divisit ea per medium, et utrasque partes contra se 
altrinsecus posuit, n aves autem non divisit. n Descenderuntque volu- 
cres super cadavera, et abigebat eas Abram. 12 Cumque sol occumberet, 
°sopor irruit super Abram, et horror magnus et tenebrosus invasit 
eum. 13 Dictumque est ad eum : Scito praenoscens quod Pperegrinum 
futurum sit semen tuum in terra non sua ; et «sub:cient eos servituti, 
et adrligent r quadringentis annis. 14 Veruntamen gentem, cui servituri 
sunt, *ego iudicabo; et *post haec egredientur cum magna substantia. 

15 Tu autem "ibis ad patres tuos in pace v sepultus in senectute bona. 

16 ^Generatione autem quarta revertentur hue; necdum enim ^com- 
pletae sunt *iniquitates Amorrhaeorum usque ad praesens tempus. 

17 Cum ergo occubuisset sol, facta est caligo tenebrosa, et apparuit 
clibanus fumans et lampas ignis c transiens inter divisiones illas. 

18 In illo die pepigit Dominus foedus cum Abram dicens: b Semini tuo 
dabo terram hanc a fiuvio Aegypti usque ad fiuvium magnum c Eu- 
phraten, 19 d Cinaeos et Cenezaeos, Cedmonaeos 20 et Hethaeos et Phe- 
rezaeos, e Raphaim quoque 21 et Amorrhaeos et Chananaeos et Ger- 
gesaeos et Iebusaeos. 

jj £ Igitur a Sarai uxor Abram non genuerat liberos, sed habens an- 
I U cillam aegyptiam nomine & Agar 2 dixit marito suo : Ecce c conclu- 
sit me Dominus, ne parerem : ingredere ad ancillam meam, si forte 
saltern <*ex ilia suscipiam filios. Cumque ille adquiesceret deprecanti, 

3 tulit Agar aegyptiam ancillam suam post annos decern quam e habi- 
tare coeperant in terra Chanaan, et dedit earn viro suo uxorem. 

4 Qui ingressus est ad earn. At ilia concepisse se videns /despexit 
dominam suam. 

5 Dixitque Sarai ad Abram : Inique agis contra me : ego dedi an- 
cillam meam in sinum tuum, quae videns quod conceperit despectui 
me habet. sludicet Dominus inter me et te. 6 Cui respondens Abram : 
Ecce, ait, ancilla tua in manu tua est, utere ea ut libet. Adfligente 
igitur earn Sarai, fugam iniit. 7 Cumque invenisset earn angelus Do- 
mini iuxta fontem aquae in solitudine, qui est in via ft Sur in deserto, 
8 dixit ad illam: Agar ancilla Sarai, unde venis et quo vadis? Quae 
respondit : A facie Sarai dominae meae ego fugio. 9 Dixitque ei an- 
gelus Domini: Revertere ad dominam tuam, et *humiliare sub manu 
illius. 10 Et rursum, ^Multiplicans, inquit, multiplicabo semen tuum, 
et non numerabitur prae multitudine. n Ac deinceps, *Ecce, ait, con- 
cepisti et paries filium vocabisque nomen eius m Ismael, eo quod 
audierit Dominus adflictionem tuam. l 2 Hie erit ferus homo, manus 
eius contra omnes, et manus omnium contra eum; et n e regione uni- 
versorum fratrum suorum figet tabernacula. 13 Vocavit autem nomen 
Domini qui loquebatur ad earn : Tu Deus qui vidisti me. Dixit enim : 
°Profecto hie vidi posteriora videntis me. 1 4 Propterea appellavit pu- 
teum ilium Pputeum viventis et videntis me. Ipse est inter 
«Cades et Barad. 

1 5 Peperitque Agar Abrae filium, qui vocavit nomen eius Ismael. 
r Octoginta et sex annorum erat Abram, quando peperit ei Agar 
Ismaelem. 

1 *i Postquam vero nonaginta et novem annorum esse coeperat, appa- 
I / ruit ei Dominus dixitque ad eum : °Ego Deus omnipotens : &am- 
bula coram me, et esto c perfectus. 2 Ponamque foedus meum inter 
me et te, et d multiplicabo te vehementer nimis. 3 e Cecidit Abram 
pronus in faciem. 4 Dixitque ei Deus : Ego sum, et pactum meum 
tecum, /erisque pater multarum gentium. 5 Nee ultra vocabitur no- 
men tuum Abram, sed appellaberis Abraham, ft quia patrem multarum 
gentium constitui te. 6 Faciamque te crescere vehementissime et po- 



LIBER GENESIS 
15, 6 — 17, 6 



/ Ps 146, 4. 

6] R. in jr. 2 p. Qng. 

g (all) Rm 4, 18. — cp. 22, 

17: 26, 4; Ex 32, 13 etc.; 

Ecli 44. 20. 
h (all) 1 Mc 2, 52; Rm 4, 3. — 

Rm 4, 9i 22; Gal 3, 6; Jc 2, 
7] v.vr.i. [23. — cf.Ps 105,31. 
i 2 Es 9, 7, 8. — v. cp. 11, 31. 
j Ps 104, 42-44. 
let. Jd 6, 17; 4 Rg 20, 8; Ps 

8s, 17: Is 7, "-13; Lc 1,18. 
mjr 34, 18, 19. 
n Lv 1, 17. 

cp. 2, 21; Jb 4, 13, 14. 

p Ac 7, 6, 7. 

q Ex 1, ii, 12; 3. 7. 

rjdt 5, 9; Ac 7, 6. — cf. Ex 

12, 40, 41; Gal 3, 17. 
s Ex 6,6. 

t Ex 3, 21,22; 12, 36; Ps 104, 
u cf. Ecli 44, 14. [37. 

v cp. 25, 8. 

* cp. 46, 4- — cf. Ex 13, 18. 
y cf. Dn 8, 23; Mt 23, 32; 

1 Th 2, 16. — v. Dt 9, 3-6. 
z 3 Rg 21, 26; Am 2, 9. 

a Jr 34, 18, 19. 
b cp. 12, 7; 13, 15; 26, 4; Nm 
34 2; Dt 34, 4; Js 21, 41; 

2 Par 9, 26- Ps 104, 11. 

c cp. 2, 14; Ex 23. 31; Dt 1, 
7; Js 1, 4; 2 Rg8, 3, 8;3Rg 
4, 21, 24; Jdt 2,14; Ecli 24, 
36; Is 27, 12; 1 Mc 3, 32. 

d cp. 10, 15-18. 

e v. cp. 14, 5. 

a cp. 15, 2, 3. 

b cp. 21, 9; Gal 4, 24. 

r cp. 20, 18; 1 Rg 1, 5. 

d cf. cp. 30, 3. 9. 

e en. 12, 5. 

j cf . 1 Rg 1, 6, 7; Pro 30, 23. 



*cp. 31, 53; 1 Rg 24, 13, 16; 
Jdt 7, 13. 



A cp. 20, 1; 25, 18; Ex 15, 22. 



»Tt 2, 9; 1 Pt 2, 18. 

j cp. 17, 20; 21, 13, 18. — v. 

cp. 25, 12-18. 
Id. Mt i, 21; Lc 1, 13, 31. 

— v. cp. 17, 19. 
m cf. cp. 29, 32. 
» cp. 21, 20; 25, 18. 



cf . cp. 32. 30; Ex 19, 21; 

33, 20; Jd 13, 22. 
p cp. 24, 62; 25, 11. 
q cp. 14, 7; 20, 1; Nm 13, 26. 

r vr. 3, 4; cp. 12, 4. 

/] * Catech. R. I 2, 11. 

a cp. 28, 3; 35, 11; 48, 3; Ex 

bcp. 24,40- 48,15; Ps 118,1. 
c cp. 6,9; Dti8, 13; Mt 5,48. 
d cp. 12, 2; 13, 16; 22, 17. 
evr. 17. 
/Ecli 44, 20-23; Rm 4, 11, 12, 

16, 17. 
g 2 Es 9, 7. — cf. Nm 13, 17; 



Jo 1, 42. 

(all) Rm 4, 



LIBER GENESIS 
17,7_18,i S 



Quern gloriosum eventum insinuat nomen Abrahae et uxor is immutu- 
tum (17, 1-22), obsignat circumcisio in cuncta progenie et familia pera- 
genda (23-27), imminentem praedicant caelites a patriarcha hospitio 



i vr. 16. 

; Gal 3, 17- 

k Heb ii, 16. — cf. cp. 26, 

24; 28, 13. 
/cp. 12, 7; 13, 15; Ps 104, IX. 
m cp. 23, 4; 35, 27; Heb ii, 



9- 


[6. 










n Ex 6, 


7; Lv 26, 


12 ; 


I)r 


14,2 


Ac 


h 


8. 








pci. 


Ii 44, 21. 
* Catech. 








10-12] 


R. 


11 


1, 7, 


2, 


3* 










q Lv 


12 


, 3; Lc 1 


, 59: 2 


• 21; 


Ac 


7. 


8; Rm 4, 


11 ; 


Ph 


3. 5 


rcf. 


Ex 


12, 44- 









5 Ex 31, 14. — cf. Ex 4, 24. 



/ cp. 18, 10. 



« vr. 3. 

v cp. 21, 6; Rm 4, 19. — cf. 

cp. 18, 12; Jo 8, 56. 
x cf. Lc 1, 18. 
19] v. cp. 18, 1. 
yep. 18, 10; 21, 2; Gal 4, 23, 
z cp. 2i, 3. [28. 

a cp. 16, 10. 
b v. cp. 25, 12-16. 
c cp. 21, 13, 18. 
d cp. 26, 2-5; Rm 9, 7. 
g cp. 21, 2. 
/cp. 35, 13; Jti 13, 20. 



/, (2)] R. in Qng. 

a cp. 13, 18: 14, 13; 19, 1. — 

cf. Heb 13, 2. 
2] * cf. Catech. R. 11 4, 40; 

III 2, 8, 20. 

b cp. 19, 2; 24, 32; 43, 24. — 
cf. Jb 22, 7; Lc 7, 44; Jo 
13, 14; 1 Tm 5, 10. 

c Jd 19, 5. — cf. Ps 103, 15. 

d cp. 19, 8; 33, 10. 

e cf. Mt 13, 33; Lc 13, 21. 



/v. Tb 12, 19. 

g cp. 24, 67. 

h vr. 14; 4 Rg 4, 16. 

* (all) Rm 9, 9. — cp. 17, 19. 

21; 21, 1, 2. 
; cp. 17, 17; Rm 4. 19; Heb 
k v. cp. 17, 17. [11, II, 12. 
/cf. Lc 1, 18. 
m 1 Pt 3, 6. 
n Jb 42, 2; Jr 32, 17; Zc 8, 6; 

Mt 19, 26; Lc 1, 37. 
vr. 10. 



nam te in gentibus, *regesque ex te egredientur. 7 ;Et statuam pac- 
tum meum inter me et te et inter semen tuum post te in generatio- 
nibus suis foedere sempiterno, fc ut sim Deus tuus et seminis tui post 
te. 8 'Daboque tibi et semini tuo terram m peregrinationis tuae, omnem 
terram Chanaan, in possessionem aeternam "eroque Deus eorum. 

9 Dixit iterum Deus ad Abraham : °Et tu ergo custodies pactum 
meum, et semen tuum post te in generaticnibus suis. *• pHoc est 
pactum meum, quod observabitis inter me et vos et semen tuum 
post te : circumcidetur ex vobis omne masculinum ; "et circumcidetis 
carnem praeputii vestri, ut sit in signum foederis inter me et vos. 
12 alnfans octo dierum circumcidetur in vobis, omne masculinum in 
generationibus vestris: tarn vernaculus quam emptitius circumcidetur 
et quicumque non fuerit de stirpe vestra. 13 r Eritque pactum meum in 
came vestra in foedus aeternum. 14 Masculus, cuius praeputii caro 
circumcisa non fuerit, Melebitur anima ilia de populo suo, quia pac- 
tum meum irritum fecit. 

J 5 Dixit quoque Deus ad Abraham : Sarai uxorem tuam non vocabis 
Sarai, sed Saram. 16 Et benedicam ei et 'ex ilia dabo tibi filium. 
cui benedicturus sum; eritque in nationes, et reges populorum orien- 
tur ex eo. 17 "Cecidit Abraham in faciem suam et y risit dicens in 
corde suo : ^Putasne centenario nascetur filius ? et Sara nonagenaria 
pariet ? 18 Dixitque ad Deum : Utinam Ismael vivat coram te ! 1 9 Et 
ait Deus ad Abraham : #Sara uxor tua pariet tibi filium, vocabisque 
nomen eius ^Isaac, et constituam pactum meum ill i in foedus sempi- 
ternum, et semini eius post eum. 20 Super Ismael quoque exaudivi te; 
ecce benedicam ei, et augebo et a multiplicabo eum valde; b duodecim 
duces generabit, et c faciam ilium in gentem magnam. 2idp ac tum vero 
meum statuam ad Isaac, e quem pariet tibi Sara tempore isto in anno 
altero. 22 Cumque finitus esset sermo loquentis cum eo, /ascendit 
Deus ab Abraham. 

23 Tulit autem Abraham Ismael filium suum et omnes vernaculos 
domus suae universosque quos emerat, cunctos mares ex omnibus 
viris domus suae et circumcidit carnem praeputii eorum statim in 
ipsa die, sicut praeceperat ei Deus. 24 Abraham nonaginta et novem 
erat annorum quando circumcidit carnem praeputii sui. 25 Et Ismael 
filius tredecim annos impleverat tempore circumcisionis suae. 26 Ea- 
dem die circumcisus est Abraham et Ismael filius eius. 27 Et omnes 
viri domus illius, tam vernaculi quam emptitii, et alienigenae pariter 
circumcisi sunt. 

1 O °Apparuit autem ei Dominus in convalle Mambre sedenti in ostio 
1 O tabernaculi sui in ipso fervore diei. 2 Cumque elevasset oculos, 
apparuerunt ei tres viri stantes prope eum; quos cum vidisset, cu- 
currit in occursum eorum de ostio tabernaculi, et adoravit in terram. 
3 Et dixit: Domine, si inveni gratiam in oculis tuis, ne transeas ser- 
vum tuum, 4 sed adferam pauxillum aquae, et lavate pedes vestros 
et requiescite sub arbore; 5 ponamque buccellam panis, et c confortate 
cor vestrum; postea transibitis; d idcirco enim declinastis ad servum 
vestrum. Qui dixerunt: Fac ut locutus es. 6 Festinavit Abraham in 
tabernaculum ad Sarain, dixitque ei: Accelera, c tria sata similae 
commisce et fac subcinericios panes. 7 Ipse vero ad armentum cu- 
currit, et tulit inde vitulum tenerrimum et optimum, deditque puero, 
qui festinavit et coxit ilium. 8 Tulit quoque butyrum et lac et vitulum, 
quern coxerat, et posuit coram eis; ipse vero stabat iuxta eos sub 
arbore. 

9 Cumque /comedissent, dixerunt ad eum : Ubi est Sara uxor tua? Ule 
respondit : Ecce fi'in tabernaculo est. 10 Cui dixit : Revertens veniam 
ad te ''tempore isto, vita comite, et habebit filium 'Sara uxor tua. 
Quo audito, Sara risit post ostium tabernaculi. ** ^Erant autem ambo 
series provectaeque aetatis, et desierant Sarae fieri muliebria. 12 Quae 
fc risit occulte dicens: 'Postquam consenui, et m dominus meus vetulus 
est, voluptati operam dabo ? 13 Dixit autem Dominus ad Abraham : 
Quare risit Sara dicens : Num vere paritura sum anus ? 14 n Nunquid 
Deo quidquam est difficile? °Iuxta condictum revertar ad te hoc eo- 
dem tempore, vita comite, et habebit Sara filium. iSNegavit Sara > 



suscepti (18, 1-16). Tandem, post Pentapoleos eversionem, quam Abraham 
frustra avertere conatur (17-33), et a qua Lot, qui eosdem angelos recepta- 
verat et obstiteratne a Sodomitis iniuria adficerentur (19, 1-9), solus cum 



LIBER GENESIS 
18, 16 — 19, is 



dicens : Non risi, timore perterrita. Dominus autem : Non est, inquit, 
ita, sed risisti. 

16 Cum ergo surrexissent inde viri, direxerunt oculos contra Sodo- 
mam ; et Abraham simul gradiebatur deducens eos. " Dixitque Do- 
minus : PNum celare potero Abraham quae gesturus sum, 18 cum fu- 
turus sit in gentem magnam ac robustissimam, «et benedicendae sint 
in illo omnes nationes terrae? 1 9 r Scio enim quod s praecepturus sit 
nliis suis et domui suae post se, ut custodiant viam Domini et 
faciant iudicium et iustitiam, ut adducat Dominus propter Abraham 
omnia quae locutus est ad eum. 20 Dixit itaque Dominus : ^Clamor 
Sodomorum et Gomorrhae multiplicatus est, et peccatum eorum ad- 
gravatum est nimis. 21 "Descendant et videbo utrum clamorem, v qui 
venit ad me, opere compleverint, an non est ita, ^ut sciam. 22 2/Con- 
verteruntque se inde, et abierunt Sodomam. Abraham vero *adhuc 
stabat coram Domino. 23 Et appropinquans ait: a Nunquid perdes 
iustum cum impio ? 24 Si fuerint quinquaginta iusti in civitate, peri- 
bunt simul? et non parces loco illi propter quinquaginta iustos, si 
fuerint in eo ? 25 Absit a te, ut rem hanc facias et occidas iustum 
cum impio, 6 fiatque iustus sicut impius. Non est hoc tuum : c qui iu- 
dicas omnem terram, nequaquam fades iudicium hoc. 26 Dixitque 
Dominus ad eum: d Si invenero Sodomis quinquaginta iustos in me- 
dio civitatis, dimittam omni loco propter eos. 27 Respondensque 
Abraham ait : e Quia semel coepi, loquar ad Dominum meum, cum sim 
/pulvis et cinis. 28 Quid, si minus quinquaginta iustis quinque fuerint? 
delebis propter quadraginta quinque universam urbem? Et ait: Non 
delebo, si invenero ibi quadraginta quinque. 29 Rursumque locutus 
est ad eum: Sin autem quadraginta ibi inventi fuerint, quid facies? 
Ait: Non percutiam propter quadraginta. 30 #Ne quaeso, inquit, indi- 
gneris, Domine, si loquar. Quid, si ibi inventi fuerint triginta? Re- 
spondit: Non faciam, si invenero ibi triginta. 31 Quia semel, ait, coepi, 
loquar ad Dominum meum. Quid, si ibi inventi fuerint viginti? Ait: 
Non interficiam propter viginti. 32 Obsecro, inquit, ne irascaris, Do- 
mine, si loquar adhuc semel. Quid, si inventi fuerint ibi decern ? Et dixit • 
7l Non delebo propter decern. 33 Abiitque Dominus, postquam cessavii 
loqui ad Abraham ; et ille reversus est in locum suum. 
I Q Veneruntque a duo angeli Sodomam vespere, et sedente Lot in 
I 7 foribus civitatis. Qui, cum vidisset eos, surrexit et ivit obviam eis, 
adoravitque pronus in terram 2 et dixit: Obsecro, domini, Meclinate 
in domum pueri vestri et manete ibi : c lavate pedes vestros, et mane 
proficiscemini in viam vestram. Qui dixerunt: d Minime, sed in platea 
manebimus. 3 Compulit illos oppido ut diverterent ad eum ; ingressis- 
que domum illius fecit convivium, et coxit azyma, et comederunt. 
4 Prius autem quam irent cubitum, viri civitatis vallaverunt domum 
a puero usque ad senem, omnis populus simul. 5 e Vocaveruntque Lot 
et dixerunt ei : Ubi sunt viri, qui introierunt ad te nocte ? /Educ illos 
hue, 0ut cognoscamus eos. 6 Egressus ad eos Lot post tergum occlu- 
dens ostium ait: 7 Nolite, quaeso, fratres mei, nolite A malum hoc fa- 
cere. 8 Habeo duas filias, quae necdum cognoverunt virum, educam 
eas ad vos, et abutimini eis sicut vobis placuerit, dummodo viris 
istis nihil mali faciatis, quia ingressi sunt sub umbra culminis mei. 
9 At illi dixerunt: Recede illuc. Et rursus, *Ingressus es, inquiunt, 
ut advena; ^nunquid ut iudices? *te ergo ipsum magis quam hos 
adfligemus. Vimque faciebant Lot vehementissime, iamque prope erat 
ut effringerent fores. 10 Et ecce miserunt manum viri et introduxe- 
runt ad se Lot clauseruntque ostium n et eos, qui foris erant, w per- 
cusserunt caecitate a minimo usque ad maximum, ita ut ostium in- 
venire non possent. l 2 Dixerunt autem ad Lot : Habes hie quempiam 
tuorum, generum aut filios aut filias? Omnes, qui tui sunt, n educ de 
urbe hac ; I 3 delebimus enim locum istum, °eo quod increverit clamor 
eorum coram Domino, Pqui misit nos ut perdamus illos. 1 4 Egressus 
itaque lot, locutus est ad generos suos, qui accepturi erant filias 
eius, et dixit: Surgite, tfegredimini de loco isto, quia delebit Domi- 
nus civitafem hanc. r Et visus est eis quasi ludens loqui. 

15 Cumque esset mane, cogebant eum angeli dicentes: Surge, tolle 



P cf . Ps 24, 14; Am 3, 7; Jo 

IS, 15. 
q cp. 12, 3; 22, 18; 26, 4; Ac 

3, 25; Gal 3, 8. 
r ci. Dt 6, 7; 32, 46. 
s cf. Am 3, 2. 
t cp. 4. 10; 19, 13. — cf. Is 3, 

>; Jc 5, 4. 



« cp. 11, 5, 7; Ex 3, 8; Ps 17, 
v cf. Jr 31, 9; Jn 



[10. 



XCi. JS 22, 22. 

yep. 19, I. 

z vr. 1. — cf. Ps 105, 23; Jr 

18, 20; 1 Tm 2, 1-4. 
a cp. 20, 4; Nm 16, 22; 2 Rg 

24, 17- 



bci. Jb 8, 20. 

c Dt 32, 4; Jb 8, 3; 34, 10-12; 

Ps 93, 2; Rm 3, 5, 6. 
dci. Is 65, 8. — v. Jr 5. 1; 

Ez 22, 30. 
e cf. Lc 18, 1. 
/ Jb 30, 19; 42, 6: Ecli 10, 9. 



gel. Jd 6, 39. 



AJc s, 16. 



a cp. 18, 22. 

/] * cj. Cat cch. R. Ill 2, 



b Heb 13, 2. — cf. Jd 
c v. cp. 18, 4. 
d cf. Lc 24, 28. 



\, 18 



Is 3, 9- - 
/ cf. Jd 19, 22, ss. 
g Rm 1, 24 27. — Ju 7. 
ft Lv 18, 22; 20, 13. — cf. Jd 
19, 24. 



* cp. 13, 12. 
; Ex 2, 14. 
1.2 Pt 2, 7, 8. 

m Sap 19, 16. — cf. 4 Rg 6, 
18; Ac 13, 11. 

m Pt 2, 7, 9. — cf. Ap i8. 

4, 5- 
cp. 18, 20. 
p 1 Par 2i, is- 

q Nm 16, 21, 26, 45; Jr 51, 6; 

Ap 18, 4. 
r Lc 17, 28. — v. Ex 9, 21. 



— 13 " 



LIBER GENESIS 
19,i6 — 20,ii 



filiabus prius in Segor, postea in spelunca salvus evadit (24-38) ; postque 
peregrinationem in Geraris, ubi Sara ab Abimelech et tollitur et inco- 
lumis redditur (20, 1-18), nascitur Isaac promissionum filius et octavo die 



16, 17] * cf. Catech. R. IV 16, 5. 
s Sap 10, 6. — cf. Ps 33, 23; 

Rm 9, 15, 16. 
t cf. Jr 51, 6, 50. 
u vr. 26. 
vcf. Mt 24, 16-18. 



xLc 1, 58. 



y Ps 144, 19. 

z Sap 10, 6. 

a Ex 32, 10; Dt 9, 14. 

b cp. 14, 2. 

24] * cf. Catech. R. Ill 7, 9. 

c Dt 29, 23; Ps 10, 7; Is 13, 
9; Jr 20, 16; 50, 40; Lm 4, 
6; Ez 16, 49; Os 11, 8; Am 
4, iij Sph 2 9; Lc 17, 29; 

d Ps 106, 34. [2 Pt 2, 6; Ju 7. 

eSap 10, 7; Lc 17, 32. 

/cp. 18, 3, 22. 

g Ap 18, 9. 
h v. cp. 8, 1. 



t vr. 17, 19. 



; cf. Lv 18, 7. 



k Dt 2, 9. 

/ Dt 2, 19. 

a cp. 16, 14. 

6 cp. 26, 3. — cf. cp. 12, 10. 

c cp. 26, 6. 

d v. cp. 12, 13-20; 26, 7-11. 

e Ps 104, 14. 

/ Jb 33- IS, 16; Mt 1,20; 2, 12. 

£ cp. 18,23. — cf. 1 Par 21,17. 



6"] # Catech. R. Ill 10, 20. 
h cp. 39, 9; Ps so, 6. 



i 1 Rg 7, s; Jb 42, 8; Ps 104, 

i Jc < v 6 - a [is - 

* cf. Nm 16, 32, 33. 



/ cf. Ex 32, 21; Js 7, 25. 



uxorem tuam et duas filias quas babes, ne et tu pariter pereas in 
scelere civitatis. 16 Dissimulante illo, apprehenderunt manum eius et 
manum uxoris ac duarum nliarum eius, eo quod parceret Dominus 
illi. 17 *Eduxeruntque eum et posuerunt extra civitatem; ibique io- 
cuti sunt ad eum dicentes : *Salva animam tuam : "noli respicere post 
tergum, nee stes in omni circa regione; sed v in monte salvum te fac, 
ne et tu simul pereas. 18 Dixitque Lot ad eos: Quaeso, Domine mi, 
J 9 quia invenit servus tuus gratiam coram te, et ^magnificasti miseri- 
cordiam tuam, quam fecisti mecum, ut salvares animam meam, nee 
possum in monte salvari, ne forte apprehendat me malum et moriar : 
20 est civitas haec iuxta, ad quam possum fugere, parva, et salvabor 
in ea; nunquid non modica est, et vivet anima mea? 21 Dixitque ad 
eum: wEcce etiam in hoc suscepi preces tuas, ut non subvertam urbem, 
pro qua locutus es. 22 fFestina et salvare ibi, a quia non potero facere 
quidquam donee ingrediaris illuc. Idcirco 6 vocatum est nomen urbis 
illius Segor. 23 Sol egressus est super terram, et Lot ingressus est Segor. 

24 c Igitur Dominus pluit super Sodomam et Gomorrham sulphur et 
ignem a Domino de caelo 25 et subvertit civitates has et omnem circa 
regionem, universos habitatores urbium et d cuncta terrae virentia. 
26 e Respiciensque uxor eius post se versa est in statuam salis. 

27 Abraham autem consurgens mane, ubi steterat /prius cum Do- 
mino, 28 intuitus est Sodomam et Gomorrham et universam terram 
regionis illius; viditque ascendentem favillam de terra tfquasi fornacis 
fumum. 29 Cum enim subverteret Deus civitates regionis illius, A re- 
cordatus Abrahae liberavit Lot de subversione urbium in quibus 
habitaverat. 

30 Ascenditque Lot de Segor et *mansit in monte, duae quoque 
nliae eius cum eo (timuerat enim manere in Segor), et mansit in 
spelunca ipse et duae nliae eius cum eo. 31 Dixitque maior ad minorcm : 
Pater noster senex est, et nullus virorum remansit in terra, qui possit 
ingredi ad nos iuxta morem universae terrae. 32 Veni, inebriemus 
eum vino Mormiamusque cum eo, ut servare possimus ex patre nostro 
semen. 33 Dederunt itaque patri suo bibere vinum nocte ilia. Et in- 
«;ressa est maior, dormivitque cum patre ; at ille non sensit, nee quando 
iccubuit filia, nee quando surrexit. 34 Altera quoque die dixit maior 
id minorem : Ecce dormivi heri cum patre meo, demus ei bibere vinum 
;tiam hac nocte, et dormies cum eo, ut salvemus semen de patre 
nostro. 35 Dederunt etiam et ilia nocte patri suo bibere vinum, in- 
gressaque minor filia dormivit cum eo, et ne tunc quidem sensit 
quando concubuerit, vel quando ilia surrexerit. 36 Conceperunt ergo 
duae nliae Lot de patre suo. 37 Peperitque maior filium et vocavit 
nomen eius Moab : fc ipse est pater Moabitarum usque in praesentem 
diem. 3 » Minor quoque peperit filium, et vocavit nomen eius Ammon, 
id est filius populi mei: *ipse est pater Ammonitarum usque hodie. 
y A Profectus inde Abraham in terram australem habitavit inter a Ca- 
L \3 des et Sur, et b peregrinatus est in "Geraris. 2 Dixitque de Sara 
uxore sua: d Soror mea est. Misit ergo Abimelech rex Gerarae, et 
tulit earn. 3 e Venit autem Deus ad Abimelech /per somnium nocte 
et ait illi: En morieris propter mulierem quam tulisti; habet enim 
virum. 4 Abimelech vero non tetigerat earn, et ait: Domine, "nura 
gentem ignorantem et iustam interficies ? 5 Nonne ipse dixit mihi : 
Soror mea est, et ipsa ait: Frater meus est? In simplicitate cordis 
mei et munditia manuum mearum feci hoc. 6 Dixitque ad eum Deus: 
Et ego scio quod simplici corde feceris ; et ideo custodivi te, ne ^pec- 
cares in me, et non dimisi ut tangeres earn. 7 Nunc ergo redde viro 
suo uxorem, *quia propheta est; et forabit pro te, et vives: si autem 
nolueris reddere, scito quod morte morieris tu et fc omnia quae tua 
sunt. 8 Statimque de nocte consurgens Abimelech vocavit omnes 
servos suos et locutus est universa verba haec in auribus eorum : 
timueruntque omnes viri valde. 9 Vocavit autem Abimelech etiam 
Abraham et dixit ei: Quid fecisti nobis? quid peccavimus in te, *quia 
induxisti super me et super regnum meum peccatum grande? Quae 
non debuisti facere fecisti nobis. 10 Rursumque expostulans ait : Quid 
vidisti, ut hoc faceres? H Respondit Abraham : Cogitavi mecum dicens : 



14 



circumciditur (21, 1-8). Puer ablactatus, instigante Sara nee invito Do- 
mino, segregatur ab Ismael, qui cum matre eiectus in solitudine versatur 
(9-21). Interea Abraham et foedus constituit cum Abimelech (22-34), et 



Forsitan w non est timor Dei in loco isto, et n interficient me propter 
uxorem meam ; 12 alias autem, et vere soror mea est : filia patris mei 
et non filia matris meae, et °duxi earn in uxorem. 13 PPostquam autem 
eduxit me Deus de domo patris mei, dixi ad earn : Hanc misericordiam 
fades mecum: in omni loco, ad quem ingrediemur, edices quod frater 
tuus sim. 14 r Tulit igitur Abimelech oves et boves et servos et ancillas 
et dedit Abraham, reddiditque illi Saram uxorem suam 15 e t ait : 
*Terra coram vobis est, ubicumque tibi placuerit habita. i fi Sarae autem 
dixit : Ecce mille argenteos dedi *fratri tuo : hoc erit tibi in w velamen 
oculorum ad omnes qui tecum sunt, et quocumque perrexeris; me- 
mentoque te deprehensam. 1 7 v Orante autem Abraham, sanavit Deus 
Abimelech et uxorem ancillasque eius, et pepererunt ; 1 8 ^concluserat 
enim Dominus omnem vulvam domus Abimelech propter Saram 
uxorem Abrahae. 

^ I a Visitavit autem Dominus Saram, sicut 6 promiserat, et implevit 
L 1 quae locutus est. 2 ^Concepitque et peperit filium in senectute sua, 
^tempore quo praedixerat ei Deus. 3 Vocavitque Abraham nomen filii 
sui, quem genuit ei Sara, e Isaac ; 4 et /circumcidit eum octavo die 
•?sicut praeceperat ei Deus, 5 cum /l centum esset annorum ; hac quippe 
aetate patris natus est Isaac. 6 Dixitque Sara : *Risum fecit mihi Deus; 
quicumque audierit corridebit mihi. ? Rursumque ait : Quis auditurum 
crederet Abraham, quod Sara lactaret filium, quem peperit ei ^iam 
seni? 8 Crevit igitur puer, et ablactatus est; fecitque Abraham grande 
convivium in die ablactationis eius. 

9 Cumque vidisset Sara filium Agar aegyptiae fc ludentem cum Isaac 
filio suo, dixit ad Abraham: 10 'Eice ancillam hanc et filium eius: 
w non enim erit heres filius ancillae cum filio meo Isaac. nDure accepit 
hoc Abraham pro filio suo. 12 Cui dixit Deus: Non tibi videatur aspe- 
rum super puero et super ancilla tua; omnia quae dixerit tibi Sara, 
audi vocem eius; quia ro in Isaac vocabitur tibi semen. 1 3 Sed et filium 
ancillae faciam in gentem magnam, °quia semen tuum est. 1 4 Surrexit 
itaque Abraham mane, et tollens panem et utrem aquae imposuit 
scapulae eius tradiditque puerum et ^dimisit earn. Quae, cum abisset, 
errabat in solitudine ^Bersabee. 15 Cumque consumpta esset aqua in 
utre, abiecit puerum subter unam arborum, quae ibi erant, l 6 et abiit 
seditque e regione procul quantum potest arcus iacere; dixit enim: 
Non videbo morientem puerum; et sedens contra r levavit vocem suam, 
et fievit. i7 *Exaudivit autem Deus vocem pueri, vocavitque angelus 
Dei Agar de caelo dicens: Quid agis, Agar? Noli timere; exaudivit 
enim Deus vocem pueri de loco in quo est. 18 Surge, tolle puerum 
et tene manum illius ; *quia in gentem magnam faciam eum. 1 9 u Ape- 
ruitque oculos eius Deus ; quae videns puteum aquae abiit et implevit 
utrem deditque puero bibere. 20 Et fuit cum eo: v qui crevit, etmo- 
ratus est in solitudine factusque est iuvenis Sagittarius. 21 Habita vitque 
in deserto Pharan, et accepit illi mater sua uxorem de terra Aegypti. 

22 Eodem tempore dixit * Abimelech et Phicol s'princeps exercitus 
eius ad Abraham: fDeus tecum est in universis quae agis. 23oi ura ergo 
per Deum, ne noceas mihi et posteris meis stirpique meae; sed iuxta 
misericordiam, b quam feci tibi, facies mihi et terrae, in qua versatus 
es advena. 24 Dixitque Abraham : Ego iurabo. 25 Et increpavit Abi- 
melech propter puteum aquae, quem c vi abstulerant servi eius. 
26 Responditque Abimelech : Nescivi quis fecerit hanc rem ; sed et tu 
non indicasti mihi, et ego non audivi praeter hodie. 27 Tulit itaque 
Abraham oves et boves et dedit Abimelech, ^percusseruntque ambo 
foedus. 28 Et statuit Abraham septem agnas gregis seorsum. 29 Cui 
dixit Abimelech: Quid sibi volunt septem agnae istae, quas stare 
fecisti seorsum ? 30 At Ule, e Septem, inquit, agnas accipies de manu mea, 
ut sint mihi in testimonium, quoniam ego fodi puteum istum. Slldcirco 
/vocatus est locus ille Bersabee, quia ibi uterque iuravit 32 et inierunt 
foedus pro puteo iuramenti. 33 Surrexit autem Abimelech et Phicol 
princeps exercitus eius, reversique sunt in terram Palaestinorum ; 
Abraham vero ^plantavit nemus in Bersabee et ''invocavit ibi nomen 
Domini Dei *aeterni. 34 Et fuit colonus terrae Palaestinorum diebus 
multis. 



LIBER GENESIS 
20,12 — 21,34 



mPs 


35 


1; 


Pro 


16 


6 






« r ). 


12, 


12 ; 


26, 


7. 








p. 


11, 


29. 












P P- 


12, 


1. 












1 cp. 


12, 


iii 












cp. 


12, 


21, 


23. 








j cp. 
tci. 


I3i 


9; 34. ic 


. — 


cf. 


Jr 


K: 


vr. 


5- 










u cp. 


24 


05 


32, 


20. 









77] * Catech. R. Ill 2, 13. 
v cf. Jb 42, 9, 10; Jc 5, 16. 

* Cp. 12, 17. 



a i Rg 2, 21; Ps 8, 5- 
b cp. 17, 19; 18, 10, 14. 
Heb ii, 11. — cf. Gal 4, 22, 



d cp. 17, 21. 
«cp. 17, 19. 
/ Ac 7, 8. 
^ cp. 17, 10-12. 
cp. 17, 1, 17; 



[23. 



Rm 4, 19. 
* cp. 18, 12. 
; cf. Is 54, 1; Gal 4, 27. 



k cp. 16. 15. — cf. Gal 4. 29. 
I (all) Gal 4, 30. 
tn cf. Jd 11, 2. 



n (all) Rm 9, 7. 8; Heb 11,18. 
vr. 18; cp. 16, 10; 17, 20. 



P cf. Jo 8, 35. 
tfvr. 31. 



r 1 Rg 24, 18. 
s cf. Ex 3, 7. 



t vr. 13. 

m Nm 22, 31; 4 Rg 6. 17-20. 
— cf. Lc 24, 16, 31. 

V Cp. l6, 12. 



X Cp. 20, 2. Cf. Cp. 26, I, 26. 

y cp. 39, 1; Jd 4, 7; 2 Rg 2, 

8; 24, 2; 4 Rg 25, 8 etc. 
z cf. cp. 26, 28. 
a 1 Rg 24, 22. 
b cp. 20, 14, IS- 

C Cf. Cp. 26, 15, l8, 20-22. 

d cp. 26. 31. 



e cp. 31, 48-52; 3 Rg 15. 19; 

Is 30, 6; 39, 1. 
/ cf. cp. 26, 33. 



eci. Dt 16, 21. 
ft cp. 4, 26; 12, 8. 
ils 40, 28; Rm 16, 26. — cf. 
Ps 89,2. 



— IS 



LIBER GENESIS 
22, i — 23, i S 



/] * cf. Catech. R. IV is. 9. 

i, 2] R. in Qng. 

t-2o] Prph. in sb. s. et vg..'nt. 

a Dt 13, 3; Jdt 8, 19, 22; J :Ii 
44, 22; 1 Mc 2, 52; 1 ^ ir 
10, 13; Heb 11, 17. — « ". 
Jc 1, 12, 13; 1 Pt 1, 6, 7. 

b (2 Par 3, 14). 



5-7] * Catech. R. I 5, 5. 

c cf. Jo 19, 17. 

7-8} R. in js. ss. spin. Cor. 

d cf. J , 1, 29, 36; 1 Pt 1, 19; 

Ap 5, 12. 

cK( o 11, 17; Jc 2, 21. 
10-.2] R. in Qng. 

/cf. 1 Rg 15, 22; Jr 7, 3i; 

Mic 6, 7, 8. 
£ cf. cp. 26, s. 
/« cf. Km 8, 32. 
/jj v. vr. 7; Rm 4, 11, 12. 



75] R. in Qng. 

} Ps 104, 9; Ecli 44, 22; Is 45 

23; 1 Mc 2, 52; Lc 1, 73; 
/<J] v.cp.9,11. [Heb 6,13.14. 
16-18] * CaJec/t. /?. / 3, 4; 

III 3, is. — v. vr. 15. 
£cp. 15, 5; Jr 33, 22. 
I cp. 13, 16; Ps 77, 27; Heb 

11, 12. 
mcp. 24.60; Mic i, 9; Mt 16, 

18; Lc 1, 74. 
« (all) Ac 3, 25. - cp. 12, 3; 

18, 18; 26, 4; Gal 3, 8, 16. 

— cf. Ecli 44, 22-25. 
vr. 3: cp. 26, 5. 
p cp. 21, 31. 
q cp. 11, 29; 24, 15. 
f Jh 1,1; 32, 2; Jr 25, 20; Lm 
s Jb 32, 2; Jr 25, 23. [4,21. 
*cp. 24, 15. 

acp. 35, 27; Js 14, 15; Jd 1, 
b vr. 19. [10. 

c cp. 17, 8; 1 Par 29, 15; Ps 

104, 12; Heb 11, 9, 13. 
d Ac 7, 5. 

e v. cp. 24, 35- 



tentatur a Deo, qui postulat Isaac in holocaustum (22, 1-2), et pro fide et 
oboedientia (3, 14) promissionum renovationem iterum atque iteram con- 
sequitur (15-19). Demum, cum ex fratris sui progenie (20-24), mortua 



f cp. 34, 20, 24; Rt 4, 
g 2 Rg 24, 22. 



72] * cf. Catech. R. Ill 2, 9. 
ft cp. 14, 23. — cf. 2 Rg 24, 24. 
i Ex 30, 13; Ez 45, 12. 



^ J Quae postquam gesta sunt, °tentavit Deus Abraham et dixit 
LL ad eum: Abraham, Abraham. At ille respondit: Adsum. 2 Ait 
iili: Tolle filium tuum unigenitum, quem diligis, Isaac, et vade in 
b terram vision is, atque ibi offeres eum in holocaustum super unum 
montium, quem monstravero tibi. 3 Igitur Abraham de nocte consur- 
gens stravit asinum suum ducens secum duos iuvenes et Isaac filium 
suum; cumque concidisset ligna in holocaustum, abiit ad locum, quem 
praeceperat ei Deus. 4 Die autem tertio, elevatis oculis, vidit locum 
procul, 5 dixitque ab pueros suos: Exspectate hie cum asino : ego et 
puer illuc usque properantes, postquam adoraverimus, revertemur ad 
vos. 6 Tulit quoque ligna holocausti et c imposuit super Isaac nlium 
suum; ipse vero portabat in manibus ignem et gladium. Cumque duo 
pergerent simul, 7 dixit Isaac patri suo : Pater mi. At ille respondit : 
Quid vis, fill? Ecce, inquit, ignis et ligna; ubi est victima holocausti? 
8 Dixit autem Abraham : d Deus providebit sibi victimam holocausti, 
fill mi. Pergebant ergo pariter : 9 et venerunt ad locum, quem osten- 
derat ei Deus, in quo aedincavit altare, et desuper ligna composuit. 
Cumque alligasset Isaac filium suum, c posuit eum in altare super struem 
lignorum 10 extenditque manum et arripuit gladium, ut immolaret 
filium suum. ll Et ecce angelus Domini de caelo clamavit dicens: 
Abraham, Abraham. Qui respondit: Adsum. 12 Dixitque ei: 'Non 
extendas manum tuam super puerum, neque facias illi quidquam : 
^nunc cognovi quod times Deum, et ft non pepercisti unigenito filio 
tuo propter me. 13 Levavit Abraham oculos suos viditque post tergum 
arietem inter vepre^ haerentem cornibus, quem adsumens obtulit holo- 
caustum pro filio. 14 Appellavitque nomen loci illius 'Dominus 
videt. Unde usque hodie dicitur: In monte Dominus videbit. 

15 Vocavit autem angelus Domini Abraham secundo de caelo di- 
cens: 16 'Per memetipsum iuravi, dicit Dominus: quia fecisti hanc 
rem et non pepercisti filio tuo unigenito propter me, 17 benedicam 
tibi et multiplicabo semen tuum sicut ^'Stellas caeli et velut 'harenam, 
quae est in litore maris; possidebit semen tuum ,M portas inimicorum 
suorum, 18 et "benedicentur in semine tuo omnes gentes terrae, °quia 
oboedisti voci meae. 19 Reversus est Abraham ad pueros suos, 
abieruntque ^Bersabee simul, et habitavit ibi. 

20 His ita gestis, nuntiatum est Abrahae quod ^Melcha quoque ge- 
nuisset filios Nachor fratri suo : 21 r Hus primogenitum et s Buz fra- 
trem eius et Camuel patrem Syrorum 22 et Cased et Azau, Phe.das 
quoque et Iedlaph 23 ac *Bathuel, de quo nata est Rebecca: octo 
istos genuit Melcha Nachor fratri Abrahae. 24 Concubina vero illius, 
nomine Roma, peperit Tabee et Gaham et Tahas et Maacha. 
^ 2 Vixit autem Sara centum viginti septem annis 2 et mortua est 
mu in a civitate Arbee, b quae est Hebron, in terra Chanaan ; venit- 
que Abraham ut plangeret et fleret earn. 3 Cumque surrexisset ab 
officio funeris, locutus est ad filios Heth dicens : 4 c Advena sum et 
peregrinus apud vos; d date mihi ius sepulcri vobiscum, ut sepeliam 
mortuum meum. 5 Responderunt filii Heth dicentes : 6 Audi nos, do- 
mine : c princeps Dei es apud nos : in electis sepulcris nostris sepeli 
mortuum tuum; nullusque te prohibere poterit, quin in monumento 
eius sepelias mortuum tuum. 7 Surrexit Abraham et adoravit populum 
terrae, filios videlicet Heth, 8 dixitque ad eos : Si placet animae ve- 
strae ut sepeliam mortuum meum, audite me et intercedite pro me 
apud Ephron filium Seor, 9 ut det mihi speluncam duplicem, quam 
habet in extrema parte agri sui: pecunia digna tradat earn mihi co- 
ram vobis in possessionem sepulcri. 10 Habitabat autem Ephron in 
medio filiorum Heth. Responditque Ephron ad Abraham, cunctis au- 
dientibus /qui ingrediebantur portam civitatis illius, dicens: n ^Ne- 
quaquam ita fiat, domine mi, sed tu magis ausculta quod loquor: 
agrum trado tibi et speluncam, quae in eo est, praesentibus filiis 
populi mei; sepeli mortuum tuum. 12 Adoravit Abraham coram po- 
puio terrae. 13 Et locutus est ad Ephron, circumstantc plebe: Quaeso, 
ut audias me: Mabo pecuniam pro agro; suscipe earn, et sic sepe- 
liam mortuum meum in eo. 14 Responditque Ephron : 15 Domine mi, 
audi me : terra, quam postulas, quadringentis *siclis argenti valet; 



16 



lam Sara amploque funere elata in speluncam duplicem ab Ephron 
hethaeo emptam (23, 1-20), per servum in Mesopotatniam missum et ml- 
rabiliter a Deo adiutum (24, 1-32) Rebeccam, Nachoris scilicet neptem et 



istud est pretium inter me et te; sed quantum est hoc? sepeli mor- 
tuum tuum. 16 Quod cum audisset Abraham, ^appendit pecuniam, 
quam Ephron postulaverat, audientibus filiis Heth, quadringentos si- 
clos argenti probatae monetae publicae. 17 Confirmatusque est 'ager 
quondam Ephronis, in quo erat spelunca duplex, respiciens Mambre, 
lam ipse quam spelunca et omnes arbores eius in cunctis terminis 
eius per circuitum, 18 Abrahae in "possessionem, videntibus filiis 
Heth et cunctis qui intrabant portam civitatis illius. 19 Atque ita se- 
pelivit Abraham Saram uxorem suam in spelunca agri duplici, quae 
respiciebat Mambre: haec est Hebron in terra Chanaan. 20 n£t con- 
firmatus est ager et antrum, quod erat in eo, Abrahae in possessio- 
nem monumenti a filiis Heth. 

y A Erat autem Abraham senex dierumque multorum, et Dominus 
L ^t °in cunctis benedixerat ei. 2 Dixitque ad servum b seniorem do- 
oms suae, qui praeerat omnibus quae habebat: c Pone manum tuam 
subter femur meurri, 3 ut d adiurem te per Dominum Deum caeli et 
terrae, ut non e accipias uxorem filio meo de filiabus Chananaeorum, 
inter quos habito ; 4 sed ad / terram et cognationem meam proficisca- 
ris, et inde accipias uxorem filio meo Isaac. 5 Respondit servus: Si 
noluerit mulier venire mecum in terram hanc, nunquid reducere de- 
beo filium tuum ad locum, de quo tu egressus es? 6 Dixitque Abraham: 
Cave nequando reducas filium meum illuc. 7 Dominus Deus caeli, 
*>qui tulit me de domo patris mei et de terra nativitatis meae, qui 
locutus est mihi, et iuravit mihi dicens : /f Semini tuo dabo terram 
hanc, ipse ^mittet angelum suum coram te, et accipies inde uxorem 
filio meo. 8 Sin autem mulier noluerit sequi te, -f'non teneberis iura- 
mento ; filium meum tantum ne reducas illuc. 9 fc Posuit ergo servus 
manum sub femore Abraham domini sui et iuravit illi super ser- 
mone hoc. 

10 Tulitque decern camelos de grege domini sui, et abiit ex omnibus 
bonis eius portans secum, profectusque perrexit in 'Mesopotamiam 
ad m urbem Nachor. ll Cumque camelos fecisset accumbere extra op- 
pidum iuxta puteum aquae vespere, "tempore quo solent mulieres 
egredi ad hauriendam aquam, dixit : 12 Domine Deus domini mei 
Abraham, occurre, obsecro, mihi hodie, et fac misericordiam cum 
domino meo Abraham. 13 Ecce ego sto prope fontem aquae, et °filiae 
habitatorum huius civitatis egredientur ad hauriendam aquam. l 4 Igitur 
puella cui ego dixero : Inclina hydriam tuam ut bibam, et ilia re- 
spondent: Bibe, quin et camelis tuis dabo potum, ipsa est, quam 
Ppraeparasti servo tuo Isaac, et «per hoc intelligam quod feceris mi- 
sericordiam cum domino meo. 15r Necdum intra se verba compleverat, 
et ecce 6 Rebecca egrediebatur filia Bathuel filii *Melchae uxoris Na- 
chor fratris Abraham habens hydriam in scapula sua : 16 puella de- 
cora nimis virgoque w pulcherrima et incognita viro; descenderat- autem 
ad fontem et impkverat hydriam, ac revertebatur. 17 Occurritque ei 
servus et ait: v Pauxillum aquae mihi ad bibendum praebe de hydria 
tua. 18 Quae respondit: Bibe, domine mi. Celeriterque deposuit hy- 
driam super ulnam suam, et dedit ei potum . 19 Cumque ille bibisset, 
adiecit: Quin et camelis tuis hauriam aquam, donee cuncti bibant. 
29 Effundensque hydriam in canalibus, recurrit ad puteum, ut hauriret 
aquam, et haustam omnibus camelis dedit. 21 Ipse autem contempla- 
batur earn tacitus, scire volens utrum prosperum iter suum fecisset 
Dominus, an non. 22 Postquam autem biberunt cameli, protulit vir 
^inaures aureas appendentes siclos duos et armillas totidem pondo 
siclorum decern. 23 Dixitque ad earn: Cuius es filia? indica mihi. Est 
in domo patris tui locus ad manendum ? 24 Quae respondit : #Filia sum 
Bathuelis filii Melchae, quem peperit ipsi Nachor. 25 Et addidit dicens : 
Palearum quoque et faeni plurimum est apud nos, et locus spatiosus 
ad manendum. 26 *Inclinavit se homo et adoravit Dominum 27 dicens : 
°Benedictus Dominus b Deus domini mei Abraham, qui non abstulit 
''misericordiam et veritatem suam a domino meo, et d recto itinere 
me perduxit in domum fratris domini mei. 28 Cucurrit itaque puella, 
et nuntiavit in domum matris suae omnia quae audierat. 

29 Habebat autem Rebecca fratrem nomine e Laban, qui festinus 



LIBER GENESIS 
23, 16 — 24, 29 



/'cp. 43, ax; i Par ai, 25; Jr 
32, 9; Lc ii, 12. 

'cp. 25, 9; 49, 29-32; so, 13. 
m cf. Ac 7, 5. 

u cf. Rt 4, 7-10; Jr 32, 10-14. 



avr. 35; cp. 13, 2. — cf. Ps 
b ci. cp. 15, 2. [111,2,3. 

evr. 9; cp. 47, 29. 
d Dt b, 13. — v. vr. 37-41. 
ecp. 26, 34, 35; 27, 46; Dt 7, 

3. — cf. cp. 28, 1; Ex 34, 

16; 2 Cor 0, 14. 
4] * Latecti. R. U 8, 32. 
} cf. cp. 28, 2. 

7] Ant. in js. ss. Angel, c. 

g cp. 12. 1. 

A cp. 12, 7; 13, 15; 15, 18; 

26, 3. 
<Ex 23, 20, 23, 33, 2. — cf. 

Heb 1, 14. 
; v. Js 2, 17-20. 
k vr. 2. 



JDt 23, 4; Jd 3, 8. 
»»cf. cp. 11, 31; 27, 43. 
n Ex 2, 16; 1 Kg 9, 11; Jo 4, 
12-27] vr. 42-48. L7- 

12} v. vr. 42. 

ovr. 43. 



p cf. Pro 19, 14. 

q v. cp. is, 8; Jd 6, 17, 37; 

Rg 6, 7 ss. 
r cf. vr. 45. 
s cp. 22, 23. 
t cp. 11, 29. 
u cp. 26, 7. 



v cf. Jo 4, 7. 



2/] v. vr. 42. 



x Ex 32, 2, 3; Js 3, 19 ss. Ez 
16, II ss. 



zvr. 48, 52; Ex 4, 31. 

a Ex 18, 10; Rt 4, 14: 1 Rg 

25, 32; Lc 1, 68. 
b vr. 12, 42, 48. 
ccp. 32, 10; Ps 97, 3. 
d vr 48. 
e cp. 25, 20; 28, 2; 29, 5. 



(2) 



17 



LIBER GENESIS 

24, 30 — 63 



/cf. cp. 26, 29; Jd 17, 2; Rt 
3, 10; Ps 113, 15. 

g cp. 43, 24; Jd 19, ax. 
A v. cp. 18, 4. 



iTb 7, 10. 
Eph 6, s 

; vr. 1. 

k cp. 21. 2. 
/cp. 25, 5. 
*» vr. 3-8. 



« cp. 17, 1. 



cf. Jo 4, 34; 



42-44] 7?/?. m Qng. 
42-48J vr. 12-29. 



1 Rg 1, 13. — cf. cr. 15. 



P cf. Ez 16, 11, 12. 



q cp. 47, 29; Is 2, 14. 



rcf. Ps 117,23; Mt 21,42; Mr 
12, 11. — cf. cp. 31, 24, 29. 

Jv. vr. 13-15, 42-46. 
/ vr.26, 48. 



u vr. 56, 59. 

vci. Jd 19, 4 ss.; Tb 10, 8. 



*cp. 35, 8. 
y cp. 22, 17. 



z cp. 16, 14; 25, II. 
a Ps 142, 5. — cf. Lc 6, 



sororem Labani, filio Isaac petisset eique probatam uxorem obtinuis- 
set (33-67); cutnque insuper plures ex Cethura filios suscepisset, in 
senectute bona moritur et cum Sara in Mambre sepelitur (25, 1-11). 



egressus est ad hominem, ubi erat fons. 30 Cumque vidisset inauies 
et armillas in manibus sororis suae, et audisset cuncta verba refe- 
rentis: Haec locutus est mini homo, venit ad virum, qui stabat iuxta 
camelos et prope fontem aquae. 3 * dixitque ad eum : Ingredere, /be- 
nedicte Domini; cur foris stas? praeparavi domum et locum camelis. 
32 Et introduxit eum in hospitium ac destravit camelos, ^deditque 
paleas et faenum, et /l aquam ad lavandos pedes eius et virorum 
qui venerant cum eo. 33 Et appositus est in conspectu eius panis. Qui 
ait: *Non comedam, donee loquar sermones meos. Respondit ei: 
Loquere. 34 At ille, Servus, inquit, Abraham sum; 3 & et Dominus 
Jbenedixit domino meo valde, magnifkatusque est; et dedit ei oves 
et boves, argentum et aurum, servos et ancillas, camelos et asinos. 
36 Et fc peperit Sara uxor domini mei filium domino meo in senectute 
sua, *deditque illi omnia quae habuerat. 3 ? Et m adiuravit me dominus 
meus dicens : Non accipies uxorem filio meo de filiabus Chananaeorum, 
in quorum terra habito ; 3 « sed ad domum patris mei perges, et de 
cognatione mea accipies uxorem filio meo. 39 Ego vero respondi do- 
mino meo : Quid, si noluerit venire mecum mulier ? 40 Dominus, ait, 
w in cuius conspectu ambulo, mittet angelum suum tecum, et diriget 
viam tuam, accipiesque uxorem filio meo de cognatione mea et de 
domo patris mei. 41 Innocens eris a maledictione mea, cum veneris 
ad propinquos meos, et non dederint tibi. 

42 Veni ergo hodie ad fontem aquae et dixi : Domine Deus domini 
mei Abraham, si direxisti viam meam, in qua nunc ambulo, 43 ecce 
sto iuxta fontem aquae; et virgo, quae egredietur ad hauriendam 
aquam, audierit a me: Da mihi pauxillum aquae ad bibendum ex 
hydria tua, 44 et dixerit mihi : Et tu bibe, et camelis tuis hauriam, ipsa 
est mulier quam praeparavit Dominus filio domini mei. 45 °Dumque 
haec tacitus mecum volverem, apparuit Rebecca veniens cum hydria, 
quam portabat in scapula, descenditque ad fontem et hausit aquam 
Et aio ad earn : Da mihi paululum bibere. 46 Quae festinans deposuit 
hydriam de umero et dixit mihi: Et tu bibe, et camelis tuis tribuam 
potum. Bibi, et adaquavit camelos. 47 Interrogavique earn et dixi : 
Cuius es filia ? Quae respondit : Filia Bathuelis sum filii Nachor, quem 
peperit ei Melcha. Suspendi itaque Pinaures ad ornandam faciem 
eius, et armillas posui in manibus eius. 48 Pronusque adoravi Domi- 
num benedicens Domino Deo domini mei Abraham, qui perduxit me 
recto itinere, ut sumerem filiam fratris domini mei filio eius. 49 Qua- 
mobrem, Qsi facitis misericordiam et veritatem cum domino meo, in- 
dicate mihi; sin autem aliud placet, et hoc dicite mihi, ut vadam ad 
dexteram sive ad sinistram. 50 Responderuntque Laban et Bathuel : 
r A Domino egressus est sermo; non possumus extra placitum eius 
quidquam aliud loqui tecum. 51 En Rebecca coram te est; tolle earn, 
et proficiscere, et sit uxor filii domini tui, *sicut locutus est Dominus. 
52 Quod cum audisset puer Abraham, *procidens adoravit in terram 
Dominum. 53 Prolatisque vasis argenteis et aureis ac vestibus, dedit 
ea Rebeccae pro munere; fratribus quoque eius et matri dona obtulit. 
54 Inito convivio, vescentes pariter et bibentes manserunt ibi. 

Surgens autem mane locutus est puer : "Dimittite me ut vadam ad 
dominum meum. 55 Responderuntque fratres eius et mater : v Maneat 
puella saltern decern dies apud nos, et postea pronciscetur. 56 Nolite, 
ait, me retinere, quia Dominus direxit viam meam; dimittite me ut 
pergam ad dominum meum. 57 Et dixerunt : Vocemus puellam et 
quaeramus ipsius voluntatem. 58 Cumque vocata venisset, sciscitati 
sunt: Vis ire cum homine isto? Quae ait: Vadam. 59 Dimiserunt ergo 
earn et ^nutricem illius servumque Abraham et comites eius, 60 impre- 
cantes prospera sorori suae atque dicentes: Soror nostra es, crescas 
in mille milia, et fpossideat semen tuum portas inimicorum suorum. 
61 Igitur Rebecca et puellae illius, ascensis camelis, secutae sunt virum, 
qui festinus revertebatur ad dominum suum. 

62 Eo autem tempore deambulabat Isaac per viam quae ducit ad 
puteum, cuius nomen est *viventis et videntis; habitabat enim 
in terra australi. 63 Et egressus fuerat ad a meditandum in agro, incli- 
nata iam die. Cumque elevasset oculos, vidit camelos venientes procul. 



— 18 — 



7. (ienerationes Ismael (12-18), qui habitavit cum suis ab Hevila usque Sur. 

8. Gcnerationes Isaac (25, 19-35, 29). Qenitis Esau et Iacab (19-26), quorum natu 
maior minori primogenita vendit (27-34), abit in Gerara (26, 1, 2); 



64 Rebecca quoque, conspecto Isaac, descendit de camelo 65 et ait ad 
puerum : Quis est ille homo qui venit per agrum in occursum nobis ? 
Dixitque ei : Ipse est dominus meus. At ilia tollens cito pallium operuit 
se. 66 Servus autem cuncta quae gesserat narravit Isaac. * 7 Q u i i n - 
troduxit earn in tabernaculum Sarae matris suae et accepit earn uxorem ; 
et in tantum dilexit earn, ut b dolorem, qui c ex morte matris eius 
acciderat, temperaret. 

^ C Abraham vero aliam duxit uxorem nomine Ceturam, 2 quae pe- 
L %J perit ei a Zamran et Iecsan et Madan et Madian et Iesboc et 
Sue. 3 Iecsan quoque genuit Saba et Dadan. Filii Dadan fuerunt 
Assurim et Latusim et Loomim. 4 At vero ex Madian ortus est Epha 
et Opher et Henoch et Abida et Eldaa : omnes hi filii Ceturae. 

5 & Deditque Abraham cuncta quae possederat Isaac ; 6 filiis autem 
concubinarum largitus est munera, et c separavit eos ab Isaac filio 
suo, dum adhuc ipse viveret, d ad plagam orientalem. 

7 Fuerunt autem dies vitae Abrahae centum septuaginta quinque 
anni. 8 Et e deficiens mortuus est /in senectute bona provectaeque 
aetatis et plenus dierum congregatusque est ad populum suum. * Et 
sepelierunt eum Isaac et Ismael 0filii sui in spelunca duplici, quae 
sita est in agro Ephron filii Seor hethaei e regione Mambre, 10 A quem 
emerat a filiis Heth; ibi sepultus est ipse et Sara uxor eius. U Et post 
obitum illius benedixit Deus Isaac filio eius, qui habitabat iuxta pu- 
teum nomine Viventis et videntis. 

12 Hae sunt generationes Ismael filii Abrahae, ^quem peperit ei Agar 
aegyptia famula Sarae ; et i3 haec nomina fc filiorum eius in vocabulis 
et generationibus suis : primogenitus Ismaelis 'Nabaioth deinde Cedar 
et Adbeel et Mabsam, i 4 Masma quoque et m Duma et Massa, l 5 Hadar 
et n Thema et °Iethur et Naphis et Cedma. 16 Isti sunt filii Ismaelis, 
et haec nomina per castella et oppida eorum, duodecim Pprincipes 
tribuum suarum. 

1 7 Et facti sunt anni vitae Ismaelis centum triginta septem, Qdefi- 
ciensque mortuus est, et appositus ad populum suum. 1& Habitavit 
autem ab r Hevila usque *Sur, quae respicit Aegyptum introeuntibus 
Assyrios. Coram cunctis fratribus suis obiit. 

1 9 Hae quoque sunt generationes Isaac filii Abraham : * Abraham ge- 
nuit "Isaac ; 20 qui, cum quadraginta esset annorum, v duxit uxorem Re- 
beccam ^filiam Bathuelis syri de Mesopotamia, sororem Laban. 2 iDe- 
precatusque est Isaac Dominum pro uxore sua, eo quod esset sterilis. 
vQui exaudivit eum, et dedit conceptum Rebeccae. 22 Sed collidebantur 
in utero eius parvuli ; quae ait : Si sic mihi f uturum erat, quid necesse 
fuit concipere? ^Perrexitque ut consuleret Dominum. 23 Qui respondens 
ait : a Duae gentes sunt in utero tuo, et duo populi ex ventre tuo divi- 
dentur, b populusque populum superabit, et c maior serviet minori. 
24 lam tempus pariendi advenerat, et ecce gemini in utero eius reperti 
sunt. 25 d Qui prior egressus est rufus erat et totus in morem pellis 
hispidus; vocatumque est nomen eius Esau. Protinus alter egrediens 
plantam fratris tenebat manu; et idcirco ^appellavit eum Iacob. 
26 Sexagenarius erat Isaac quando /nati sunt ei parvuli. 27 Quibus adul- 
tis, factus est Esau vir ^gnarus venandi et homo agricola ; Iacob autem 
vir simplex /l habitabat in tabernaculis. 28 Isaac amabat Esau, eo quod 
*de venationibus illius vesceretur; et Rebecca diligebat Iacob. 

2 » Coxit autem Iacob pulmentum; ad quern, cum venisset Esau de 
agro lassus, 30 a it : Da mihi de coctione hae rufa, quia oppido lassus 
sum. Quam ob causam vocatum est nomen eius ^Edom. 3i Cui dixit 
Iacob : Vende mihi fc primogenita tua. 32 Hle respondit : En morior, quid 
mihi proderunt primogenita? 33 Ait Iacob: Iura ergo mihi. Iuravit ei 
Esau et *vendidit primogenita. 34 Et sic, accepto pane et lentis edulio, 
comedit et bibit, et abiit parvipendens quod primogenita vendidisset. 
'I C Orta autem fame super terrain, post earn °sterilitatem quae acci- 
L derat in diebus Abraham, abiit Isaac ad *>Abimelech regem c Pa- 
laestinorum in Gerara. 

2 Apparuitque ei Dominus et ait : Ne descendas in Aegyptum, sed 
quiesce d in terra, quam dixero tibi, 3 et e peregrinare in ea, feroque 



LIBER GENESIS 
24, 64 — 26, 3 



*Cp. 37, 351 38, 13. 
CCP. 23, 2. 

a 1 Par 1, 32, 33. 



b cp. 21, 10; 24, 36. 
c cp. 2i, 14. 
d cf. Jd 6, 3. 



evr. 17; cp. 35, 29. 

/cp. 15, is; Jb 5, 26; 42, 16. 

£cp. 35, 29. 

Acp. 23, 16. — v. cp. 50, 13- 



i cp. 16, 14; 24, 62. 

; cp. 16, 15- 

k 1 Par 1, 29-31. 

/ Is 60, 7. — cf. 1 Mc 5, 25; 

9, 35. 
m Is 2i, 11. 
« Jb 6, 19; Jr 25, 23. 
1 Par 5, 19. 
p cp. 17, 20. 
q vr. 8. 



r cp. 2, ix ; 1 Rg 15. 7- 

s cp. 16, 7; 20, 1; Ex 15, 22. 

t cf. cp. 16, 12. 

«Mt 1 , 2 . 
v cp. 24, 67. 

* Cp. 22, 23; 24, 29. 

y cf . 1 Par 5, 20; Col 4, a. 



z 1 Rgo, 9. 

a cp. 17, 16; 24, 60. 

b cf. 2 Rg 8, 14; Ab 18-21. 

c (all) Rm 9, 10-12. — cp. 27, 

j 29, 4 °- 

a cp. 27, n, 16, 23. 



ccp. 27, 36. — cf. 
/Mt 1, 2. 

£Cp. 27, 2, 5. 

ft Heb 11, 9. 


Os 


12, 3 


» cp. 


27. 


4, 7, 9. 






;Ab 


j. 








k cp. 


49 


3- 






/Heb 12 
36. 


, 16, 17. 


- cf. 


cp. 


a cp. 
b cp. 
c v. 
d cp. 
e cp. 
/cp. 


12 

20, 

:p. 
12 
20, 
28, 


10. 
2. 
21, 34- 

1; Heb 1 

15. 


I, 9 





— 19 — 



LIBER GENESIS 
26, 4 — 27, 4 



g v. cp. 13, 15. 

/j cp. 12, 7; 15, 18. — cf. Mic 

7, 20; Lc 1, 73. — v, cp. 22, 

16-18. 
4] v. cp. 32, 6. [5. 

» (all) Ex 32, 13. — v. cp. 15, 
; cp .12, 3; 18, 18; 22, 18; 28, 
k cp. 22, 18. [14. 

/ cp. 12, 13: 20, 2, 13. 
m cf. Pro 29, 25. 

« v. cp. 24, 16. 
cf. Pro 5, 18. 



/> cp. 20, 9. 



q vr. 3; cp. 24, i, 35. 
f Pro 10, 22. 



s cf. Ec 4, 4- 

/ cp. 21, 25, 30. 



M Cp. 21, 31. 



V V. CP. 21, 2S. 



* cp. 41, 52. — cf. Ps 17, 20, 

3 7- 



yep. 17, 7; 28, 13- Ex 3, 6. 

z cp. 15, 1. — v. Ps 26, 1-3; 

Rm 8, 31. 

fl Cp. 28, IS. — Cf. CP. 21, 22, 
23. 

b cp. 12, 7, 8. — v. Ps us, 17- 



c cp. 21, 22. 
dcf. Jd 11, 7. 
c vr. 16. 



/cp. 24, 31. 
g cp. 21, 31. 



h cf. cp. 21, 31. 

i cp. 22, 19. 

/cf. cp. 28, 9; 36, 2, 3. 

k cp. 27, 46; 36, 2, 3. 



7-29] LL. in D. 2 Qdr. 
acp. 48, 10; 1 Rg 3, 2. 
ft cf. Pro 27, 1 ; Jc 4, 14. 
c cp. 25, 27. 28. 
3, 4] /?• »'" £>• ^ Qdg. 



unde, iteratis oraculis (3-5), uxore, quam antea dissimulaverat, regio 
edicto defensa (6-11) et, frustra Palaestinis obstantibus, dives /actus 
(12-22) secedit Bersabeam, foedus cum Abimelech pangit (23-33) et post 



tecum, et benedicam tibi; #tibi enim et semini tuo dabo universas 
regiones has complens Muramentum, quod spopondi Abraham patri 
tuo. 4 Et *multiplicabo semen tuum sicut Stellas caeli daboque posteris 
tuis universas regiones has, et ■'benedicentur in semine tuo omnes 
gentes terrae, 5 eo quod fc oboedierit Abraham voci meae, et custo- 
dierit praecepta et mandata mea et caeremonias legesque servaverit. 

6 Mansit itaque Isaac in Geraris. 7 Qui, cum interrogaretur a viris 
loci illius super uxore sua, respondit: *Soror mea est. m Timuerat 
enim confiteri quod sibi esset sociata coniugio reputans ne forte inter- 
ncerent eum propter illius n pulchritudinem. 8 Cumque pertransissent 
dies plurimi et ibidem moraretur, prospiciens Abimelech rex Palaes- 
tinorum per fenestram vidit eum °iocantem cum Rebecca uxore sua. 
9 Et, accersito eo, ait : Perspicuum est quod uxor tua sit : cur mentitus 
es earn sororem tuam esse? Respondit: Timui ne morerer propter 
earn. 10 Dixitque Abimelech: Quare imposuisti nobis ? potuit coire 
quispiam de populo cum uxore tua, et Pinduxeras super nos grande 
peccatum. Praecepitque omni populo dicens : H Qui tetigerit hominis 
huius uxorem morte morietur. 

12 Sevit autem Isaac in terra ilia et invenit in ipso anno centuplum ; 
«benedixitque ei Dominus. 13 Et r locupletatus est homo et ibat pro- 
ficiens atque succrescens, donee magnus vehementer effectus est; 
14 habuit quoque possessiones ovium et armentorum et famtfiae plu- 
rimum. *Ob hoc invidentes ei Palaestini *5 'omnes puteos, quos fode- 
rant servi patris illius Abraham, illo tempore obstruxerunt implentes 
humo, 16 in tantum ut ipse Abimelech diceret ad Isaac : Recede a nobis, 
quoniam potentior nobis factus es valde. 1 7 Et ille discedens, ut 
veniret ad torrentem Gerarae habitaretque ibi, 18 rursum fodit alios 
puteos, "quos foderant servi patris sui Abraham, et quos, illo mortuo, 
olim obstruxerant Philisthiim; appellavitque eos eisdem nominibus 
quibus ante pater vocaverat. 19 Foderuntque in torrente, et reppererunt 
aquam vivam. 20 Sed et ibi v iurgium fuit pastorum Gerarae adversus 
pastores Isaac dicentium: Nostra est aqua. Quam ob rem nomen putei, 
ex eo quod acciderat, vocavit calumniam. 21 Foderunt autem et 
alium,, et pro illo quoque rixati sunt, appellavitque eum inimicitias. 
22 Profectus inde fodit alium puteum, pro quo non contenderunt ; itaque 
vocavit nomen eius latitudo dicens: Nunc x dilatavit nos Dominus 
et fecit crescere super terram. 

23 Ascendit autem ex illo loco in Bersabee, 24 ubi apparuit ei Do- 
minus in ipsa nocte dicens :^Ego sum Deus Abraham patris tui, 2 noli 
timere, quia a ego tecum sum; benedicam tibi et multiplicabo semen 
tuum propter servum meum Abraham. 2 * Itaque b aedificavit ibi al- 
tare et, invocato nomine Domini, extendit tabernaculum, praecepitque 
servis suis ut foderent puteum. 

26 Ad quern locum cum venissent de Geraris Abimelech et Ocho- 
zath amicus illius et c Phicol dux militum, 2 ? locutus est eis Isaac : 
d Quid venistis ad me hominem quem odistis et e expulistis a vobis? 
28 Qui responderunt : Vidimus tecum esse Dominum, et idcirco nos 
diximus : Sit iuramentum inter nos, et ineamus foedus, 29 ut non 
facias nobis quidquam mali, sicut et nos nihil tuorum attigimus, 
nee fecimus quod te laederet; sed cum pace /dimisimus auctum 
benedictione Domini. 3 ® Fecit ergo eis convivium, et post cibum et 
potum 31 surgentes mane ^iuraverunt sibi mutuo ; dimisitque eos Isaac 
pacifice in locum suum. 32 Ecce autem venerunt in ipso die servi 
Isaac adnuntiantes ei de puteo quem foderant atque dicentes: Inve- 
nimus aquam. 33 Unde appellavit eum abundantiam ; et A nomen 
urbi impositum est *Bersabee usque in praesentem diem. 

34 Esau vero quadragenarius duxit uxores ^Iudith filiam Beeri 
hethaei et Basemath filiam Elon eiusdem loci; 3 ' fc quae ambae of- 
fenderant animum Isaac et Rebeccae. 

*} H Senuit autem Isaac, et °caligaverunt oculi eius et videre non 
L i poterat ; vocavitque Esau filium suum maiorem et dixit ei : Fili 
mi. Qui respondit: Adsum. 2 Cui pater: Vides, inquit, quod senuerim, 
et b ignorem diem mortis meae. 3c Sume arma tua,pharetram et arcum, 
et egredere foras; cumque venatu aliquid apprehenderis, 4 fac mihi 



inita ab Esau conubia sibi uxorique ingrata (34-35), jam senex foetus 
lacobo, qui matris consilio se fratrem esse finxerat (27, /-/3), benedicit, 
(14-29) primogenito vix secundaria servata benedictione (30-46). Quod 



inde pulmentum, sicut velle me nosti, et adfer ut comedam, et d be- 
nedicat tibi anima mea, antequam moriar. 5 Quod cum audisset Re- 
becca, et ille abisset in agrum ut iussionem patris impleret, 6 dixit 
filio suo Iacob : Audivi patrem tuum loquentem cum Esau fratre tuo 
et dicentem ei : 7 Adfer mihi de venatione tua, et fac cibos ut comedam, 
et benedicam tibi coram Domino, antequam moriar. 8 Nunc ergo, 
fili mi, e adquiesce consiiiis meis 9 et pergens ad gregem adfer mihi 
duos haedos optimos, ut faciam ex eis escas patri tuo, quibus libenter 
vescitur ; lOquas cum intuleris,et comederit, /benedicat tibi, priusquam 
moriatur. n Cui ille respondit : Nosti quod Esau frater meus ^homo 
pilosus sit, et ego lenis : 12 si 7t attrectaverit me pater meus, et senserit, 
timeo ne putet me sibi voluisse illudere, et inducam super me *ma- 
ledictionem pro benedictione. 13 Ad quem mater, Hn me sit, ait, ista 
maledictio, fili mi; tantum audi vocem meam, et pergens adfer quae 
dixi. 14 Abiit, et attulit, deditque matri. Paravit ilia cibos, sicut velle 
noverat patrem illius. 15 Et 7c vestibus Esau valde bonis, quas apud se 
habebat domi, induit eum; 16 pelliculasque haedorum circumdedit ma- 
nibus, et colli nuda protexit. 17 Deditque pulmentum et panes, quos 
coxerat, tradidit. 18 Quibus illatis, dixit : Pater mi ? At ille respondit : 
Audio. Quis es tu, fili mi? 19 Dixitque Iacob: Ego sum primogenitus 
tuus Esau : feci sicut praecepisti mihi ; surge, sede, et comede de 
venatione mea, ut benedicat mihi anima tua. 20 Rursumque Isaac ad 
filium suum, Quomodo, inquit, tarn cito invenire potuisti, fili mi? 
Qui respondit: Voluntas Dei fuit ut cito occurreret mihi quodvolebam. 
21 Dixitque Isaac : Accede hue, ut tangam te, fili mi, et probem utrum 
tu sis filius meus Esau, an non. 22 Accessit ille ad patrem et palpato 
eo, dixit Isaac: Vox quidem, vox Iacob est; sed manus, manus sunt 
Esau. 23 Et non cognovit eum, quia m pilosae manus similitudinem 
maioris expresserant. "Benedicens ergo illi 24 ait : Tu es filius meus 
Esau? Respondit: Ego sum. 2 &At ille, Adfer mihi, inquit, cibos de 
venatione tua, fili mi, ut benedicat tibi anima mea. Quos cum oblatos 
comedisset, obtulit ei etiam vinum; quo hausto, 2 6 dixit ad eum: Ac- 
cede ad me, et da mihi osculum, fili mi. 27 Accessit et osculatus est 
eum. Statimque, ut sensit vestimentorum illius fragrantiam, °bene- 
dicens illi ait : 

Ecce Podor filii mei 
sicut odor agri pleni, cui benedixit Dominus. 

28 tfDet tibi Deus de rore caeli 
et de pinguedine terrae, 
r abundantiam frumenti et vini; 

29 et s serviant tibi populi, 
et adorent te tribus : 

'esto dominus fratrum tuorum, 

et "incurventur ante te filii matris tuae. 
r Qui maledixerit tibi sit ille maledictus, 

et qui benedixerit tibi benedictionibus repleatur. 
30 Vix Isaac sermonem impleverat, et, egresso Iacob foras, venit 
Esau, 31 coctosque de venatione cibos intulit patri dicens: Surge, pater 
mi, et comede de venatione filii tui, ut benedicat mihi anima tua. 
32 Dixitque illi Isaac : Quis enim es tu ? Qui respondit : Ego sum filius 
tuus primogenitus Esau. 33 Expavit Isaac stupore vehementi, et, ultra 
quam credi potest, admirans ait: Quis igitur ille est, qui dudum 
captam venationem attulit mihi, et comedi ex omnibus, priusquam 
tu venires? benedixique ei, et ^erit benedictus. 34 Auditis Esau ser- 
monibus patris, ^irrugiit clamore magno, et consternatus ait: Benedic 
etiam et mihi, pater mi. 35 Qui ait : Venit germanus tuus f raudulenter, 
et accepit benedictionem tuam. 36 At ille subiunxit : Iuste vocatum est 
nomen eius Iacob; *supplantavit enim me en altera vice: primo- 
genita mea ante tulit, et nunc secundo surripuit benedictionem meam. 
Rursumque ad patrem, Nunquid non reservasti, ait, et mihi bene- 
dictionem ? 37 Respondit Isaac : 6 Dominum tuum ilium constitui, et 
omnes fratres eius servituti illius subiugavi : c frumento et vino stabilivi 
eum et tibi post haec, fili mi, ultra quid faciam ? 38 Cui Esau : Num 
unam, inquit, tantum benedictionem habes, pater? mihi quoque 



LIBER GENESIS 

27, s-38 



d vr. io, 25; cp. 48, 9, 15; 49, 
28; Dt. 33, 1. 

6-4o\ L. in sb. p. D. 2 Qdg. 



e vr. 13. 



/vr. 


4. 












i cp. 


25, 25. 












h vr. 


21, 22. 












*cf. 


cp. 9, 25; 


Dt 


27 


, 16 


18 




> c h 


1 Rg 25, 


24; 


2 


Rr 


14. 


Q 


Mt 27, 25. 












*vr. 


27. 













/ vr. 12. 



m vr. 16. 

« Heb 11, 20. 



(27)] Ant. in js. B. M. V. dt 

Consul. 
27] K. in D. 2 Qdg. et in con- 
Heb. 11, 20. [seer. EccL. 

p Cn 4, 11; Us 14, 6, 7. 

28, 2q\ R. in D. 2 Qdg. 

Q Dt 33, 13; Zc 8, 12. — cf. cp. 

49. 25; 2 Rg 1, 21. 
r Dt 7, 13; 33, 28; Jl 2, 19. 
s cf. cp. 9, 25. 

t vr. 40; cp. 25, 23. — cf. 2 Rg 

8, 14. — v. Ab 18-21. 
m cf. cp. 49. 8. 
v cp . 12, 3; Nm 24, 9. 



x cp. 28, 3, 4; Rm 11, 29. 
y vr. 38, Heb 12, 17. 



z cp. 25, 25. 
acp. 25, 33. 



cf. Jr 9, 4. 



b vr. 29. — cf. 2 Rg 8, 14; Ab 
18-20; 1 Mc 5, 3; 2 Ale 10, 
16, 17. 

cvr. 28. 



LIBER GENESIS 
27,39-29,3 



cum iste indigne ferret et mortem supplantatori moliretur (41), Jacob, 
per speciem sibi uxoris ex patrio genere comparandae {42-28, 9), 
et caelesti visione futurorum praesaga recreates tiaran fugit (10-22). 



d vr. 34; Heb 12, 17. 

e cf. cp. 36, 6, 7. 

/Heb 11, 20. — cf. vr. 28. 

g cf. Ez 33, 26. 

h vr. 37; cp. 25, 23. 

icf. 4 Rg 8, 20-22; 2 Par 21, 

8-10. 
;cf. cp. 37, 4. 
k cp. 50, 3. 4. 10. 
/ cf. Am 1, 11; Ab 10. 



cp. 11, 31. — cf. cp. 24. 10. 



n cp. 26, 34, 35- — cf. cp. 28, 
cp. 24, 3. [8. 



a vr. 6. 

b cp. 24, 3; 27, 46. 
2] * cf. Catech R. II 8, 32. 
c Os 12, 12. 

d cp. 25, 20; 31. 18 etc. 
e cp. 22, 23; 24, 29. 
/ v. cp. 17. 1. 6. 
3] v. cp. 27, 27. 
g cp. 12, 2. 

7icp. 17, 8; 36, 7; 37, 1. 
i Os 12, 12. 
; cp. 27, 28 ss. 
k cp. 24, 3. 
/cp. 26, 34, 35- 
w cf. cp. 36, 3. 
n cp. 25. 13. 

10] R. tn jr. 2 p. D. 2 Qdg. 
10-22] L. in Ms. pro Peregr. 
cp. 21, 31; 26, 33. 
p cf. Ac 7, 2. 

q cf . Nm 12, 6: Jb 33, 15, 16. 
12-1 4] * Catech. R. 13, 4. 
ex 12-21] plura in off. ac Ms. 
ded. et in ritu consecr. Eccl. 
r cf . Jo 1, 51; Heb 1, 14. 
13] v. vr. 10. 
Jcp. 35, 1; 48, 3- 
t cp. 35, 1; 48, 3. 
u cf. cp. 13, 13, xo- 
ir Dt 12, 20; 19, 8; Is 54, 3. — 
x cp. 26, 4. [v. cp. 13, 16. 

a v. cp. 12, 3. 
b cp. 26, 24; 31, 3. 
c cp. 35, 6. 

dDt 31, 6, 8; Js 1, 5; 3 Rg 8, 
«Nm 23,19. [57; Heb 13,5- 
16] v. cp. 31, 13. 
/cf. 



) in 



/cf. Ex 3, 5; Js 5, 15. 
17-16] R. tn D. 2 Qdg. 
17] Ant. et Int. iPs 83, 2. 

transl. almae Domus taur. 
18] v. vr. 20-22. 
g cp. 31, 13, 45; 35, 14. — cf. 

1 Rg 7, 12; 2 Kg 18, 18. 
h cf. Lv 8, 10,11; Nm 7, 1. 
i cf. cp. 35, 14, 15. 
20]* Catech. R. IV 4, 3: 13,9. 
) cp. 35, 6; Jd 1, 23, 20. 
£cp. 31, 13. 

20-22] RR. in D. 2 Qdg. 
21] v. cp. 24, 42. 
I v. Pro 30, 8; Tm 6, 8. 
m cf . Jd 11, 31; 2 Rg 15, 7-9. 
n Dt 26, 17. 
ocp. 35, 7, 14. 
i>cp. 14, 20; Lv 27, 30-33. 
a Nm 23, 7; Jd 6, 3. 



obsecro ut benedicas. Cumque d heiulatu magno fleret, 39 motus Isaac 
e dixit ad eum : 

/In pinguedine terrae et in rore caeli desuper 

40 erit benedictio tua. 
fl'Vives in gladio, et 7l fratri tuo servies; 

*tempusque veniet, cum excutias 

et solvas iugum eius de cervicibus tuis. 
41 /Oderat ergo semper Esau Iacob pro benedictione qua benedixerat 
ei pater, dixitque in corde suo : Venient fc dies luctus patris mei, et 
*occidam Iacob fratrem meum. 42 Nuntiata sunt haec Rebeccae ; quae 
mittens et vocans Iacob filium suum dixit ad eum : Ecce Esau frater 
tuus minatur ut occidat te. 43 Nunc ergo, fili mi, audi vocem meam 
et consurgens fuge ad Laban fratrem meum in m Haran ; 44 habita- 
bisque cum eo dies paucos, donee requiescat furor fratris tui, 45 et 
cesset indignatio eius, obliviscaturque eorum quae fecisti in eum; 
postea mittam et adducam te inde hue. Cur utroque orbabor filio 
in uno die ? 46 Dixitque Rebecca ad Isaac : "Taedet me vitae meae 
propter fiiias Heth; °si acceperit Iacob uxorem de stirpe huius 
terrae, nolo vivere. 

*y O Vocavit itaque Isaac Iacob, et "benedixit eum, praecepitque ei 
L O dicens : b Noli accipere coniugem de genere Chanaan ; 2 sed c vade, 
et proficiscere in <*Mesopotamiam Syriae, ad e domum Bathuel patris 
matris tuae, et accipe tibi inde uxorem de filiabus Laban avunculi 
tui. 3 /Deus autem omnipotens benedicat tibi, et crescere te faciat 
atque multiplicet, ut sis in turbas populorum, 4 et det tibi ^benedic- 
tiones Abrahae et semini tuo post te, ut possideas ,l terram peregri- 
nationis tuae, quam pollicitus est avo tuo. 5 ^Cumque dimisisset eum 
Isaac, profectus venit in Mesopotamiam Syriae ad Laban filium 
Bathuel syri fratrem Rebeccae matris suae. 

6 Videns autem Esau quod -foenedixisset pater suus Iacob et mi- 
sisset eum in Mesopotamiam Syriae, ut inde uxorem duceret, et quod 
post benedictionem praecepisset ei dicens: Non accipies uxorem de 
filiabus Chanaan, 7 quodque oboediens Iacob parentibus suis isset in 
Syriam ; 8 p ro bans quoque fc quod non libenter adspiceret fiiias Chanaan 
pater suus, 9 ivit ad Ismaelem et duxit uxorem, absque iis 'quas prius 
habebat, m Maheleth filiam Ismael filii Abraham sororem "Nabaioth. 
10 Igitur egressus Iacob de °Bersabee pergebat PHaran. n Cumque 
venisset ad quendam locum, et vellet in eo requiescere post solis oc- 
cubitum, tulit de lapidibus qui iacebant, et supponens capiti suo 
dormivit in eodem loco. 12 Viditque in «somnis scalam stantem super 
terram et cacumen illius tangens caelum, r angelos quoque Dei ascen- 
dentes et descendentes per earn, 13 et «Dominum innixum scalae di- 
centem sibi: 'Ego sum Dominus Deus Abraham patris tui et Deus 
Isaac : "terrain, in qua dormis, tibi dabo et semini tuo, 14 eritque 
semen tuum quasi pulvis terrae, u dilataberis ad occidentem et orien- 
tem et septentrionem et meridiem, et x benedicentur in te et a in semine 
tuo cunctae tribus terrae. 15 Et ero ft custos tuus quocumque perrexeris, 
et c reducam te in terram hanc; nee d dimittam e nisi complevero uni- 
versa quae dixi. !6 Cumque evigilasset Iacob de somno, ait: Vere 
/Dominus est in loco isto, et ego nesciebam. 17 Pavensque, Quam 
terribilis est, inquit, locus iste: non est hie aliud 0nisi domus Dei 
et porta caeli. 18 Surgens ergo Iacob mane tulit lapidem, quern suppo- 
suerat capiti suo, et ^erexit in titulum ''fundens oleum desuper. 
19 lAppellavitque nomen urbis Bethel, /quae prius Luza vocabatur. 
26 fcVovit etiam votum dicens : Si fuerit Deus mecum et custodierit 
me in via, per quam ego ambulo, et dederit mihi z panem ad vescen- 
dum et vestimentum ad induendum, 21 m reversusque fuero prospere 
ad domum patris mei, n erit mihi Dominus in Deum, 22 et lapis iste, 
quem erexi in titulum, vocabitur °domus Dei; Pcunctorumque, quae 
dederis mihi, decimas offeram tibi. 

^ Q Profectus ergo Iacob venit in "terram orientalem. 2 Et vidit pu- 
L 7 teum in agro, tres quoque greges ovium accubantes iuxta eum ; 
nam ex illo adaquabantur pecora, et os eius grandi lapid? claude- 
batur. 3 Morisque erat ut, cunctis ovibus congregatis, devolverent la- 



Quo cum pervenisset, et sibi occurrisset Rachel, in domo Labani excipi- 
tur (29, 1-15), ubi quattordecim annis servit, ut, praeter Liam, earn sibi 
coniugio sociaret (16-30). Voti compos ex uxoribus earumque ancillis 



LIBER GENESIS 
29, 4 _ 30, 12 



pidem, et, refectis gregibus, rursum super os putei ponerent. *Dixitque 
ad pastores : Fratres, unde estis ? Qui responderunt : De b Haran. SQuos 
interrogans, Nunquid, ait, nostis Laban filium Nachor ? Dixerunt : No- 
vimus. 6 c Sanusne est? inquit. Valet, inquiunt: et ecce Rachel filia 
eius venit cum grege suo. 7 Dixitque Iacob : Adhuc multum diei su- 
perest, nee est tempus ut reducantur ad caulas greges; date ante 
potum ovibus, et sic eas ad pastum reducite. 8 Qui responderunt : 
Non possumus, donee omnia pecora congregentur, et amoveamus la- 
pidem de ore putei, ut adaquemus greges. 9 Adhuc loquebantur, et 
ecce d Rachel veniebat cum ovibus patris sui, nam gregem ipsa pa- 
scebat. 10 Quam cum vidisset Iacob, et sciret consobrinam suam ovesque 
Laban avunculi sui, amovit lapidem quo puteus claudebatur, ll et, 
adaquato grege, osculatus est earn, et elevata voce flevit, 12 et indi- 
cavit ei quod e frater esset patris sui et filius Rebeccae; /at ilia festi- 
nans nuntiavit patri suo. 13 Qui, cum audisset venisse Iacob nlium 
sororis suae, cucurrit obviam ei ; complexusque eum, et in oscula ruens 
duxit in domum suam. Auditis autem causis itineris, 14 respondit : 
^Os meum es et caro mea. 

Et, postquam impleti sunt dies mensis unius, 15 dixit ei : Num, 
quia frater meus es, gratis servies mihi? die quid mercedis accipias. 
16 Habebat vero duas filias : nomen maioris Lia, minor vero appel- 
labatur Rachel ; 17 sed Lia lippis erat oculis, Rachel decora facie et 
venusto adspectu. 18 Quam diligens Iacob ait : /l Serviam tibi pro Rachel 
filia tua minore septem annis. 19 Respondit Laban : Melius est ut tibi 
earn dem quam alteri viro ; mane apud me. 20 Servivit ergo Iacob pro 
Rachel septem annis; et videbantur illi pauci dies prae amoris magni- 
tudine. 21 Dixitque ad Laban : Da mihi uxorem meam, quia iam tem- 
pus impletum est, ut ingrediar ad illam. 22 Qui, vocatis multis ami- 
corum turbis *ad convivium, fecit nuptias. 23 Et vespere Liam filiam 
suam introduxit ad eum 24 dans ancillam filiae ^Zelpham nomine. Ad 
quam cum ex more Iacob fuisset ingressus, facto mane, vidit Liam: 
25 et dixit ad socerum suum: Quid est quod facere voluisti? nonne 
pro Rachel servivi tibi ? quare imposuisti mihi ? 26 Respondit Laban : 
Non est in loco nostro consuetudinis, ut minores ante tradamus ad 
nuptias. 27fc Imple hebdomadam dierum huius copulae, et hanc quoque 
dabo tibi pro opere quo serviturus es mihi septem annis aliis. 28 Ad- 
quievit placito et, hebdomada transacta, ^Rachel duxit uxorem, 29 C ui 
pater servam m Balam tradiderat. 30 Tandemque potitus optatis nuptiis 
amorem sequentis priori praetulit, n serviens apud eum septem annis 
aliis. 

31 Videns autem Dominus quod °despiceret Liam, Paperuit vulvam 
eius, sorore sterili permanente. 32 Quae conceptum genuit filium, voca- 
vitque nomen eius Ruben dicens : «Vidit Dominus humilitatem meam : 
nunc amabit me vir meus. 33 Rursumque concepit et peperit filium, 
et ait: Quoniam audivit me Dominus haberi contemptui, dedit etiam 
istum mihi ; vocavitque nomen eius Simeon. 34 Concepitque tertio, et 
genuit alium filium, dixitque : Nunc quoque r copulabitur mihi maritus 
meus, eo quod pepererim ei tres filios; et idcirco appellavit nomen 
eius Levi. 35 Quarto concepit, et peperit filium, et ait : Modo confi- 
tebor Domino; et ob hoc vocavit eum s Iudam. *Cessavitque parere. 
3 A Cernens autem Rachel quod infecunda esset invidit sorori suae, 
OU et ait marito suo : Da mihi liberos, alioquin moriar. 2 Cui iratus 
respondit Iacob: Num pro Deo ego sum, qui °privavit te b fructu 
ventris tui? 3 At ilia: Habeo, inquit, famulam Balam; ingredere ad 
illam, ut pariat c super genua mea, et d habeam ex ilia filios. 4 De- 
ditque illi Balam in coniugium. Quae, 5 ingresso ad se viro, concepit 
et peperit filium. 6 Dixitque Rachel : «Iudicavit mihi Dominus et exau- 
divit vocem meam dans mihi filium; et idcirco appellavit nomen eius 
Dan. 7 Rursumque Bala concipiens peperit alterum, 8 pro quo ait 
Rachel: Comparavit me Deus cum sorore mea, et invalui; vocavit- 
que eum Nephthali. 

9 Sentiens Lia quod /parere desisset, ^Zelpham ancillam suam ma- 
rito tradidit. 10 Qua post conceptum edente filium, H dixit : Feliciter. 
Et idcirco vocavit ncmen eius 7l Gad. l 2 Peperit quoque Zelpha alterum. 



b cp. 27, 43. 
c cf. cp. 43, 27. 



cf. Ex 2, 16, 17. 



e cf. cp. 13, 8; 14, 14, 16. 
/ cf. cp. 24, 28, 29. 



gcp. 37, 27; Jd 9, 2; 2 Rg 5, 
1; 19, 12, 13; 1 Par II, I, 
— cf. cp. 2, 23. 



18] * Catech. R. 11 8, 14. in. 
A cp. 30, 26; 31, 41. - cf. Os 
12, 12. 



i Jd 14, 10. — cf. Jo 2, 1, 2. 
; v. cp. 30, 9-12. 



k cf. Jd 14, 12. 

/ cf. Lv 18, 18. 
m v. cp. 30, 3-7- 
n vr. 20; cp. 31, 41. 



Dt 21, 15. 
P cf. cp. 30, 22. 
q cp. 31, 42; Ex 3, 7', 4, ».i i 
Dt 26, 7. 



r cf. Nm 18, 2. 4. 



s Mt 1, 2. — cf. cp. 49, 8. 
/ cp. 30, 9. — cf. cp. 30, 17. 

a cf. cp. 16, 2; 2 Rg 1, 5- 
b Ps 126, 3. 

c cp. 50, 22. 

d cf. cp. 16, 2; Rt 4, 16. 

e cf. cp. 49, 16. 



/v. cp. 29, 35. 
g vr. 4; cp. 29. 24. 

h cf. cp. 49, 19. 



— 23 



LIBER GENESIS 
30, 13 — 31, 3 



»'cf. Pro 31, 28; Lc 1, 48. 

;Jd 15, 1. 
k Cn 7, 13. 



/ cp. 34, 1 ss. 

m cf. iRg i, 19. — v. cp. 8, 1. 
«cf. 1 Rg 1, 6; Is 4, 1; Lc 1, 
ocp. 35, 17. [25. 



p cp. 29, 20-30. 



<7 cf. cp. 39, 5. 

rep. 29, 15. 

5 cp. 31, 6, 38-40. 



*vr. 43- 

u cf. 1 Tm 5, 8. 



v cp. 31, 8. 



x cp. 31, 8-12. 



y cf. Ex 2, 16. 



z vr. 30. 

a cp. 12, 16; 24, 35; 26,13,14. 



a cf. Ps. 48, 17. 
b cf. cp. 4, 5. 



undecim filios gene rat et filiam (31-30,24). Accept is vero pro mercede g re- 
gibus, eisdemque ultra modum astute multiplicatis (25-43) et ideo filiis La- 
ban exosus f actus, accedentejussu Dei et adnuentibus Lia et Rachel (31, 1-16), 



13 Dixitque Lia : Hoc pro beatitudine mea ; { beatam quippe me dicent 
mulieres; propterea appellavit eum Aser. 

14 Egressus autem Ruben -tempore messis triticeae, in agrum rep- 
perit fc mandragoras, quas matri Liae detulit. Dixitque Rachel : Da 
mihi partem de mandragoris filii tui. 15 Ilia respondit : Parumne tibi 
videtur, quod praeripueris maritum mihi, nisi etiam mandragoras filii 
mei tuleris. Ait Rachel: Dormiat tecum hac nocte pro mandragoris 
filii tui. 16 Redeuntique ad vesperam Iacob de agro egressa est in 
occursum eius Lia et, Ad me, inquit, intrabis, quia mercede con- 
duxi te pro mandragoris filii mei. Dormivitque cum ea nocte ilia. 
17 Et exaudivit Deus preces eius, concepitque et peperit filium quin- 
tum, 18 et ait: Dedit Deus mercedem mihi, quia dedi ancillam meam 
viro meo. Appellavitque nomen eius Issachar. I 9 Rursum Lia conci- 
piens peperit sextum filium 20 et ait : Dotavit me Deus dote bona : 
etiam hac vice mecum erit maritus meus, eo quod genuerim ei sex 
filios: Et idcirco appellavit nomen eius Zabulon. 21 Post quem peperit 
filiam nomine 'Dinam. 

22 wRecordatus quoque Dominus Rachelis exaudivit earn et aperuit 
vulvam eius. 23 Quae concepit et peperit filium dicens : "Abstulit Deus 
opprobrium meum ; 24 et vocavit nomen eius Ioseph dicens : °Addat 
mihi Dominus filium alterum. 

25 Nato autem Ioseph, dixit Iacob socero suo : Dimitte me ut re- 
vertar in patriam et ad terram meam. 26 Da mihi uxores et liberos 
meos, Ppro quibus servivi tibi, ut abeam; tu nosti servitutem qua 
servivi tibi. 27 Ait illi Laban : Inveniam gratiam in conspectu tuo : 
experimento didici quia flbenedixerit mihi Deus propter te. 28 r Con- 
stitue mercedem tuam, quam dem tibi. 29 At ille respondit : <Tu 
nosti quomodo servierim tibi et quanta in manibus meis fuerit pos- 
sessio tua. 30 Modicum habuisti antequam venirem ad te, et nunc 
'dives effectus es, benedixitque tibi Dominus ad introitum meum. 
"Iustum est igitur ut aliquando provideam etiam domui meae. 31 Di- 
xitque Laban: Quid tibi dabo? At ille ait: Nihil volo; sed, si feceris 
quod postulo, iterum pascam et custodiam pecora tua. 32 Gyra omnes 
greges tuos, et separa cunctas oves varias et sparso vellere; et quod- 
cumque furvum et maculosum variumque fuerit, tarn in ovibus quam 
in capris, v erit merces mea. 33 Respondebitque mihi eras iustitia mea 
quando placiti tempus advenerit coram te; et omnia quae non fuerint 
varia et maculosa et furva, tam in ovibus quam in capris. furti me 
arguent. 34 Dixitque Laban : Gratum habeo quod petis. 35 Et sepa- 
ravit in die ilia capras et oves et hircos et arietes varios atque ma- 
culosos; cunctum autem gregem unicolorem, id est albi et nigri vel- 
leris, tradidit in manu filiorum suorum. 36 Et posuit spatium itineris 
trium dierum inter se et generum, qui pascebat reliquos greges eius. 

37 ^Tollens ergo Iacob virgas populeas virides et amygdalinas et 
ex platanis ex parte decorticavit eas; detractisque corticibus, in his 
quae spoliata fuerant, candor apparuit; ilia vero, quae integra fue- 
rant, viridia permanserunt ; atque in hunc modum color effectus est 
varius. 38 Posuitque eas in ^canalibus, ubi effundebatur aqua, ut, cum 
venissent greges ad bibendum, ante oculos haberent virgas, et in 
adspectu earum conciperent. 39 Factumque est ut in ipso calore coitus 
oves intuerentur virgas, et parerent maculosa et varia et diverso co- 
lore respersa. 40 Divisitque gregem Iacob, et posuit virgas in canalibus 
ante oculos arietum; erant autem alba et nigra quaeque Laban, ce- 
tera vero Iacob, separatis inter se gregibus. 41 Igitur, quando primo 
tempore ascendebantur oves, ponebat Iacob virgas in canalibus aqua- 
rum ante oculos arietum et ovium, ut in earum contemplatione con- 
ciperent : 42 quando vero serotina admissura erat et conceptus extre- 
mus, non ponebat eas. Factaque sunt ea quae erant serotina Laban; 
et quae primi tempo ris Iacob. 43 2 Ditatusque est homo ultra modum, 
et °habuit greges multos, ancillas et servos, camelos et asinos. 
2 1 Postquam autem audivit verba filiorum Laban dicentium : Tulit 
O I Iacob omnia quae fuerunt patris nostri, et de illius facultate di- 
tatus °factus est inclitus ; 2 animadvertit quoque b faciem Laban, quod 
non esset erga se sicut heri et nudiustertius, 3 maxime dicente sibi 



24 



cum liberis, uxoribus et opibus fugam arripit (17, 18). Eum Laban in- 
sequitur et comprehendit (19-23); at, prohibitus a Deo ne malum 
inferat (24), obiurgatum et, explicatione admissa, excusatum et post ini- 



Domino : c Revertere in terram patrum tuorum et ad generationem 
tuam, eroque tecum; 4 misit et vocavit Rachel et Liam in agrum, 
ubi pascebat greges, 5 dixitque eis: Video d faciem paths vestri quod 
non sit erga me sicut heri et nudiustertius. e Deus autem patris mei 
fuit mecum, 6 et ipsae nostis quod yiribus meis servierim patri vestro. 

7 Sed et pater vester circumvenit me, et mutavit mercedem meam 
^decern vicibus; et tamen ^non dimisit eum Deus ut noceret mihi. 

8 Si quando dixit : /( Variae erunt mercedes tuae, pariebant omnes 
oves varios fetus: quando vcro e contrario ait: Alba quaeque acci- 
pies pro mercede, omnes greges alba pepererunt. 9 *Tulitque Deus 
substantiam patris vestri et dedit mihi. 10 Postquam enim conceptus 
ovium tempus advenerat levavi oculos meos, et vidi in somnis ^ascen- 
dentes mares super feminas, varios et maculosos et diversorum co- 
lorum. n Dixitque fc angelus Dei ad me in somnis: Iacob. Et ego res- 
pondi : Adsum. 12 Qui ait : Leva oculos tuos, et vide universos ma- 
sculos ascendentes super feminas, varios, maculosos atque respersos. 
z Vidi enim omnia quae fecit tibi Laban. 13 ™Ego sum Deus Bethel, 
ubi unxisti lapidem et votum vovisti mihi. Nunc ergo n surge, et 
egredere de terra hac revertens in terram nativitatis tuae. 1* Respon- 
deruntque Rachel et Lia : °Nunquid habemus residui quidquam in 
facultatibus et hereditate domus patris nostri? 15 Nonne quasi alienas 
reputavit nos et Pvendidit, comeditque pretium nostrum ? 16 Sed Deus 
tulit opes patris nostri, et eas tradidit nobis ac filiis nostris; unde 
omnia, quae praecepit tibi Deus, fac. 

1 7 Surrexit itaque Iacob et, impositis liberis ac coniugibus suis su- 
per came! os, abiit. 1S Tulitque omnem substantiam suam et greges 
et quid quid in ^Mesopotamia adquisierat pergens ad Isaac patrem 
suum in terram Chanaan. 19 Eo tempore ierat Laban ad tondendas 
oves, et Rachel furata est r idola patris sui. 20 Noluitque Iacob con- 
fiteri socero suo quod fugeret. 

21 Cumque abisset tarn ipse quam omnia quae iuris sui erant, et, 
"amne transmisso, pergeret contra montem Galaad, 22 nuntiatum est 
Laban die tertio quod fugeret Iacob. 23 Qui, adsumptis *fratribus suis, 
persecutus est eum diebus septem; et comprehendit eum in monte 
Galaad. 24 Viditque "in somnis dicentem sibi Deum : v Cave ne quid- 
quam aspere loquaris contra Iacob. 25 Iamque Iacob extenderat in 
monte tabernaculum. Cumque ille consecutus fuisset eum cum fratribus 
suis, in eodem monte Galaad fixit tentorium. 26 Et dixit ad Iacob: 
Quare ita egisti, ut ^clam me abigeres filias meas quasi captivas 
gladio ? 27 Cur, ignorante me, fugere voluisti nee indicare mihi, ut 
i'prosequerer te cum gaudio et canticis et tympanis et citharis ? 28 Non 
es passus ut *oscularer filios meos et filias: a stulte operatus es, et 
nunc quidem 29 ^valet manus mea reddere tibi malum ; sed c Deus 
patris vestri heri dixit mihi: d Cave ne loquaris contra Iacob quid- 
quam durius. 30 Esto, ad tuos ire cupiebas, et desiderio erat tibi 
domus patris tui-; cur furatus es e deos meos ? 3i Respondit Iacob 
Quod, inscio te, profectus sum, timui ne violenter auferres filias tuas. 
32 Quod autem furti me arguis, /apud quemcumque inveneris deos 
tuos, necetur coram fratribus nostris. Scrutare quidquid tuorum apud 
me inveneris, et aufer. Haec dicens ignorabat quod Rachel furata 
esset idola. 33 Ingressus itaque Laban tabernaculum Iacob et Liae et 
utriusque famulae non invenit. Cumque intrasset tentorium Rachelis, 
34 ilia festinans abscondit idola subter stramenta cameli et sedit de- 
super, scrutantique omne tentorium et nihil invenienti 35 ait : Ne ira- 
scatur dominus meus, "quod coram te adsurgere nequeo, quia iuxta 
consuetudinem feminarum nunc accidit mihi. Sic delusa sollicitudo 
quaerentis est. 36 Tumensque Iacob cum iurgio ait : 7l Quam ob culpam 
meam et ob quod peccatum meum sic exarsisti post me, 37 et scru- 
tatus es omnem supellectilem meam? Quid invenisti de cuncta sub- 
stantia domus tuae? Pone hie coram fratribus meis et *fratribus tuis, 
et iudicent inter me et te. 38 Idcirco viginti annis fui tecum ? Oves 
tuae et caprae steriles non fuerunt, arietes gregis tui non comedi; 
39 nee 'captum a bestia ostendi tibi : ego damnum omne reddebam ; 
quidquid furto peribat, a me exigebas. 40 Die noctuque aestu urebar 



LIBER GENESIS 
31, 4-40 



c vr. 13; cp. 28, 15; 32, 9. 



d vr. 38-40; cp. 30, 29. 
ccp. 28, 13; 32, 9. — cf. cp. 
26, 24. 

/ vr. 41. — cf. Nm 14, 22: 2 
Es 4, 12; Jb 19, 3; Zc 8, 23. 
g Ps 104, 14. 
hep. 30, 32, 39- 
* vr. 1; Pro 10, 22. 



;cp. 30, 41. 
k cp. 48, 16. 



I cf. Ex 3. 7- 

zj] R. in jr. 2 p. D. 2 Qdg. 

wcp. 28, 17-22; 35, 7. 

n cp. 32, 9- — v. vr. 3. 

oci. 2 Rg 20, 1; 3 Rg 12, 16. 

P cp. 30, 26. - v. cp. 29, 15-20, 

27. 



cp. 25, 20: 28, 2, 6. 7. 



f vr. 30. 34; cp. 35, 2-4; Js 24. 

2; Jdt 5. 7. 8. — cf. Jd 17. 

5; 1 Rg 15, 23; 19, 13; Ez 

21, 21; Os 3, 4; Zc 10, 2. 
s Ex 23, 31; Ps 71, 8; Is 27, 

12 etc. 
Jcp. 13, 8; 24, 53. 



u v. cp. 20, 3. 

v vr. 29, — cf. Pro 16, 7. 



y 1 Rg 16, 16. 

z vr. 55; Rt 1, 9, 14; 3 Rg 19. 

20; Ac 20. 37. 
a 1 Rg 13, 13; 2 Par 16, 9. 
b Mic 2 , 1 . 

cvr. 42, 53; cp. 24, 50; 28,13. 
d vr. 24. — cf. cp. 48, 16. 
e vr. 19. — cf. Jd 18, 24. 

/cf. cp. 44, 9- 



/cf. Lv 19. 32, 
h cf. 1 Rg 20, 1. 

i vr. 54. 



;' cf. Ex 22, n, 12. 



LIBER GENESIS 
31,41 — 32,20 



turn cum eo foedus et e rectum in memoriam tumulum, dimittit (25-55). 
Jacob, interea angelorum visione recreatus mittit ad Esau nuntios 
pacis, qui et munera ferunt (32, 1-21). Postea vero lacob f lumen tran- 



k cp. 29, 27-30. 

/cp. 30, 31. 32. 

m vr. 7. 

n Ps 123, 1, 2. 

o cp. 28, 13. — cf. cp. 46, 

pvr. S3- 

qv. cp. 29, 32. 

r vr. 24, 29. 

s cf . cp. 26, 28; Pro 16, 7. 

/ Js 24, 27. 

Mcp. 28, 18. 

V Cp. 28, 22. 



zcf. 4 Rg 18, 26. 
y vr. 44. — cf. Js 22, 27; 24, 
27. 



z Jd 11, 10; 1 Rg 12, 5; Jr 42, 
5; Mc 1, 2. — cf. Jb 16, 19. 

a vr. 43, 44- 

b cp. 16, s; 1 Rg 24, 13, 16. 
c vr. 42. 
d vr. 37. 

evr. 28, 43- 



a cp. 28, 12; Ps S3, 8. — cf. 

cp. 48, 16. 
b cf. Js s, 14; Lc 2, 13. 
c Js 13, 26; 21, 37 (; 2 Rg 2, 

8; 17, 24, 27; 3 Rg 2, 8). 
d cp. 36, 8, 9; Dt 2, 5; Js 24, 
ecf. Pro is, 1. [4- 

(6) -8] k. 'in D. 2 Qdg. 



cp. 33, 1. 

cp. 35, 3- 



Of. in fs. s. 



pb] v. vr. 6 

A lexii. 
icp. 28, 13; 31, 42, 53. 
;cp. 31, 3, 13. 
hci. 2 Rg 7, 18; Mt 8,8 
/ cf. Jb. 8, 7. 
11, 12] v. vr. 6. 
m cf. Ps 58, 1 ss. 
n cp. 28, 13-15- 



cp. 43, 11. — cf. Pro 18, 16; 
19, 6; 21, 14. 



£cp. 43, n-14. 



et gelu, fugiebatque somnus ab oculis meis. 41 Sicque per viginti 
annos in domo tua servivi tibi, fc quattuordecim pro fiJiabus, et sex 
'pro gregibus tuis; m immutasti quoque mercedem meam decern vi- 
cibus. 42 n Nisi Deus °patris mei Abraham et Ptimor Isaac adfuisset 
mihi, forsitan modo nudum me dimisisses; «adflictionem meam et labo- 
rem manuum mearum respexit Deus, et r arguit te heri. 43 Respondit 
ei Laban: Filiae meae et filii et greges tui et omnia quae cernis 
mea sunt; quid possum facere filiis et nepotibus meis? 44 Veni ergo, 
et *ineamus foedus, *ut sit in testimonium inter me et te. 45 "Tulit 
itaque lacob lapidem, et erexit ilium in v titulum, 46 dixitque fratribus 
suis: Adferte lapides. Qui congregantes fecerunt tumulum, comederunt- 
que super eum. 47 Quern vocavit Laban tumulum testis, et lacob, 
acervum testimonii: ^'uterque iuxta proprietatem linguae suae. 

48 Dixitque Laban : ^Tumulus iste erit testis inter me et te hodie, et 
idcirco appellatum est nomen eius Galaad, id est tumulus testis. 

49 Intueatui et iudicet Dominus inter nos quando recesserimus a nobis, 

50 si adfiixeris filias meas, et si introduxeris alias uxores super eas : 
nullus sermonis nostri testis est absque ^Deo, qui praesens respicit. 

51 Dixitque rursus ad lacob : En tumulus hie et lapis, quern erexi 
inter me et te, 52 testis erit; °tumulus, inquam, iste et lapis sint in 
testimonium, si aut ego transiero ilium pergens ad te, aut tu prae- 
terieris malum mihi cogitans. 53 Deus Abraham et Deus Nachor b iu- 
dicet inter nos, Deus patris eorum. Iuravit ergo lacob per c timorem 
patris sui Isaac ; 54 immolatisque victimis in monte, vocavit d fratres 
suos ut ederent panem. Qui, cum comedissent, manserunt ibi. 55 Laban 
vero de nocte consurgens e osculatus est filios et filias suas et bene- 
dixit illis, reversusque est in locum suum. 

3 ^ lacob quoque abiit itinere quo coeperat, fueruntque ei obviam 
O L oangeli Dei. 2 Quos cum vidisset, ait : ft Castra Dei sunt haec : 
et appellavit nomen loci illius c Mahanaim, id est castra. 

3 Misit autem et nuntios ante se ad Esau fratrem suum in terram 
d Seir in regionem Edom, 4 praecepitque eis dicens : Sic loquimini 
domino meo Esau : e Haec dicit frater tuus lacob : Apud Laban pe- 
regrinatus sum, et fui usque in praesentem diem. 5 Habeo boves et 
asinos et oves et servos et ancillas; mittoque nunc legationem ad 
dominum meum /ut inveniam gratiam in conspectu tuo. 6 Reversique 
sunt nuntii ad lacob dicentes: Venimus ad Esau fratrem tuum, et 
ff ecce properat tibi in occursum cum quadringentis viris. 7 A Timuit 
lacob valde, et perterritus divisit populum qui secum erat, greges 
quoque et oves et boves et camelos, in duas turmas 8 dicens : Si 
venerit Esau ad unam turmam, et percusserit earn, alia turma, quae 
reliqua est, salvabitur. 9 Dixitque lacob : *Deus patris mei Abraham 
et Deus patris mei Isaac, Domine, qui Mixisti mihi : Revertere in 
terram tuam et in locum nativitatis tuae, et benefaciam tibi: 10 fc mi- 
nor sum cunctis miserationibus tuis et veritate tua, quam explevistj 
servo tuo. *In baculo meo transivi Iordanem istum, et nunc cum 
duabus turmis regredior. ll w Erue me de manu fratris mei Esau, 
quia valde eum timeo; ne forte veniens percutiat matrem cum filiis. 

12 pTu locutus es quod benefaceres mihi, et dilatares semen meum 
sicut harenam maris, quae prae multitudine numerari non potest. 

13 Cumque dormisset ibi nocte ilia, separavit de his, quae habebat, 
°munera Esau fratri suo : 14 capras ducentas, hircos viginti, oves du- 
centas et arietes viginti, 15 camelos fetas cum pullis suis triginta, 
vaccas quadraginta et tauros viginti, asinas viginti et pullos earum 
decern. i6 Et misit per manus servorum suorum singulos seorsum 
greges, dixitque pueris suis: Antecedite me, et sit spatium inter gre- 
gem et gregem. 17 Et praecepit priori dicens : Si obvium habueris 
fratrem meum Esau, et interrogaverit te : Cuius es ? aut : Quo vadis ? 
aut: Cuius sunt ista quae sequeris? 18 respondebis : Servi tui lacob, 
munera misit domino meo Esau; ipse quoque post nos venit. 19 Si- 
militer dedit mandata secundo et tertio et cunctis, qui sequebantur 
greges, dicens: Iisdem verbis loquimini ad Esau, cum inveneritis 
eum. 20 Et addetis : Ipse quoque servus tuus lacob iter nostrum in- 
sequitur. Dixit enim: PPlacabo ilium muneribus quae praecedunt, et 



— 26 — 



siit, luctatur cam angelo, et nomen Israel obtinet (22-32); fra- 
trem aatem convenit et pacat (33, 1-15). Ad sua uterque discedens, 
Jacob venit in Chanaan et iuxta Sichem tentoria figit (16-20). Inde, 



postea videbo ilium : forsitan propitiabitur mihi. 21 Praecesserunt ita- 
que munera ante eum; ipse vero mansit nocte ilia in castris. 

22 Cumque mature surrexisset, tulit duas uxores suas et totidem 
famulas cum undecim filiis, et transivit vadum «Iaboc. 22 Traductisque 
omnibus, quae ad se pertinebant, 24 mansit solus. 

Et ecce r vir luctabatur cum eo usque mane. 25 Qui, cum videret quod 
eum superare non posset, tetigit nervum femoris eius, et statim emarcuit. 
2 6Dixitque ad eum : Dimitte me, iam enim ascendit aurora. Respondit : 
s Non dimittam te, nisi benedixeris mihi. 27 Ait ergo : Quod nomen est 
tibi? Respondit: Iacob. 28 Atille,*Nequaquam, inquit, Iacob appellabitur 
nomen luum, sed Israel ; quoniam, si contra Deum fortis fuisti, quanto 
magis contra homines M praevalebis ? 29 Interrogavit eum Iacob : ^Dic 
mihi, quo appellaris nomine? Respondit: Cur quaeris nomen meum? 
Et benedixit ei in eodem loco. 30 Vocavitque Iacob nomen loci illius 
^Phanuel dicens : #Vidi Deum facie ad faciem, et salva facta est anima 
mea. 31 Ortusque est ei statim sol, postquam transgressus est Phanuel ; 
ipse vero claudicabat pede. 32 Quam ob causam non comedunt ner- 
vum filii Israel, qui emarcuit in femore Iacob, usque in praesentem 
diem, eo quod tetigerit nervum femoris eius, et obstupuerit. 
3 3 Elevans autem Iacob oculos suos vidit a venientem Esau et cum 
O O eo quadringentos viros; divisitque filios Liae et Rachel amba- 
rumque famularum, 2 et posuit utramque ancillam et liberos earum 
in principio, Liam vero et filios eius in secundo loco, Rachel autem 
et loseph novissimos. 3 Et ipse progrediens b adoravit pronus in terram 
septies, donee appropinquaret frater eius. 4 c Currens itaque Esau 
obviam fratri suo amplexatus est eum; d stringensque collum eius et 
osculans flevit. 5 Levatisque oculis, vidit mulieres et parvulos earum, 
et ait: Quid sibi volunt isti? et si ad te pertinent? Respondit: Parvuli 
sunt, e quos donavit mihi Deus servo tuo. 6 Et appropinquantes an- 
cillae et filii earum incurvati sunt. 7 Accessit quoque Lia cum pueris 
suis et, cum similiter adorassent, extremi loseph et Rachel adora- 
verunt. 8 Dixitque Esau : Quaenam sunt /istae turmae quas obviam 
habui? Respondit: fl'Ut invenirem gratiam coram domino meo. 9 At 
ille ait: Habeo plurima, frater mi, sint tua tibi. 10 Dixitque Iacob: 
Noli ita, obsecro ; sed, si inveni gratiam in oculis tuis, accipe munu- 
sculum de manibus meis; sic enim vidi faciem tuam ft quasi viderim 
vultum Dei; esto mihi propitius, H et suscipe *benedictionem quam 
attuli tibi et quam donavit mihi Deus tribuens omnia. A^ix fratre 
compellente, suscipiens 12 ait: Gradiamur simul, eroque socius itineris 
tui. 13 Dixitque Iacob : Nosti, domine mi, quod parvulos habeam 
teneros et oves et boves fetas mecum, quas si plus in ambulando 
fecero laborare, morientur una die cuncti greges. 14 Praecedat dominus 
meus ante servum suum, et ego sequar paulatim vestigia eius, sicut 
videro parvulos meos posse, donee veniam ad dominum meum *in 
Seir. 15 Respondit Esau: Oro te, ut de populo, qui mecum est, saltern 
socii remaneant viae tuae. Non est, inquit, necesse; hoc uno tantum 
indigeo, ut w inveniam gratiam in conspectu tuo, domine mi. 

16 Reversus est itaque illo die Esau itinere, quo venerat, in Seir. 
17 Et Iacob venit in n Socoth, ubi, aedificata domo et fixis tentoriis, ap- 
pellavit nomen loci illius Socoth, idesttabernacula. i 8 Transivitque 
in ° Salem urbem PSichimorum, quae est in terra Chanaan, postquam 
reversus est de Mesopotamia Syriae, et habitavit iuxta' oppidum. 
1 9 tfEmitque partem agri, in qua fixerat tabernacula, a filiis r Hemor 
patris Sichem ^centum agnis. 2 © Et, 'erecto ibi altari, invocavit super 
illud fortissimum Deum Israel. 

2 A Egressa est autem a Dina filia Liae ut videret mulieres regionis 
O nt illius. 2 Quam cum vidisset Sichem nlius Hemor hevaei princeps 
terrae illius, adamavit earn et rapuit et dormivit cum ilia vi oppri- 
mens virginem. 3 Et b conglutinata est anima eius cum ea, tristemque 
delinivit blanditiis. 4 Et pergens ad Hemor patrem suum : c Accipe, 
inquit, mihi puellam hanc coniugem. 5 Quod cum audisset Iacob, 
absentibus filiis et in pastu pecorum occupatis, <*siluit donee redirent. 
6 Egresso autem Hemor patre Sichem ut loqueretur ad Iacob, 7 ecce 
filii eius veniebant de agro ; auditoque quod acciderat, e irati sunt 



LIBER GENESIS 
32,21 — 34,7 



22] v. vr. 24, 25. 

?Nm 21, 24; Dt 2, 37; 3, 16; 

Js 12, 2; Jd 11, 13-22. 
24, 25] v. vr. 26. 
r Os 12, 3, 4. 

26] R. in D. 2 Qdg. 

s cf . Lc 24, 29. — v. Mt 15, 

22-28; Lc 18, 1. 
* (all) 3 Rg 18, 31. — cp. 35. 

10; 4 Rg 17, 34- 
28] v. vr. 30. 
u cf. cp. 33, 4- 
vjd 13, 17, 18. 
2q] v. vr. 26. 
s Jd 



Td 8, 8, 17; 3 Rg 12, 2«;. 
y cp. 16, 13; Ex 24, 11 



»' c ?: 



24; Jd 6, 22; 13, 22. 

Ex 33, 20; Is 6, s. 
30] R. in D. 2 Qdg. 

a cp. 32, 6. 



* cp. 18, 2; 42, 6; 43, 26; Rt 

2, 10. 
c cp. 32, 28. — cf. Pro 16, 7. 
d cp. 45, 14, 15. — cf. Lci5,20. 



e cp. 48, 9; Ps 126, 3; Is 8, iS 



/cp. 32, 14-21. 
£vr. 15; cp. 32, 5. 



A Ex 7, 1 — cf. 1 Rg 29, 9; 2 

Rg 14, 17, 20. 
i Jd 1. 15; i Rg 25, 27; 30,26; 

4 Rg 5. 15; Ps 23, 5; 2 Cor 

9. 5. 
; cf. 2Rg13.2s.27; 4Rg 5,23. 



Jcp. 32, 3. 



vr. 8; cp. 34, 11; 47, 25; Rt 
2, 13; Rg 1, 18; 20, 3. 



Jd9, 1 



n Js 13, 27; Jd 8, s (; Ps 59, 

8). 
Jo 

r cf . 
scf. 
t cp. 
a cp. 
2] * 



3, 23. 

37, 12; Js 24, 1 

59, 8; Ac 7. 16. 
24, 32: Io 4, 5- 
Ac 7. 16. 
Jb 42, 11. 

12. 7. 8. 

30, 21. 

cf. Catech. R. Ill 7. 10. 



b 1 Rg 18, 1. 

c cf, cp. 21, 21; Jd 14, 2. 

d cf. 2 Rg 13, 22. 



— 27 



LIBER GENESIS 
34, 8 — 35, 13 



eo quod oppressae sororis ulciscendae causa Levi et Simeon truci- 
dassent Sichetnitas eorundemque bona diripuissent (34, 1-31), descendit 
in Bethel (35, 1-5) et postea, erecto ibi altari, defuncta Debora ac 



/Js 7. 15; Jd 20; 6. 

g vr. 31; cp. 20, 9; Dt 23, 17; 
2 Rg 13, 12. 

k cp. 13. 9; 20, 15. 



» vr. 21 ; cp. 42, 34- 

;cp. 47, 27. 

I v. cp. 33, IS- 

m Ex 22. 16, 17; 1 Rg 18, 25. 

— cf. Dt 22, 29. 
n cp. 24, S3- 



ocf. Dt 7, 3 (; Js 5, 9). 



p cf. 1 Par 4, 9- 

q v. Rt 4, i. 

r vr. 10; cp. 42, 34. 



$cp. 49, 5-71 Jdt 9, 2. 
'cp. 29. 33. 341 30, 21. 

27-29] * cf. Catech. R. Ill 7, 9. 



" Js 7, 25. — cf. Jdt 9, 2. 

v cf. Ex 5, at. 

«cp. 13, 7; 15, 20, 21. 

y 1 Par 16, 19; Ps 104, 12. 



a cp. 28, 19; 31, 13. 

b cp. 28, 13. 

r cp. 18, 19; Js 2 

d cp. 31, 1 

e Ex 19, 10 



19, 34; Js 24, 23; I 
[Rg 7. 3. 



/ cp. 32, 7, 24; — cf. Ps 106. 6. 
g cp. 28, 20; 31, 3. 
it Os 2, 13. 
/' Js 24, 26; Jd 9, 6. 
5] * cf. Catech. R. IV 16, 8. 
j cf. Ex 15, 16; 23, 27; Dt 11, 
25; Js 2, 9; 2 Par 14, 14. 

k cp. 28, 19. 

/ cp. 28, 22; 32, 20. 

m cp. 28, 13. 

n cp. 24, 59. 

cf . vr. 4. 



p cp. 32, 38. — cf. cp. 17, 5, 15. 
q (all) 3 Rg if 
r cp. 17, 1. 



18, 31. 



CP. 32, 
[28. 
j cp. 28, 3; 48, 4. 
/ cp. 17, 5, 6, 16; 26, 4. 
u cp. 12. 7; 17, 8; 28, 13 etc. 

V Cp. 17, 22. 



valde, eo quod /foedam rem operatus esset in Israel, et, violata filia 
Iacob, #rem illicitam perpetrasset. 8 Locutus est itaque Hemor ad eos : 
Sichem filii mei adhaesit anima filiae vestrae; date earn illi uxorem, 
9 et iungamus vicissim conubia : filias vestras tradite nobis et filias 
nostras accipite, 10 et habitate nobiscum ; /l terra in potestate vestra 
est: exercete, *negotiamini, et ^possidete earn, n Sed et Sichem ad 
patrem et ad fratres eius ait: 'Inveniam gratiam coram vobis, et 
quaecumque statueritis dabo. 12w Augete dotem, et n munera postulate, 
et libenter tribuam quod petieritis; tantum date mihi puellam hanc 
uxorem. 13 Responderunt filii Iacob Sichem et patri eius in dolo sae- 
vientes ob stuprum sororis : 14 Non possumus facere quod petitis, nee 
dare sororem nostram homini incircumciso ; °quod illicitum et nefa- 
rium est apud nos. 15 Sed in hoc valebimus foederari, si volueritis 
esse similes nostri, et circumcidatur in vobis omne masculini sexus; 
16 tunc dabimus et accipiemus mutuo filias vestras ac nostras et ha- 
bitabimus vobiscum erimusque unus populus. 17 Si autem circumcidi 
nolueritis, tollemus filiam nostram et recedemus. 18 Placuit oblatio 
eorum Hemor et Sichem filio eius ; 19 nee distulit adulescens quin 
statim quod petebatur expleret; amabat enim puellam valde et ipse 
erat Pinclitus in omni domo patris sui. 20 Ingressique «portam urbis 
locuti sunt ad populum : 21 Viri isti pacifici sunt et volunt habitare 
nobiscum; r negotientur in terra et exerceant earn, quae spatiosa et 
lata cultoribus indiget; filias eorum accipiemus uxores, et nostras 
illis dabimus. 22 Unum est quo differtur tantum bonum, si circum- 
cidamus masculos nostros ritum gentis imitantes ; 23 et substantia eorum 
et pecora et cuncta quae possident nostra erunt; tantum in hoc 
adquiescamus et habitantes simul unum efficiemus populum. 2 < Ad- 
sensique sunt omnes, circumcisis cunctis maribus. 25 Et ecce, die tertio, 
quando gravissimus vulnerum dolor est, arreptis duo filii Iacob *Si- 
meon et Levi 'fratres Dinae gladiis, ingressi sunt urbem confidenter; 
interfectisque omnibus masculis, 26 Hemor et Sichem pariter neca- 
verunt tollentes Dinam de domo Sichem sororem suam. 27 Quibus 
cgressis, irruerunt super occisos ceteri filii Iacob, et depopulati sunt 
urbem in ultionem stupri. 28 Oves eorum et armenta et asinos cun- 
ctaque vastantes, quae in domibus et in agris erant, 29 parvulos quoque 
eorum et uxores duxerunt captivas. 30 Quibus patratis audacter, Iacob 
dixit ad Simeon et Levi: "Turbastis me et v odiosum fecistis me 
•"Chananaeis et Pherezaeis habitatoribus terrae huius. »Nos pauci 
sumus, illi congregati percutient me, et delebor ego et domus mea. 
31 Responderunt: JNunquid ut scorto abuti debuere sorore nostra? 
2 C Interea locutus est Deus ad Iacob : Surge, et ascende a BetheI, 
O O et habita ibi, facque altare Deo, qui b apparuit tibi quando fu- 
giebas Esau fratrem tuum. 2 Iacob vero, convocata c omni domo sua, 
ait: Abicite d deos alienos, qui in medio vestri sunt, et e mundamini 
ac mutate vestimenta vestra. 3 Surgite, et ascendamus in Bethel, ut 
faciamus ibi altare Deo, /qui exaudivit me in die tribulationis meae 
et csocius fuit itineris mei. 4 Dederunt ergo ei omnes deos alienos, 
quos habebant, et Mnaures, quae erant in auribus eorum; at ille 
infodit ea subter Herebinthum, quae est post urbem Sichem. SCumque 
profecti essent, ^terror Dei invasit omnes per circuitum civitates, et 
non sunt ausi persequi recedentes. 

6 Venit igitur Iacob fc Luzam, quae est in terra Chanaan cognomen to 
Bethel, ipse et omnis populus cum eo. 7 *Aedificavitque ibi altare, et 
appellavit nomen loci illius domus Dei ; ibi enim m apparuit ei Deus, 
cum fugeret fratrem suum. 8 Eodem tempore mortua est "Debora 
nutrix Rebeccae et sepulta est ad radices Bethel °subter quercum; 
vocatumque est nomen loci illius quercus fletus. 

9 Apparuit autem iterum Deus Iacob, postquam reversus est de Me- 
sopotamia Syriae, benedixitque ei 10 dicens : PNon vocaberis ultra 
Iacob, sed ^Israel erit nomen tuum. Et appellavit eum Israel, n di- 
xitque ei: r Ego Deus omnipotens: *cresce et multiplicare : *gentes 
et populi nationum ex te erunt, *reges de lumbis tuis egredientur; 
12 «terramque, quam dedi Abraham et Isaac, dabo tibi et semini 
tuo post te. 13 Et v recessit ab eo. 



28 — 



visione renovata (6-15), in Ephratam; unde post natutn Beniamin, 
mortuatn Rachel cognitumque Ruben primogeniti incestum (16-22), 
venit ad Isaac (23-29). - 9. (ienerationes Esau (36, 1-37), qui a fratre secedit 



14 Ille vero ^erexit titulum lapideum in loco, quo locutus fuerat ei 
Deus, libans super eum libamina et effundens oleum 15 vocansque no- 
men loci illius J'Bethel. 

15 Egressus autem inde venit verno tempore ad terram, quae ducit 
Ephratam, in qua, cum parturiret Rachel, 17 ob dimcultatem partus 
periclitari coepit. Dixitque ei obstetrix: Noli timere quia et *hunc 
habebis filium. I 8 Egrediente autem anima prae dolore et imminente 
iam morte, vocavit nomen filii sui Benoni, id est filius doloris mei; 
a pater vero appellavit eum Beniamin, id est nlius dextrae. 19 6 Mortua 
est ergo Rachel, et sepulta est in via quae ducit c Ephratam: haec 
est Bethlehem. 20 Erexitque Iacob titulum super sepulcrum eius : hie 
est titulus d monumenti Rachel usque in praesentem diem. 

21 Egressus inde fixit tabernaculum trans e turrem gregis . 22 Cum- 
que habitaret in ilia regione, abiit Ruben et ^dormivit cum Bala 
concubina patris sui; quod ilium minime latuit. 

Erant autem filii Iacob duodecim. 23 Filii Liae s'primogenitus Ruben 
et Simeon et Levi et Iudas et Issachar et Zabulon, 24 filii Rachel 
Ioseph et Beniamin, 25 filii Balae ancillae Rachelis Dan et Nephtali, 
2 6 filii Zelphae ancillae Liae Gad et Aser: hi sunt filii Iacob, qui 
nati sunt ei h m Mesopotamia Syriae. 

27 Venit etiam ad Isaac patrem suum l m Mambre ^civitatem Arbee, 
haec est Hebron ; in qua peregrinatus est Abraham et Isaac. 28 Et 
completi sunt dies Isaac centum octoginta annorum. 29 fc Consumptus- 
que aetate mortuus est, et appositus est populo suo senex et plenus 
dierum, et'sepelierunt eum Esau et Iacob filii sui. 
2 /£ Hae sunt autem generationes Esau : °ipse est Edom : 2 b Esau 
O U accepit uxores de filiabus Chanaan Ada filiam Elon hethaei et 
c Oolibama filiam Anae filiae Sebeon hevaei ; 3 d Basemath quoque 
filiam Ismael sororem Nabaioth. * e Peperit autem Ada Eliphaz, Ba- 
semath genuit Rahuel, 5 Oolibama genuit Iehus et Ihelon et Core: 
hi filii Esau, qui nati sunt ei in terra Chanaan. 6 Tulit autem Esau 
uxores suas et filios et filias et omnem animam domus suae et sub- 
stantiam et pecora et cuncta, quae habere poterat in terra Chanaan, 
et abiit in alteram regionem recessitque a fratre suo Iacob. 7 ^Di- 
vites enim erant valde et simul habitare non poterant, nee sustine- 
bat eos ^terra peregrinationis eorum prae multitudine gregum. 8 /»Ha- 
bitavitque Esau in monte Seir: ipse est Edom. 

9 Hae autem sunt generationes Esau patris Edom in monte Seir 
i°et haec nomina filiorum eius: 'Eliphaz filius Ada uxoris Esau, 
Rahuel quoque filius Basemath uxoris eius. H Fueruntque Eliphaz 
filii Theman, Omar, Sepho et Gatham et Cenez. l 2 Erat autem Thamna 
concubina Eliphaz filii Esau, quae peperit ei 'Amalech: hi sunt filii 
Ada uxoris Esau. i3 Filii autem Rahuel Nahath et Zara, Samma et 
Meza : hi filii Basemath uxoris Esau. 1 4 Isti quoque erant filii kOoli- 
bama filiae Anae filiae Sebeon uxoris Esau, quos genuit ei, Iehus 
et Ihelon et Core. 

15 Hi 'duces filiorum Esau: filii Eliphaz primogeniti Esau dux 
Theman, dux Omar, dux Sepho, dux Cenez, 16 dux Core, dux Ga- 
tham, dux Amalech: hi filii Eliphaz in terra Edom et hi filii Ada. 
I 7 Hi quoque filii m Rahuel filii Esau : dux Nahath, dux Zara, dux 
samma, dux Meza: hi autem duces Rahuel in terra Edom: isti filii 
Basemath uxoris Esau. i8 Hi autem filii Oolibama uxoris Esau : dux 
Iehus, dux Ihelon, dux Core: hi duces "Oolibama filiae Anae uxoris 
Esau. 1 9 Isti sunt filii Esau et hi duces eorum : °ipse est Edom. 

20 Isti sunt filii Seir Phorraei habitatores terrae : Lotan et Sobal et 
Sebeon et Ana 21 et Dison et Eser et Disan. Hi duces horraei filii Seir 
in terra Edom. 22 Facti sunt autem filii Lotan Hori et Heman ; erat 
autem soror Lotan Thamna. 23 Et isti filii Sobal : Alvan et Manahat 
et Ebal et Sepho et Onam. 24 Et hi filii Sebeon : Aia et Ana. Iste 
est Ana qui in venit aquas calidas in solitudine, cum pasceret asinos 
Sebeon patris sui ; 25 habuitque filium Dison et filiam ^Oolibama. 26 Et 
isti filii Dison : Hamdan et Eseban et Iethram et Charan. 27 Hi quoque 
filii Eser: Balaan et Zavan et Acan. 2 * Habuit autem filios Disan, 
r Hus et Aram. 29 Hi duces Horraeorum: dux s Lotan, dux Sobal, 



LIBER GENESIS 
35, 14 _ 36, 29 



xcp. 28, 18; 31, 45. 
y cp. 28, 19. 



z cp. 30, 24. 



a cf. Lc 1, 59, 60. 

b cp. 48, 7. 

cRt 1, 2; 4, 11; 1 Rg 17, 12; 

Ps 131, 6; Mic 5, 2; Mt 2. 

6, 16-18. 
d 1 Rg io, 2. — cf. 2 Rg 18, 18. 
e Mic 4, 8. 
/ cp. 49. 4: 1 Par 5, 1. — cf. 

Lv 20. 11; 2 Rg 16, 22; 20. 

3; 1 Cor 5, 1. 
23-26J cp. 46, 8-27; Ex 1, 2-4. 
tfep. 29, 31, 32 • 
h cf. vr. 17 ,18. 



i cp. 13, 18; 23. 2, 19. 
;Js 14, is; 15. 13. 
Acp. 15, 15; 25, 8. 

/cf. cp. 25, 9; 49, 31. 

acp. 25, 30. 
* cp. 26, 34. 

c vr. 14, 18. 25. 
d cf. cp. 28, 9. 
e vr. 10; 1 Par 1, 35. 



/cf. cp. 13, 6. 

g cp. 17, 8; 28, 4; 37, 1; Heb 

u, 9. 
h Js 24, 4. — v. cp. 32, 3. 

i vr. 4; 1 Par 1, 35. 



; Nm 
v. 


Lx 


20 
17, 


8- 


[ Rg 15, 
16 etc. 


2, 3- 


k vr. 


2. 










/Ex 


15. 


15. 








m vr 


13 










n vr. 


M- 










vr. 


1, 8. 









20-28] 1 Par 1, 38-42. 
p cp. 14, 6; Dt 2, 12, 22. 



q vr. 2, 14. 



r Jb 1, 1; 32, 2 (?). 
5 vr. 20. 



— 20 



LIBER GENESIS 
36,3o — 37,2S 



t Nm 20, 14; Jd 11, 17. 
31-43] 1 far 1, 43-54. 
u cf. 1 Rg 10, 1. 



v cf . (cp. 26, 22;) 1 Par 1, 48. 



x cf. Nm 33, 42. 



/-20] Z,L. »« £>. 3 Qdg. 
a cp. 36, 7; Heb 11,9- 

6cp. 35, 25, 26. 

c cf. 1 Rg 2, 22-24. 

d cp. 44, 20. — cf. cp. 30, 23. 

e vr. 23, 32 ; Jd 5, 30; 2 Rg 13, 

4] v. vr. 18. [18. 

/cp. 49, 23. 



6-2 2] L. m /r. 6 p. D. 2 Qdg. 

g cp. 42, 6, 9. 

h cp. 43 ,26; 44, U. 



i cf. cp. 35, 18. 
j vr. 7, 9. 
I Ac 7, 9. 

*w cf. Lc 2, 19, 51. 
« cp. 33, 18; Js 24, 1; Jd 9, 1; 
Ps 59, 8; Ac 7, 16. 

ocp. 13, 18; 35, 27. 

p cf. Cn 1, 7. 

<7 4 Rg 6, 13. — cf. Jdt 4, 51 

7, 3- 

18-20] R. in D. 3 Qdg. 

r cf. Ps 36, 12, 32. 

s vr. s, 9. 

t cp.Pro 1, 11, 16; Sap 2, 10 ss. 

u cp. 42, 22. 



v vr. 29, 30. 

x vr. 3. 

y cf. Jr 38, 6; Lm 3, 53. 
z Am 6, 6. — cf. Pro 30, 20. 
a vr. 27; cp. 39, 1. — cf. vr. 28, 
b Jb 6, 19; Is 2i, 13. [36. 

c cp. 43, 11; Jr 8, 22; 46, 11. 



in montem Seir ; eiusque filii (36, 1-19) cum ducibus Horrhaeorum et 
regibus ldumaeorum recensentur (20-43). - 10. Generationes lacob (37,1-50,25). 
Joseph patri dilectus, cum missus ad fratres, quibus invisus erat, venis- 



dux Sebeon, dux Ana, 30 dux Dison, dux Eser, dux Disan : isti duces 
Horraeorum qui *imperaverunt in terra Seir. 

31 Reges autem, qui regnaverunt in terra Edom, "antequam haberent 
regem filii Israel, fuerunt hi : 32 Bela filius Beor nomenque urbis eius 
Denaba. 33 Mortuus est autem Bela, et regnavit pro eo lobab filius 
Zarae de Bosra. 34 Cumque mortuus esset lobab, regnavit pro eo 
Husam de terra Themanorum. 35 Hoc quoque mortuo, regnavit pro 
eo Adad filius Badad, qui percussit Madian in regione Moab, et nomen 
urbis eius Avith. 36 Cumque mortuus esset Adad, regnavit pro eo 
Semla de Masreca. 37 Hoc quoque mortuo, regnavit pro eo Saul de 
fluvio l 'Rohoboth. 38 Cumque et hie obisset, successit in regnum 
Balanan filius Achobor. 39 Isto quoque mortuo, regnavit pro eo Adar, 
nomenque urbis eius Phau, et appellabatur uxor eius Meetabel filia 
Matred filiae Mezaab. 40 Haec ergo nomina ducum Esau in cogna- 
tionibus et locis et vocabulis suis: dux Thamna, dux Alva, dux Ie- 
theth, 41 dux Oolibama, dux Ela, dux ^Phinon, * 2 dux Cenez, dux 
Theman, dux Mabsar, 43 dux Magdiel, dux Hiram : hi duces Edom 
habitantes in terra imperii sui: ipse est Esau pater s/Idumaeorum. 
"3 H Habitavit autem lacob in terra Chanaan, °in qua pater suus 
O I peregrinatus est, 2 et hae sunt generationes eius. 

Ioseph, cum sedecim esset annorum, pascebat gregem cum fratribus 
suis adhuc puer; et erat cum b filiis Balae et Zelphae uxorum patris 
sui; accusavitque fratres suos apud patrem c crimine pessimo. 3 Israel 
autem diligebat Ioseph super omnes filios suos, eo quod d in senectute 
genuisset eum; fecitque ei e tunicam polymitam. 4 Videntes autem 
fratres eius quod a patre plus cunctis filiis amaretur, /oderant eum, 
nee poterant ei quidquam pacifice loqui. 

5 Accidit quoque ut visum somnium referret fratribus suis; quae 
causa maioris odii seminarium f uit. 6 Dixitque ad eos : Audite somnium 
meum quod vidi : 7 putabam nos ligare manipulos in agro et quasi 
consurgere ^manipulum meum et stare, vestrosque manipulos circum- 
stantes ''adorare manipulum meum. 8 Responderunt fratres eius : 
Nunquid rex noster eris? aut subiciemur dicioni tuae? Haec ergo 
causa somniorum atque sermonum invidiae et odii fomitem ministravit. 

9 Aliud quoque vidit somnium, quod narrans fratribus ait: Vidi per 
somnium quasi solem et lunam et Stellas undecim adorare me. 
10 Quod cum patri suo et fratribus rettulisset, increpavit eum pater 
suus, et dixit: Quid sibi vult hoc somnium quod vidisti? num ego 
et »mater tua et fratres tui 'adorabimus te super terram? n 'Invi- 
debant ei igitur fratres sui, wt pater vero rem tacitus considerabat. 

12 Cumque fratres illius in pascendis gregibus patris morarentur in 
re Sichem, 13 dixit ad eum Israel: Fratres tui pascunt oves in Sichimis; 
veni, mittam te ad eos. Quo respondente : 14 Praesto sum, ait ei : 
Vade et vide si cuncta prospera sint erga fratres tuos et pecora. 
et renuntia mihi quid agatur. Missus °de valle Hebron venit in 
Sichem, 15 invenitque eum vir errantem in agro et interrogavit quid 
quaereret. 16 At ille respondit: Fratres meos quaero, Pindica mihi ubi 
pascant greges. 17 Dixitque ei vir: Recesserunt de loco isto; audivi 
autem eos dicentes: Eamus in 9Dothain. 

Perrexit ergo Ioseph post fratres suos et invenit eos in Dothain. 
18 Qui, cum vidissent eum procul, antequam accederet ad eos, r co- 
gitaverunt ilium occidere, 1 9 et mutuo loquebantur : Ecce *somniator 
venit : 20 Venite, occidamus eum, et mittamus in cisternam veterem, 
dicemusque: Fera pessima devoravit eum, et tunc apparebit quid illi 
prosint somnia sua. 21 "Audiens autem hoc Ruben nitebatur liberare 
eum de manibus eorum et dicebat: 22 Non interficiatis animam eius 
nee effundatis sanguinem; sed proicite eum in cisternam hanc, quae 
est in solitudine, manusque vestras servate innoxias. v Hoc autem 
dicebat volens eripere eum de manibus eorum et reddere patri suo. 
23 Confestim igitur, ut pervenit ad fratres suos, nudaverunt eum ^tu- 
nica talarj ( et polymita 24 miseruntque eum ^in cisternam veterem 
quae non habebat aquam. 

2 5.Et sedentes ut comederent panem viderunt a ismaelitas b viatores 
venire de Galaad et camelos eorum portantes c aromata et resinam 



— 30 



set, in Dothain in cisternam mittitur indeque ereptus venditor (37, 1-36) 
et, prout narrator post descriptom filiorum luda scelus et percus- 
sionent, necnon ipsius luda ad Thamar ingressum et filios ab ea 

et stacten in Aegyptum. 26 Dixit ergo Iudas fratribus suis : Quid nobis 
prodest d si occiderimus fratrem nostrum, et celaverimus sanguinem 
ipsius ? 27 Melius est ut venundetur Ismaelitis, et e manus nostrae non 
polluantur; frater enim et /caro nostra est. Adquieverunt fratres sermo- 
nibus illius. 28 Et praetereuntibus ^madianitis negotiatoribus, extra- 
hentes eum de cisterna A vendiderunt eum Ismaelitis *viginti argenteis, 
qui duxerunt eum in Aegyptum. 29 Reversusque Ruben ad cisternam 
non invenit puerum, 30 e t, J'scissis vestibus, pergens ad fratres suos 
ait: 'Puer non comparet, et ego quo ibo? 

31 Tulerunt autem m tunicam eius, et in sanguine haedi, quem occi- 
derant, tinxerunt, 32 m ittentes qui ferrent ad patrem et dicerent : Hanc 
invenimus : vide utrum tunica filii tui sit an non. 33 Quam cum agno- 
visset pater, ait: Tunica filii mei est: n fera pessima comedit eum, 
bestia devoravit Ioseph. 34 ogcissisque vestibus, indutus est cilicio 
lugens filium suum multo tempore. 

35 PCongregatis autem cunctis liberis eius ut lenirent dolorem patris, 
noluit consolationem accipere, sed ait: ^Descendam ad filium meum 
lugens in infernum. 

Et, illo perseverante in fletu, 36 rMadianitae vendiderunt Ioseph in 
Aegypto Putiphari s eunucho Pharaonis *magistro militum. 

30 Eodem tempore descendens Iudas a fratribus suis a divertit ad 
O virum 6 odollamitem, nomine Hiram. 2 Viditque ibi filiam homi- 
nis chananaei vocabulo c Sue et, accepta uxore, ingressus est ad earn. 
3 Quae concepit et peperit filium et vocavit nomen eius d Her. 4 R ur _ 
sumque concepto fetu, natum filium vocavit Onan. 5 Tertium quoque 
peperit, quem appellavit Sela; quo nato, parere ultra cessavit. 6 e Dedit 
autem Iudas uxorem primogenito suo Her nomine Thamar. 7 /Fuit 
quoque Her primogenitus Iudae ^nequam in conspectu Domini et 
ab eo occisus est. 8 Dixit ergo Iudas ad Onan filium suum : /4 Ingredere 
ad uxorem fratris tui et sociare illi ut suscites semen fratri tuo. 
9 Ille, sciens non sibi nasci filios, introiens ad uxorem fratris sui semen 
fundebat in terrain, ne liberi fratris nomine nascerentur. M Et idcirco 
percussit eum Dominus, quod rem detestabilem faceret. HQuamobrem 
dixit Iudas Thamar nurui suae : Esto vidua in domo patris tui, donee 
crescat Sela filius meus; timebat enim *ne et ipse moreretur sicut 
fratres eius. Quae abiit Jet habitavit in domo patris sui. 

12 Evolutis autem multis diebus, mortua est filia Sue uxor Iudae ; 
qui, post luctum z consolatione suscepta, ascendebat ad tonsores ovium 
suarum ipse et Hiras opilio gregis odollamites in "Thamnas. 13 Nun- 
tiatumque est Thamar quod socer illius ascenderet in Thamnas ad 
tondendas oves ; 14 quae, "depositis viduitatis vestibus, adsumpsit 
°theristrum et, mutato habitu, Psedit in bivio itineris quod ducit 
Thamnam; eo quod crevis^et Sela, et non eum accepisset maritum. 
15 Quam cum vidisset Iudas, suspicatus est esse meretricem, operuerat 
enim vultum suum ne agnosceretur ; 16 «ingrediensque ad earn ait: 
Dimitte me ut coeam tecum, r nesciebat enim quod nurus sua esset. 
Qua respondente : Quid dabis mihi ut fruaris concubitu meo ? 17 Dixit : 
*Mittam tibi haedum de gregibus. Rursumque ilia dicente: Patiar 
quod vis, si dederis mihi arrhabonem donee mittas quod polliceris. 
18 Ait Iudas: Quid tibi vis pro arrhabone dari? Respondit: Anulum 
tuum et armillam et baculum quem manu tenes. Ad unum igitur 
coitum mulier concepit 19 et surgens abiit : depositoque *habitu, quem 
sumpserat, induta est viduitatis vestibus. 20Misit autem Iudas haedum 
per pastorem suum odollamitem, ut reciperet pignus quod dederat 
mulieri. Qui, cum non invenisset earn, 21 interrogavit homines loci 
illius : Ubi est mulier quae sedebat in "bivio ? Respondentibus cunctis : 
Non fuit in loco isto meretrix, 22 reversus es t ad Iudam et dixit ei: 
Non inveni earn ; sed et homines loci illius dixerunt mihi nunquam 
sedisse ibi scortum. 23 Ait Iudas: Habeat sibi; certe mendacii arguere 
nos non potest: ego misi haedum, quem promiseram, et tu non in- 
venisti earn. 24 Ecce autem post tres menses nuntiaverunt Iudae di- 
centes: Fornicata est Thamar nurus tua, et videtur uterus illius 
intumescere. Dixitque Iudas : v Producite earn ut comburatur. 25 Quae, 
cum duceretur ad poenam, misit ad socerum suum dicens: De viro, 



LIBER GENESIS 
37, 2 6 — 38, 25 



26, 27] R. in D. j Qdg. 

a vr. 20. 

ecf. i Rg 18, 17. 

/cp. 29, 14. 

g vr. 36; cp. 25, 2; Jd 8, 22, 

24- — cf. vr. 25. 
28-30] R. in D. 3 Qdg. 
hep. 45, 4; Ps 104, 17; Ac 7, 
. 9- — cf. Sap. 10 13. 
* cf. Ex 21, 32; Mt 27, 9. 
; cp. 44, 13; Nm 14, 6; 2 Rg r, 
, 11; 3.3i; Jb i,2o;Mt 26,65. 
/cp. 42 13; Jr 3i,i5;Lms.7. 
31-34] RR. tn D. 3 Qdg. 
tn vr. 23. 

33, 34] R. in fs. ss. Sind. D. N. 
n vr. 20; cp. 44, 28. 
ocf. 2 Rg 12, 17; Jo 11, 31. 
pep. 42, 38; 44, 29,31. — cf. 

2 Rg 22, 6; Jb 10, 21, 22; 

30, 23; Ps 6, 6; Pro 27, 20; 

Ecli 51, 9 etc. 
tf vr. 28. — cf. vr. 25; cp. 39,1. 
r Est 1, 10. 

s cp. 40, 3, 4; 41, 10, 12; 1 Rg. 
A i2, 9; Jr 39, 9 . 
t cf. cp. 39, 1. 



avr 16; cp. 19, 3; 4 Rg 4, 8. 
* 1 Rg 22, 1; 2 Rg 23, 13; 1 

Par 11, 15; Mic 1, 15. 
cci. 1 Par 



c ct. 1 rar 2, 3. 
d cp. 46, 12; Nm 26, 
e cp. 2i, 21. 
/ Nm 26, 19. 
g 1 Par 2, 3. 
h Mt 22, 24 etc. — ' 
5-10; Rt 1, 12, 13. 



19. 



Dt 25, 



«cf. Tb 7, n. 

;'Lv 22, 13; Jd 19, 3. 

/cp. 24, 67; 37, 35; 2 Rg 13 
"» Js 15, 10, 57; Jd 14,1. [39. 

» Jdt 10, 3. 

cf. vr. 19; cp. 24, 65. 

£cf. Pro 7, ioss.; Jr 3, 2. 

tf cf. Lv 18, 15; 20, 12. 
r cf. Ez 16, 33. 

svr. 25. 



t vr. 14. 



24] * cf. Catech. R. Ill 7, 4- 

v Lv 21, 9. — cf . Dt 22, 2 1 : Jo 

8, 5 . 



— 31 — 



LIBER GENESIS 
38, 26 — 40, ii 



x vr. 18. 

y cf. i Rg 24, 18. 



2 cp. 46, 12; Nm 26, 20; 1 Par 
2, 4; Mt 1, 3. 

i-j]r Z. *'» fs. s. Joseph. 

ocp. 37. 36. 

6 cf. cp. 37,36.— v. cp.21,22. 

c cp. 37, 25- 

2] * cf. Catech. R. IV 16, 5. 

d vr. 21; Ac 7, 9- — cf. cp. 21, 

22; 26, 24, 28; 28, 15; 1 Rg 

16, 18; 14, 28. 
e 2 Par 26, 5; Ps 1, 3- 
/ vr. 21; cp. 19. 19; 33, 10. 

£cf. Cp. 30, 2 7. 



h cf . cp. 29, 17; 1 Rg 16, 12. 
7-0] * c/. Ca/ec/z. fl. /// 2, 2, 
IV 15, 16. 



id. cp. 20, 6; Ex 20, 14; Pro 
6, 29 ss. 

j cf. Lv 6, 2; 2 Rg 12, 13; 
Tb 4. 6; Ps so, 6- Ecli 23, 
25-33; Dn 13, 22; Rm 8, 35- 

*cf. Pro 7, 13-18. 

I cf. Ecli 9, 3; 21, a. 



m Ps 104, 18; 1 Pt 2, 19. 
n cp. 40, 3. 5-— cf. cp. 40, 15; 
Sap 10, 14 . 

270] Ant. in fs. Fugae D. N. 

in Aegyp. 
21-23] R. in fs. s. Joseph. 
o vr. 2; Ac 7, 9, 10. 
p cf. Ex 11, 3, 12, 36; Ps 105, 

46; Pro 16, 7; Dn 1, 9. 
Q cp. 40, 4. 
f vr. 2, 3. 
a 2 Es 1, 11. 
b Pro 16, 14. 
c cf. cp. 39, 20. 
d cp. 37, 36; 41, 9. 



e cf. 2 Es 2, 2; Lc 24, 17. 
/cp. 41, 15- 

g cp. 41, 16; Is 44. 7; Dn 2, 
28, 47. 



susceptos (38, 1-30), ductus in Aegyptum a Putiphare emitur, ab eoque 
concreditam habuit totam domum. At, calumniose criminatus, de- 
truditur in carcerem (39, 1-20); ubi nactus custodis benevolentiam, 



cuius haec sunt, concepi; cognosce cuius sit *anulus et armilla et 
baculus. 26 Qui, agnitis muneribus, ait : vlustior me est, quia non 
tradidi earn Sela filio meo. Attamen ultra non cognovit earn. 27i ns t a nte 
autem partu, apparuerunt gemini in utero; atque in ipsa effusione 
infantium unus protulit manum, in qua obstetrix ligavit coccinum 
dicens : 28 Iste egredietur prior ; 29 illo vero retrahente manum, egressus 
est alter; dixitque mulier: Quare divisa est propter te maceria? Et 
ob hanc causam vocavit nomen eius *Phares. 30 Postea egressus est 
frater eius in cuius manu erat coccinum, quern appellavit Zara. 
2 Q Igitur Ioseph ductus est in Aegyptum, emdtque eum °Putiphar 
O 7 eunuchus Pharaonis, b princeps exercitus, vir aegyptius, de manu 
Ismaelitarum a quibus perductus erat. 2 d Fuitque Dominus cum eo, 
et erat e vir in cunctis prospere agens, habitavitque in domo domini 
sui, 3 qui optime noverat Dominum esse cum eo et omnia, quae ge- 
reret, ab eo dirigi in manu illius. 4 /Invenitque Ioseph gratiam coram 
domino suo, et minis trabat ei : a quo praepositus omnibus gubernabat 
creditam sibi domum et universa quae ei tradita fuerant; S^benedi- 
xitque Dominus domui Aegyptii propter Ioseph et multiplicavit, tarn 
in aedibus quam in agris, cunctam eius substantiam ; 6 nee quidquam 
aliud noverat, nisi panem quo vescebatur. 

Erat autem Ioseph /l pulchra facie et decorus adspectu. TPost multos 
itaque dies iniecit domina sua oculos suos in Ioseph, et ait: Dormi 
mecum. 8 Qui nequaquam adquiescens operi nefario dixit ad earn : 
Ecce dominus meus, omnibus mihi traditis, ignorat quid habeat in 
domo sua ; 9 nee quidquam est, quod non in mea sit potestate vel non 
tradiderit mihi, praeter te, quae uxor eius es; quomodo ergo possum 
*hoc malum facere et ^peccare in Deum meum ? 10 Huiuscemodi verbis 
per singulos dies, et mulier molesta erat adulescenti, et ille recusabat 
stuprum. U Accidit autem quadani die, ut intraret Ioseph domum 
et operis quippiam absque arbitris faceret; I2 e t ilia, apprehensa lacinia 
vestimenti eius, diceret: fc Dormi mecum. Qui, relicto in manu eius 
pallio, Jfugit et egressus est foras. 13 Cumque vidisset mulier vestem 
in manibus suis et se esse contemptam, 14 vocavit ad se homines 
domus suae, et ait ad eos: En introduxit virum hebraeum, ut illu- 
deret nobis: ingressus est ad me, ut coiret mecum; cumque ego succla- 
massem 15 et audisset vocem meam, reliquit pallium, quod tenebam, 
et fugit foras. 16 In argumentum ergo fidei retentum pallium ostendit 
marito revertenti domum, 12 et ait: Ingressus est ad me servus he- 
braeus, quem adduxisti ut illuderet mimi ; 18 cumque audisset me 
clamare, reliquit pallium, quod tenebam, et fupt foras. 19 His auditis, 
dominus et nimium credulus verbis coniugis iratus est valde, 20 m tra- 
diditque Ioseph n in carcerem, ubi vincti regis custodiebantur. Et 
erat ibi clausus. 

21 Fuit °autem Dominus cum Ioseph et misertus illius Pdedit ei 
gratiam in conspectu principis carceris ; 22 «qui tradidit in manu illius 
universos vinctos, qui in custodia tenebantur; et quidquid nebat 
sub ipso erat. 23 Nee noverat aliquid, cunctis ei creditis ; r Dominus 
enim erat cum illo, et omnia opera eius dirigebat. 
A A His ita gestis, accidit ut peccarent duo eunuchi, opincerna regis 
^ " Aegypti et pistor, domino suo. 2 b Iratusque contra eos Pharao 
(nam alter pincernis praeerat, alter pistoribus) 3c misit eos in carcerem 
d principis militum, in quo erat vinctus et Ioseph. * At custos carceris 
tradidit eos Ioseph, qui et ministrabat eis. 

Aliquantulum temporis fluxerat, et illi in custodia tenebantur. 
5 Videruntque ambo somnium nocte una, iuxta interpretationem con- 
gruam sibi. 6 Ad quos cum introisset Ioseph mane et vidisset eos 
tristes, 7 sciscitatus est eos dicens : e Cur tristior est hodie solito fades 
vestra? 8 Qui responderunt : ^Somnium vidimus, et non est qui in- 
terpretetur nobis. Dixitque ad eos Ioseph: ^Nunquid non Dei est 
interpretatio ? Referte mihi quid videritis. 9 Narravit prior praepositus 
pincernarum somnium suum : Videbam coram me vitem, 10 in qua 
erant tres propagines, crescere paulatim in gemmas et post flores 
uvas maturescere; ll calicemque Pharaonis in manu mea. Tuli ergo 
uvas et expressi in calicem, quem tenebam, et tradidi poculum Pha- 



32 — 



pincernam et pistorem Pharaonis custodiendos habuit, eorumque som- 
nia scite conicit (40, 1-23). Quo, tandem post biennium, a rege arces- 
situs, ipsius somnia interpretatur (41, 1, 36), et exitnia prudentia 



raoni. 12 Respondit Ioseph : ft Haec est interpretatio somnii : *Tres 
propagines tres adhuc dies sunt, 13 post quos recordabitur Pharao 
ministcrii tui, et restituet te in gradum pristinum ; dabisque ei calicem 
iuxta ofncium tuum, sicut ante facere consueveras. 14 Tantum ■'me- 
mento mei, cum bene tibi fuerit, et fc facias mecum misericordiam, 
ut suggeras Pharaoni ut educat me de isto carcere, W quia *furto 
sublatus sum de terra Hebraeorum et m hic innocens in lacum missus 
sum. 16 Videns pistorum magister, quod prudenter somnium dissol- 
visset, ait: Et ego vidi somnium, quod tria canistra farinae haberem 
super caput meum; 17 et in uno canistro, quod erat excelsius, portare 
me omnes cibos qui fiunt arte pistoria, avesque comedere ex eo. 
18 Respondit Ioseph : Haec est interpretatio somnii : n Tria canistra 
tres adhuc dies sunt, 19 post quos auferet Pharao caput tuum ac 
°suspendet te in cruce, et lacerabunt volucres carnes tuas. 

20 Exinde dies tertius Pnatalitius Pharaonis erat, qui faciens grande 
convivium pueris suis recordatus est inter epulas magistri pincer- 
narum et pistorum principis 21 «restituitque alterum in locum suum, 
r ut porrigeret ei poculum, 22 °alterum suspendit in patibulo, ut 
coniectoris Veritas probaretur. 23 Et tamen, succedentibus prosperis, 
*praepositus pincernarum *oblitus est interpretis sui. 
A 1 Post duos annos vidit Pharao somnium : putabat se stare super 
Tt 1 °fluvium, 2 de quo ascendebant septem boves pulchrae et crassae 
nimis, et pascebantur in locis palustribus ; 3 aliae quoque septem 
emergebant de flumine foedae confectaeque macie et pascebantur 
in ipsa amnis ripa in locis virentibus 4 devoraveruntque eas, quarum 
mira species et habitudo corporum erat. Expergefactus Pharao 5 rur- 
sum dormivit et vidit alterum somnium: septem spicae pullulabant 
in culmo uno plenae atque formosae ; 6 aliae quoque totidem spicae 
tenues et percussae ft uredine oriebantur 7 devorantes omnem priorum 
pulchritudinem. Evigilans Pharao post quietem 8 et, facto mane, c pa- 
vore perterritus misit ad omnes rt coniectores Aegyptii cunctosque 
sapientes et accersitis narravit somnium, nee erat qui interpretaretur. 

9 Tunc demum reminiscens pincernarum magister ait : Confiteor 
peccatum meum : 10 e iratus rex servis suis /me et magistrum pistorum 
retrudi iussit in carcerem ^principis militum, n^ubiuna nocte uterque 
vidimus somnium praesagum futurorum. * 2 Erat ibi puer hebraeus 
^eiusdem ducis militum famulus, cui narrantes somnia 13 ^'audivimus 
quidquid postea rei probavit eventus; ego enim redditus sum officio 
meo, et ille suspensus est in cruce. 

14 Protinus fc ad regis imperium *eductum de carcere Ioseph w toton- 
derunt ac, veste mutata, obtulerunt ei. 15 Cui ille ait : Vidi somnia, 
nee est qui edisserat, n quae audivi te sapientissime conicere. 16 Re- 
spondit Ioseph: ° Absque me Deus respondebit prospera Pharaoni. 
17 Narravit ergo Pharao quod viderat : Putabam me stare super ripam 
fluminis 18 et septem boves de amne conscendere pulchras nimis et 
obesis carnibus, quae in pastu paludis virecta carpebant. 19 Et ecce 
has sequebantur aliae septem boves in tantum deformes et macilentae 
ut nunquam tales in terra Aegypti viderim ; 20 quae, devoratis et 
consumptis prioribus, 21 nullum saturitatis dedere vestigium ; sed 
simili macie et squalore torpebant. Evigilans, rursus sopore depressus, 
22 vidi somnium : Septem spicae pullulabant in culmo uno plenae atque 
pulcherrimae ; 23 aliae quoque septem tenues et percussae uredine 
oriebantur e stipula, 24 quae priorum pulchritudinem devoraverunt. 
PNarravi coniectoribus somnium, et nemo est qui edisserat. 25 Re- 
spondit Ioseph : Somnium regis unum est : «quae facturus est Deus 
ostendit Pharaoni. 26 Septem boves pulchrae et septem spicae plenae 
septem ubertatis anni sunt; eandemque vim somnii comprehendunt. 
27 Septem quoque boves tenues atque macilentae, quae ascenderunt 
post eas, et septem spicae tenues et vento urente percussae r septem 
anni venturae sunt famis, 28 qui hoc ordine complebuntur. 29 Ecce 
septem anni venient fertilitatis magnae in universa terra Aegypti, 
30 6 quos sequentur septem anni alii tantae sterilitatis ut oblivioni 
tradatur cuncta retro abundantia; *consumptura est enim fames 
omnem terram, 31 et ubertatis magnitudinem perditura est inopiae 



LIBER GENESIS 
40,i2 — 41,3i 



h vr. i8* cp. 41, 12. - cf. Dn 2, 
12 b, i3\ v. vr. 14. [36. 

I cf. cp. 41, 26, 27. 

14, ijl R. in D. 3Qdg. 

; cf . Lc 23, 42- i Cor 7, 21. 

£Js 2, 12; 1 Rg 20, 14, is; 2 

, Rg 9. x; 3 Re 2, 7. 

/ cp. 37, 28. 
m cp. 39, 20. 



o cf . 2 Rg 2i, 9, 10; Est 8, 10. 
P Mt 14, 6; Mr 6, 21. 

q vr. 13, 19. 
r 2 Es 2, 1. 
s cf . Jb 19, 14; Ps 117, 8; Ec 

?, 15, 16; Am 6, 6. 
. vr. 14. 

a Ex 1, 22; 7, IS. 



b cf . Ez 17, 10; 19, 12; Os 13, 

c Ps 76, 5: Dn 2, 1, 3. [15. 

d vr. 24; Ex 7, 11, 22. — cf. 

Dn 1,20; 2,2; 4,7; Mt 2,1. 



e cp. 40, 2, 3. 

j d. cp. 39, 20. 

£cp. 37, 36; 40, 3. 

» cp. 37, 36. — cf. cp. 40, 3- 

; v. cp. 40, 12-19. 



Sap 10, 13; Dn 



k Ps 104, 

2, 25. 
Icf. 1 Rg 2, 8; Ps 112, 7, 8. 
tn v. 2 Rg 19, 24. 
n vr. 13; Dn 5, 16 . 
a cp. 40,8; Dn 2, 22,28; 30,47- 
17-23] vr. 1-7. 



p vr. 8. — cf. Dn 4, 7. 

q cf. Dn 2, 28, 29, 45; Ap. 4, 



r cf. 4 Rg 8, 1. 



5vr. 54; cp. 45. 6. 
tvr. 57: cp. 47, 13. 



(3) 



33 



LIBER GENESIS 
41,32 — 42,11 



praeditum se ostendens, factum est ut Aegyptiis regendis praefice- 
retur et uxori nobili genere natae copularetur (37-46). Adventanie vero 
fame, cum frumenta, quae collegerat, omnibus distribueret (47-57), 



Nm 23, 19; Is 14, 24; 46, 
10, 11. 



v cp. 47, 24-26. — cf. Pro 6, 
6-8; Ecli 18, 25. 



37-44\ 2L. et 3 L. ut s. cp. 39, 1. 

x cf. Pro 14, 35- 

y Nm 27, 18; Dn 4. 8, 18; 5. 

11, 14. — cf. Pro 2, 6. 
38,39] *cf. Catech. R.1V 15,16. 
z Ps 104, 21, 22; 1 Mc 2, 53; 

Ac 7, 10. 
a cp. 42, 6; Sap 10, 14. — cf. 

Ec 4, 14. 
6 Est 3, 10; 8, 2, 8, 10. 
ccf. Est 8, 15. 
d Pro 1, 9; Ez 16,11. — cf. Dn 

S, 7. 29. 
e cf. Est 6, 9. 
/ cp. 42, 6; 45, 8, 26. 
g Ps 104, 21, 22. 



h cf. Is 19, 18; Jr 43, 13. 

i 1 Rg 16, 21; 3 Rg 12, 6. 8; 
Dn 1, 19. 



/cp. 22,17; Jd 7, 12; 1 Rg 13, 

, s: Ps 77, 27. 

k cp. 46, 20; 48, 5. 



/ cf. cp .49, 22; Os 13, 15- 



m Ps 104, 16; Ac 7, "• 

n vr. 30. 

o vr. 56. 

$5, y<5] RR. in fs. s. Joseph. 

pvr. 54. 

q cp. 42, 6. — cf. 47,14,20.24. 

r cf. cp. 12, 10. 

a Ac 7, 12. 

b cp. 43, 8. 



c vr. 38. 
d Ac 7, 11. 
«cp. 41, 41. 
/cp. 37, 7. 9, 10. 
g vr. 30. 

Acp. 37. 5-9- 



magnitude 32 Quod autem vidisti secundo ad eandem rem pertinens 
somnium firmitatis indicium est, eo quod "fiat sermo Dei et velocius 
impleatur. 33 Nunc ergo provideat rex virum sapientem et industrium, 
et praenciat eum terrae Aegypti : 34 qui constituat praepositos per cun- 
ctas regiones et v quintam partem fructuum per septem annos fertili- 
tatis, 35 qui iam nunc f uturi sunt congreget in horrea ; et omne f ru- 
mentum sub Pharaonis potestate condatur serveturque in urbibus 
36 et praeparetur futurae septem annorum fami, quae oppressura est 
Aegyptum; et non consumetur terra inopia. 

37 2/Placuit Pharaoni consilium et cunctis ministris eius ; 38 locutus- 
que est ad eos: Num invenire poterimus talem virum, qui spiritu 
Dei plenus sit? 39 Dixit ergo ad Ioseph: Quia ostendit tibi Deus 
omnia quae locutus es, nunquid sapientiorem et consimilem tui in- 
venire potero ? 40 ^Tu eris super domum meam, et ad tui oris impe- 
rium cunctus populus oboediet; uno tantum regni solio te praecedam. 
4 i Dixitque rursus Pharao ad Ioseph: a Ecce, constitui te super uni- 
versam terram Aegypti. 42 ^Tulitque anuium de manu sua et dedit 
eum in manu eius c vestivitque eum stola byssina, et ^collo torquem 
auream circumposuit. 43 Fecitque eum ascendere super currum suum 
secundum, e clamante praecone ut omnes coram eo genu flecterent et 
/praepositum esse scirent universae terrae Aegypti. 44 Dixit quoque 
rex ad Ioseph : Ego sum Pharao : ^absque tuo imperio non movebit 
quisquam manum aut pedem in omni terra Aegypti. 45 Vertitque no- 
men eius, et vocavit eum lingua aegyptiaca salvatorem mundi. 
Deditque illi uxorem Aseneth filiam Putiphare sacerdotis ''Heliopoleos. 

Egressus est itaque Ioseph ad terram Aegypti 46 (triginta autem 
annorum erat quando f stetit in conspectu regis Pharaonis) et circuivit 
omnes regiones Aegypti. 

4 7Venitque fertilitas septem annorum, et in manipulos redactae 
segetes congregatae sunt in horrea Aegypti. 48 Omnis etiam Irugum 
abundantia in singulis urbibus condita est. 4 9Tantaque fuit abundantia 
tritici. ut ftarenae maris coaequaretur, et copia mensuram excederet. 

50 «Nati sunt autem Ioseph filii duo, antequam veniret fames, quos 
peperit ei Aseneth filia Putiphare sacerdotis Heliopoleos. siyocavitque 
nomen primogeniti Manasses dicens : Oblivisci me fecit Deus omnium 
laborum meorum et domus patris mei. 52 Nomen quoque secundi 
appellavit Ephraim dicens: *Crescere me fecit Deus in terra pau- 
pertatis meae. 

53 Igitur, transactis septem ubertatis annis, qui fuerant in Aegypto, 
54m CO eperunt venire septem anni inopiae, n quos praedixerat Ioseph, 
et °in universo orbe fames praevaluit; in cuncta autem terra Aegypti 
panis erat. 55 Qua esuriente, clamavit populus ad PUaraonem alimenta 
petens. Quibus ille respondit: Ite ad Ioseph, et quidquid ipse vobis 
dixerit facite. 56 Crescebat autem cotidie fames Pin omni terra, ape- 
ruitque Ioseph universa horrea, et «vendebat Aegyptiis; nam et illos 
oppresserat fames. 57 Omnesque provinciae r veniebant in Aegyptum, 
ut emerent escas et malum inopiae temperarent. 
A *} °Audiens autem Iacob quod alimenta venderentur in Aegypto 
T L dixit filiis suis : Quare negligitis ? 2 Audivi quod triticum venun- 
detur in Aegypto ; descf-ndite, et emite nobis necessaria, & ut possimus 
vivere, et non consumamur inopia. 

3 Descendentes igitur fratres Ioseph decern, ut emerent frumenta in 
Aegypto ( 4 Beniamin domi retento a Iacob, qui dixerat fratribus eius : 
°Ne forte in itinere quidquam patiatur mali), 5 ingressi sunt terram 
Aegypti cum aliis qui pergebant ad emendum. d Erat autem fames in 
terra Chanaan. 6 e Et Ioseph erat princeps in terra Aegypti, atque ad 
eius nutum frumenta populis vendebantur. /Cumque adorassent eum 
fratres sui, 7 e t agnovisset eos, quasi ad alienos ^durius loquebatur 
interrogans eos: Unde venistis? Qui responderunt : De terra Chanaan, 
ut emamus victui necessaria. 8 Et tamen fratres ipse cognoscens non 
est cognitus ab eis. 9 ,l Recordatusque somniorum, quae aliquando 
viderat, ait ad eos: Exploratores estis: ut videatis infirmiora terrae 
venistis. 10 Qui dixerunt: Non est ita, domine; sed servi tui venerunt 
ut emerent cibos. n Omnes filii unius viri sumus; pacifici venimus, 



34 



fratres suos, qui ut emerent alimenta eo advenerant, dure tractat 
(42, 1-17), atque hac condicione domutn remittit ut postea rever- 
suri Beniamin secum ducant (18-25), quod, licet patre reluctante 



nee quidquam famuli tui machinantur mali. 12 Quibus ille respondit : 
Aliter est : immunita terrae huius considerare venistis. 13 At illi : Duo- 
decim, inquiunt, servi tui fratres sumus filii viri unius in terra Cha- 
naan ; minimus cum patre nostro est, %lius non est super. 14 Hoc est, 
ait, quod locutus sum : exploratores estis. 15 lam nunc experimentum 
vestri capiam: Jper salutem Pharaonis non egrediemini hinc, donee 
veniat frater vester minimus. 16 Mittite ex vobis unum, et adducat 
eum ; vos autem eritis in vinculis, donee probentur quae dixistis, utrum 
vera an falsa sint; alioquin, per salutem Pharaonis, exploratores estis. 
17 Tradidit ergo illos custodiae tribus diebus. 

18 Die autem tertio eductis de carcere ait : Facite quae dixi et 
vivetis, fc Deum enim timeo. 19 Si pacifici estis, frater vester unus 
ligetur in carcere; vos autem abite et ferte ^frumenta, quae emistis, 
in domos vestras ; 20 et w f ratrem vestrum minimum ad me adducite, 
ut possim vestros probare sermones, et non moriamini. Fecerunt ut 
dixerat 21 et locuti sunt ad invicem: n Merito haec patimur, quia 
peccavimus in fratrem nostrum videntes angustiam animae illius, 
dum deprecaretur nos, et non audivimus; °idcirco venit super nos 
ista tribulatio. 22 E quibus unus, Ruben, ait: Nunquid non dixi vobis: 
PNoIite peccare in puerum; et non audistis me? ^En sanguis eius 
exquiritur. 23 Nesciebant autem quod intelligeret Ioseph, eo quod per 
interpretem loqueretur ad eos. 24 Avertitque se parumper r et fievit, 
et reversus locutus est ad eos. 25 Tollensque Simeon et ligans, illis 
praesentibus, s iussit ministris ut implerent eorum saccos tritico, et 
reponerent pecunias singulorum in sacculis suis, datis supra cibariis 
in viam. Qui fecerunt ita. 

26 At illi portantes frumenta in asinis suis profecti sunt. 27 l Aper- 
toque unus sacco, ut daret iumento pabulum M in deversorio, con- 
templatus pecuniam in ore sacculi 28 dixit fratribus suis : Reddita est 
mihi pecunia; en habetur in sacco. Et obstupefacti turbatique mutuo 
dixerunt: Quidnam est hoc quod fecit nobis Deus? 29 Veneruntque 
ad Iacob patrem suum in terram Chanaan, et narraverunt ei omnia, 
quae accidissent sibi dicentes : 30 v Locutus est nobis dominus terrae 
dure et putavit nos exploratores esse provinciae. 31 Cui respondimus : 
Pacifici sumus nee ullas molimur insidias. 32 Duodecim fratres uno 
patre geniti sumus; unus a 'non est super, minimus cum patre nostro 
est in terra Chanaan. 33 Qui ait nobis : *>Sic probabo quod pacifici 
sitis: fratrem vestrum unum dimittite apud me, et cibaria domibus 
vestris necessaria sumite et abite 34 fratremque vestrum minimum 
adducite ad me, ut sciam quod non sitis exploratores, et istum, qui 
tenetur in vinculis, recipere possitis, ac deinceps quae vultis ^emendi 
habeatis licentiam. 35 a His dictis, cum frumenta effunderent, singuli 
reppererunt in ore saccorum ligatas pecunias; exterritisque simul om- 
nibus, 36 dixit pater Iacob : ^Absque liberis me esse fecistis : Ioseph 
non est super; Simeon tenetur in vinculis, et Beniamin auferetis: in 
me haec omnia mala reciderunt. 37 Cui respondit Ruben : c Duos filios 
meos interfice, si non reduxero ilium tibi: trade ilium in manu mea, 
et ego eum tibi restituam. 38 At ille, Non descendet, inquit, filius 
meus vobiscum : d frater eius mortuus est, et ipse solus remansit : 
si quid ei adversi accident in terra e ad quam pergitis, ^deducetis 
canos meos cum dolore ad inferos. 

A 2 Interim fames omnem terram a vehementer premebat ; 2 consum- 
Tc O ptisque cibis, quos ex Aegypto detulerant, dixit Iacob ad filios 
suos: Revertimini et emite nobis pauxillum escarum. 3 Respondit 
Iudas : Denuntiavit nobis vir ille sub attestatione iurisiurandi dicens : 
&Non videbitis faciem meam, nisi fratrem vestrum minimum adduxe- 
ritis vobiscum. 4 Si ergo vis eum mittere nobiscum, pergemus pariter 
et ememus tibi necessaria ; 5 sin autem non vis, non ibimus ; vir 
enim, ut saepe diximus, denuntiavit nobis dicens: Non videbitis 
faciem meam absque fratre vestro minimo. 6 Dixit eis Israel: In 
meam hoc fecistis miseriam, ut c indicaretis ei et alium habere vos 
fratrem. 7 At illi responderunt : Interrogavit nos homo per ordinem 
nostram progeniem; si pater viveret, si haberemus fratrem, et nos 
respondimus ei consequenter iuxta id quod fuerat sciscitatus; nun- 



LIBER GENESIS 
42,12—43,7 



i vr. 32. — v. cp. 37, 30. 
; i Rg 17, 55. 



kLv 25, 43; 2 Es 5, 15. 

I vr. 33- 

"ivr. 34; cp. 43, 5; 44, 23. 

21, 22] RR. in D. 3 Qdg. 

« cf . Jb 36, 8, 9; Sap. 17, 10. 

— v. cp. 37, 23-28. 
Pro 21, 13; Mt 7, 2. 

pep. 37, 22. 

Q cp. 9, 5; 2 Par 24, 22. — cf. 

3 Rg 2, 32; Ps 9, 13; Lc 11, 

rep. 43, 30. [50, 51. 

J cp. 44,1. — cf. Mt 5,44; Rm 
12, 17, 20. 



*vr. 35 ; cp. 43, 21. 
u Ex 4, 24: Jr 9. 2. 



v vr. 7, 9. 



x vr. 13. 

y vr. 15, 19, 20. 



zcp. 34, 10, 21. 
a vr. 27; cp. 43, 21. 

(36)1R. in D. 3 Qdg. 

b cp. 43, 14. 



c cf. cp. 46, 9. 



dvT. 13, 32, 36; cp. 37, 33; r 44, 
evr. 4; cp. 44, 29. [2R. 

/cp. 37, 35 5 44, 31. — cf. Tb 

6, 15. 
flcp. 41, 54, 57. 



b cp. 42, 15, 20; 44, 23. 



ccp. 42, 7-13. 



35 — 



LIBER GENESIS 

43, 8 — 44, 5 



d cp. 42, 2. 

e cp. 42, 371 44, 32. 

r/] R. in fr. 2 p. D. 3 Qdg. 
/ cf. cp. 32, 20; Pro 18, 16. 

gv. cp. 37. 25. 

Acp. 42, 25, 27, 35- 

14] * Catech. R. I 2, 11. — v. 

vr. 11 ( ; cp. 42, 36). 
i v. cp. 17, 1. 
/ cf . 2 Es 1. 11. 
k cp. 42, 30. 

I vr. 19; cp. 44, 1, 4. — cf. cp. 

24, 2; 39- 4. 

m cf. Lv 26, 36; Jb 15, 21; 

Sap 17, 10. 



n cp. 42, 3, 10. 
o cp. 42, 27. 28. 



p cf. cp. 23, 16. 

q cp. 42, 25. 

r v. cp. 18, 4; 24, 32. 

5 vr .11. 
t Lc 14, 1. 

« cp. 42, 6. — v. cp. 37, 7. 10. 

27] v. cp. 45, 4- 

v cp. 42, 11, 13. 

x vr. 26. — v. cp. 37, 7-9- 

yep. 35. 17. 18. 

z cp. 42, 13. 

2Q, 30] R. in jr. 2 p. D. 3 Qdg. 

a 3 Rg 3, 26. — cf. Jr 31, 20. 

b cp. 42, 24. 

c cp. 45, I. 
a vr. 25. 



e cp. 46, 34; Ex 8, 26. 



cp. 46 
Dn i, 



cf. 



/cf. 2 Rg 11, 8. — v. 1 Re 9, 

#cp. 45, 22. [23. 

h Ag 1, 6; Jo 2, 10. 

a vr. 4. ■ — v. cp. 43, 16. 

b cp .42, 25. 



(26-38), Iudae consilio et praesertim propter grassaniem fametn, 
factum est (43, 1-14). Hague comiter eos, qui redierunt cum mu- 
neribus, Ioseph excipit (15-25) eisque convivium par at (26-34); at 



quid scire poteramus quod dicturus esset: Adducite fratrem vestrum 
vobiscum? 8 Iudas quoque dixit patri suo : Mitte puerum mecum, ut 
proficiscamur et possimus d vivere, ne moriamur nos et parvuli no- 
stri. 9 e Ego suscipio puerum; de manu mea require ilium. Nisi reduxero 
et reddidero eum tibi, ero peccati reus in te omni tempore. 10 Si 
non intercessisset dilatio, iam vice altera venissemus. 

11 Igitur Israel pater eorum dixit ad eos: Si sic necesse est, facite 
quod vultis: sumite de optimis terrae fructibus in vasis vestris, 'et 
deferte viro munera, modicum ^resinae et mellis et storacis, stactes 
et terebinthi et amygdalarum. 12 Pecuniam quoque duplicem ferte 
vobiscum, et illam, /l quam invenistis in sacculis, reportate, ne forte 
errore factum sit; 13 sed et fratrem vestrum tollite et ite ad virum. 
14 *Deus autem meus omnipotens Jfaciat vobis eum placabilem, et 
remittat vobiscum fratrem vestrum quem tenet et hunc Beniamin; 
fc ego autem quasi orbatus absque liberis ero. 

15 Tulerunt ergo viri munera et pecuniam duplicem et Beniamin, 
descenderuntque in Aegyptum et steterunt coram Ioseph. 16 Quos 
cum ille vidisset et Beniamin simul, praecepit 'dispensatori domus 
suae dicens: Introduc viros domum et occide victimas et instrue 
convivium, quoniam mecum sunt comesturi meridie. 17 Fecit ille quod 
sibi fuerat imperatum et introduxit viros domum. 18 Ibique m exterriti 
dixerunt mutti'o : Propter pecuniam, quam retulimus prius in saccis 
nostris introducti sumus, ut devolvat in nos calumniam et violenter 
subiciat servituti et nos et asinos nostros. 19 Quamobrem in ipsis fo- 
ribus accedentes ad dispensatorem domus 20 locuti sunt : Oramus, 
domine, ut audias nos: n iam ante descendimus ut emeremus escas; 
21 quibus emptis, °cum venissemus ad deversorium, aperuimus saccos 
nostros et invenimus pecuniam in ore saccorum; quam nunc eodem 
pondere reportavimus. 22 Sed et aliud attulimus argentum, ut emamus 
quae nobis necessaria sunt ; non est in nostra conscientia quis posuerit 
earn in marsupiis nostris. 23 At ille respondit : Pax vobiscum, nolite 
timere. Deus vester et Deus patris vestri dedit vobis thesauros in 
saccis vestris ; nam pecuniam, quam dedistis mihi, Pprobatam ego habeo. 
Eduxitque ad eos «Simeon, 24 et introductis domum r attulit aquam, 
et laverunt pedes suos, deditque pabulum asinis eorum. 25 Illi vero 
parabant «munera, donee ingrederetur Ioseph meridie; audierant enim 
quod ibi 'comesturi essent panem. 

26 Igitur ingressus est Ioseph domum suam, obtuleruntque ei munera 
tenentes in manibus suis et "adoraverunt proni in terram. 27 At ille, 
clementer resalutatis eis, interrogavit eos dicens: Salvusne est pater 
vester senex v de quo dixeratis mihi ? adhuc vivit? 28 Qui responderunt : 
Sospes est servus tuus pater noster: adhuc vivit. ^Et incurvati ado- 
raverunt eum. 2 9Attollens autem Ioseph oculos vidit Beniamin s>fratrem 
suum uterinum et ait: Iste est frater vester parvulus, *de quo dixe- 
ratis mihi ? Et rursum, Deus, inquit, misereatur tui, fili mi. 30 Festi- 
navitque, quia °commota fuerant viscera eius super fratre suo, et 
erumpebant lacrimae, et introiens cubiculum ^flevit. 31 Rursumque, 
lota facie, egressus c continuit se et ait : Ponite d panes. 32 Quibus 
appositis, seorsum Ioseph et seorsum fratribus, Aegyptiis quoque, qui 
vescebantur simul, seorsum ( e illicitum est enim Aegyptiis comedere 
cum Hebraeis, et profanum putant huiuscemodi convivium), 33 sede- 
runt coram eo, primogenitus iuxta primogenita sua et minimus iuxta 
aetatem suam. Et mirabantur nimis, 34 /sumptis partibus quas ab eo 
acceperant; maiorque pars venit Beniamin, ita ut tfquinque partibus 
excederet. Biberuntque et /l inebriati sunt cum eo. 
A A Praecepit autem Ioseph a dispensatori domus suae dicens : b Imple 
t: i saccos eorum frumento, quantum possunt capere, et pone pe- 
cuniam singulorum in summitate sacci ; 2 scyphum autem meum ar- 
genteum et pretium, quod dedit tritici, pone in ore sacci iunioris. 
Factumque est ita. 3 Et, orto mane, dimissi sunt cum asinis suis. 
4 Iamque urbem exierant et processerant paululum ; tunc Ioseph, ac- 
cersito dispensatore domus, Surge, inquit, et persequere viros, et 
apprehensis dicito : Quare reddidistis malum pro bono ? 5 Scyphus, 
quem furati estis, ipse est in quo bibit dominus meus, et in quo 



- 36 - 



experiri cupiens, utrum fratri etiam natu minimo inviderent necne, 
per scyphum inmissum in saccum Beniamin, eos furti coarguit 
(44, 1 -17); sed commotus obsecrationibus Iudae, qui se in manapium 



LIBER GENESIS 
44, 6 — 45, 7 



c augurari solet : pessimam rem fecistis. 6 Fecit ille ut iusserat. Et ap- 
prehensis per ordinem locutus est. 7 Qui responderunt : Quare sic 
loquitur dominus noster, ut servi tui tantum flagitii commiserint? 
8 d Pecuniam, quam invenimus in summitate saccorum, reportavimus 
ad te de terra Chanaan; et quomodo consequens est ut furati simus 
de domo domini tui aurum vel argentum ? 9 Apud quemcumque fuerit 
inventum servorum tuorum quod quaeris, e moriatur, et nos erimus 
servi domini nostri. 10 Qui dixit eis : Fiat iuxta vestram sententiam : 
apud quemcumque fuerit inventum, ipse sit servus meus, vos autem 
eritis innoxii. n Itaque festinato deponentes in terram saccos ape- 
ruerunt singuli. 12 Quos scrutatus incipiens a maiore usque ad mini- 
mum invenit scyphum in sacco Beniamin. 13 At illi, /scissis vestibus, 
oneratisque rursum asinis, reversi sunt in oppidum. 

14 Primusque Iudas cum fratribus ingressus est ad Ioseph (necdum 
enim de loco abierat), ^omnesque ante eum pariter in terram cor- 
ruerunt. 15 Quibus ille ait: Cur sic agere voluistis? An ignoratis quod 
non sit similis mei in 7l augurandi scientia? 16 Cui Iudas, Quid respon- 
debimus, inquit, domino meo ? vel quid loquemur aut iuste poterimus 
obtendere? Deus invenit *iniquitatem servorum tuorum; en omnes 
^servi sumus domini mei, et nos et apud quem inventus est scyphus. 
17 Respondit Ioseph : fc Absit a me ut sic agam : qui furatus est scyphum, 
ipse sit servus meus; vos autem abite liberi ad patrem vestrum. 

18 Accedens autem propius Iudas confidenter ait: *Oro, domine mi, 
loquatur servus tuus verbum in auribus tuis, et ne m irascaris famulo 
tuo ; n tu es enim post Pharaonem 19 dominus meus. Interrogasti prius 
servos tuos: °Habetis patrem aut fratrem? 20 Et nos respondimus tibi 
domino meo : Est nobis pater senex et Ppuer parvulus, qui in senec- 
tute illius natus est, cuius uterinus frater mortuus est; et ipsum 
solum «habet mater sua, pater vero tenere diligit eum. 21 r Dixistique 
servis tuis: Adducite eum ad me, et ponam oculos meos super ilium. 
22 Suggessimus domino meo : Non potest puer relinquere patrem suum ; 
si enim ilium dimiserit, s morietur. 23 Et dixisti servis tuis : *Nisi venerit 
frater vester minimus vobiscum, non videbitis amplius faciem meam. 
24 Cum ergo ascendissemus ad famulum tuum patrem nostrum, narra- 
vimus ei omnia quae locutus est dominus meus. 25 Et dixit pater 
noster : "Revertimini et emite nobis parum tritici. 26 Cui diximus : 
Ire non possumus: si frater noster minimus descenderit nobiscum, 
proficiscemur simul ; alioquin, illo absente, non audemus videre faciem 
viri. 27 Ad quae ille respondit: v Vos scitis quod duos genuerit mihi 
uxor mea. 23 Egressus est unus, et dixistis : ^Bestia devoravit eum, 
et hucusque non comparet. 29 #Si tuleritis et istum, et *aliquid ei in 
via contigerit, deducetis canos meos cum maerore a ad inferos. 30 Igi- 
tur, si intravero ad servum tuum patrem nostrum, et puer defuerit (cum 
anima illius ex huius anima pendeat), 31 videritque eum non esse no- 
biscum, morietur; & et deducent famuli tui canos eius cum dolore ad 
inferos. 32 Ego proprie servus tuus sim, qui in meam hunc recepi 
fidem et spopondi dicens: c Nisi reduxero eum, peccati reus ero in 
patrem meum omni tempore. 33 Manebo itaque servus tuus pro puero 
in ministerio domini mei, et puer ascendat cum fratribus suis. 34 Non 
enim possum redire ad patrem meum, absente puero, ne calamitatis, 
quae oppressura est patrem meum, testis adsistam. 
A C Non se poterat ultra a cohibere Ioseph multis coram adstantibus, 
* O unde praecepit ut egrederentur cuncti foras, et nullus interesset 
alienus agnitioni mutuae. 2 Elevavitque vocem cum fietu, quam audie- 
runt Aegyptii omnisque domus Pharaonis. 3 Et dixit fratribus & suis : 
Ego sum Ioseph: adhuc pater meus vivit? Non poterant respondere 
fratres nimio terrore perterriti. 4 Ad quos ille clementer, Accedite, 
inquit, ad me. Et cum accessissent prope, c Ego sum, ait, Ioseph, 
frater vester, quem vendidistis in Aegyptum. 5 <*Nolite pavere, neque 
vobis durum esse videatur quod vendidistis me in his regionibus; 
e pro salute enim vestra misit me Deus ante vos in Aegyptum. 6 Bien- 
nium est enim quod coepit fames esse in terra, fet adhuc quinque 
anni restant, quibus nee ?arari poterit nee meti. 7 Praemisitque me 
Deus ut reservemini super terram et escas ad vivendum habere pos- 



cvr. 15. — cf. Lv 19, 26: In 
18, 10; 4 Rg 2i, 6; 2 Par 
33, 6 . 

d cp. 43, 21. 
«cf. cp. 31, 32. 



^cp. 37, 29. 



Jfcp. 37, 7, 9, 10; 42, 6; 43, 
26, 28. 

h vr. s. 

i cp. 37, 18; 42, 21, 22. — Nm 
; vr. 9. [32, 23; Lm 1,14. 

k cf. Pro 17, 15. 

/ cp. 43, 20. 

m cp. 18, 30, 32; Ex 32, 22. 

n cp. 41, 40. 

ocp. 42, 13; 43, 7- 

Pep. 37, 3- 

tfef. cp. 35, 18. 

rep. 42, IS, 20; 43, 3. 5- 



s cf. vr. St. 

top. 42, 15; 43, 3-5- 



u cp. 43, 2. 

y.cp. 46, 19. 
*cp. 37, 20, 32, 33. 
yep. 42, 36. 
2 cp. 42, 4, 38. 
acf. cp. 37, 35- 

&cp. 42, 38. 
c cp. 43, 9. 



/] v. cp. 43, 29. 
acp. 43, 3i. 



b Ac 7, 13. 

4, J] R. in jr. 2 p. D. 2 Qdg. 

c cp. 37, 28. 

5] v. vr. 8. 

5-5] * cf. Catech. R. Ill 6, 21. 

acf. Is 40, 2*2 Cor 2, 7. 

ecp. 50, 20; Ps 104, 16, 17; 2 

Rg 16, 10, 11; Ac 4, 27, 28. 
6] v. vr. 4. 
/cp. 41, 30. 
$Ex 34, 21; Dt 21, 4; 1 Rg 8, 

12. — cf. Is 30, 24. 



— 37 



LIBER GENESIS 
45, 8 — 46, 16 



Loco fratris dat (18-34), voce magna sese manifestat (45, 1-3), ti- 
more perculsos fratres solatur et ad pattern mittit ut eum secum addu- 
cant (4-28). lacob, Deo annuente,filio obsequitur et cum suis in Aegyptum 



81 RR. in fs. s. Joseph. 

hci. 2 Rg 15, io; Est 4, 14; 

Am 3, 6. 
id. Est 16, 11; 1 Mc 11, 32. 
j vr. 26; cp. 41, 40-43. 
0] v. vr. 13. 

£cp. 46, 34; 47, 1, 4, 6, 27; 

50, 8; Ex 8, 22. — cf. cp. 

47, 11; Js 10, 41. 
/ cp. 47, 12; 50, 21. 

m cf. cp. 42, 23. 
13I v. vr. 4. 
n Ac 7, 14. 



18] v. vr. 8. 

cp. 47, 6. 

pel. cp. 27, 28; Nm 18,12, 29. 

Q cp. 46, 5. 



r cf. 4 Rg S, 5, 22, 23. 
set. cp. 43, 34. 



/ cf. cp. 42, 22. 

26-28] R. in jr. 3 p. D. 3 Qdg. 

u cf. Lc 24, 41; Ac 12, 14. 

v vr. 19, 21; cp. 46, 5. 
x cp. 46, 30. 

a cp. 21, 32 (; 26, 23; 28, 10). 
b cf. cp. 26. 24, 25; 28, 13; 31, 
ccp. 15,1; Jb33,i4, IS- U2. 
3, 4] R. in fs. Fugae D. N. in 
d cp. 28, 13. [Aegyp. 

e cp. 35, 11; 47, 27. — cf. cp. 

12, 2; Ex 1, 7, 12; Dt 26, 5. 
/ cp. 15, 16; 28, 15; 48, 21; 

50, 24; Ex 3, 8. 
gel. Tb 14, 15. 
h cp. 45. 19, 21, 27. 
/Js 24, 3; Jdt 5, 10; Ps 104, 



23 



; Is 52, 4; Ac 7, IS 



8-11] Ex 6, 14-16. 
; Ex 1, 1-5. 

k Nm 26, 5; 1 Par 5, 1-3. 

/ Ex 6, 15; 1 Par 4, 24. 

m 1 Par 6, 1. 

n cp. 38,3,4; 29,30; 1 Par 2.3; 

cp. 38, 3, 7, 10. [4, 21. 

p 1 Par 2, 5. 

qr 1 Par 7, 1. 

f v. cp. 29, 3I-3S; 17-21. 
s Nm 26, 15-18. 



sitis. 8 Non vestro consilio, sed ''Dei voluntate hue missus sum, qui 
fecit me quasi ^patrem Pharaonis et dominum universae domus eius 
ac ■fprincipem in omni terra Aegypti. 9 Festinate et ascendite ad 
patrem meum, et dicetis ei: Haec mandat filius tuus Ioseph: Deus 
fecit me dominum universae terrae Aegypti : descende ad me, ne mo- 
reris ; 10 et fc habitabis in terra Gessen erisque iuxta me tu et filii tui 
et filii filiorum tuorum, oves tuae et armenta tua et universa quae 
possides. n *Ibique te pascam (adhuc enim quinque anni residui sunt 
famis), ne et tu pereas et domus tua et omnia quae possides. 12 En 
oculi vestri et oculi fratris mei Beniamin vident quod m os meum 
loquatur ad vos. 13 Nuntiate patri meo universam gloriam meam et 
cuncta quae vidistis in Aegypto. Festinate et "adducite eum ad me. 

14 Cumque amplexatus recidisset in collum Beniamin fratris sui, 
flevit, illo quoque similiter fiente, super collum eius. 15 Osculatusque 
est Ioseph omnes fratres suos, et ploravit super singulos. Post quae 
ausi sunt loqui ad eum. 

16 Auditumque est et celebri sermone vulgatum in aula regis : Ve- 
nerunt fratres Ioseph. Et gavisus est Pharao atque omnis familia eius. 
17 Dixitque ad Ioseph ut imperaret fratribus suis dicens : Onerantes 
iumenta ite in terram Chanaan 18 et tollite inde patrem vestrum et 
cognationem et venite ad me ; et ego °dabo vobis omnia bona Aegypti, 
ut comedatis Pmedullam terrae. 19 Praecipe etiam ut tollant tfplaustra 
de terra Aegypti ad subvectionem parvulorum suorum ac coniugum, 
et dicito : Tollite patrem vestrum et properate quantocius venientes ; 
20 nee dimittatis quidquam de supellectili vestra, quia omnes opes 
Aegypti vestrae erunt. 

21 Feceruntque filii Israel ut eis mandatum fuerat. Quibus dedit 
Ioseph plaustra secundum Pharaonis imperium et cibaria in itinere. 
22 Singulis quoque proferri iussit r binas stolas: Beniamin vero dedit 
trecentos argenteos cum s quinque stolis optimis 23 tantundem pecuniae 
et vestium mittens patri suo, addens et asinos decern, qui subveherent 
ex omnibus divitiis Aegypti, et totidem asinas triticum in itinere 
panesque portantes. 24 Dimisit ergo fratres suos et proficiscentibus ait : 
*Ne irascamini in via. 25 Qui ascendentes ex Aegypto venerunt in 
terram Chanaan ad patrem suum lacob 26 et nuntiaverunt ei dicentes : 
Ioseph filius tuus vivit et ipse dominatur in omni terra Aegypti. Quo 
audito, lacob quasi de gravi somno evigilans tamen "non credebat 
eis. 27 Illi e contra referebant omnem ordinem rei. Cumque vidisset 
v plaustra et universa quae miserat, revixit spiritus eius 28 et ait : 
Sufficit mihi si adhuc Ioseph filius meus vivit : vadam et ^videbo ilium 
antequam moriar. 

A/i Profectusque Israel cum omnibus quae habebat, venit ad a pu- 
1" teum iuramenti et, mactatis ibi victimis b Deo patris sui 
Isaac, 2 audivit eum c per visionem noctis vocantem se et dicentem 
sibi: lacob, lacob. Cui respondit: Ecce adsum. 3 Ait illi Deus: Ego 
sum dfortissimus Deus patris tui: noli timere, descende in Aegyptum, 
quia e in gentem magnam faciam te ibi. 4 Ego descendam tecum illuc, 
et tego inde adducam te revertentem; ^Ioseph quoque ponet manus 
suas super oculos tuos. 

5 Surrexit autem lacob aputeo iuramenti; tuleruntque eum filii 
cum parvulis et uxoribus suis in plaustris, 7l quae miserat Pharao ad 
portandum senem 6 et omnia quae possederat in terra Chanaan ; *ve- 
nitque in Aegyptum cum omni semine suo, 7 filii eius et nepotes, 
filiae et cuncta simul progenies. 

8 ^'Haec sunt autem nomina filiorum Israel, qui ingressi sunt in 
Aegyptum, ipse cum liberis suis: fc Primogenitus Ruben. 9 Filii Ruben, 
Henoch et Phallu et Hesron et Charmi; 10 filii ^Simeon Iamuel et 
Iamin et Ahod et Iachin et Sohar et Saul filius Chanaanitidis ; ll filii 
m Levi Gerson et Caath et Merari ; 12 filii "Iuda Her et Onan et Sela 
et Phares et Zara ; mortui sunt autem °Her et Onan in terra Chanaan, 
natique sunt filii pPhares Hesron et Hamul; 13 «filii Issachar Thola et 
Phua et lob et Semron ; 1 4 filii Zabulon Sared et Elon et Iahelel : 
15 r hi filii Liae, quos genuit in Mesopotamia Syriae cum Dina filia 
sua : omnes animae filiorum eius et filiarum triginta tres. 16 s Filii Gad 



- 38 



ad eum veniens (46, 1-27) magno cum gaudio excipitur, ad Pha- 
racn in introducitur et ab eo terra Gessen donatur (28-47 12). De- 
nique Iosephuni, qui interea quidquid Aegyptii haberent, Pharaoni 



Sephion et Haggi et Suni et Esebon et Heri et Arodi et Areli; 17 t filii 
Aser Iamne et Iesua et Iessui et Beria, Sara quoque soror eorum ; 
filii Beria Heber et Melchiel : 18 "hi filii Zelphae, v quam dedit Laban 
Liae filiae suae ; et hos genuit Iacob : sedecim animas. 19 ^Filii Rachel 
uxoris Iacob Ioseph et Beniamin ; 2 <> s/natique sunt Ioseph filii in terra 
Aegypti, quos genuit ei Aseneth filia Putiphare sacerdotis 2 Heliopoleos, 
Manasses et Ephraim; 2i a filii Beniamin Bela et Bechor et Asbel et 
Gera et Naaman et Echi et Ros et Mophim et Ophim et Ared: 
22 hi filii Rachel, quos genuit Iacob : omnes animae quattuordecim. 
23&Filii Dan Husira; 24 cfilii Nephtali Iasiel et Guni et Ieser et Sallem; 
25 d hi filii Balae, e quam dedit Laban Racheli filiae suae ; et hos genuit 
Iacob: omnes animae septem. 26 Cunctae animae, quae ingressae sunt 
cum Iacob in Aegyptum, et egressae sunt de femore illius, absque 
uxoribus filiorum eius, sexaginta sex; 27 filii autem Ioseph, qui nati 
sunt ei in terra Aegypti, animae duae: /omnes animae domus Iacob, 
quae ingressae sunt in Aegyptum, fuere septuaginta. 

28 Misit autem Iudam ante se ad Ioseph, ut nuntiaret ei, et ^occur- 
reret in Gessen. 29 Quo cum pervenisset, iuncto Ioseph curru suo, 
ascendit obviam patri suo ad eundem locum vidensque eum 7l irruit 
super collum eius et inter amplexus flevit. 30 Dixitque pater ad Ioseph : 
'lam laetus moriar, quia vidi faciem tuam, et superstitem te relinquo. 

31 At ille locutus est ad fratres suos, et ad omnem domum patris 
sui: -fAscendam et nuntiabo Pharaoni, dicamque ei: Fratres mei et 
domus patris mei, qui erant in terra Chanaan, venerunt ad me 32 et 
*sunt viri pastores ovium curamque habent alendorum gregum ; pecora 
sua et armenta et omnia, quae habere potuerunt, adduxerunt secum. 
33 Cumque vocaverit vos et dixerit : Quod est opus vestrum ? 34 respon- 
debitis: Viri pastores sumus servi tui m ab infantia nostra usque in 
praesens, et nos et patres nostri. Haec autem dicetis, ut habitare 
possitis in "terra Gessen, quia °detestantur Aegyptii omnes pastores 
ovium. 

AH Ingressus ergo Ioseph a nuntiavit Pharaoni dicens: Pater meus 
t: / et fratres, oves eorum et armenta et cuncta quae possident ve- 
nerunt de terra Chanaan ; et ecce consistunt in Herra Gessen. 2 Extre- 
mos quoque fratrum suorum quinque viros constituit c coram rege, 
3 quos ille interrogavit : d Quid habetis operis ? Responderunt : ^Pastores 
ovium sumus servi tui et nos et patres nostri. 4 /Ad peregrinandum 
in terra tua venimus, quoniam non est herba gregibus servorum 
tuorum, ingravescente fame in terra Chanaan; petimusque ut esse 
nos iubeas servos tuos in ^terra Gessen. 

5 Dixit itaque rex ad Ioseph : Pater tuus et fratres tui venerunt ad 
te. 6 7l Terra Aegypti in conspectu tuo est; *in optimo loco fac eos 
habitare et trade eis terram Gessen. Quod si nosti in eis esse Mros 
industrios, constitue illos magistros pecorum meorum. 

7 Post haec introduxit Ioseph patrem suum ad regem et statuit eum 
coram eo, 'qui benedicens illi 8 et interrogatus ab eo : Quot sunt dies 
annorum vitae tuae ? 9 Respondit : Dies m peregrinationis meae centum 
triginta annorum sunt, n parvi et mali et non pervenerunt usque ad 
°dies patrum meorum quibus peregrinati sunt, 10 et benedicto rege, 
egressus est foras. n Ioseph vero patri et fratribus suis dedit posses- 
sionem in Aegypto in optimo terrae loco PRamesses, ut «praece- 
perat Pharao, 12 et r alebat eos omnemque domum patris sui praebens 
cibaria singulis. 

* 3 In toto enim orbe panis deerat, et oppresserat fames terram 
maxime Aegypti et Chanaan. I 4 E quibus omnem pecuniam congre- 
gavit pro *venditione frumenti, et intulit earn in aerarium regis. i^Cum- 
que defecisset emptoribus pretium, venit cuncta Aegyptus ad Ioseph 
dicens : Da nobis panes. 'Quare morimur coram te, deficiente pecunia ? 
16 Quibus ille respondit: Adducite pecora vestra, et dabo vobis pro 
eis cibos, si pretium non habetis. I 7 Quae cum adduxissent, dedit eis 
alimenta pro equis et ovibus et bobus et asinis sustentavitque eos 
illo anno pro commutatione pecorum. I 8 Venerunt quoque anno se- 
cundo et dixerunt ei: Non celabimus dominum nostrum quod, de- 
ficente pecunia, pecora simul defecerunt; nee clam te est quod absque 



LIBER GENESIS 
46,i7 — 47,i8 



Par 7, 30. 



u v. cp. 30, 10-13. 
v cp. 29, 24. 
x cp. 30, 23; 35, 18. 
yep. 41. 50-52. 
zcp. 41, 45- 

a v. Nm 26, 38-40; 1 Par 7, 6- 
12; 8, 1. 



b Nm 26, 42; 1 Par 7. 12. 
c Nm 26, 48; 1 Par 7, 13. 
d cp. 30, 5-8. 
e cp. 29, 29. 



/ Ex i, 5; Dt 10, 22. — cf. Ac 

7, 14. 
gv. cp. 45, 10. 

29] * cf. Catech. R. Ill s, 10. 
h cf. cp. 45, 14. 
jo] R. in js. s. Ioseph. 
i cp. 45, 28. — cf. Lc 2, 29, 30. 

;cp. 47, 1. 
f cp. 47, 3. 



m cp. 37, 12. 

n vr. 28. 

ocp. 43, 32; Ex 8, 26. 

a cp. 46, 31. 



b cp. 45, 10. 

c Ac 7, 13- 

dcp. 46, 33- 

e cp. 46, 32, 34. 

/ cp. 15, 13; Dt 26, 5. 



g cp. 46, 34. 

h cf. cp. 20, 15. 
i cp. 45, 18. 
; Ex 18, 21, 25. 



/ vr. 10. 

m 1 Par 29. 15; Ps 38, 13; i l8 - 

19,54; Heb ii, 9, 13. 
n Jb 14, 1. — cf. Ps 38, 6, 7; 

89, 10; Sap 2, 1; Jc 4, IS- 
cp. 11, 32; 25, 7; 35, 28. 
p Ex 1, 11; 12, 37. — cf. cp. 
q vr. 6 . [4s, 10. 

r cp. 45, 11; 50, 21. 



*cp. 41, 56. 
t vr. 19. 



— 39 



LIBER GENESIS 
47,i9 — 48,i7 



tribuendum cur aver at (13-26), septendecim annis post ad se ad- 
vocat, obtestatur de sepultura (27-31), eiusdemque filiis benedicens 
Ephraim natu minorem Manasse primogenito anteponit (48, 1-20), 



u cf. 2 Es s. 2. 3. 



v vr. 26. — cf. 1 Es 7, 24. 



x cp. 41, 34. 

25] v. cp. 41, SS- 
y v. cp. 33, IS- 



a v. cp. 45. 10. 

b cp. 46, 3. 

c cp. 46, 3; Ex 1, 7, 12. 

d cf. vr. 9. 

e Dt 31, 14; 3 Rg 2, 1. 

/v. cp. 33. IS- 
gcp. 24, 2, 9. 

h cp. 24, 49- 

t cf. cp. 25, 9; 2 Kg 19, 37. 

; cf. cp. 50. 24. 

k cp. 23, 17-19; 49, 29-32; SO, 

5, 13. 
Icp. 48, 2; 3 Rg 1, 47- — cf. 

Heb 11, 21. 



a v. cp. 17, 1. 

b cp. 28, 13, 19; 35. 6. 9. 

31 v. cp. 13, 13. 

c cp. 35, n, 12. — cf. cp. 17.1 

d cp. 41, 50, 51; 46, 20. 

e Js 13, 7, 29; 14, 4; 17, 17. 



/v. cp. 35, 16-19. 



! cf. cp. 33, 5- 



A cp. 49, 25, 26; Heb 11, 2 1. — 
* cf cp. 27, 1. [cf. cp. 27,4. 

;cp. 27 ,27. 
ill v. cp. 46, 30. 
kci.cp. 37, 33 5 45. 26. 
/cf. Ps 127, 6. 



m vr. 17, 

n vr. 19. 

Heb 11, 21. 

p cp. 17, 1; 24, 40. 

JS, r<5] *Catech. R. Ill 2, 10; IV 

9, 4. — v. vr. 11 ; cp. 32. 0. 
q cf. ps 22, 1, 2. 
r cf. cp. 31,29; 32, 1; Mti8, 10. 
s Is 44. 22, 23; 49, 7; 63, 9- — 

cf. 2 Rg 4, 9; Ps 33, 23,120, 
t Am 9, 12; Ac is, 17. [7- 

« cf. Nm 26, 34, 37. 
» vr. 14. 



corporibus et terra nihil habeamus. 19 Cur ergo moriemur te vidente ? 
Et M nos et terra nostra tui erimus: erne nos in servitutem regiam, et 
praebe semina, ne, pereunte cultore, redigatur terra in solitudinem. 

20 Emit igitur Ioseph omnem terram Aegypti, vendentibus singulis 
possessions suas prae magnitudine famis. Subiecitque earn Pharaoni 

21 et cunctos populos eius, a novissimis terminis Aegypti usque ad 
extremos fines eius, 22 v praeter terram- sacerdotum, quae a rege tradita 
fuerat eis; quibus et statuta cibaria ex horreis publicis praebebantur, 
et idcirco non sunt compulsi vendere possessiones suas. 23 Dixit ergo 
Ioseph ad populos: En, ut cernitis, et vos et terram vestram Pharao 
possidet: accipite semina et serite agros, 24 ut fruges habere possitis. 
^Quintam partem regi dabitis; quattuor reliquas permitto vobis in 
sementem et in cibum familiis et liberis vestris. 25 Qui responderunt : 
Salus nostra in manu tua est; ^respiciat nos tantum dominus noster, 
et laeti serviemus regi. 26 Ex eo tempore usque in praesentem diem, 
in universa terra Aegypti regibus quinta pars solvitur, et factum est 
quasi in legem absque *terra sacerdotali, quae libera ab hac condi- 
cione fuit. 

27 °Habitavit ergo Israel in Aegypto, id est in terra Gessen, et pos- 
sedit earn, fc auctusque est et c multiplicatus nimis. 

2 8 Et vixit in ea decern et septem annis ; d factique sunt omnes dies 
vitae illius centum quadraginta septem annorum. 29 e Cumque appro- 
pinquare cerneret diem mortis suae, vocavit filium suum Ioseph et 
dixit ad eum : ^Si inveni gratiam in conspectu tuo #pone manum 
tuam sub femore meo et facies mihi misericordiam et veritatem, ut 
; 'non sepelias me in Aegypto ; 30 sed Mormiam cum patribus meis, et 
''auferas me de terra hac condasque in fc sepulcro maiorum meorum. 
Cui respondit Ioseph : Ego faciam quod iussisti. 31 Et ille, Iura 
ergo, inquit, mihi. Quo iurante, *adoravit Israel Deum conversus 
ad lectuli caput. 

A O His ita transactis, nuntiatum est Ioseph quod aegrotaret pater 
T O suus; qui, adsumptis duobus filiis Manasse et Ephraim, ire pei- 
rexit. 2 Dictumque est seni : Ecce films tuus Ioseph venit ad te. Qui 
confortatus sedit in lectulo, 3 et ingresso ad se ait : a Deus omnipotens 
6 apparuit mihi in Luza, quae est in terra Chanaan, benedixitque 
mihi, * et ait : Ego c te augebo et multiplicabo, et faciam te in turbas 
populorum; daboque tibi terram hanc et semini tuo post te in pos- 
sessionem sempiternam. 5 d Duo ergo filii tui, qui nati sunt tibi in terra 
Aegypti, antequam hue venirem ad te, e mei erunt: Ephraim et Ma- 
nasses sicut Ruben et Simeon reputabuntur mihi. 6 Reliquos autem, 
quos genueris post eos, tui erunt, et nomine fratrum suorum voca- 
buntur in possessionibus suis. 7 Mihi enim, quando veniebam de Me- 
sopotamia, /mortua est Rachel in terra Chanaan in ipso itinere; 
eratque vernum tempus, et ingrediebar Ephratam, et sepelivi earn 
iuxta viam Ephratae, quae alio nomine appellatur Bethlehem. 8 Videns 
autem filios eius dixit ad eum : Qui sunt isti? 9 Respondit: tfFilii mei 
sunt, quos donavit mihi Deus in hoc loco. Adduc, inquit, eos ad 
me, ut /l benedicam illis. 

10 *Oculi enim Israel caligabant prae nimia senectute, et clare videre 
non poterat. Applicitosque ad se •'deosculatus et circumplexus eos 
11 dixit ad filium suum: fc Non sum fraudatus adspectu tuo, *insuper 
ostendit mihi Deus semen tuum. 12 Cumque tulisset eos Ioseph de 
gremio patris, adoravit pronus in terram 13 et posuit Ephraim ad 
dexteram suam, id est ad sinistram Israel; Manassen vero in sinistra 
sua, ad dexteram scilicet patris, applicuitque ambos ad eum; l* m qui 
extendens manum dexteram posuit super caput Ephraim minoris fratris, 
sinistram autem super caput Manasse, qui maior natu erat, n com- 
mutans manus. 15 °Benedixitque Iacob filiis Ioseph et ait: Deus, Pin 
cuius conspectu ambulaverunt patres mei Abraham et Isaac; Deus, 
Oqui pascit me ab adulescentia mea usque in praesentem diem ; 16 r an- 
gelus, qui «eruit me de cunctis malis, benedicat pueris istis, et 'in- 
vocetur super eos nomen meum, nomina quoque patrum meorum 
Abraham et Isaac; et «crescant in multitudinem super terram. W Vi- 
deos autem Ioseph, quod v posuisset pater suus dexteram manum 



— 40 



praedicit reditum in Chanaan (21-22), filiisque omnibus congregatis, 
a Ruben ad Beniamin, quae cuique in diebus novissimis ventura es- 
sent vaticinatur et faustissima praesertim Iudae et Iosepho adnuntians 



super caput Ephraim, graviter accepit et apprehensam manum patris 
levare conatus est de capite Ephraim et transferre super caput Ma- 
nasse 18 dixitque ad patrem : Non ita convenit, pater : quia hie est 
primogenitus ; pone dexteram tuam super caput eius. 19 Qui renuens 
ait: Scio, fili mi, scio; ^et iste quidem erit in populos et multipli- 
cabitur, sed f rater eius minor maior erit illo, et semen illius crescet 
in gentes. 30 Benedixitque eis in tempore illo dicens : In te benedicetur 
Israel atque dicetur: */Faciat tibi Deus sicut Ephraim et sicut Ma- 
nasse. Constituitque Ephraim ante Manassen. 2lEt ait ad Ioseph filium 
suum: En ego morior, et s erit Deus vobiscum reducetque vos ad 
terram patrum vestrorum. 22Do tibi a partem unam extra fratres tuos, 
quam tuli de manu 6 Amorrhaei in gladio et arcu meo. 

A Q Vocavit autem Iacob filios suos et ait eis : a Congregamini, ut 
* 7 adnuntiem quae ventura sunt vobis b in diebus novissimis. 

2 Congregamini et audite, filii Iacob, 

audite Israel patrem vestrum. 

3 Ruben c primogenitus meus, 

tu fortitudo mea et principium doloris mei ; 
d prior in donis, maior in imperio, 

4 effusus es sicut aqua, c non crescas, 

quia fascendisti cubile patris tui 
et maculasti stratum eius. 

5 ^Simeon et Levi fratres, 

vasa 7l iniquitatis bellantia : 

6 *in consilium eorum non veniat anima mea, 

et in ^coetu illorum non sit fc gloria mea ; 
quia z in furore suo occiderunt virum, 

et in voluntate sua suffoderunt murum. 

7 Maledictus furor eorum, quia pertinax ; 

et indignatio eorum, quia dura. 
m Dividam eos in Iacob, 

et dispergam eos in Israel. 

8 "Iuda, te laudabunt fratres tui, 

°manus tua in cervicibus inimicorum tuorum, 
Padorabunt te filii patris tui. 

9 «Catulus leonis Iuda. 

Ad praedam, fili mi, ascendisti. 
r requiescens accubuisti ut leo 

et quasi leaena: quis suscitabit eum? 

10 s Non auferetur sceptrum de Iuda 

et dux *de femore eius, 
donee veniat qui M mittendus est; 
et v ipse erit exspectatio gentium. 

11 Ligans ad vineam pullum suum 

et ad vitem, o fili mi, asinam suam. 
Lavabit in vino stolam suam 

et in ^sanguine uvae pallium suum. 

12 Pulchriores sunt oculi eius vino 

et dentes eius lacte candidiores. 

13 S'Zabulon in s litore maris habitabit 

et in statione navium pertingens usque ad Sidonem. 

14 Issachar asinus fortis accubans inter c terminos, 

15 vidit requiem quod esset bona 
et terram quod optima 
et supposuit umerum suum ad portandum 
b factusque est tributis serviens. 

16 Dan c iudicabit populum suum 

sicut et alia tribus in Israel. 

17 d Fiat Dan coluber in via, cerastes in semita, 

mordens ungulas equi, ut cadat ascensor eius retro. 

18 e Salutare tuum, exspectabo, Domine. 



LIBER GENESIS 
48, 18 — 49, 18 



xNm i, 33-35; *. 19. 21; Dt 
33, 17. 

y cf. Rt 4, 11, 12. 

z cp. 46, 4; So, 24; Ex 33, 16; 

Nra 14, 9: Dt 20, 1, 3. 4; 

31, 6, 8; Js 1, 5; Jd 1, 22; 

2 Par 13, 12; 15, 2; 20, 17; 

Ps 45, 8, 12 etc. 
acf. 
b 



cf. Js 16, 1. — v. Js 24, 32; 

cf. Js 24, 8. [Jo 4, 5- 

1-27] Dt 33, 6-25. 
a 1 Par 28, 8; Tb 14, 5; Am 3, 



7; 1 Mc 2, 49. 

24, 14; Dt 4, 30; 31.29; 
Is 2, 2; Jr 23, 20; Dn 2, 28; 



*Nm 



10, 4; Os 3, 5. 
c cp. 29, 32. 

d cf. Dt 21, 17. 
e Dt 33, 6. 

/cp. 35, 22; 1 Par 5, 1. — v. 
Dt 27, 20. 

if cp. 29, 33, 34. 

h cp. 34 ,25. 26. 

i cf. Pro 1, 15, 16. 

; cf. Ps 25, 4; Eph 5, 11. 

k cf. Ps 29, 13; 56, 9. 

Up. 34 ,25. 



m Js 19 ,1-9; 21, 1-42; 1 Par 4, 
24-39- — v. Nm 3, 5-13. 

n cp. 29, 35. — cf. cp. 27, 29. 

cf. Ps 17, 38-41. 

p 1 Par 5, 2. — cf. Nm 10, 14; 

Jd 1, 1, 2. 
Q Ap 5, 5- — cf. Os 5, 14. 

r cf. Nm 23, 24; 24, 9. 

10] Cp. in frr. Adv. ad vsp. — R. 

in D. 4 Adv. etc. — cf. Ant. 

« O Emm. » (23 Dec), 
s Nm 24, 17; 1 Par 28, 4; Zc 

10, 11; Mt 2, 6; Jo 1, 45. 
t cf. Gn 15, 4. 
u Is 11, 1; Ez 21, 27; Dn 9, 

25; Mt 21, 9; Heb 7, 14. 
v Is 11, 10; 42, 4; 49, 6 ss.; 

55, S; 60, 1-5; Ag 2, 7, 8; 

Lc 2, 30-32. 
*Dt 32, 14; 4 Rg 18, 32. 
/2] v. vr. 10. 
y Js 19, 10-16. 
z cf. Dt. 1, 7; Js 9, 1; Jd 5,17. 

a Jd 5, 16 . 



b Js 16, 10. — cf. Pro 12, 24. 

c cp. 30, 6; Jd 13, 2, 25. 

' Td 18, 27. 

e Ps 24, 5; 118, 166, 174; Is 25, 
9; Mic 7, 7; Hab 2, 3. — 
cf. Lc 2, 25. 



— 41 



LIBER GENESIS 
49, iq — 50, 17 



(49, 1-27), mortem oppetit (28-32), sollemni funere effertur et cum 
patribus suis sepelitur (50, 1-13). Tandem ipse Joseph fratres hor- 
tatus ut redituri in Chanaan ipsius ossa defer ant, moritur (14-25). 



/cf. 1 Par 5, 18-22. 

20] Ant. in js.Corp.Chr.— cf. 

gjs 19, 24-31. IPs 62,6, 12. 

h Jd 4, 6-10. 

22-26] L. et Cpp* infs. s. Joseph, 
i Js 17 ,14, 18; 1 Par 5, 1; Ps 

. 79 ' 9 ' 

;cp. 37, 24, 28; 39, 20. 

k cf. Jb 29, 20. 

I v. js, 24; 60, 16. 

m Ps 79, 1. 

n Is 28, 16; Eph 2, 20; 1 Pt 2, 

4. — cf. Dt 32, 4. 
cp. 35, 3; So, 17. 
pcv. 17, 1; 35. 11. 

q Hab 3, 6. 



r cf . Jd 20, 21, 25; Ez 22, 27. 
s Zc 14, 1. — cf. Ez 39, 10. 

£ Ecli 44, 26. 

wvr. 33; cp. 25, 8, 17. 

fl.cp. 47. 30. 

x cp. 50, 13. — cf. cp. 23, 9. 

y v. cp. 23, 16-18. 

z cp. 25, 9. 

acp. 23, 19. 
bcp. 35. 29. 



cvr. 29 . 

a vr. 25. — cf. 2 Par 16, 14; 

Mt 26, 12; Mr 16, i; Lc 23, 

56; Jo 19, 39, 40. 
b cf . vr. 10; Nm 20. 29; Dt 

34, 8; Jdt 16, 29; Jb 2, 13; 

Ecli 22, 13. 
<rcf. cp. 33, IS. 
a cp. 47, 29, 30. 
e2 Par 16, 14; Is 22, 16; Mt 

27, 60. 



/ v. cp. 45, 10. 



g cf. 1 Rg 31, 13; Jdt 16, 29; 
Ecli 22, 13; Ez 3, 15; Ac 8,2. 
h cf . 2 Rg 1, 17; Ac 8, 2. 



1 cp. 49, 29, 30. 

; cf. Ac 7. 16. 
k cp. 23, 16. 



/ cf. Jb 15, 21, : 

45, 3- 
met. 3 Rg 2, 5-8. 



cp. 



19 ^Gad accinctus proeliabitur ante eum 

et ipse accingetur retro rsum. 

20 #Aser, pinguis panis eius, 

et praebebit delicias regibus. 

21 ^Nephthali cervus emissus 

et dans eloquia pulchritudinis. 

22 *Filius accrescens Ioseph, filius accrescens et decorus 

filiae discurrerunt super murum. [adspectu; 

23 Sed ^exasperaverunt eum, et iurgati sunt, 

invideruntque illi habentes iacula. 

24 fc Sedit in forti arcus eius, 

et dissoluta sunt vincula bracchiorum et manuum illius 
per manus 'potentis Iacob; 

inde m pastor egressus est, "lapis Israel. 

25 °Deus patris tui erit adiutor tuus, 

et p Omnipotens benedicet tibi benedictionibus caeli 
benedictionibus abyssi iacentis deorsum, [desuper, 

benedictionibus uberum et vulvae. 

26 «Benedictiones patris tui confortatae sunt 

benedictionibus patrum eius, 
donee veniret desiderium collium aeternorum: 

nant in capite Ioseph et in vertice nazaraei inter fratres 

27 r Beniamin lupus rapax mane comedet praedam Lsuos. 

et vespere *dividet spolia. 

28 *Omnes hi in tribubus Israel duodecim. Haec locutus est eis 
pater suus, benedixitque singulis benedictionibus propriis. 

29 Et praecepit eis dicens : Ego w congregor ad populum meum ; v se- 
pelite me cum patribus meis in ^spelunca duplici, quae est in agro 
Ephron hethaei 30 contra Mambre in terra Chanaan, ^quam emit 
Abraham cum agro ab Ephron hethaeo in possessionem sepulcri. 
31 Ibi sepelierunt *eum et °Saram uxorem eius, ibi sepultus est b Isaac 
cum Rebecca coniuge sua, ibi et Lia condita iacet. 32 Finitisque 
mandatis, quibus filios instruebat, collegit pedes suos super lectulum, 
et obiit; c appositusque est ad populum suum. 

C A Quod cernens Ioseph ruit super faciem patris flens et deosculans 
M U eum. 2 Praecepitque servis suis medicis ut a aromatibus condirent 
patrem; 3 quibus iussa explentibus, transierunt quadraginta dies: iste 
quippe mos erat cadaverum conditorum. b Flevitque eum Aegyptus 
septuaginta diebus. 4 Et, expleto planctus tempore, locutus est Ioseph 
ad familiam Pharaonis: c Si inveni gratiam in conspectu vestro, lo- 
quimini in auribus Pharaonis : 5 eo quod d pater meus adiuraverit me 
dicens : En morior : in sepulcro meo, quod e fodi mihi in terra Chanaan, 
sepelies me. Ascendam igitur et sepeliam patrem meum ac revertar. 
6 Dixitque ei Pharao : Ascende et sepeli patrem tuum, sicut adiuratus 
es. 7 Quo ascendente, ierunt cum eo omnes senes domus Pharaonis 
cunctique maiores natu terrae Aegypti, 8 domus Ioseph cum fratribus 
suis, absque parvulis et gregibus atque armentis, quae dereliquerant 
in /terra Gessen. 9 Habuit quoque in comitatu currus et equites; et 
facta est turba non modica. 10 Veneruntque ad aream Atad, quae sita 
est trans Iordanem; ubi ^celebrantes exsequias ''planctu magno atque 
vehementi impleverunt septem dies. UQuod cum vidissent habitatores 
terrae Chanaan, dixerunt: Planctus magnus est iste Aegyptiis. Et 
idcirco vocatum est nomen loci illius planctus Aegypti. 12 Fe- 
cerunt ergo filii Iacob, sicut *praeceperat eis; 13 et portantes eum 
in terram Chanaan J'sepelierunt eum in spelunca duplici, fc quam 
emerat Abraham cum agro in possessionem sepulcri ab Ephron 
hethaeo contra faciem Mambre. 

14 Reversusque est Ioseph in Aegyptum cum fratribus suis et omni 
comitatu, sepulto patre. l6Quo mortuo, *timentes fratres eius et mutuo 
colloquentes : w Ne forte memor sit iniuriae, quam passus est et reddat 
nobis omne malum quod fecimus, 16 mandaverunt ei dicentes : Pater 
tuus praecepit nobis antequam moreretur, 17 ut haec tibi verbis illius 



42 



1. Filii Israel mirabillter multiplicati opprimuntur, sed et in libcrtatem vindlcantur (Ex 1, 
1- 13, 16) Rex Aegypti cum Israel nimis roboratum adfligendo (1-7) 
nihil prof ice ret (8-14), natos Hebraeorum necari iubet (15-22); 



diceremus: "Obsecro ut obliviscaris sceleris fratrum tuorum et pec- 
cati atque malitiae, quam exercuerunt in te. Nos quoque oramus ut 
servis °Dei paths tui dimittas iniquitatem hanc. Quibus auditis, flevit 
Ioseph. 18 Veneruntque ad eum fratres sui, et Pproni adorantes in 
terrain dixerunt : Servi tui sumus. 19 Quibus ille respondit : Nolite 
tiraere ; «num Dei possumus resistere voluntati ? 20 Vos cogitastis de 
me malum, sed r Deus vertit iilud in bonum, ut exaltaret me sicut 
impraesentiarum cernitis, et salvos faceret multos populos. 21 Nolite 
timere: ego s pascam vos et parvulos vestros. Consolatusque est eos, 
et *blande ac leniter est locutus. 

22 Et habitavit in Aegypto cum omni domo paths sui vixitque 
centum decern annis et w vidit Ephraim filios usque ad tertiam ge- 
nerationem. ^Filii quoque Machir filii Manasse nati sunt in ^genibus 
Ioseph. 2 3 Quibus transactis, locutus est frathbus suis : Post mortem 
meam Deus 2/visitabit vos, et ascendere vos faciet de terra ista ad 
terram ^quam iuravit Abraham, Isaac et Iacob. 24 Cumque adiurasset 
eos atque dixisset : a Deus visitabit vos : asportate ossa mea vobiscum 
de loco isto, 25 mortuus est, expletis centum decern vitae suae annis. 
Et b conditus aromatibus repositus est in c loculo in Aegypto. 



LIBER GENESIS 
50, 18-25 



n cf. Pro 28, 13. 

cp. 49, 25. 
pci. cp. 37. 7, 10. 
q cp. 30, 2 ; 2 Par 20, 6- Est 13, 
8; Rm 9,19. — cf. 4&g S, 7- 
20] v. cp. 45, 8. 
r cp. 45, 5, 7. - cf. Is 28, 28, 29. 

s cp.45, 11; 47, 12.- cf.Mt 5,44. 
/ cp. 34, 3- 

uci. Tb 9, ix ! Jb 42, 16; Ps 

127, 6. 
v Nm 32, 39; 1 Par 7, 14, 15. 
* cf. cp. 30, 3; Jb 3, 12. 
yep. is, 14; 46, 4; 48, 21; Ex 

3, 16, 17. — cf. Heb 11. 12. 
z cp. 51 ,18; 26, 3; 35, 12 etc. 
a (all) Ex 13. 19. — Js 24, 32. 
b vr. 2. — cf. Ecli 49, 18. 
c cf. Js 24, 32. 



LIBER EXODUS 



HEBRAICE " VEELLE SEMOTH „ 




"""aec sunt a nomina filiorum Israel qui ingressi sunt 
in Aegyptum cum Iacob : singuli cum domibus suis 
introierunt : 2 Ruben, Simeon, Levi, Iudas, 3 Issa- 
char, Zabulon et Beniamin, * Dan et Nephthali, 
Gad et Aser. 5 Erant igitur omnes animae eorum, 
qui egressi sunt de femore Iacob, & septuaginta ; 
Ioseph autem in Aegypto erat. 6 c Quo mortuo et 
universis frathbus eius omnique cognatione ilia, 
7<* filii Israel creverunt et e quasi germinantes multiplicati sunt ac 
roborati nimis impleverunt terram. 

8 /Surrexit interea rex novus super Aegyptum, qui ignorabat Ioseph ; 
9 et ait ad populum suum: Ecce ^populus filiorum Israel multus et 
fortior nobis est : 19 ;i venite, *sapienter opphmamus eum, ne forte 
multiplicetur et, si ingruerit contra nos bellum, addatur inimicis 
nostris, expugnatisque nobis egrediatur de terra. H Praeposuit itaque 
eis magistros operum, ut ^'adrligerent eos fc onehbus : aedificaveruntque 
urbes tabernaculorum Pharaoni, Phithom et *Ramesses. 12 Quan- 
toque opphmebant eos, tanto magis multiplicabantur et crescebant. 
13 Oderantque filios Israel Aegyptii, et adrligebant illudentes eis; 
14 atque ad m amahtudinem perducebant vitam eorum opehbus duris 
luti et lateris omnique famulatu, quo in terrae opehbus premebantur. 
!5 Dixit autem rex Aegypti obstetricibus Hebraeorum, quarum una 
vocabatur Sephora, altera Phua, * 6 praecipiens eis : Quando obsteth- 
cabitis Hebraeas, et partus tempus advenerit, si masculus fuerit, 
interficite eum ; si femina, reservate. !? w Timuerunt autem obstetrices 
Deum et °non fecerunt iuxta praeceptum regis Aegypti, sed conser- 
vabant mares. 18 Quibus ad se accersitis rex ait : Quidnam est hoc 
quod facere voluistis, ut pueros servaretis? 19 Quae responderunt : 
Non sunt hebraeae sicut aegyptiae mulieres; ipsae enim obstetricandi 
habent scientiam et, phusquam veniamus ad eas, pariunt. 2 <> PBene 
ergo fecit Deus obstetricibus: et crevit populus confortatusque est 
nimis. 2 * Et, quia timuerunt obstetrices Deum. «aedificavit eis domos. 



LIBER EXODUS 
1, 2-21 



a Gn 35, 23-26; 46, 8-26. 



b Gn 46, 


27 


Dt 


10 


22. 




c Gn 50, 


25. 










d Gn 47, 27; 
24; Ac 7, 
eci. Ez 16, 
/ (all) Ac 7, 
g Ps 104, 24 
* Ps 82, 3-5 
1 Pro 21,30. 


Dt 

17. 

?i. 

26; 


26, 
— cf 

Ac 
cf. 


s; Ps 104 

. Gn 46, 3 

7, 19. 

Sap. 2, 10- 
[20 



; cp. 3, 7; Gn is, 13; Dt 26,6. 
k cp. 2, 11; s, 4, 5; 6, 6, 7; 

Ps 80, 7. 
/cp. 12, 37; Gn 47, 11. 

m cp. 2, 23; 6, 9; Nm 20, 15; 
Ac 7, 19, 34- 



n Pro 16, 6. 

cf . Dn 3, 16-18; 2 Mc 7, 30; 
Ac s, 29. 

£cf. Pro 11, 18; Ec 8, 12; Heb 

6, 10 . 
2/] * cf. Catech. R. Ill 10, 14. 
q cf. Rt 4, Ii; 1 Rg 2, 35 ; 2 

Rg 7, 11, 27; 3 Rg 2, 24; 

11, 38; Ps 126, 1. 



43 



LIBER EXODUS 

1,22 — 3,8 



Moyses vero e flumine a filia Pharaonis eripitur et in filium ado- 
ptatur (2, 1-10); at, post tempos, cum Aegyptium quendam occidisset, 
fugit et versatur in Madian (11-22). Ingemiscentes filios Israel Deus 



r Ac 7, 19. 

s Gn 41, 1. 

a cp. 6, 20; Nm 26, 59. 

b Ac 7, 20; Heb 11, 23. 

c Jb 8, 11. — cf. Is 18, 2. 

dSap 18, 5. 

e vr. 5; Is 19, 6. 

/ cp. 15, 20; Nm 26, 59. 



cf. vr. 3. 



A Ac 7, 21. — cf. Heb 11, 24. 
» 2 Rg 22, 17; Ps 17, 17. 
; Ac 7, 23, 24; Heb 11, 24-26. 
k v. cp. I, 11. 



/Ac 7, 22-28. 

mAcj, 35- — cf. Mt 21, 13; 
»cf. Tb 3, 10. [Lci2,i4. 



Ac 7, 29; Heb 11, 27. 
P Gn 24, 11; 29, 2. 

tf cp. 3, I. 

r Gn 24, 11; 29, 10; 1 Rg 9. Ms 

5 cf. Gn 29, 10. 

t Nm 10, 29. — cf. cp. 3, 1; 4, 



18; 18 



s; 9. 12. 



m Gn 31, 545 43, 25. 



Par 23, 



v cp. 4, 25; 18, 2, 3 

IS- 
*cp. i8, 3; Jd 18, 30. 
y Ac 7, 29. — cf. Heb 11, 13, 14. 
z cf. cp. 7, 7; Ac 7, 23, 30. 
acf. Dt 26, 7. 

6 cp. 3, 7, 9; Gni8, 20; Dt 24, 
cv. cp. 6, 5- [i5L Jc 5, 4- 

d Ps 104, 8; 105, 45; Lc 1, 72. 
e Gms, 18:26,3:28, 13, J4;46,4- 
/cp. 3, 7; 4,3i.— cf. Lc 1,25. 
gci. cp. 3, 16. 

i-irt LL. in D. 3 Qdg. 

2] * Catech. R. I 4. 10. 

2, 3I R. in js. spin. Cor. 

a cp. 4, 27; 18, s; 24, 13: Nm 

6Dt33,i6. [io,33;3Rgi9,8. 

2-8] Ac 7, 30-35. 

c cf. cp. 19, 3- 

d Js 5, 16. — cf. cp. 19, 12 ; Ec 
ecf. Gn 28, 17. [5, 1. 

/ (all) Mt 22, 32; Mr 12,26 — 

cp. 4, 5; Gn 28,13; 3 Rg 18, 

36. — cf. Lc 20, 37. 
*cf. 3 Rg 19, 13; Is 6, 2, 5. 
« cp. 2, 23-25; 2 Es 9, 9; Ps 
* cp. 2, 23. [105, 44- 

) cp. 5, 13, 14. 
8] v. vr. cp. 32, 11 etc. 
k Gn 11, s, 7; 18, 21. 



22 Praecepit ergo Pharao omni populo suo dicens : r Quidquid mascu- 
lini sexus natum fuerit in s flumen proicite, quidquid feminini reservate. 

2Egressus est post haec vir de domo Levi et a accepit uxorem 
stirpis suae ; 2 quae concepit et peperit filium et b videns eum 
elegantem abscondit tribus mensibus. 3 Cumque iam celare non posset, 
sumpsit c fiscellam scirpeam, et linivit earn bitumine ac pice posuitque 
intus infantulum et d exposuit eum e in carecto ripae fluminis, 4 stante 
procul /sorore eius et considerante eventum rei. 5 Ecce autem de- 
scendebat filia Pharaonis ut lavaretur in flumine, et puellae eius 
gradiebantur per crepidinem alvei. Quae, cum vidisset fiscellam in 
^papyrione, misit unam e famulabus suis et allatam 6 aperiens cer- 
nensque in ea parvulum vagientem miserta eius ait: De infantibus 
Hebraeorum est hie. 7 Cui soror pueri, Vis, inquit, ut vadam, et 
vocem tibi mulierem hebraeam, quae nutrire possit infantulum? 8 R e _ 
spondit: Vade. Perrexit puella, et vocavit matrem suam. 9 Ad quam 
locuta filia Pharaonis. Accipe, ait, puerum istum et nutri mini; ego 
dabo tibi mercedem tuam. Suscepit mulier et nutrivit puerum adul- 
tumque tradidit filiae Pharaonis. 10 Quern 7i illa adoptavit in locum 
filii vocavitque nomen eius Moyses dicens: Quia Me aqua tuli eum. 

11 In diebus illis, postquam creverat, Moyses ^egressus est ad fratres 
suos viditque fc adflictionem eorum et virum aegyptium percutientem 
quendam de hebraeis fratribus suis. 12 Cumque circumspexisset hue 
atque illuc et nullum adesse vidisset, Jpercussum Aegyptium abscondit 
sabulo. 13 Et *egressus die altero conspexit duos Hebraeos rixantes; 
dixitque ei qui faciebat iniuriam: Quare percutis proximum tuum? 
14 Qui respondit: m Quis te constituit principem et iudicem super nos? 
"Num occidere me tu vis, sicut heri occidisti Aegyptium? Timuit 
Moyses et ait: Quomodo palam factum est verbum istud? 15 Audi- 
vitque Pharao sermonem hunc et quaerebat occidere Moysen; °qui 
fugiens de conspectu eius moratus est in terra Madian, et Psedit iuxta 
puteum. !6Erant autem Qsacerdoti Madian septem filiae, r quae venerunt 
ad hauriendam aquam, et impletis canalibus adaquare cupiebant greges 
patris sui. l • Supervenere pastores et eiecerunt eas; surrexitque Moyses 
et. defensis puellis. *adaquavit oves earum. 18 Quae cum revertissent 
ad *Raguel patrem suum, dixit ad eas: Cur velocius venistis solito? 
1 9 Responderunt : Vir aegyptius liberavit nos de manu pastorum ; 
insuper et hausit aquam nobiscum potumque dedit ovibus. 20 At ille, 
Ubi est? inquit. Quare dimisistis hominem? Vocate eum ut "comedat 
panem. 

2i Iuravit ergo Moyses quod habitaret cum eo v accepitque Se- 
phoram filiam eius uxorem ; 22 quae peperit ei filium, quern vocavit 
^Gersam dicens: *Advena fui in terra aliena. Alterum vero peperit, 
quern vocavit Eliezer dicens: Deus enim patris mei adiutor meus 
eripuit me de manu Pharaonis. 

23 2 Post multum vero temporis mortuus est rex Aegypti, et a inge- 
miscentes filii Israel propter opera vociferati sunt, ft ascendi|tque 
clamor eorum ad Deum ab operibus. 24 Et c a udivit gemitum eorum, 
ac d recordatus est foederis, e quod pepigit cum Abraham, Isaac et 
Iacob; 25 et /respexit Dominus filios Israel, et ^cognovit eos. 

3 Moyses autem pascebat oves Iethro soceri sui sacerdotis Madian; 
cumque minasset gregem ad interiora deserti, venit ad °montem 
Dei Horeb. 2 b Apparuitque ei Dominus in flamma ignis de medio 
rubi ; et videbat quod rubus arderet et non combureretur. 3 Dixit 
ergo Moyses: Vadam et videbo visionem hanc magnam; quare non 
comburatur rubus. 4 Cernens autem Dominus quod pergeret ad vi- 
dendum, c vocavit eum de medio rubi et ait: Moyses, Moyses. Qui 
respondit: Adsum. 5 At ille, Ne appro pies, inquit, hue; ^solve cal- 
ceamentum de pedibus tuis; e locus enim, in quo stas, terra sancta 
est. « Et ait : ^Ego sum Deus patris tui, Deus Abraham, Deus Isaac 
et Deus Iacob. Abscondit Moyses faciem suam; 0non enim audebat 
adspicere contra Deum. 

7 Cui ait Dominus : A Vidi adflictionem populi mei in Aegypto et 
*clamorem eius audivi, propter duritiam ieorum qui praesunt operibus, 
8 et sciens dolorem eius fc descendi ut liberem eum de manibus Ae- 



— 44 



tandem exaudiens (23-25) Moysetn de rubo incombusto iubet ut eos 
educat (3, l-*0), quid suum nomen sit revelat (11-14), edocet de mu- 
nere implendo, suaque virtute instruit (15-4, 9). Quare, adnuente 



gyptiorum, et 'educam de terra ilia in m terram bonam et spatiqsam, 
in terram n quae Quit lacte et melle, ad °loca Chananaei et Hethaei 
et Amorrhaei et Pherezaei et Hevaei et Iebusaei. 9 Clamor ergo n- 
liorum Israel venit ad me, vidique Padflictionem eorum, qua ab Ae- 
gyptiis opprimuntur. 10 Sed veni, et «mittam te ad Pharaonem, ut 
educas populum meum, filios Israel de Aegypto. 

11 Dixitque Moyses ad Deum : r Quis sum ego ut vadam ad Pha- 
raonem et educam filios Israel de Aegypto ? 12 Qui dixit ei : *Ego 
ero tecum, et hoc habebis signum, quod miserim te : Cum eduxeris 
populum meum de Aegypto, *immolabis Deo super montem istum. 
13 Ait Moyses ad Deum : Ecce ego vadam ad filios Israel, et dicam 
eis: Deus patrum vestrorum misit me ad vos. Si dixerint mihi: Quod 
est nomen eius? quid dicam eis? 14 Dixit Deus ad Moysen: Ego sum 
"qui sum. Ait : Sic dices filiis Israel : v Qui est misit me ad vos. 

iSDixitque iterum Deus ad Moysen : Haec dices filiis Israel : Dominus 
Deus patrum vestrorum, Deus Abraham, Deus Isaac et Deus Iacob 
misit me ad vos: ^hoc nomen mihi est in aeternum, et hoc »memo- 
riale meum in generationem et generationem. *• Vade et ^congrega 
a seniores Israel, et dices ad eos: Dominus Deus patrum vestrorum 
apparuit mihi, Deus Abraham, Deus Isaac et Deus Iacob dicens: 
b Visitans visitavi vos, et vidi omnia quae acciderunt vobis in Aegypto ; 
17 et dixi ut educam vos de adflictione Aegypti in terram Chananaei 
et Hethaei et Amorrhaei et Pherezaei et Hevaei et Iebusaei, ad ter- 
ram fluentem lacte et melle. 18 c Et audient vocem tuam ; d ingredie- 
risque tu et seniores Israel ad regem Aegypti et dices ad eum: Do- 
minus Deus Hebraeorum vocavit nos : ibimus viam trium dierum in so- 
litudinem, ut immolemus Domino Deo nostro. 19 Sed ego scio quod e non 
dimittet vos rex Aegypti, ut eatis, nisi per /manum validam. 20*/Exten- 
dam enim manum meam et percutiam Aegyptum in /l cunctis mira- 
bilibus meis, quae facturus sum in medio eorum; *post haec dimittet 
vos. 21 -f'Daboque gratiam populo huic coram Aegyptiis; et, cum egre- 
diemini, non exibitis vacui ; 22 sed fc postulabit mulier a vicina sua et 
ab hospita sua *vasa argentea et aurea ac vestes, ponetisque eas 
super filios et filias vestras, et w spoliabitis Aegyptum. 

4Respondens Moyses ait: Non credent mihi neque audient vocem 
meam, sed dicent: Non apparuit tibi Dominus. 

2 Dixit ergo ad eum : Quid est quod tenes in manu tua ? Respondit : 
a Virga. 3 Dixitque Dominus : Proice earn in terram. 6 Proiecit, et 
versa est in colubrum, ita ut fugeret Moyses. 4 Dixitque Dominus. 
Extende manum tuam et apprehende caudam eius. Extendit et 
tenuit, versaque est in virgam. 5 cut credant, inquit, quod apparuerit 
tibi Dominus d Deus patrum suorum, Deus Abraham, Deus Isaac et 
Deus Iacob. 

6 Dixitque Dominus rursum : Mitte manum tuam in sinum tuum. 
Quam, cum misisset in sinum, protulit e leprosam instar nivis. 7 Re- 
trahe, ait, manum tuam in sinum tuum. Retraxit et protulit iterum, 
et /erat similis carni reliquae. 8 Si non crediderint, inquit, tibi neque 
audierint sermonem signi prioris, credent verbo signi sequentis. 9 Quod 
si nee duobus quidem his signis crediderint neque audierint vocem 
tuam, sume aquam fluminis et effunde earn super aridam, et ^quidquid 
hauseris de fluvio vertetur in sanguinem. 

10 Ait Moyses: Obsecro, Domine, non sum eloquens ab heri et 
nudiustertius ; et, ex quo locutus es ad servum tuum, A impeditioris et 
tardioris linguae sum. n Dixit Dominus ad eum : *Quis fecit os 
hominis? aut quis fabricatus est mutum et surdum, videntem et 
caecum? Nonne ego? 12 Perge igitur, et ego ^'ero in ore tuo, doce- 
boque te quid loquaris. 13 At ille, Obsecro, inquit, Domine, fc mitte 
quem missurus es. 14 Iratus Dominus in Moysen ait : Aaron frater 
tuus levites scio quod eloquens sit; ecce ipse 'egreditur in occursum 
tuum, vidensque te laetabitur corde. 15 m Loquere ad eum et n pone 
verba mea in ore eius ; et ego ero in ore tuo et in ore illius et ostendam 
vobis quid agere debeatis. 16 °Ipse loquetur pro te ad populum, et 
erit os tuum; Ptu autem eris ei in his quae ad Deum pertinent. i 7 «Vir- 
gam quoque hanc sume in manu tua, in qua facturus es signa. 



LIBER EXODUS 
3,9 — 4,17 



:p. 6, ( 
iDt i, 



25; 8, 7-9. 



3; Nm 



»vr. 17; cp. 13, 5; 33, o, — 
13, 27; Dt 26, 9, 15; Jr 11, 

d; 32, 22; Ez 20, 6. - cf. Nm 
n 15, 18-21. [16, 13. 

9, 10] v. vr. 19. 
p cp. 1, 11-14, 22. 
q cf. Ps 104, 26; Mic 6, 4. 
rep. 4, io- 6, 12. — cf. 1 Rg 

18, 18; Js 6, 5, 8; Jr 1, 6. 
s cp. 4, 12, 15; Dt 31, 8, 23; 
t v. cp. 24, 5-8. [Js 1, 5. 



i4b\ Ant. in Pasch. 

wSap 13, 1. 

v cp. 6, 3; Jo 8, 58; 2 Cor 1, 

19, 20; Heb 13, 8; ApCi. 4, 

8; 4, 8. 
x Is 42, 8. — cf. Ps 134, 13. 
y Ps 101, 13; Is 26, 8; Os 12, 
zcp. 4, 29. Is. 

a Jd 2, 7. 
b cp. 4, 31; Gn so, 24. — cf. 



ccp. 4, 31. 
a cp. s, 1 



19I v. cp. 4, ip. 
ecp. s, 2; 7, 4. [12. 

/cp. 13, 3; J Dt 26, 8; Ps 135, 
£ Dt 6, 22; 2 Es 9, 10; Ac 7, 
« cp. 4, 21. [36.-v.cpp. 7-12. 
* cp. 12, 31. 

; cp. 11, 2, 3; i2, 36; Ps 105, 
46. — cf. Gn is; 14- 39, 21; 
k cf. Sap 10, 17. [Pro 16, 7. 

I cf. cp. 33, 6. 
m cf. Ez 39, 10. 



a vr. 17, 20. 



,?, 6, 7] * cf. Catech. R. 11 1, 14. 
b cp. 7, 10. 



c cp. 19, 9. 
d v. cp. 3, 6. 



e Nm 12, 10; 4 Rg 5, 27. 
/cf. 4 Rg S, 14; Mt 8, 3. 

gcp. 7, 17. 19. 



/; cp. 6, 12; Jr i, 6. 
* Ps 93, 9; Pro 20, 12. 

jcp. 3, 12; Is 50, 4; Jr 1, 9; 
Ez 33, 22; Mt 10, 20; Mr 
13, 11; Lc 12, 11,12; 21,15. 

13I R. in D. 1 Adv. 

k Gn 49, 10. — cf. Jn 1, 1-3. 

Ivx. 27. — cf. 1 Rg 10, 2, 5. 

m cp. 7. 2. 

« Nm 22, 38; 23, s, 12; Dt 18, 
18; 2 Rg 14, 3, 19; Is 51, 16. 

vr. 30. 

p cf. cp. 7, i, 2; 18, 19. 

q vr. 2; cp. 7, 15. 



— 45 



LIBER EXODUS 
4, 18 — 5, 21 



rep. 3, i. — cf. cp. 2, 18. 



/p] R. in D. 4 Qdg. 

$ cp. 2, is, 23. — cf. Mt 2, 

* cp. 18, 2-4. 

« cp. 17, 9; Nm 20, 8, 9. 

2/] * Ca/ecA. -R. /K *5, 13- 

v cp. 3, 20. 

x cp. 7, 13, 22; 8, IS, 32; 
12, 35; 10, 1; 11, 10; 14 
Rm 8,17,18.— cf. Dt 2, 
Js 11, 20; Is 63, 17. 

22,< 23] v. vr. 19. 

)»Os 11, 1. 

2 Ecli 36, 14; Jr 31, 9. 

a cp.-u, s; 12, 29; Sap 18, 



b Gn 42, 27. 

c cf . Nm 22, 22; 1 Par 21, 

d cf. Gn 17, 14. 

e cp. 2, 21. 

>J|5. 2 - 
g cf. cp. 18, 2. 

ft vr. 14. 

* v. cp. 3, 1. 

; vr. is, 16. 

k v. vr. 3-9. 

I cp. 3, 16. 

m vr. 16. 

» vr. 8, 9; cp. 3, 18. 

cp. 3, 16; Lc 1, 68. 

p cp. 12, 27; Gn 24, 26 

29, 20. 

1] 2?. m Z). 4 Qdg. 

a cp. 3, 18; 7, 16, 26; 8, 16 

b cp. 10, 9. [1, 

c cf. 4 Kg 18, 35; Jb 21, 

d cp. 3, 19. [Dn 3, 

j] v. vr. 1. 

ecp. 3, 18; 7, 16; 9, 1, 13. 

/ cp. 1 , 11. 

g cp. 1, 7, 9. 

A cp. 3, 7. 

t vr. 14, 15, 19. 



;cp. 3, 7. 



16. 



1 Par 



£ cp. 6, 9. 
/cf. Jdt 7, 13. 



quoque socero, Deo tnorem geritetarripit viam (10-26), atquecum Aaron, 
quern obvium habuit (27-31), ingreditur ad Pharaonem. Cum nedum 
demissionem, into graviorem oppressionem obtinuisset (5, 1-18), et vo- 



18 Abiit Moyses et reversus est ad lethro socerum suum dixitque 
ei: Vadam et revertar ad fratres meos in Aegyptum, ut videam si 
adhuc vivant. Cui ait Iethro : Vade in pace. 

19 Dixit ergo Dominus ad Moysen in Madian : Vade et revertere in 
Aegyptum, s mortui sunt enim omnes qui quaerebant animam tuam. 
20 Tulit ergo Moyses 'uxorem suam et filios suos et imposuit eos 
super asinum reversusque est in Aegyptum portans w virgam Dei in 
manu sua. 21 Dixitque ei Dominus revertenti in Aegyptum : Vide ut 
omnia v ostenta, quae posui in manu tua, facias coram Pharaone : ego 
^indurabo cor eius, et non dimittet populum. 22 Dicesque ad eum : 
Haec dicit Dominus : ^Filius meus ^primogenitus Israel. 23 Dixi tibi : 
Dimitte filium meum ut serviat mihi ; et noluisti dimittere eum : a ecce 
ego interficiam filium tuum primogenitum. 

24 Cumque esset in itinere, in b deversorio, c occurrit ei Dominus et 
d volebat occidere eum. 2 5 Tulit ilico e Sephora /acutissimam petram, 
et circumcidit praeputium filii sui tetigitque pedes eius et ait: 
Sponsus sanguinum tu mihi es. 26 Et ^dimisit eum postquam dixerat : 
sponsus sanguinum ob circumcisionem. 

27 Dixit autem Dominus ad Aaron : ft Vade in occursum Moysi in 
desertum. Qui perrexit obviam ei in montem Dei, et osculatus est 
eum. 28 -J'Narravitque Moyses Aaron omnia verba Domini, quibus 
miserat eum et ^'signa quae mandaverat. 29 Veneruntque simul, et 
congregaverunt cunctos seniores filiorum Israel. 30 w Locutusque est 
Aaron omnia verba quae dixerat Dominus ad Moysen et fecit signa 
coram populo, 31 et "credidit populus. Audieruntque quod °visitasset 
Dominus filios Israel et quod respexisset adfiictionem illorum et 
Pproni adoraverunt. 

5 Post haec ingressi sunt Moyses et Aaron, et dixerunt Pharaoni: 
Haec dicit Dominus Deus Israel : a Dimitte populum meum b ut sa- 
crificet mihi in deserto. 2 At ille respondit: c Quis est Dominus, ut 
audiam vocem eius et dimittam Israel? Nescio Dominum, et d Israel 
non dimittam. 3 Dixeruntque : e Deus Hebraeorum vocavit nos, ut 
eamus viam trium dierum in solitudinem, et sacrificemus Domino 
Deo nostro, ne forte accidat nobis pestis aut gladius. 4 Ait ad eos 
rex Aegypti : Quare, Moyses et Aaron, sollicitatis populum ab operibus 
suis ? Ite ad Sonera vestra. 5 Dixitque Pharao : Multus est populus 
terrae: videtis quod turba succreverit; quanto magis si dederitis eis 
requiem ab operibus. 

6 Praecepit ergo in die illo ^praefectis operum et *exactoribus populi 
dicens : 7 Nequaquam ultra dabitis paleas populo ad conficiendos la- 
teres, sicut prius ; sed ipsi vadant et colligant stipulas. 8 Et mensuram 
laterum, quam prius faciebant, imponetis super eos nee minuetis 
quidquam; vacant enim et idcirco vociferantur dicentes: Eamus 
et sacrificemus Deo nostro. 9 Opprimantur operibus et expleant ea, 
ut non adquiescant verbis mendacibus. 10 Igitur ^egressi praefecti ope- 
rum et exactores ad populum dixerunt : Sic dicit Pharao : Non do vobis 
paleas: u ite et colligite sicubi invenire poteritis; nee minuetur 
quidquam de opere vestro. 12 Dispersusque est populus per omnem 
terram Aegypti ad colligendas paleas. 13 Praefecti quoque operum 
instabant dicentes: Complete opus vestrum cotidie, ut prius facere 
solebatis, quando dabantur vobis paleae. 14 Flagellatique sunt qui 
praeerant operibus filiorum Israel ab exactoribus Pharaonis dicentibus : 
Quare non impletis mensuram laterum, sicut prius, nee heri nee hodie ? 
15 Veneruntaue praepositi filiorum Israel, et vociferati sunt ad Pha- 
raonem dicentes : Cur ita agis contra servos tuos? l 6 Paleae non dantur 
nobis, et lateres similiter imperantur, en famuli tui flagellis caedimur : 
et iniuste agitur contra populum tuum. 17 Qui ait: Vacatis otio et 
idcirco dicitis: Eamus et sacrificemus Domino. 18 Ite ergo et opera- 
mini: paleae non dabuntur vobis, et reddetis consuetum numerum 
laterum. 

19 Videbantque se praepositi filiorum Israel in malo, eo quod di- 
ceretur eis: Non minuetur quidquam de lateribus per singulos dies. 
20 Occurreruntque Moysi et Aaron, qui stabant ex adverso, egredien- 
tibus a Pharaone, 21 et fc dixerunt ad eos : ^Videat Diminus et iudicet, 



46 



ciferassent in se principes Israel, Moyses nova a Deo impetrat sub- 
sidia (19-6, 13). Re quidem vera, post descriptas generationes Ruben, 
Simeon et praesertim Levi (14-28), ipse et Aaron venisse ad Pharaonem 



LIBER EXODUS 

5,22 — 7,5 



quoniam m fetere fecistis odorem nostrum coram Pharaone et servis 
eius et praebuistis ei gladium ut occideret nos. 22 Reversusque est 
Moyses ad Dominum et ait: Domine, cur adflixisti populum istum? 
Quare misisti me ? 23 Ex eo enim quo ingressus sum ad Pharaonem, 
ut loquerer in nomine tuo, adflixit populum tuum et non liberasti eos. 

6Dixitque Dominus ad Moysen: Nunc videbis quae facturus sim 
Pharaoni; per °manum enim fortem dimittet eos, et in manu ro- 
busta b eiciet illos de terra sua. 

2 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : c Ego Dominus 3 qui 
apparui Abraham, Isaac et Iacob in d Deo omnipotente, et nomen 
meum 6 Adonai non indicavi eis. 4 /Pepigique foedus cum eis, ut darem 
eis terram Chanaan, terram peregrinationis eorum, in qua fuerunt 
advenae. 5 Ego ^audivi gemitum filiorum Israel, quo Aegyptii oppres- 
serunt eos, et recordatus sum pacti mei. 6 Ideo die filiis Israel : Ego 
Dominus, qui /l educam vos de ergastulo Aegyptiorum, et eruam de 
servitute, ac *redimam in bracchio excelso et iudiciis magnis. 7 Et 
^'adsumam vos mihi in populum, et ero tester Deus; et scietis quod 
ego sum Dominus Deus vester, qui fc eduxerim vos de ergastulo Ae- 
gyptiorum 8 et induxerim in w terram, super quam n levavi manum 
meam ut darem earn Abraham, Isaac et Iacob; daboque illam vobis 
possidendam : ego Dominus. 9 Narravit ergo Moyses omnia filiis Israel, 
qui non adquieverunt ei propter angustiam spiritus et opus duris- 
simum. 10 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : Ulngredere et 
loquere ad Pharaonem regem Aegypti, ut dimittat filios Israel de 
terra sua. 12 Respondit Moyses coram Domino : Ecce filii Israel °non 
audiunt me; et quomodo audiet Pharao, praesertim cum Pincircum- 
cisus sim labiis? 

13 Locutusque est Dominus ad Moysen et Aaron et dedit mandatum 
ad filios Israel et ad Pharaonem regem Aegypti, ut educerent filios 
Israel de terra Aegypti. 

14 Isti sunt principes domorum per familias suas : ^Filii Ruben pri- 
mogeniti Israelis Henoch et Phallu, Hesron et Charmi : 15 hae cogna- 
tiones Ruben. r Filii Simeon Iamuel et Iamin et Ahod et Iachin et 
Soar et Saul filius Chanaanitidis : hae progenies Simeon. 16 «Et haec 
nomina filiorum Levi per cognationes suas : Gerson et Caath et Merari. 
Anni autem vitae Levi fuerunt centum triginta septem. i7*Filii Gerson 
Lobni et Semei per cognationes suas. I 8 "Filii Caath Amram et Isaar 
et Hebron et Oziel. Anni quoque vitae Caath centum triginta tres. 
19 vFilii Merari Moholi et Musi : hae cognationes Levi per familias 
suas. 20a; Accepit autem Amram uxorem Iochabed patruelem suam, 
quae peperit ei Aaron et Moysen ; f ueruntque anni vitae Amram centum 
triginta septem. 2 l Filii quoque Isaar ^Core et Nepheg et Zechri. 
22 zFilii quoque Oziel Misael et Elisaphan et Sethri. 23 Accepit autem 
Aaron uxorem Elisabeth filiam °Aminadab sororem b Nahason, quae 
peperit ei c Nadab et Abiu et Eleazar et Ithamar. 24 d Filii quoque 
Core Aser et Elcana et Abiasaph: hae sunt cognationes Coritarum. 
25 At vero Eleazar filius Aaron accepit uxorem de filiabus Phutiel, 
quae peperit ei e Phinees: hi sunt principes familiarum leviticarum 
per cognationes suas. 26 Iste est Aaron et Moyses, /quibus praecepit 
Dominus ut educerent filios Israel de terra Aegypti per ffturmas 
suas : 27 hi sunt qui loquuntur ad Pharaonem regem Aegypti, ut edu- 
cant filios Israel de Aegypto : iste est Moyses et Aaron, 28 in die qua 
locutus est Dominus ad Moysen in terra Aegypti. 

29 Et locutus est Dominus ad Moysen dicens : A Ego Dominus : lo- 
quere ad Pharaonem regem Aegypti omnia quae ego loquor tibi. 
30 Et ait Moyses coram Domino : En ^'incircumcisus labiis sum : 
quomodo audiet me Pharao? 

7Dixitque Dominus ad Moysen : Ecce °constitui te deum Pharaonis, 
et Aaron frater tuus erit ft propheta tuus. 2 Tu c loqueris ei omnia 
quae mando tibi; et ille loquetur ad Pharaonem, ut dimittat filios 
Israel de terra sua. 3 Sed ego ^indurabo cor eius et multiplicabo 
signa et ostenta mea in terra Aegypti, 4 et non audiet vos ; immittamque 
manum meam super Aegyptum et educam /exercitum et populum 
meum filios Israel de terra Aegypti per iudicia maxima. 5 Et ^scient 



Gn 34, 30. 



acp. 3, 19; 13. 3. 

bcp. 11, 1; 12, 33, 39. 

c Ps 67, S; 82, 19; Is 42 ,8; Ml 

3, 6. 
d Gn 17, 1. 
e (cp. 3, 14; IS, 2). 
; Gn 15, 18 ;i7, 4-8; 26, 3-5; 
£cp. 2,24. [28,4. 

hep. 7, 4; Dt 26, 8; Ps 80, 

11; 135, ii, 12; Dn 9, 15. — 
, cf. cp. 3, 17. 
*cp. 15, 13; Dt 7. 8; 4 Rg 17, 

36; 1 Par 17, 21; 2 Es 1, 10. 
; Dt 4, 20; 7, 6; 14, 2; 26, 18; 

2 Rg 7, 24. — cf. 1 Pt 2, 9. 



I cp. 29, 45; Gn 17, 8; Lv 26, 
12; Dt 29, 13. - cf. Ap 21, 7. 

m cp. 32,13; Gn 15,18; 26, 3; 
28, 13; 35. 12; Ez 20, 6, 42. 



n cf. Gn 14, 22; Dt 32, 40; Ez 
20, 5. 6; 47, 14. 



cp. 5, 21. — cf. Ac 7, 25. 
p vr. 30; cp. 4, 10; Jr 1, 6. — 

cf. Lv 26, 41; jr 6, 10; Ez 

44, 7; Ac 7, 5i etc. 



q Gn 46, 9-1 1 ; Nm 46, 5; 1 

Par 5, 3- 
r Gn 46, 10; 1 Par 4, 24. 
s Gn 46, 11; Nm 3, 17; 1 Par 

6, 1; 23, 6. 

t Nm 3, 18; 1 Par 6, 17; 23. 7. 
m Nm 3, 19; 26, 57; 1 Par 6, 

2, 18. 
v Nm 3, 20; 1 Par 6, 19; 23,21. 
ac v. cp. 2, 1. 2. 

y Nm 16, 1 ; 1 Par 6, 37, 38. 

z Lv 10, 4; Nm 3, 30. 

a Rt 4, 19, 20; 1 Par 2, 10; Mt 

1, 4; Lc 3, 33- 
b Nm 1, 7; 2, 3- 7, 12, 17; 10, 

14; Mt 1, 4; Lc 3, 32. 
c cp. 28, 1; Lv 10, 1; Nm 3, 

2; 26, 60; 1 Par 6, 3; 24, 1. 
d 1 Par 6, 22, 23, 37. 
e Nm 25, 7, 11; Js 24, 33; Ps 
/vr. 13. [105, 30. 

g cp. 7,4; 12, 17, 51; Nm 33, 1. 



A vr. 2 . 

i vr. 11. — cf. cp. 7, 2. 
; cf. Is 6, 5. — v. vr. 12. 
7] * cf. Catech. R. I, 2 8. 



cp. 4, 16. 
Gn 20, 7. 



cf. 1 Rg 9- 9- 



c cf. cp. 4, 15; 6, 29. 

3] * Catech. R. IV 5, 13. 

a v. cp. 4, 21. 

e cp. 11, 9; Ps 134, 9. — v. Ps 

; 77, 43-51; 104, 27-35. 

/ cp. 6, 26. [14. 18. 

gvt. 17; cp. 8, 10,22; 9, 14, 29; 



47 — 



LIBER EXODUS 

7,6 — 8, 12 



h cf. Dt 29, 5; 31, 2; 34, 7; 
Ac 7, 23, 30. 



i cf. Is 7, 11; Jo 2, 18; 4. 48; 
i cp. 4, 3. [6, 30. 

& Sap 10, 16. 



I Gn 41, 8; 2 Tm 3, 8. 
»vr. 12, 22; cp. 8, 7; 9» ii! 
Sap 17, 7; 2 Tm 3, 8. 

13] V. CP. 4 10. 

« vr. 3; cp. 4, 21. 



cp. 8, 20; 9, 13. 

£ vr. 20; cp. 4. 2, 17; 17, 5. 

<?cp. 3, 18; S, 3; 9, x, 13. 
rep. s, 1. ■ 
5 cp. 3, 12, 18, 5. i» 3. 
* vr. 5. 

u cp. 4, 9; Sap 11, 7; Ap 16, 

4-6. 
v vr. 2.1, 24. 

ac cp. 8, 5, 6, 16; 9, 22; 10, 12, 
21; 14, 16; 21, 26 — cf. Ap. 
11, 6. 



yep. 17, 5, 9. 

zPs 77. 44; 104, 29. 

a vr. 18, 24. 

b vr. 11; Sap 17, 7. 

c vr. 13. 

d vr. 3, 4. 



e vr. 20; cp. 3, 12, 18; 5,i' 7, 
b cp. 7, 14; 9. 2. [16. 

c Ps 77, 45 1 104, 30. — cf. Ap 

16, 13. 
d v. Gn 43, 30. 



e v. cp. 7, 19. 



/ cp. 7, 11, 22; Sap 17, 7. 

g vr. 28; cp. 9, 28; 10, 17, 18. 
— cf. Nm 31, 7; 1 Rg 12, 
19; 3 Rg 13, 6; Ac 8, 24. 

Avr. 25-28; cp. 10, 8, 24; 12, 
31. 32. 



t vr. 22; cp. 7, 17. 

/ cp. 9, 14; 15, 11; Dt S3, 26; 
2 Rg 7, 22; 1 Par 17, 20; Ps 
85, 8; Is 46; 9; Jt 10, 6, 7. 

k cf. vr. 30: cp. 9, 33; 10, 18; 
32, 11; Jc s, 16 ss. 



narrantur, et ad eius duritiam confringendam plagas immisisse(29-7, 13), 
quarum prior est de aquis in sanguinem versis (14-25), altera de 
ranis eductis ab aqua omniaqae invadentibus (8, 1-15), tertia de scy- 



Aegyptii quia ego sum Dominus, qui extenderim manum meam super 
Aegyptum et eduxerim filios Israel de medio eorum. 6 Fecit itaque 
Moyses et Aaron sicut praeceperat Dominus : ita egerunt. 

7 Erat autem Moyses A octoginta annorum et Aaron octoginta trium 
quando locuti sunt ad Pharaonem. 

8 Dixitque Dominus ad Moysen et Aaron : 9 Cum dixerit vobis Pharao : 
Ostendite signa, dices ad Aaron: Tolle virgam tuam et Jproice earn 
coram Pharaone, ac vertetur in colubrum. 10 fc Ingressi itaque Moyses 
et Aaron ad Pharaonem fecerunt sicut praeceperat Dominus, tulitque 
Aaron virgam coram Pharaone et servis eius, quae versa est in co- 
lubrum. " 'Vocavit autem Pharao sapientes et maleficos, Wl et fecerunt 
etiam ipsi per incantationes aegyptiacas et arcana quaedam similiter. 
12 Proieceruntque singuli virgas suas, quae versae sunt in dracones, 
sed devoravit virga Aaron virgas eorum. 13 n Induratumque est cor 
Pharaonis et non audivit eos, sicut praeceperat Dominus. 

14 Dixit autem Dominus ad Moysen : Ingravatum est cor Pharaonis : 
non vult dimittere populum. 15 Vade ad eum "mane; ecce egredietur 
ad aquas, et stabis in occursum eius super ripam fluminis; et Pvirsiam, 
quae conversa est in draconem, tolles in manu tua 16 dicesque ad 
eum: eDominus Deus Hebraeorum misit me ad te dicens: r Dimitte 
populum meum ut ^sacrificet mihi in deserto, et usque ad praesens 
audire noluisti. 1 7 Haec igitur dicit Dominus : *In hoc scies quod sim 
Dominus: ecce percutiam virga, quae in manu mea est, aquam flu- 
minis, et "vertetur in sanguinem. 18 Pisces quoque, qui sunt in fluvio, 
morientur, et computrescent aquae, et ^adfligentur Aegyptii bibentes 
aquam fluminis. 19 Dixit quoque Dominus ad Moysen : Die ad Aaron : 
Tolle virgam tuam, et *extende manum tuam super aquas Aegypti, 
et super fluvios eorum et rivos ac paludes et omnes lacus aquarum, 
ut vertantur in sanguinem, et sit cruor in omni terra Aegypti, tam in 
ligneis vasis quam in saxeis. 20 Feceruntque Moyses et Aaron sicut 
praeceperat Dominus; et ^elevans virgam percussit aquam fluminis 
coram Pharaone et servis eius, *quae versa est in sanguinem. 21 Et 
pisces, qui erant in flumine, mortui sunt; computruitque fluvius, et 
a non poterant Aegyptii bibere aquam fluminis, et fuit sanguis in tota 
terra Aegypti. 22 b Feceruntque similiter malefici Aegyptiorum incan- 
tationibus suis, et c induratum est cor Pharaonis, nee audivit eos, d sicut 
praeceperat Dominus, 23 avertitque se et ingressus est domum suam, 
nee apposuit cor etiam hac vice. 24 Foderunt autem omnes Aegyptii 
per circuitum fluminis aquam ut biberent; non enim poterant bibere 
de aqua fluminis. 2 5 Impletique sunt septem dies, postquam percussit 
Dominus fluvium. 

8 Dixit quoque Dominus ad Moysen : Ingredere ad Pharaonem, et 
dices ad eum : Haec dicit Dominus : °Dimitte populum meum, ut 
sacrificet mihi; 2 sin autem b nolueris dimittere, ecce ego percutiam 
omnes terminos tuos c ranis. 3 Et ebulliet fluvius ranas, quae ascendent, 
et ingredientur domum tuam et d cubiculum lectuli tui et super stratum 
tuum et in domos servorum tuorum et in populum tuum et in furnos 
tuos et in reliquias ciborum tuorum, 4 et ad te et ad populum tuum 
et ad omnes servos tuos intrabunt ranae. 5 Dixitque Dominus ad 
Moysen : Die ad Aaron : e Extende manum tuam super fluvios ac super 
rivos et paludes et educ ranas super terram Aegypti. 6 Et extendit 
Aaron manum super aquas Aegypti, et ascender unt c ranae operue- 
runtque terram Aegypti. 7 /Fecerunt autem et malefici per incanta- 
tiones suas similiter eduxeruntque ranas super terram Aegypti. 8 Vo- 
cavit autem Pharao Moysen et Aaron et dixit eis : fi'Orate Dominum 
ut auferat ranas a me et a populo meo, et Mimittam populum ut 
sacrificet Domino. 9 Dixitque Moyses ad Pharaonem : Constitue mihi 
quando deprecer pro te et pro servis tuis et pro populo tuo, ut abi- 
gantur ranae a te et a do mo tua et a servis tuis et a populo tuo, et 
tantum in flumine remaneant. 10 Qui respondit: Cras. At ille, *Iuxta. 
inquit, verbum tuum faciam, ut scias quoniam ^'non est sicut Dominus 
Deus noster. n Et recedent ranae a te et a domo tua et a servis tuis 
et a populo tuo et tantum in flumine remanebunt. l 2 Egressique sunt 
Moyses et Aaron a Pharaone; et fc clamavit Moyses ad Dominum pro 



— 48 — 



niphibus e pulvere procreatis, ad quod efficiendum malefici ex Aegyptiis 
non valent (16-19); quarto, est in muscis omnia implentibus (20-24). Post 
vero quandam Pharaonis resipiscentiae speciem (25-32) veniunt: 



LIBER EXODUS 
8,i3 — 9,ii 



sponsione ranarum, quam condixerat Pharaoni. 13 Fecitque Do- 
minus iuxta verbum Moysi; et mortuae sunt ranae de domibus et 
de villis et de agris. 14 Congregaveruntque eas in immensos ag- 
geres, et computruit terra. 15 Videns autem Pharao quod *data esset 
requies m ingravavit cor suum et non audivit eos, sicut praeceperat 
Dominus. 

16 Dixitque Dominus adMoysen : Loquere ad Aaron : "Extende virgam 
tuam et percute pulverem terrae, et sint sciniphes in universa terra 
Aegypti. 17 Feceruntque ita. Et extendit Aaron manum virgam tenens 
percussitque pulverem terrae; et °facti sunt sciniphes in hominibus 
et in iumentis; omnis pulvis terrae versus est in sciniphes per totam 
terram Aegypti. 18 PFeceruntque similiter malefici incantationibus suis, 
ut educerent sciniphes, et Qnon potuerunt; erantque sciniphes tarn in 
hominibus quam in iumentis. 19 Et dixerunt malefici ad Pharaonem : 
r Digitus Dei est hie. Induratumque est cor Pharaonis et non audivit 
eos, sicut praeceperat Dominus. 

20 Dixit quoque Dominus ad Moysen: s Consurge diluculo, et sta 
coram Pharaone; egredietur enim ad aquas, et dices ad eum: Haec 
dicit Dominus : *Dimitte populum meum, ut sacrificet mihi. 21 Quod 
si non dimiseris eum, ecce ego immitam in te et in servos tuos et in 
populum tuum et in domos tuas omne genus muscarum; et imple- 
buntur domus Aegyptiorum muscis diversi generis, et universa terra 
in qua fuerint. 22 "Faciamque mirabilem in die ilia terram Gessen, in 
qua populus meus est, ut non sint ibi muscae, et ^scias quoniam ego 
Dominus in medio terrae. 23 Ponamque divisionem inter populum 
meum et populum tuum : eras erit signum istud. 24 Fecitque Dominus 
ita. ^Et venit musca gravissima in domos Pharaonis et servorum eius 
et in omnem terram Aegypti; corruptaque est terra ab huiuscemodi 
muscis. 25 Vocavitque Pharao Moysen et Aaron, et ait eis : Ite et 
sacrificate Deo vestro in terra hac. 26 Et ait Moyses : Non potest ita 
fieri; ^abominationes enim Aegyptiorum immolabimus Domino Deo 
nostro. Quod si mactaverimus ea quae colunt Aegyptii coram eis, 
lapidibus nos obruent. 27 z Viam trium dierum pergemus in solitu- 
dinem, et sacrificabimus Domino Deo nostro, a sicut praecepit nobis. 

28 Dixitque Pharao : Ego dimittam vos ut sacrificetis Domino Deo 
vestro in deserto, veruntamen longius ne abeatis; b rogate pro me. 

29 Et ait Moyses : Egressus a te orabo Dominum, et recedet musca 
a Pharaone et a servis suis et a populo eius eras; veruntamen noli 
ultra c fallere, ut non dimittas populum sacrificare Domino. 30 Egres- 
susque Moyses a Pharaone oravit Dominum, 31 qui fecit iuxta verbum 
illius, et abstulit muscas a Pharaone et a servis suis et a populo eius : 
non superfuit ne una quidem. 32 Et d ingravatum est cor Pharaonis, 
ita ut nee hac quidem vice dimitteret populum. 

9 Dixit autem Dominus ad Moysen: °Ingredere ad Pharaonem et 
loquere ad eum : Haec dicit b Dominus Deus Hebraeorum : Dimitte 
populum meum, ut sacrificet mihi. 2 Quod si adhuc renuis et retines 
eos, 3 ecce c manus mea erit super agros tuos, et super equos et asinos 
et camelos et boves et oves pestis valde gravis ; 4 et d faciet Dominus 
mirabile inter possessiones Israel et possessiones Aegyptiorum; ut 
nihil omnino pereat ex his quae pertinent ad filios Israel. 5 Consti- 
tuitque Dominus tempus dicens: Cras faciet Dominus verbum istud 
in terra. 6 Fecit ergo Dominus verbum hoc altera die ; e mortuaque 
sunt omnia animantia Aegyptiorum ; de animalibus vero filiorum Israel 
nihil omnino periit. 7 Et misit Pharao ad videndum ; nee erat quid- 
quam mortuum de his quae possidebat Israel. /Ingravatumque est 
cor Pharaonis et non dimisit populum. 

8 Et dixit Dominus ad Moysen et Aaron : Tollite plenas manus 
cineris de camino, et spargat ilium Moyses in caelum coram Pharaone; 

9 sitque pulvis super omnem terram Aegypti ; erunt enim in hominibus 
et iumentis ulcera et vesicae turgentes in universa terra Aegypti. 

10 Tuleruntque cinerem de camino, et steterunt coram Pharaone, et 
sparsit ilium Moyses in caelum; factaque sunt ^ulcera vesicarum 
turgentium in hominibus et iumentis; ll /( nec poterant malefici stare 
coram Moyse propter ulcera, quae in illis erant, et in omni terra 



lei. Ec 8, xi. 

m vr. 32; cp. 4, 11. 

n v. cp. 7, 19. 

Ps 104, 31. 

p v. cp. 7, 11. 
q 2 Tm 3, 9. 

r cp. 31, 18; Ps 8, 4; Lc 11,20. 
- cf. cp. 14, 25; 1 Rg 6, 9. 

*cp. 7, is; 9. 13. 

t vr. 1; cp. 5. 1. 



u cp. 9, 4, 6, 26; 10, 23; 11, 6, 

7; 12, 13. — cf. Ml 3, 18. 
v vr. 10; cp. 7, 17. 



x Ps 77, 45; 104, 31; Sap 16, 
9. — cf. Is 7, 18. 



y cf. Gn 43, 32; 46, 34. 

z cp. 3, 18. 
a cp. 3, 12. 

b v. vr. 8. 

c vr. 15. — cf. Jr 42, 20, 21. 



d vr. 15; cp. 4, 21. 

a cp. 8, 1, 2. 
b v. cp. 7, 16. 

ccp. 3, 20; 7, 4- 
d cp. 8, 22; 11, 7. 



e Ps 77, so. — cf. vr. 19. 
/cp. 4, 21; 7, 14. 



g Lv 13, 18; Dt 28, 27; 4 Rg 

20, 7; Jb 2, 7; Is 38, 21; Ap 

h 2 Tm 3, 9. [16, 2. 



(4) 



49 — 



LIBER EXODUS 
9, 12 — 10, 8 



i v. cp. 4, 21. 

J cp. 7i 15; 8, 20. 
£cp. 5, 1. 

I v. cp. 8, 10. 
m cp. 3, 20. 

n (all) Rm 9, 17. — cf. cp. 10, 

1, 2; ii, 9; 14, 17; Pro 16,4. 

ocf. Ps75, 11; 82, 19; Is 63,12. 



P cf. vr. 4. 



q Ap 16, 21. 



r Ps 77, 47; 104, 32. — cf. Js 
10, 11; 1 Rg 12, 17; Ps 17, 
14; 148, 8; Sap 16, 16; 19, 
19; Is 30, 30; Ez 38, 22; Ap 

5 cf. Ez 1, 4. [8, 7. 

t Ps 77, 47; 104, 33- 

u cp. 8, 22 etc. — cf. Is 32, 18. 



v cp. 10, 16. 

X2 Par 12, 6; Ps 128, 4; 144, 

17; Lm 1, 18; Dn 9, 14. 
y cp. 8, 8. 
z cf. Gn 23, 6; Ps 35, 7 etc. 

a 3 Rg 8, 22, 38; Ps 142, 6; Is 

1, IS- 
b cp. 19, s; Ps 23, 1; 49, 12; 1 

Cor 10, 26. — cf. Dt 10, 14. 
c Is 26, 10. 
d cf. Rt 1, 22; 2, 23. 
e vr. 29. 



/cp. 4, 21; 7, 14. 
g 1 Rg 6, 6. 



a cp. 4, 21; 7, 3, 14; 9, 12 etc. 
b cf. cp. 13, 8, 14; Dt 4, 9; 6, 

20-22; Ps 77, 4-7; Jl i, 3. 
ccp. 7, 17. 



d 3 Rg 21, 29; 2 Par 7, 14; 34, 
27; Jb 42, 1; Jr 13, 18; Jc 
4, 10; 1 Pt s, 6. 

e Lv 11, 22; Pro 30, 27; Sap 
16, 9; Jl 1, 41 Ap 9, 3. 

/cp. 9, 32. 

g ci. cp. 8, 3, 21; Jl 2, 9. 



h vr. 24. 



quinto pestis in pecora (9, 1-7), sexto ulcera in homines et iumenta 
(8-12), septimo grando, quae vastat hordeum et linutn (13-35), octavo 
locustae, quidquid post grandinem superest, devorantes (10, 1-20), nona 



Aegypti. 12 *Induravitque Dominus cor Pharaonis, et non audivit eos, 
sicut locutus est Dominus ad Moysen. 

13 Dixitque Dominus ad Moysen : ^Mane consurge, et sta coram 
Pharaone, et dices ad eum: Haec dicit Dominus Deus Hebraeorum: 
fc Dimitte populum meum, ut sacrificet mihi : 14 quia in hac vice mittam 
omnes plagas meas super cor tuum et super servos tuos et super 
populum tuum, ut scias quod *non sit similis mei in omni terra. 
15 Nunc enim w extendens manum percutiam te et populum tuum peste 
peribisque de terra. 16 "Idcirco autem posui te, ut ostendam in te 
fortitudinem meam, et °narretur nomen meum in omni terra. 17 Adhuc 
retines populum meum, et non vis dimittere eum ? 18 En pluam eras, 
hac ipsa hora, grandinem multam nimis, qualis non fuit in Aegypto 
a die qua fundata est usque in praesens tempus. 19 Mitte ergo iam 
nunc, et Pcongrega iumenta tua et omnia quae habes in agro ; homines 
enim et iumenta et universa quae inventa fuerint foris nee congre- 
gata de agris, cecideritque super ea grando, morientur. 20 Qui timuit 
verbum Domini de servis Pharaonis fecit confugere servos suos et 
iumenta in domos; 21 qui autem neglexit sermonem Domini dimisit 
servos suos et iumenta in agris. 22 Et dixit Dominus ad Moysen : 
Extende manum tuam in caelum, ut Qfiat grando in universa terra 
Aegypti, super homines et super iumenta et super omnem herbam 
agri in terra Aegypti. 23 Extenditque Moyses virgam in caelum, et 
'Dominus dedit tonitrua et grandinem ac discurrentia fulgura super 
terram; pluitque Dominus grandinem super terram Aegypti. 24 .Et 
"grando et ignis mixta pariter ferebantur ; tantaeque fuit magnitudinis 
quanta ante nunquam apparuit in universa terra Aegypti, ex quo 
gens ilia condita est. 25 Et percussit grando in omni terra Aegypti 
cuncta quae fuerunt in agris ab homine usque ad iumentum, *cun- 
ctamque herbam agri percussit grando et omne lignum regionis con- 
fregit. 26 "Tantum in terra Gessen, ubi erant filii Israel, grando non 
cecidit. 27 Misitque Pharao et vocavit Moysen et Aaron dicens ad 
eos: v Peccavi etiam nunc; ^Dominus iustus: ego et populus meus 
impii. 28 ^Orate Dominum, ut desinant 2 tonitrua Dei et grando ; ut 
dimittam vos et nequaquam hie ultra maneatis. 29 Ait Moyses : Cum 
egressus fuero de urbe, a extendam palmas meas ad Dominum, et 
cessabunt tonitrua, et grando non erit, ut scias quia b Domini est 
terra. 30 Novi autem quod et c tu et servi tui necdum timeatis Do- 
minum Deum. 31 Linum ergo et d hordeum laesum est, eo quod hor- 
deum esset virens, et linum iam folliculos germinaret ; 32 triticum 
autem et far non sunt laesa, quia serotina erant. 33 Egressusque Moyses 
a Pharaone ex urbe e tetendit manus ad Dominum et cessaverunt 
tonitrua et grando, nee ultra stillavit pluvia super terram. 34 Videns 
autem Pharao quod cessasset pluvia et grando et tonitrua auxit 
peccatum, 3 5 et /ingravatum est cor eius et Nervorum illius et in- 
duratum nimis; nee dimisit filios Israel, sicut praeceperat Dominus 
per manum Moysi. 

1 A Et dixit Dominus ad Moysen : Ingredere ad Pharaonem ; ego enim 
1 U °induravi cor eius et servorum illius, ut faciam signa mea haec 
in eo ; 2 et b narres in auribus filii tui et nepotum tuorum, quoties 
contriverim Aegyptios et signa mea fecerim in eis; et c sciatis quia 
ego Dominus. 3 Introierunt ergo Moyses et Aaron ad Pharaonem et 
dixerunt ei : Haec dicit Dominus Deus Hebraeorum : Usquequo non 
vis %ubici mihi? Dimitte populum meum, ut sacrificet mihi. 4 Sin 
autem resistis et non vis dimittere eum, ecce ego inducam eras e lo- 
custam in fines tuos, 5 quae operiat superficiem terrae, ne quidquam 
eius appareat, sed ^comedatur quod residuum fuerit grandini; corro- 
det enim omnia ligna quae germinant in agris. 6 Et ^implebunt domos 
tuas et servorum tuorum et omnium Aegyptiorum, quantam non vi- 
derunt patres tui et avi, ex quo orti sunt super terram usque in prae- 
sentem diem. Avertitque se et egressus est a Pharaone. 7 Dixerunt 
autem servi Pharaonis ad eum : Usquequo patiemur hoc scandalum ? 
Dimitte homines, ut sacrificent Domino Deo suo. Nonne vides quod 
perierit Aegyptus ? 8 Revocaveruntque Moysen et Aaron ad Pharao- 
nem, qui dixit eis: ft Ite, sacrificate Domino Deo vestro. Quinam sunt 



So — 



horridae trium dierum tenebrae (21-29). At cum, talibas plagis ingruen- 
tibus, Pharao ad meliorem frugem videretur reduci, eis vero recedenti- 
bus magis ac magis corde induraretur, novissitna poena denuntiatur ; 



LIBER EXODUS 
10, 9 — 11, io 



qui ituri sunt? 9 Ait Moyses: Cum parvulis nostris et senioribus per- 
gemus, cum filiis et filiabus, cum ovibus et armentis; est enim l sol- 
lemnitas Domini Dei nostri. 10 Et respondit Pharao : Sic Dominus sit 
vobiscum, quomodo ego dimittam vos et ^'parvulos vestros. Cui du- 
bium est quod pessime cogitetis? n Non fiet ita; sed ite tantum viri 
et sacrificate Domino ; hoc enim et ipsi petistis. Statimque eiecti sunt 
de conspectu Pharaonis. 

12 Dixit autem Dominus ad Moysen : fc Extende manum tuam super 
terram Aegypti ad iocustam, ut ascendat super eam,et 'devoret omnem 
herbam quae residua fuerit TO grandini. 13 Et extendit Moyses virgam 
super terram Aegypti; et Dominus induxit ventum urentem tota die 
ilia et nocte. Et mane facto, ventus urens levavit locustas, 14 n quae 
ascenderunt super universam terram Aegypti et sederunt in cunctis 
finibus Aegyptiorum innumerabiles, °quales ante illud tempus non 
fuerant, nee postea futurae sunt. 15 Operueruntque universam super- 
ficiem terrae vastantes omnia. PDevorata est igitur herba terrae et 
quidquid pomorum in arboribus fuit, quae grando dimiserat; nihilque 
omnino virens relictum est in lignis et in herbis terrae in cuncta 
Aegypto. iSQuamobrem festinus Pharao vocavit Moysen et Aaron 
et dixit eis : ePeccavi in Dominum Deum vestrum et in vos. 17 Sed 
nunc dimittite peccatum mihi etiam hac vice et r rogate Dominum 
Deum vestrum, ut auferat a me mortem istam. l8s Egressusque Moyses 
de conspectu Pharaonis *oravit Dominum, 1 9 qui flare fecit ventum 
ab occidente vehementissimum, et "arreptam Iocustam proiecit in mare 
Rubrum. Non remansit ne una quidem in cunctis finibus Aegypti. 
20 Et ^induravit Dominus cor Pharaonis, nee dimisit filios Israel. 

21 Dixit autem Dominus ad Moysen : ^Extende manum tuam in 
caelum, et sint tenebrae super terram Aegypti tarn densae ut palpari 
queant. 22 Extenditque Moyses manum in caelum, et vfactae sunt 
tenebrae horribiles in universa terra Aegypti tribus diebus. 23 Nemo 
vidit fratrem suum nee movit se de loco in quo erat. *Ubicumque 
autem habitabant filii Israel lux erat . 24 Vocavitque Pharao Moysen 
et Aaron et dixit eis : a Ite, sacrificate Domino ; oves tantum vestrae 
et armenta remaneant, ^parvuli vestri eant vobiscum. 2 5 Ait Moyses : 
Hostias quoque et holocausta dabis nobis, quae offeramus Domino 
Deo nostro. 26 Cuncti greges pergent nobiscum : non remanebit ex eis 
ungula, quae necessaria sunt in cultum Domini Dei nostri; praesertim 
cum ignoremus quid debeat immolari, donee ad ipsum locum perve- 
niamus. 27 c Induravit autem Dominus cor Pharaonis, et noluit dimit- 
tere eos. 28 Dixitque Pharao ad Moysen : Recede a me, et cave ne 
ultra videas faciem meam; quocumque die apparueris mihi, morieris. 
29 Respondit Moyses : Ita fiet ut locutus es ; d non videbo ultra faciem 
tuam. 

II Et dixit Dominus ad Moysen : Adhuc °una plaga tangam Pha- 
1 raonem et Aegyptum, et post haec ft dimittet vos et exire compel- 
let. 2 Dices ergo omni plebi, ut postulet vir ab amico suo et mulier a 
vicina sua c vasa argentea et aurea ; 3 ddabit autem Dominus gratiam 
populo suo coram Aegyptiis. 

e Fuitque Moyses vir magnus valde in terra Aegypti coram servis 
Pharaonis et omni populo. * Et ait: Haec dicit Dominus: /Media 
nocte egrediar in Aegyptum : 5 e t fi'morietur omne primogenitum in 
terra Aegyptiorum, a primogenito Pharaonis, qui sedet in solio eius, 
usque ad primogenitum ancillae 7l quae est ad molam, et omnia primo- 
genita iumentorum. 6 *Eritque clamor magnus in universa terra Aegypti, 
qualis nee ante fuit nee postea futurus est. 7*Apud omnes autem 
filios Israel *non mutiet canis ab homine usque ad pecus; ut w sciatis 
quanto miraculo dividat Dominus Aegyptios et Israel. 8 n Descen- 
dentque omnes servi tui isti ad me, et adorabunt me dicentes: 
Egredere tu et omnis populus qui subiectus est tibi. Post haec egre- 
diemur. 9 Et exivit a Pharaone iratus nimis. 

Dixit autem Dominus ad Moysen : °Non audiet vos Pharao, ut 
Pmulta signa fiant in terra Aegypti. !0 Moyses autem et Aaron fece- 
runt omnia ostenta, quae scripta sunt, coram Pharaone. Et sinduravit 
Dominus cor Pharaonis, nee dimisit filios Israel de terra sua. 



i cp. s, i. — cf. cp. 3, il 
j vr. 24. 

k v. cp. 7. 19. 
I vr. 4, 5- 
m cp. 9, 32. 

n Ps 77, 46; 104, 34- 

Ojl 2, 2. 

£Ps 104, 35. 



<?cp. 9, 27. 
f v. cp. 8, 8, 28. 
scp. 8, 30; 9, 33- 
t cf. Nm 11,2. 
u cf. Jl 2, 20. 

v v. cp. 4, 2 1. 
x vr. 12. 

y Ps 104, 28; Sap 17, 2. 

z Sap 18, 1. - cf. cp. 8, 22; 9, 

4, 6. 
a vr. 8. 
b vr. 10. 



c vr. 20; cp. 4, 21. 



rfef. Heb 11, 27. 

a cf. cp. 4, 23. 
6cp. 12, 31, 33, 39. 



c cp. 3, 22; 12, 35. 

d cp. 3, 21; 12, 36; Ps 105,46. 

e Ecli 45, 1. 

/cp. 12, 12, 29. — cf. Jb 34, 

20; Am 4, 10. 
g cp. 4, 23; Am 4, 10. 

h Mt 24, 41; Lc 17, 35. 

i cp. 12, 30. — cf. Am 5, 16, 17. 

; cf. cp. 8, 22; 9, 4. 

/ cf. Js 10, 21; Jdt ii, 15. 

m cp. 9, 4, 6, 26. 

n cp. 12, 33. 



ocp. 3, 19; 7, 4; 10, 1. 
Pep- 7, 3- 
q v. cp. 4, 21. 



— 51 — 



LIBER EXODUS 
12, 1-31 



atque, vasis ab Aegyptiis commodatis (11, 1-10) comparataque victima 
paschali (12, 1-13) quotannis iam in perpetuum immolanda (14-20) et 
ipsius sanguine postibus domorum Unit is (21-28), infligitur per angelum 



i-ii~\ L. in Parasc. — Prph. in 

sb. s. 
a cp. 13, 4; 23, 15; 34, 18: Dt 

16, 1. 
3] * cf. Catech. R. 11 4, 70. 
vr. 21. 



5, 7] * Catech. R. I 5, 5. — R- 

in fs. Corp. Chr. 
cLv 22,19-21; Dt 17,1; Ml 1, 

8, 14; Heb9, 14; 1 Ft 1, igetc. 



vr. 18; Lv 23, 5; Nm 9, 3; 
1 Es 6, 

8] v. vr. 5. 



28, 16; Js s, 10 
e vr. 13, 22. 



/ cp. 23, 18; 34, 25; Nm 9, 11; 

Dt 16, 3; 1 Cor s, 8. 
g Dt 16, 7; 2 Par 35, 13. 
ft cp. 23, 18; 29, 34; 34, 25; 

Dt 16, 4. — cf. Lv 7, 15. 
icf. Lc 12, 35 ; Eph 6, 14; 1 

Pt 1, 13. 
; vr. 27; Lv 23, 5; Dt 16, 5. — 

cf. 1 Cor 5, 7. 
k vr. 23; cp. 11, 4, 5- 
I Nm 33, 4. 



13] Ant. 



m cp. 6, 2; Is 43, 11. 

et V. All. in fs 
« cf. Heb 11, 28. [Sang. Chr. 



in fs. pretss. 



14] Ant. ut s. — Of. in fr. 6 p. 

cp. 13, 9. [Psch. 

pvr. 17, 24; cp. 13, 10; 4 Rg 
23, 21. 

IS] * Catech. R. II j, p. 

tfcp. 13, 6, 7; 23, 15; 34, 18, 
25; Lv 23, 6; Nm 28, 17; Dt 
16, 3, 8. — cf. 1 Cor 5, 7. 8. 

r vr. 19. — cf. Gn 17, 14; Nm 

9, 13. 
sLv 23, 7, 8; Nm 28, 18, 25. 
t cp. 13, 3- 
u vr. 51; cp. 7, 4. 
v Lv 23, 5; Nm 28, 16. 



* vr. 15. 
y vr. 48, 49. 



z vr. 3. 

19, 1 . 
b Heb 11, 28. [9; Heb 9, 19. 
c vr. 



a Lv 14, 6; Nm 19, 18; Ps 50, 
b 11, 

cf. Is 26, 20. 
e cp. 12, 13. 
/Heb 11, 28. — cf. Ez 9, 6; 

Ap 7, 3; 9, 4- „ 
n Rg 24, 16; 1 Cor 10, 10. 
Acp. 3, 8, 17. J ■■ 
t cp. 13, 8, 14; Dt 6, 7, 20; 32, 



:p. 13, » 
7; Js 4, 



6; Ps 77, 3-6. 



27] * Cone. Tr. sess. 22 cp. 1. 
j vr. 11, 21. 

'cp. 4, 3i. 

m cp. 11, 4; Sap 18, 14, 15. 
« Nm 8, 17; 33, 4; Ps 77, Si; 

104, 36; 134, 8; 135, 10. 
cp. 4,23; 11,5; Sap 18,5,11. 

p cp. 11, 6. — cf. Pro 21, 13; 

Am 5, 16, 17; Jc 2, 13. 
q 1 Rg 6, 6; Sap 19, 3. 
r cf. cp. 10, 9-11. 



1 J Dixit quoque Dominus ad Moysen et Aaron in terra Aegypti: 
I L* 2a Mensis iste vobis principium mensium, primus erit in mensibus 
anni. 3 Loquimini ad universum coetum filiorum Israel et dicite eis: 
Decima dies mensis huius tollat unusquisque agnum b per familias et 
domos suas. 4 Sin autem minor est numerus ut suffAcere possit ad 
vescendum agnum, adsumet vicinum suum, qui iunctus est domui 
suae, iuxta numerum animarum quae sufficere possunt ad esum agni. 
5 cErit autem agnus absque macula, masculus, anniculus; iuxta quem 
ritum tolletis et haedum. 6 Et servabitis eum usque ad d quartam de- 
cimam diem mensis huius; immolabitque eum universa multitudo fi- 
liorum Israel ad vesperam. 7 Et sument de sanguine eius ac e ponent 
super utrumque postern et in superliminaribus domorum, in quibus 
comedent ilium. 8 Et edent carnes nocte ilia assas igni et /azymos 
panes cum lactucis agrestibus. 9 Non comedetis ex eo crudum quid 
nee coetum aqua, sed tantum ^assum igni; caput cum pedibus eius 
et intestinis vorabitis. 107l Nec remanebit quidquam ex eo usque mane ; 
si quid residuum fuerit, igne comburetis. l*Sic autem comedetis ilium : 
*renes vestros accingetis et calceamenta habebitis in pedibus tenentes 
baculos in manibus et comedetis festinanter; Jest enim Phase (id est 
transitus) Domini. 12 Et fc transibo per terram Aegypti nocte ilia, 
percutiamque omne primogenitum in terra Aegypti ab nomine usque 
ad pecus, et 'in cunctis diis Aegypti faciam iudicia: m Ego Dominus. 
13 Erit autem "sanguis vobis in signum in aedibus in quibus eritis; 
et videbo sanguinem, et transibo vos; nee erit in vobis plaga di- 
sperdens, quando percussero terram Aegypti. 14 Habebitis autem hunc 
diem in °monumentum; et celebrabitis earn sollemnem Domino in 
genera tionibus vestris cultu Psempiterno. 

15 eSeptem diebus azyma comedetis : in die primo non erit fermentum 
in domibus vestris; quicumque comederit fermentatum, r peribit anima 
ilia de Israel, a primo die usque ad diem septimum. 16 Dies prima 
erit *sancta atque sollemnis, et dies septima eadem festivitate vene- 
rabilis. Nihil operis facietis in eis, exceptis his quae ad vescendum 
pertinent. 17 Et observabitis azyma; *in eadem enim ipsa die educam 
"exercitum vestrum de terra Aegypti, et custodietis diem istum in 
generationes vestras ritu perpetuo. 18 v Primo mense, quartadecima 
die mensis ad vesperam comedetis azyma usque ad diem vicesimam 
primam eiusdem mensis ad vesperam. J 9 x Septem diebus fermentum 
non invenietur in domibus vestris. Qui comederit fermentatum, 
r peribit anima eius de coetu Israel, #tam de advenis quam de indi- 
genis terrae. 20 Omne fermentatum non comedetis : in cunctis habi- 
taculis vestris edetis azyma. 

21 Vocavit autem Moyses omnes seniores filiorum Israel, et dixit ad 
eos : Ite tollentes animal ^per familias vestras, et immolate Phase. 
22 oFasciculumque hysopi Hingite in sanguine qui est in limine, et 
adspergite ex eo c superliminare et utrumque postern. d Nullus vestrum 
egrediatur ostium domus suae usque mane ; 2 «> e transibit enim Dominus 
percutiens Aegyptios; cumque viderit sanguinem in superliminari et 
in utroque poste transcendet ostium domus, et /non sinet 0percus- 
sorem ingredi domos vestras et laedere. 24 Custodi verbum istud 
legitimum libi et filiis tuis usque in aeternum. 2 5 Cumque introieritis 
terram, quam Dominus daturus est vobis, ft ut pollicitus est, obser- 
vabitis caeremonias istas. 26 Et, cum dixerint vobis filii vestri : Quae 
est ista religio ? 27 dicetis eis : ■'Victima transitus Domini est quando 
transivit super domos filiorum Israel in Aegypto percutiens Aegyptios 
et domos nostras liberans. 'Incurvatusque populus adoravit. 28 Et 
egressi filii Israel fecerunt sicut praeceperat Dominus Moysi et Aaron. 

29 Factum est autem w in noctis medio, n percussit Dominus omne pri- 
mogenitum in terra Aegypti, °a primogenito Pharaonis, qui in solio 
eius sedebat usque ad primogenitum captivae, quae erat in carcere 
et omne primogenitum iumentorum. 30 Surrexitque Pharao nocte et 
omnes servi eius cunctaque Aegyptus; et Portus est clamor magnus 
in Aegypto ; neque enim erat domus in qua non iaceret mortuus. 

31 Vocatisque Pharao Moyse et Aaron nocte, ait : ^Surgite et egre- 
dimini a populo meo r vos et filii Israel; ite, immolate Domino, sicut 



— 91 — 



omnes primogenitos Aegyptiorum inter imentem [29-20). Quare Pharao 
ipse filios Israel iam urget abire (31-42). Et ita, odditis quibusdam 
rebus de ritu paschali peragendo, prima pars conclusa est (43-13, 16). 



LIBER EXODUS 
12,32-13,i S 



dicitis. 32«Oves vestras et armenta adsumite, ut petieratis, et abeuntes 
benedicite mihi. 33 ^Urgebantque Aegyptii populum de terra exire ve- 
lociter dicentes: Omnes moriemur. 

34 Tulit igitur populus conspersam farinam antequam fermentaretur ; 
et ligans in palliis posuit super umeros suos. 35 Feceruntque filii 
Israel sicut praeceperat Moyses, et "petierunt ab Aegyptiis vasa ar- 
gentea et aurea vestemque plurimam. 36 ^Dominus autem dedit gra- 
tiam populo coram Aegyptiis ut commodarent eis; et ^spoliaverunt 
Aegyptios. 

37 #Profectique sunt filii Israel de *Ramesse in Socoth, a sescenta 
fere milia peditum virorum absque parvulis. 38 Sed et 6 vulgus pro- 
miscuum innumerabile ascendit cum eis, oves et armenta et animantia 
diversi generis multa nimis. 39 Coxeruntque farinam, quam dudum 
de Aegypto conspersam tulerant, et fecerunt subcinericios panes 
azymos; c neque enim poterant fermentari, d cogentibus exire Aegyptiis 
et nullam facere sinentibus moram; nee pulmenti quidquam occur- 
rerat praeparare. 

40 Habitatio autem filiorum Israel, qua manserunt in Aegypto, fuit 
^quadringentorum triginta annorum. 41 Quibus expletis, eadem die 
egressus est omnis /exercitus Domini de terra Aegypti. 42 #Nox ista 
est observabilis Domini, quando eduxit eos de terra Aegypti; hanc 
observare debent omnes filii Israel in generationibus suis. 

43 Dixitque Dominus ad Moysen et Aaron : Haec est religio Phase : 
omnis alienigena non comedet ex eo. 44 Omnis autem servus /l empti- 
tius circumcidetur, et sic comedet. 45 *Advena et mercennarius non 
edent ex eo. 46 In una domo comedetur; nee efferetis de carnibus 
eius foras, ^'nec os illius confringetis. 47 z Omnis coetus iiliorum Israel 
faciet illud. 48 Quod si w q.uis peregrinorum in vestram voluerit tran- 
sire coloniam et facere Phase Domini, circumcidetur prius omne 
masculinum eius, et tunc rite celebrabit; eritque sicut n indigena 
terrae: si quis autem circumcisus non fuerit, non vescetur ex eo. 
49 °Eadem lex erit indigenae et colono qui peregrinatur apud vos. 

50 Feceruntque omnes filii Israel sicut praeceperat Dominus Moysi 
et Aaron. Et eadem die Peduxit Dominus filios Israel de terra Ae- 
gypti per eturmas suas. 

1 2 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 2 a Sanctifica mihi 
I O omne primogenitum, quod aperit vulvam in filiis Israel, tam de 
hominibus quam de iumentis; mea sunt enim omnia. 3 Et ait Moyses 
ad populum: 6 Mementote diei huius, in qua egressi estis de Aegypto 
et de c domo servitutis, quoniam d m manu forti eduxit vos Dominus 
de loco isto, ut e non comedatis fermentatum panem. 4 Hodie egredi- 
mini mense ^no varum frugum. 5 Cumque introduxerit te Dominus in 
terram Chananaei et Hethaei et Amorrhaei et Hevaei et Iebusaei, 
0quam iuravit patribus tuis ut daret tibi, ''terram fluentem lacte et 
melle, *celebrabis hunc morem sacrorum mense isto. GjSeptem diebus 
vesceris azymis; et in die septimo erit sollemnitas Domini. 7Azyma 
comedetis septem diebus; non apparebit apud te aliquid fermentatum, 
nee in cunctis finibus tuis. 8 ^Narrabisque filio tuo in die illo dicens : 
Hoc est quod fecit mihi Dominus quando egressus sum de Aegypto. 
9 Et *erit quasi signum in manu tua et quasi m monimentum ante 
oculos tuos et ut lex Domini semper sit in ore tuo; in manu enim 
forti eduxit te Dominus de Aegypto. ^Custodies huiuscemodi cultum 
statuto tempore a diebus in dies. ll Cumque introduxerit te Dominus 
in terra Chananaei, c, sicut iuravit tibi et patribus tuis, et dederit 
tibi earn, 12 Pseparabis omne quod aperit vulvam Domino et quod 
primitivum est in pecoribus tuis; quidquid habueris masculini sexus 
consecrabis Domino. 13 ^Primogenitum asini mutabis ove; quod, si 
non redemeris, interficies. r Omne autem primogenitum hominis de 
filiis tuis pretio redimes. 1 4 *Cumque interrogaverit te films tuus eras 
dicens: Quid est hoc? respondebis ei: *In manu forti eduxit nos 
Dominus de terra Aegypti, de "domo servitutis. 15 Nam, cum indu- 
ratus esset Pharao et nollet nos dimittere, v oceidit Dominus omne 
primogenitum in terra Aegypti, a primogenito hominis usque ad 
primogenitum iumentorum; idcirco immolo Domino omne quod 



s cf. cp. 10, 24-26. 
t cp. 11, 1, 8; Ps 104, 38. 
cf. cp. 6, 1. 



u cp. 3, 22; 11, 2. 
vcp. 3, 21; 11, 3. 
x Gn 15, 14; Ps 104, 37. — cf. 
Sap 10, 17. 

y Nm 33> 3, 5- ' 

z Gn 47, 11. — cf. cp. 1, 11. 

a cf . cp. 38, 26; Nm 1, 46; 2, 

32; 11, 21; 26, si. 
b Lv 24, 10, 11; Nm 11, 4. — 

cf. 2 Es 13, 3. 
ccf. Dt 16, 3- 
d vr. 33; cp. 6, 1; 11, 1. 



e Gal 3, 17- — cf. Gn 15, 13; 
/cp. 7.4- [Jdt 5, 9; Ac 7.6. 

£cf. Dt 16, 1-6. 



h cf. Gn 17, 


12, 13. 


* Lv 22, 10. 




i (all) Jo 19 

I vr. 6. 

m Nm 9, 14. 


36. — Nm 9, 12. 


»vr. 19. 




Lv 24, 22; 
15, 16. 


Nm 9, 14, IS'. 15, 


p vr. 41; Ac 


13, 17. 



<?vr. 17. 

ex r-13] 1 L. in fs. Purij. B. M. 

V. — v. Lv 12, 1. 
a (all) Lc 2, 23. — vr. 12-15; 

cp. 22,29,30; 34,19; Lv 27, 

26; Nm 3, 13; 8, 16, 17; 18, 

IS; Dt is, 19; Ez 44,30,31. 
b cp. 12, 42; Dt 16, 3. 
c vr. 14; cp. 20, 2. 
d cp. 3, 19; 6, 1. 
e v. cp. 12, 8. 

/ cp. 23, 15; 34, 18; Dt 16, 1. 
5] Int. (Ps 104) in jr. 2 et Of. 

in jr. 5 p. Psch. 
?cp. 6, 8; Gn 17, 8. 
It v. cp. 3, 8. 
i cp. 12. ?i. 26. 

1 * Catech. R. 11 1, 9. 
) cp. 12, 15, 16. 
k v. cp. 12, 26. 
p] v .vr. 5. — Int. (Ps. 104) in 

manif. B. M. V. 1mm. a s. 

Num. 
IDt 6. 8; 11, 18. — cf. Nm 

IS, 39; Mt 23, 5. 
m cp. 12, 14, 24. 
n cf. cp. 12, 14, 17, 24, 43. 
ovr. 5. 
pep. 22, 29; 34, 19; Ez 44, 

30. — cf. vr. 2. 
q cp. 34, 20; Nm 18, 15, 16. 
r Nm 3, 46, 47; 18. is, 16. 
s v. cp. 12, 26; Dt 6, 20: Js 4, 
t vr. 3, 16. [6, 21. 

u vr. 3; cp. 20, 2. 
v cp. 12, 29. 



— 53 — 



LIBER EXODUS 
13, 16 — 14, 23 



2. De iis quae in itinere ab Aegypto ad Sinai acciderunt (13, 17-18, 27). Proficiscentesfilios 
Israel et secum ferentes ossa Joseph (13,17-22) Pharao insequitur et compre- 
hendit;at, cum illi adDominum clamassent (14,1-14), et Moyses extendisset 



x vr. 13. 
yvr. 9. 
z vr. 14. 

tf\ * cf. Catech. R. II 2, 48. 

a cf. Ps 106, 7. 

b cp. 14, 11, 12. — cf. 2 Es 9, 

17. — v. Nm 14, 1-4. 
c cp. 14, 2. — cf. Dt 32, 10. 

— v. Nm 33, 6-49. 



d Gn 50,24; Js 24,32; Ech 49, 
18; Heb 11, 22. — cf. Ac 7, 

e cp. 12, 37; Nm 33, 6. [16. 

/cp. 14,19, 24; 40, 34-36; Nm 
10, 34; 14, 14; Dt 1, 33\ 2 
Es 9, 19; Ps 67, 8; 77, 14; 
98, 7; 104, 39; Sap 10, 17; 
1 Cor 10, 1. — cf. Is 4, 5- 
— ■ v. Nm 9, 15-23. 

a cp. 13, 18, 20; Nm 33, 7, 8. 
b Jr 44, 1. 

c v, cp. 4, 21. 

dRm 9, 17, 22, 23. — cf. Ez 

28, 22. — v. cp. 9, 16. 
ecp. 7, 5- 
/Ps 104, 25. 
g cp. 10, 7; 12, 33, 36. 



h cp. 15, 4- — cf. Is 31, 1. 

i vr. 4; cp. 4, 21. 

i Sap 19, 3- 

Z cp. 6, 1; 13, 3, 9, J 6; Nm 33, 

3: Dt 26, 8; Ac 13, 17. — 

cf. cp. 3, 19. 
m cp. 15, 9; Js 24, 6; 1 Mc 4, 
« vr. 2. [9. 



a Js 24, 7; 2 Es 9, 9 
£ Ps 105, 7, 



4 cp. 5, 21; 6, 9. 



cf. cp. 13,17- 



r 2 Par 20, 15, 17; Is 41, 10, 
13, 14. — cf. 1 Mc 4, 8-9. 

5 cf. vr. 30, 31. 

/ vr. 25; Dt 1, 30; 3, 22; 20, 
4; Js 10, 14, 42; 23, 3; 2 
Par 20, 15, 29; 2 Es 4, 20. 

« cf. Is 30, 15. 

v vr. 21, 26. — v. cp. 7, 19. 

* cf. vr. 4, 8. 

y vr. 4. 

z cp. 7, 5- 

/p] .dwf. m /s. ss. Ang. c. 

a cp. 23,20; 32,34; Nm 20,16; 
Is 63, 9. — cf. cp. 13, 21. 

b Js 24, 7- Is 8, 14; 2 Cor 4, 3, 

27-22] * Catech. R. II 2, 9. [4. 

cvr. 16. 

d cp. 15, 10. 

e Js 2, 10; Ps 65, 6. 

/ cp. 15, 8; 2 Es 9, 11; Ps 73, 
13; 76, 20; 77, 13; i35> x 3- 

— cf. Js 3, 16; 4, 23; Is 10, 
26; 11, 15, 16. 

22I * Catech. R. II 2, 9. 

gvr. 29; cp. 15, 19; Nm 33, 
8; Ps 65, 6; 77, 13; 113, 3; 
Sap 10, 18; 19, 5-7 ;Is 63, 
13; 1 Cor 10, 1; Heb 11, 29. 

— cf. Ps 76, 19. 

h Ps 77, 13. — cf. Hab 3, 10. 



aperit vulvam masculini sexus, et ^omnia primogenita fiiiorum meo- 
rum redimo. 16 Erit igitur 2/quasi signum in manu tua et quasi ap- 
pensum quid ob recordationem inter oculos tuos; eo quod in 2 manu 
forti eduxit nos Dominus de Aegypto. 

17 Igitur cum emisisset Pharao populum, non eos duxit Deus a per viam 
terrae Phiiisthiim, quae vicina est, reputans ne forte b paeniteret cum, 
si vidisset adversum se bella consurgere, et reverteretur in Aegyptum ; 
18 sed circumduxit c per viam deserti, quae est iuxta mare Rubruni. 

Et armati ascenderunt filii Israel de terra Aegypti. 19 Tulit quoque 
Moyses ossa Ioseph secum, eo quod adiurasset filios Israel dicens: 
d ' Visitabit vos Deus; efferte ossa mea hinc vobiscum '. 20ep ro f ec tiq U e 
de Socoth castrametati sunt in Etham, in extremis finibus solitudinis. 

21 /Dominus autem praecedebat eos ad ostendendam viam per 
diem in columna nubis et per noctem in columna ignis, ut dux 
esset itineris utroque tempore. 22 Nunquam defuit columna nubis per 
diem nee columna ignis per noctem coram populo. 
1 A Locutus est autem Dominus ad Moysen dicens : 2 Loquere filiis 
i ^ Israel : a Reversi castrametentur e regione Phihahiroth, quae est 
inter & Magdalum et mare contra Beelsephon : in conspectu eius castra 
ponetis super mare. 3 Dicturusque est Pharao super filiis Israel: 
Coartali sunt in terra, conclusit eos descrtum. 4 Et c indurabo cor 
eius, ac persequetur vos ; et d glorifkabor in Pharaone et in omni exer- 
citu eius, e scientque Aegyptii quia ego sum Dominus. Feceruntque ita. 

5 Et nuntiatum est regi Aegyptiorum quod fugisset populus; /im- 
mutatumque est cor Pharaonis #et servorum eius super populo. et 
dixerunt: Quid voluimus facere, ut dimitteremus Israel, ne ser- 
viret nobis? Iunxit ergo currum, et omnem populum suum ad- 
sumpsit secum. 7 Tulitque ''sescentos currus electos, quidquid 
in Aegypto curruum fuit et duces totius exercitus. 8 ilnduravit- 
que Dominus cor Pharaonis regis Aegypti, et ^persecutus est fi- 
lios Israel; at *illi egressi erant in manu excelsa. 9 w Cumque per- 
sequerentur Aegyptii vestigia praecedentium, reppererunt eos n in 
castris super mare : omnis equitatus et currus Pharaonis et universus 
exercitus erant in Phihahiroth contra Beelsephon. 10 Cumque appro- 
pinquasset Pharao, levantes filii Israel oculos viderunt Aegyptios post 
se et timuerunt valde, °clamaveruntque ad Dominum ll et Pdixerunt 
ad Moysen : Forsitan non erant sepulcra in Aegypto ; ideo tulisti nos 
ut moreremur in solitudine. Quid hoc facere voluisti, ut educeres nos 
ex Aegypto ? 12 «Nonne iste est sermo, quem loquebamur ad te in 
Aegypto dicentes: Recede a nobis, ut serviamus Aegyptiis? multo 
enim melius erat servire eis, quam mori in solitudine. 13 Et ait Moyses 
ad populum : r Nolite timere ; state et videte magnalia Domini quae 
facturus est hodie; *Aegyptios enim, quos nunc videtis, nequaquam 
ultra videbitis usque in sempiternum. 14 ^Dominus pugnabit pro vobis, 
et M vos tacebitis. 

!5 Dixitque Dominus ad Moysen: Quid clamas ad me? Loquere 
filiis Israel ut proficiscantur. 16 Tu autem v eleva virgam tuam, et 
extende manum tuam super mare, et divide illud, ut gradiantur filii 
Israel in medio mari per siccum. 17 Ego autem ^indurabo cor Ae- 
gyptiorum ut persequantur vos; et #glorificabor in Pharaone et in 
omni exercitu eius et in curribus et in equitibus illius. 18 Et ^scient 
Aegyptii quia ego sum Dominus, cum glorificatus fuero in Pharaone 
et in curribus atque in equitibus eius. 

19 °Tollensque se angelus Dei, qui praecedebat castra Israel, abiit 
post eos; et cum eo pariter columna nubis priora dimittens post 
tergum 20 stetit inter castra Aegyptiorum et castra Israel ; et & erat 
nubes tenebrosa et illuminans noctem, ita ut ad se invicem toto noctis 
tempore accedere non valerent. 21 Cumque c extendisset Moyses manum 
super mare, abstulit illud Dominus, flante d vento vehementi et urente 
tota nocte, et e vertit in siccum ; /divisaque est aqua. 22 o Et ingressi 
sunt filii Israel per medium sicci maris; erat enim aqua quasi ft murus 
a destra eorum et laeva. 23 Persequentesque Aegyptii ingressi sunt 
post eos et omnis equitatus Pharaonis, currus eius et equites per 
medium maris. 



54 — 



virgam,per medium sicci maris panditur via, Israeli ad salutem,Aegyptiis 
vero ad inter itum (15-31). Quod beneficium Moyses cum populo ,praecinente 
Maria, celebrat; atque,glorificato Deo ob bene partam victoriam (15,1-10), 



LIBER EXODUS 
14, 24 — 15, 1 8 



24 Iamque advenerat *vigilia matutina, et ecce ^'respiciens Do- 
minus super castra Aegyptiorum per columnam ignis et nubis, in- 
terfecit exercitum eorum ; 25 et subvertit rotas curruum, ferebanturque 
in profundum. Dixerunt ergo Aegyptii: Fugiamus Israelem; Dominus 
enim *pugnat pro eis contra nos. 26 Et ait Dominus ad Moysen : 
w Extende manum tuam super mare, ut revertantur aquae ad Ae- 
gyptios super currus et equites eorum. 27n Cumque extendisset Moyses 
manum contra mare, °reversum est primo diluculo ad priorem locum ; 
fugientibusque Aegyptiis occurrerunt aquae, et Pinvolvit eos Dominus 
in mediis fluctibus. 28 sReversaeque sunt aquae et operuerunt currus 
et equites cuncti exercitus Pharaonis, qui sequentes ingressi fuerant 
mare ; r nec unus quidem superfuit ex eis. 28 Filii autem Israel per- 
rexerunt per medium sicci maris, et aquae eis erant quasi pro muro 
a dextris et a sinistris. 30 ^Liberavitque Dominus in die ilia Israel de 
manu Aegyptiorum. 31 Et "viderunt Aegyptios mortuos super litus 
maris et manum magnam, quam exercuerat Dominus contra eos; 
timuitque populus Dominum, et u crediderunt Domino et Moysi 
^servo eius. 

I C Tunc a cecinit Moyses et filii Israel carmen hoc Domino, et di- 
I O xerunt : 

6 Cantemus Domino ; gloriose enim magnificatus est : 
equum et ascensorem deiecit in mare. 

2 c Fortitudo mea et ^laus mea Dominus, 

et f actus est mihi in e salutem ; 
iste Deus meus, et glorificabo eum ; 

/Deus patris mei, et ^exaltabo eum. 

3 Dominus 7i quasi vir pugnator; 

*omnipotens nomen eius. 

4 •'Currus Pharaonis et exercitum eius proiecit in mare ; 

'electi principes eius submersi sunt in mari Rubro. 

5 wAbyssi operuerunt eos ; 

n descenderunt in profundum quasi lapis. 

6 °Dextera tua, Domine, magnificata est in fortitudine ; 

dextera tua, Domine, percussit inimicum ; 

7 et in multitudine Pgloriae tuae deposuisti adversaries tuos : 

misisti iram tuam, «quae devoravit eos sicut stipulam, 

8 r et in spiritu furoris tui congregatae sunt aquae. 
*Stetit unda fiuens, congregatae sunt abyssi in medio mari ; 

9 dixit inimicus : *Persequar et comprehendam ; 
"dividam spolia, implebitur anima mea, 

evaginabo gladium meum, interficiet eos manus mea. 

10 r Flavit spiritus tuus, et ^operuit eos mare ; 

submersi sunt quasi plumbum in aquis vehementibus. 

11 ^Quis similis tui in fortibus, Domine ? 

quis similis tui, *magnificus in sanctitate, 
terribilis atque laudabilis, a faciens mirabilia? 

12 6 Extendisti manum tuam, et devoravit eos terra. 

13 c Dux fuisti in misericordia tua populo, d quem redemisti: 

et e portasti eum in fortitudine tua ad habitaculum san- 

1 4 /Ascenderunt populi, et irati sunt : [ctum tuum ' 

dolores obtinuerunt habitatores Philisthiim. 

15 Tunc ^conturbati sunt ''principes Edom, 

*robustos Moab obtinuit tremor; 
iobriguerunt omnes habitatores Chanaan. 

16 rjrruat super eos formido et pavor, 

in magnitudine bracchii tui fiant w immobiles quasi lapis, 
donee pertranseat populus tuus, Domine, 

donee pertranseat populus tuus iste, n quem possedisti. 

17 Introduces eos, et °plantabis in monte hereditatis tuae, 

firmissimo habitaculo tuo, quod operatus es, Domine, 
Psanctuarium tuum, Domine, quod firmaverunt manus 

18 ^Dominus regnabit in aeternum et ultra. [tuae. 



24-15, 1] Prph. in sb. s. et vg. 
Pnt. 

Jd 7, 19; Lm 2, 



Jdt 9, 6. — cf. 



» 1 Rg ix, 1: 

16. 
jSap 18, is 
, Ps 33, 17. 
/ v. vr. 14. 
tn vr. 16, 21. 
n vr. 21. 
cf. Js 4, 18. 
p cp. 15, 1, 7; Dt 11, 4; Ps 77, 

53; 135,15; Sap 10,19; Heb 
q cf. Hab 3,8-13. [11, 29. 

r Ps 105, 11. 
s v. vr. 22; Ps 76. 20. 
t Ps 105, 8, 10; Sap. 10, 15. 
u cf . Ps 91, 9-11. — v. vr. 13. 
vPs ios, 12. — cf. Jo 2, 11; 

11, 45- 
* Dt 34, 5; Ps 104, 26; Sap 10, 

16 ;i8, 21. — cf. Dt 33, 1; 

1 Es 3, 2. 



a Ps 105, 12 ; Sap 10, 20. — cf. 

Jd 5, 1; 2 Rg 22, 1; Jdt 10, 
b vr. 21. [1 ss.; Ap 15, 3. 

1-2 /] Cn. in fr. < per ann. 
1-3] R. in D. 4 Qdg. — Tr. p. 

Prph. ut s. — Tr. et Gr. in 

fss. ss. Jo. a Capistr. et Law. 

a Brund. etc. 
c Ps 17,2; 58,17; 117,14; 140, 
d Dt 10, 21. [7; Is 12, 2. 

e Ps 17, 47; Hab 3, 18. 
/cp. 3, 6, 15, 16. 
g 2 Rg 22, 47; Ps 33, 4; 98, 5, 

9; 117, 28: 144, 1; Is 25, 1. 
h Ps 23, 8: Ap 19,11. — cf.cp. 
* cp. 6,3; Gni7, 1 etc. [14,14. 
;cp. 14, 28. 
Jcp. 14, 7. 
m vr. 10; co. 14, 28. 
n 2 Es 9, ii. 
61 R. in fs. ss. Ros. B. M. V. 

— v. vr. 11. 
ovr. 12; Ps 117, 15, 16; Is 51, 

pnt 33, 26. t9. 

tf cf. Is s, 24; 47, 14, Ml 4, 1. 
rep. 14 ,21, 22; 2 Rg 22, 16; 

Jb 4, 9; Ps 17, 16. — cf. 2 

Th 2, 8. 
*Ps 77, 13.— cf. Js3,i6; Hab 
*cp. 14,9. [3, 10. 

u Gn 49, 27; Jd 5, 30; Ps 67, 

13; Is 53, 12; Lc 11, 22 
101 v. vr. 6. 
vcp. 14, 21.— cf. Ps 147, 18; 

Is 11, 15; 40, 24. 
xvr. s; cp. 14, 28. 
//] Gr. in cm. Mm. etc. 
y Dt 3, 24; 1 Rg 2, 2; 2 Rg 7, 

22 3 Rg 8, 23; Ps 70, 19; 

8s, 8; 88, 7, 9; Jr 10, 6. — 

cf. cp. 18, 11. 



ePs 77, 54, 55. 

14, 14; Dt 2, 25; 
«cf. Dt 2, 4. 
ft Gn 36, 15, 43 



5; J 
[10; 



9, 24. 



z cf. Is 6, 3; Ap 4, 8. 
a Ps 76, 15. 
b vr. 6. 
c Ps 76, 21. 
dVs 76, 16. 
ePs 
/Nm 
cf. Dt 2, 4 



£Nm 22, 3. 

;' Js 2 ,9, 11, 24; s, 1. 

/ Dt 2, 25; 11, 25. 

m 1 Rg 25, 37. 

n Ps 73, 2; 1 Pt 2, 9. 

oPs 43, 35 79, 9- — cf. Jr 32, 

A 1 - 

£Ps 77, S4; 131, 13, 14. 
q Ps 10, 16; 28, 10; 44, 7; 14s, 
10; Ap 11, 15. — v. Ps 92,1. 



55 



LIBER EXODUS 
15, 19 — 16, 18 



de Palaestina feliciter occupanda auspicatur (11-21). Progredientibus ve- 
to filiis Israel per deserta Sur et Sin aquae amarae in dulces convertuntur 
(22-27), et post Elim dantur carnes (16, 1-13) et manna, quod postremum 



19] * cf. Catech. R. II 2, 
r cp. 14, 23-29. 



s Mic 6, 4. 

t cf. Jd 4, 4; 4 Rg 22, 14; 2 

Es 6, 14; Lc 2, 36. 
«vr. 2, 4; Nm 26, 59. 
vjd 11, 34; 1 Rg 18, 6; Ps 67, 
* 1 Rg 18, 7. [12,26; 150,4. 
y vr. 1. 



a Gn 16,7; 25,18; zRgi5,7. 
b Nm ss, 8. 

c cf. Rt 1, 20. 

d cp. 16, 2; 17, 3 etc. 

e cp. 14, 10; 17, 4. 

/ Ecli 38, 5. 

gci. 4 Rg 2, 21; 4, 41. 

AJdt 5, 15; Ecli 38, 5. 

i Js 24, 25. 

;'cp. 16, 4; Dt 8, 2, 16; Jd 2, 

22; 3, i, 4; Ps 65, 10 etc. 
ZLv 26, 3-13; Dt 7, 12-15; Jr 
w Dt 7, 15; 28, 27, 60. [7,22. 
» cp. 23,25; Dt 32,39; Ps 102, 

3; 146, 3; Is 53. 5; Os 6, 2; 

11, 3. — cf. Mt 9. 12. 
27-16, 7] L. in ben. Palm. 
Nm 33, 9. 
a Nm 33, 10, 11. 
b Sap 11,2. 

c cp. 15,24; 17,2; 1 Cor 10, 10. 
dcp. 14, 11. — cf. Nm 20, 3-5; 
e Nm 11, 4, 5. [Lm 4, 9. 



/2 Es 9, iSJ Ps 77, 24, 25; 

104, 40; Sap 16, 20; Jo 6, 

31, 32; 1 Cor 10, 3. 
get. Pro 30, 8; Mt 6, 11. 
«v. cp. 15, 25. 
i vr. 22; Lc 25, 21. 
6-7} Inv. etc. in vg. Nativ. Dhi. 
;vr. 12, 13. 

I cp. 6, 7. — cf. Nm 16, 28-30. 
mcp. 40, 32; Nm 14, io- 16, 

19; 3 Rg 8, 10, 11. — cf. cp. 

13, 21; 14, 24. 
n Nm 16, 11. 
cf. Nm 14, 27; 1 Rg 8, 7; Lc 

10, 16; Rm 13, 2. 
P cf. cp. 4, 14-16. 
q Nm 16, 16. 

rvr. 7* cp. 13. 21; 3 Rg 8, 10, 

11; Ecli 45, 3. 
12] R. in fs. Corp. Ch. 
s vr. 8. 

t vr. 6; cp. 12, 6. 
u vr. 8. 

v Nm 11, 31; Ps 77, 27, 28; 

104, 40 . 
x Nm 11, 9. 

y Nm y, 7; Dt 8, 3; 2 Es 9, 
24; 104, 40; Sap 



15; Ps 77, 24; 104, 40; S 

16, 20; Jo 6, 31, 49, 59. 

15] * cf. Catech. R. II 4, 60. 



v. vr. 12. 
zvr. 31. 
aDt 8, 3. 
b 1 Cor 10, 3. 
cvr. 36. 



d (all) 2 Cor 8, 15. 



19 Ingressus est enim r eques Pharao cum curribus et equitibus eius 
in mare, et reduxit super eos Dominus aquas maris; filii autem Israel 
ambulaverunt per siccum in medio eius. 

20 Sumpsit ergo *Maria 'prophetissa w soror Aaron tympanum in 
manu sua; v egressaeque sunt omnes mulieres post earn cum tympanis 
et choris, 21 quibus ^praecinebat dicens : 

^Cantemus Domino; gloriose enim magnificatus est: 
equum et ascensorem eius deiecit in mare. 

22 Tulit autem Moyses Israel de mari Rubro, et egressi sunt in de- 
sertum a Sur; ambulaveruntque tribus diebus per solitudinem, et non 
inveniebant aquam. 23 Et venerunt in b Mara, nee poterant bibere 
aquas de Mara, eo quod essent amarae; unde et congruum loco 
nomen imposuit vocans ilium c Mara, id est amaritudinem. 24 Et 
d murmuravit populus contra Moysen dicens : Quid bibemus ? 25 At e ille 
clamavit ad Dominum, qui ostendit ei /lignum; #quod cum misisset 
in aquas, 7l in dulcedinem versae sunt. Ibi *constituit ei praecepta atque 
iudicia, et ibi -'tentavit eum 26 dicens : 'Si audieris vocem Domini 
Dei tui et quod rectum est coram eo feceris, et oboedieris mandatis 
eius custodierisque omnia praecepta illius, cunctum w languorem, 
quern posui in Aegypto, non inducam super te: n ego enim Dominus 
sanator tuus. 

27 Venerunt autem in °Elim filii Israel, ubi erant duodecim fontes 
aquarum et septuaginta palmae; et castramentati sunt iuxta aquas. 
I /C a Profectique sunt de Elim, et venit omnis multitudo filiorum 

1 U Israel in b desertum Sin, quod est inter Elim et Sinai, quinto- 
decimo die mensis secundi, postquam egressi sunt de terra Aegypti. 

2 Et c murmuravit omnis congregatio filiorum Israel contra Moysen 
et Aaron in solitudine ; 3 dixeruntque filii Israel ad eos : d Utinam 
mortui essemus per manum Domini in terra Aegypti, e quando sede- 
bamus super ollas carnium, et comedebamus panem in saturitate. Cur 
eduxistis nos in desertum istud, ut occideretis omnem multitudinem 
fame? 4 Dixit autem Dominus ad Moysen: Ecce ego pluam vobis 
/panes de caelo : egrediatur populus, et colligat fi'quae sufficiunt per 
singulos dies, ut ,l tentem eum utrum ambulet in lege mea an non. 
5 Die autem sexto parent quod inlerant ; et *sit duplum quam colligere 
solebant per singulos dies. 6 Dixeruntque Moyses et Aaron ad omnes 
filios Israel: Afespere scietis quod 'Dominus eduxerit vos de terra 
Aegypti, 7 et mane videbitis TO gloriam Domini ; audivit enim murmur 
vestrum contra Dominum; nos vero "quid sumus, quia mussitastis 
contra nos ? 8 Et ait Moyses : Dabit vobis Dominus vespere carnes 
edere et mane panes in saturitate, eo quod audierit murmurationes 
vestras, quibus murmurati estis contra eum; nos enim quid sumus? 
nee contra nos est murmur vestrum, sed °contra Dominum. 9 PDixit 
quoque Moyses ad Aaron : Die universae congregationi filiorum Israel : 
yAccedite coram Domino; audivit enim murmur vestrum. 10 Cumque 
loqueretur Aaron ad omnem coetum filiorum Israel, respexerunt ad 
solitudinem; et ecce r gloria Domini apparuit in nube. 

11 Locutus est autem Dominus ad Moysen dicens : 12 s Audivi mur- 
murationes filiorum Israel ; loquere ad eos : ^Vespere comedetis carnes, 
et M mane saturabimini panibus, scietisque quod ego sum Dominus 
Deus vester. 

13 Factum est ergo vespere, et v ascendens coturnix cooperuit castra; 
mane quoque ^ros iacuit per circuitum castrorum. 14 Cumque ope- 
ruisset superficiem terrae, ^apparuit in solitudine minutum et quasi 
pilo tusum in similitudinem pruinae super terram. 15 Quod cum vi- 
dissent filii Israel, dixerunt ad invicem: z Manhu? quod significat: 
Quid est hoc ? °ignorabant enim quid esset. Quibus ait Moyses : °Iste 
est panis, quern Dominus dedit vobis ad vescendum. 16 Hie est sermo, 
quem praecepit Dominus: Colligat unusquisque ex eo quantum sufficit 
ad vescendum; c gomor per singula capita iuxta numerum animarum 
vestrarum, quae habitant in tabernaculo, sic tolletis. 17 Feceruntque 
filii Israel et collegerunt alius plus, alius minus. 18 Et mensi sunt ad 
mensuram gomor; d nec qui plus collegerat habuit amplius, nee qui 



56 — 



exinde per totam peregrinationem communis commeatus fit, cotidie, 
sabbato excepto, colligendus (14-36). Mine transeunt in Raphidim et 
post concessam aquam de petra et victoriam de Amalecitis (17, 1-16) 



minus paraverat repperit minus; sed singuli, iuxta id quod edere po- 
terant, congreguverunt. 19 Dixitque Moyses ad eos : e Nullus relinquat 
ex eo in mane. 20 Qui non audierunt eum, sed dimiserunt quidam ex 
eis usque mane, et /scatere coepit vermibus, atque computruit; et 
iratus est contra eos Moyses. 21 Colligebant autem mane singuli 
quantum sumcere poterat ad vescendum; ^cumque incaluisset sol, 
liquefiebat. 

22 /ii n die autem sexta collegerunt cibos duplices, id est duo gomor 
per singulos homines. Venerunt autem omnes principes multitudinis, 
et narraverunt Moysi. 23 Qui ait eis : Hoc est quod locutus est Do- 
minus: *Requies sabbati sanctificata est Domino eras; quodcumque 
operandum est facite, et quae coquenda sunt coquite ; quidquid autem 
reliquum fuerit reponite usque in mane. 24 Feceruntque ita ut prae- 
ceperat Moyses, et non icomputruit, neque vermis inventus est in eo. 
25 Dixitque Moyses: Comedite illud hodie, quia sabbatum est Domini; 
non invenietur hodie in agro. 26 Sex diebus colligite; in die autem 
septimo sabbatum est Domini, idcirco non invenietur. 2 ? Venitque 
septima dies, et egressi de populo ut colligerent non invenerunt. 

2 8Dixit autem Dominus ad Moysen : fc Usquequo non vultis custodire 
mandata mea et legem meam ? 29 Videte quod Dominus dederit vobis 
sabbatum, et propter hoc die sexta tribuit vobis cibos duplices ; maneat 
unusquisque apud semetipsum, nullus egrediatur de loco suo die 
septimo. 30 Et *sabbatizavit populus die septimo. SlApDellavitque do- 
mus Israel nomen eius m man, "quod erat quasi semen coriandri 
album, gustusque eius quasi similae cum melle. 32 Dixit autem Moyses : 
Iste est sermo, quern praecepit Dominus: imple gomor ex eo, et 
custodiatur in futuras retro generationes, ut noverint panem, quo alui 
vos in solitudine, quando educti estis de terra Aegypti. 33 Dixitque 
Moyses ad Aaron : Sume °vas unum, et mitte ibi man quantum potest 
capere gomor, et repone coram Domino ad servandum in genera- 
tiones vestras, 34 sicut praecepit Dominus Moysi. Posuitque illud Aaron 
in tabernaculo reservandum. 

35 Filii autem Israel comederunt man Pquadraginta annis, «donec 
venirent in terram habitabilem; hoc cibo aliti sunt, usquequo tange- 
rent fines terrae Chanaan. 36 r Gomor autem decima pars est «ephi. 
1 H Igitur a profecta omnis multitudo filiorum Israel de deserto Sin 

I i per mansiones suas iuxta sermonem Domini castrametati sunt in 
Raphidim, ubi non erat aqua ad bibendum populo. 2 6 Qui iurgatus 
contra Moysen ait: Da nobis aquam, ut bibamus. Quibus respondit 
Moyses: Quid iurgamini contra me? cur c tentatis Dominum? 3 Sitivit 
ergo ibi populus prae aquae penuria, et d murmuravit contra Moysen 
dicens: Cur fecisti nos exire de Aegypto, ut occideres nos et liberos 
nostros ac iumenta siti ? 4 Clamavit autem Moyses ad Dominum dicens : 
Quid faciam populo huic? adhuc paululum et e lapidabit me. 5 Et ait 
Dominus ad Moysen : Antecede populum, et sume tecum de senioribus 
Israel, et virgam, qua /percussisti fluvium, tolle in manu tua et vade. 
6 En ego stabo ibi coram te supra petram Horeb ; percutiesque petram, 
et ^exibit ex ea aqua, ut bibat populus. Fecit Moyses ita coram se- 
nioribus Israel; ?et vocavit nomen loci illius Hentatio propter 
iurgium filiorum Israel et quia tentaverunt Dominum dicentes : fEstne 
Dominus in nobis an non? 

8 iVenit autem Amalec, et pugnabat contra Israel in Raphidim. 
9 Dixitque Moyses ad fc Iosue : Elige viros, et egressus pugna contra 
Amalec; eras ego stabo in vertice collis habens ^virgam Dei in manu 
mea. 10 Fecit Iosue ut locutus erat Moyses, et pugnavit contra Amalec ; 
Moyses autem et Aaron et TO Hur ascenderunt super verticem collis. 

II re Cumque levaret Moyses manus, vincebat Israel ; sin autem paulu- 
lum remisisset, superabat Amalec. 12 Manus autem Moysi erant graves ; 
sumentes igitur lapidem, posuerunt subter eum, in quo sedit; Aaron 
autem et Hur sustentabant manus eius ex utraque parte. Et. factum 
est ut manus illius non lassarentur usque ad occasum soils. 13 Fuga- 
vitque Iosue Amalec et populum eius in ore gladii. 14 Dixit autem 
Dominus ad Moysen: °Scribe hoc ob monimentum in libro, et trade 
auribus Iosue; Pdelebo enim memoriam Amalec sub caelo. 15 Aedifi- 



LIBER EXODUS 
16 r iQ — 17, is 



e cf. Mt 6, 34; Lc 11, 3- 

/ cf. vr. 24. 

g Sap 16, 27, 28. 

h vr. 5. 



* cp. 35, 2, 3; Gn 2, 3; Lv 23, 
3. — v. cp. 20, 8-11; 31, 
14-17- 



; cf. vr. 20. 



k cf. Ps 77, 10; 105, 13; Ez 
20, 13. 



ILc 23, 56. 



m vr. 15. 

n Nm 11, 7, 8. 



Heb 9, 4. 

0Nm 33. 38; Dt 8. 2, 3; 2 Es 
9, 21; Jdt 5, 15; Jo 6, 31,49- 
? Js 5, 12. 
r Lv 5, 11; 6, 20. 
iEz 4S,ii (. — cf. Nm 5,i5)- 

a cp. 16, 1; Nm 33, 12, 14. 

b Nm 20, 4. 

c Dt 6, 16; Ps 77, 18, 41: 94, 

8, 9; Is 7, 12; Mt 4, 7; 1 
Cor 10, 9; Heb 3, 8, 9. 

d cp. 15, 24; 16, 2. 

e Nm 14, 10; 1 Rg 30, 6; 2 Par 
24, 21; Mt 23, 37; Lc 13, 
34; Jo 8, 59; io, 31-33; 11, 
8; Ac 7, 58, 14, 5, 19; 2 Cor 
ii, 25; Heb 11, 37- — cf. Js 

9, 25; 3 Rg 21, 13. 

/cp. 7, 20; Ps 77, 15; 1 Cor 

10, 4- 

|Nm 20, 8-1 1 ; Dt 8, 15; 2 Es 

§, 15; Ps 104, 41; 113, 8; 
ap 11, 4; Is 43, 20; 48, 21. 
7] * Catech. R. IV 9, 7. 
h Nm 20, 13; Ps 94, 9- 
*'cf. Ps 13, 1; Ec 5, 5; Is 49, 

14; Ez 8, 12. 
;Dt 25, 17; 1 Rg 15, 2; Jdt 4, 

13. — cf. Sap 11, 3. 
k cp. 24, 13; 32, 17; 33, 11; 

Nm 13, 8, 17. 
/ cp. 4, 20. 
m en. 2d, 14; 31, 2. 
«cf. 1 Tm 2, 8; Jc 5, 16. 



ocp. 34, 27. 

p Nm 24, 20; Dt 25, 19; 1 Rg 

15, 3, 7! 30, 1, 17; 2 Rg 8, 

/.*] cf. cp. 24, 4. [12. 



— 57 



LIBER EXODUS 
17, 16 — 19, 7 



q cf Jd 6, 24. 

a cp. 3, i; 4, 18. — cf. cp. 2, 
6 vr. 12 ; cp. 2, 16. [18. 

c cf. cp. 4, 26 

d cp. 4, 20; Ac 7, 29. 
e cp. 2 ,22; Ps 38, 12; Heb 11, 
13. 



/v. cp. 3, 1, 12. 

g Gn 14, 17; 18, 2; 19, 1; 3 

Rg 2, 19. 
A cf. Gn 29, 13; 33, 4 J 2 Rg 
i Gn 44, 34. [19, 39. 

jv. 2 Es 9, 9-15; Ps 77, 12-28, 

43-53! 105, 7-12. 



/ Gn 14, 20; 2 Rg 18, 28; Lc 

1, 68. 

m 1 Par 16, 25; 2 Par 2, 5; Ps 
94, 3; 96, 9; 134, 5- 

« cp. 1, 14; 5, 7, 18; 10, 10; 
14, 8; 2 Es 9, io- 16, 29. — 
cf. Ps 118, 21; Sap 11, 16; 
Dn 4, 37; Lc 1, 51. 

Dt 12, 7; 14, 26; 1 Par 29, 
22. — cf. cp. 24, 21; Gn 
3i, 54- 

P cf . Lv 24, 12; Nm 15, 34. 
q cp. 24, 14; Dt 17, 8. — cf. 2 

Rg 15, 3; 1 Cor 6, 1. 
r Dt 4, 5; 5, 1. 



s Nm ii, 14, 17; Dt 1, 9, 12. 

t CD. 4, l6. Cf. Cp. 20, 19; 

Dt s, 5. 
« Nm 27, 5. 
v.Ps 142, 8. 
*Dt 1, 18. 
y Dt 1, 15; 16, 18. — cf. Ac 

6, 3. — v. 2 Par 19, 5-10. 

2 vr. 26. 

a Lv 24,11; Nm 15,33; 27, 2; 

36, 1; Dt 1, 17; 17, 8 ss. 
b Nm 11, 17. 
c vr. 18. 

d Dt 1. is, 



/ cf. Nm 10, 29, 30. 



a Nm 33, 15. 

6cp. 17, 1, 8. 

c v. cp. 3, 1, 12. 

d cp. 20, 21. — cf. Ac 7, 38. 

e cp. 3, 4. 

/Dt 29, 2. 

g Dt 32, 11, 12, Is 63, 9; Ap 

12, 14. 
h Dt 7, 6; 14, 2; 26. 18; 32, 

8, 9; Ps 134, 4; Ecli 17, 15; 

Ml 3, 17; 1 Pt 2, 9 etc. 
i cp. 9, 29; Dt 10, 14; Jb 41, 

11; Ps 23, 1; 49, 12; 1 Cor 

10, 26, 28. [7, 6. 

I Lv 19, 2 ; 20, 24, 26. — v. Dt 



postque adventutn Iethro, qui Moysi adducit uxorem et duos filios 
(18, 1-12) eique consilium dut de magistratibus minoribus instituendis 
(13-27) > veniunt in solitudinem Sinai ibique castrametantur (19, 1-2). 



cavitque Moyses altare; et vocavit nomen eius Dominus exaltatio 
mea dicens: 16 Quia manus solii Domini et «bellum Domini erit 
contra Amalec a generatione in generationem. 

1 Q Cumque audisset °Iethro ^sacerdos Madian cognatus Moysi omnia 
I O quae fecerat Deus Moysi et Israeli populo suo, et quod eduxisset 
Dominus Israel de Aegypto, 2 tulit Sephoram uxorem Moysi, c quam 
remiserat, 3 et <*duos filios eius, e quorum unus vocabatur Gersam, 
dicente patre : Advena f ui in terra aliena ; 4 alter vero Eliezer ; Deus 
enim, ait, paths mei adiutor meus, et eruit me de gladio Pharaonis. 
5 Venit ergo Iethro cognatus Moysi et filii eius et uxor eius ad Moysen 
in desertum, ubi erat castrametatus /iuxta montem Dei 6 et mandavit 
Moysi dicens: Ego Iethro cognatus tuus venio ad te et uxor tua et 
duo filii tui cum ea. 7 0Qui egressus in occursum cognati sui adoravit 
et ^osculatus est eum; *salutaveruntque se mutuo verbis pacificis. 
Cumque intrasset tabernaculum, Snarravit Moyses cognato suo Jcuncta 
quae fecerat Dominus Pharaoni et Aegyptiis propter Israel; univer- 
sumque laborem, qui accidisset eis in itinere, et quod liberaverat eos 
Dominus. 9 Laetatusque est Iethro super omnibus bonis, quae fecerat 
Dominus Israeli, eo quod eruisset eum de manu Aegyptiorum, 10 et 
ait: J Benedictus Dominus, qui liberavit vos de manu Aegyptiorum et 
de manu Pharaonis, qui eruit populum suum de manu Aegypti. UNunc 
cognovi, quia m magnus Dominus super omnes deos, eo quod n superbe 
egerint contra illos. 12 Obtulit ergo Iethro cognatus Moysi holocausta 
et hostias Deo ; veneruntque Aaron et omnes seniores Israel, ut come- 
derent panem cum eo °coram Deo. 

13 Altera autem die sedit Moyses ut iudicaret populum, qui assiste- 
bat Moysi a mane usque ad vesperam. 14 Quod cum vidisset cognatus 
eius, omnia scilicet quae agebat in populo, ait: Quid est hoc quod 
facis in plebe? cur solus sedes et omnis populus praestolatur de mane 
usque ad vesperam ? 15 Cui respondit Moyses : PVenit ad me populus 
quaerens sententiam Dei. 16 Cumque acciderit eis «aliqua disceptatio, 
veniunt ad me ut iudicem inter eos, et r ostendam praecepta Dei et 
leges eius. 17 At ille: Non bonam, inquit, rem facis; 18 stulto labore 
consumeris et tu et populus iste qui tecum est; ultra vires tuas est 
negotium, s solus illud non poteris sustinere. 19 Sed audi verba mea 
atque consilia, et erit Deus tecum. 'Esto tu populo in his quae ad Deum 
pertinent, "ut referas quae dicuntur ad eum, 20 ostendasque populo 
caeremonias et ritum colendi ^viamque, per quam ingredi debeant, 
et ^opus quod facere debeant. 21 Provide autem de omni plebe v viros 
potentes et timentes Deum, in quibus sit Veritas et qui oderint ava- 
ritiam; et constitue ex eis tribunos et centuriones et quinquagenarios 
et decanos, 22 *qui iudicent populum omni tempore ; °quidquid autem 
maius fuerit referant ad te, et ipsi minora tantummodo iudicent; 
? 4eviusque sit tibi, partito in alios onere. 23 Si hoc feceris, implebis 
imperium Dei, et praecepta eius c poteris sustentare; et omnis hie 
populus revertetur ad loca sua cum pace. 24 Quibus auditis, Moyses 
fecit omnia quae ille suggesserat. 25 Et, d electis viris strenuis de cuncto 
Israel, constituit eos principes populi, tribunos et centuriones et quin- 
quagenarios et decanos. 26 e Qui iudicabant plebem omni tempore ; 
quidquid autem gravius erat referebant ad eum, faciliora tantummodo 
iudicantes. 27 Dimisitque cognatum suum, /qui reversus abiit in ter- 
rain suam. 

1 Q Mense tertio egressionis Israel de terra Aegypti, in die hac °vene- 
I 7 runt in solitudinem Sinai. 2 Nam profecti de 6 Raphidim et per- 
venientes usque in desertum Sinai castrametati sunt in eodem loco, 
ibique Israel fixit tentoria e regione c montis. 

3 d Moyses autem ascendit ad Deum : e vocavitque eum Dominus de 
monte et ait: Haec dices domui Iacob, et adnuntiabis filiis Israel: 
4 /Vos ipsi vidistis quae fecerim Aegyptiis, quomodo ^portaverim vos 
super alas aquilarum et adsumpserim mihi. 6 Si ergo audieritis vocem 
meam et custodieritis pactum meum, A eritis mihi in peculium de 
cunctis populis ; *mea est enim omnis terra. 6 Et vos eritis mihi in 
^regnum sacerdotale et *gens sancta. Haec sunt verba quae loqueris 
ad filios Israel. 7 Venit Moyses et, convocatis maioribus natu populi, 



— S8 — 



3. Lex promulgator et foedus inter Deum et Israel initur et renovatur (19, 3-40,36) Ponulus 
sanctificatus viaet maiestatem Dei in t ulgure et tonitru apparent is (19,3-25) 
et decalogum promulgantis (20, 1-17), at nimio terrore correptus, cum 



LIBER EXODUS 
19,8 — 20,17 



exposuit omnes sermones quos mandaverat Dominus. 8 Responditque 
m omnis populus simul: w Cuncta, quae locutus est Dominus, faciemus. 

Cumque rettulisset Moyses verba populi ad Dominum, 9ait ei Domi- 
nus : lam nunc veniam ad te °in caligine nubis, Put audiat me populus 
loquentem ad te, et «credat tibi in perpetuum. 

Nuntiavit ergo Moyses verba populi ad Dominum, 1C qui dixit ei : 
Vade ad populum, et 'sanctifica illos hodie et eras, s laventque vesti- 
menta sua, n et sint parati in diem tertium ; in die enim certia 'de- 
scendet Dominus coram omni plebe super montem Sinai. 12 Consti- 
tuesque terminos populo per circuitum et dices ad eos: Cavete ne 
ascendatis in montem, w nec tangatis fines illius; v omnis qui tetigerit 
montem morte morietur. 13 Manus non tanget eum, sed lapidibus 
opprimetur aut confodietur iaculis; sive iumentum fuerit sive homo 
non vivet. Cum coeperit a dangere bucina, tunc ascendant in montem. 
14 2/Descenditque Moyses de monte ad populum et sanctificavit eum. 
Cumque lavissent vestimenta sua, 15 ait ad eos : Estote parati ^in 
diem tertium. et a ne appropinquetis uxoribus vestris. 

16 Iamque advenerat tertius dies, et mane inclaruerat; et '-'ecce 
coeperunt audiri tonitrua ac micare fulgura et c nubes densissima 
operire montem, d clangorque bucinae vehementius perstrepebat ; et 
e timuit populus qui erat in castris. 17 Cumque ^eduxisset eos Moyses 
in occursum Dei de loco castrorum, steterunt ad radices montis. 
18 ^Totus autem mons Sinai fumabat, eo quod descendisset Dominus 
super eum in igne. et ascenderet fumus ex eo quasi de fornace; 
7 <eratque omnis mons terribilis. 19 Etfsonitus bucinae paulatim cresce- 
bat in maius et prolixius tendebatur. ^Moyses loquebatur, et -'-Deus 
respondebat ei. 20 Descenditque Dominus super montem Sinai in ipso 
montis vertice et vocavit Moysen in cacumen eius. Quo cum ascen- 
disset, 21 dixit ad eum : Descende, et contestare populum, ne forte 
velit *transcendere terminos ad videndum Dominum et pereat ex eis 
plurima multitude 22 Sacerdotes quoque, qui accedunt at Dominum, 
m sanctificentur, ne n percutiat eos. 23 Dixitque Moyses ad Dominum : 
Non poterit vulgus ascendere in montem Sinai; tu enim testificatus 
es et iussisti dicens : °Pone terminos circa montem et sanctifica ilium. 

24 Cui ait Dominus : Vade, descende ; ascendesque tu et Aaron 
tecum: sacerdotes autem et populus ne transeant terminos, nee 
ascendant ad Dominum, ne forte interficiat illos. 25 Descenditque 
Moyses ad populum et omnia narravit eis. 
O A Locutusque est a Dominus cunctos sermones hos : 
L \j 2 &Ego sum Dominus Deus tuus qui eduxit te de terra Aegypti, 
c de domo servitutis. 3 tf Non habebis deos alienos coram me. 4 e Non 
facies tibi sculptile neque omnem similitudinem, quae est in caelo 
desuper et quae in terra deorsum, nee eorum quae sunt in aquis 
sub terra. 5 /Non adorabis ea neque coles. Ego sum Dominus Deus 
tuus, fortis, Czelotes, ''visitans iniquitatem patrum in filios in tertiam 
et quartam generationem eorum qui oderunt me, 6 et faciens miseri- 
cordiam in milia his *qui diligunt me et custodiunt praecepta mea. 

7 -?Non adsumes nomen Domini Dei tui in vanum; nee enim habe- 
bit insontem Dominus eum qui adsumpserit nomen Domini Dei sui 
frustra. 

8 ^Memento ut diem sabbati sanctirices. 9 *Sex diebus operaberis, 
et facies omnia opera tua; 10 m septimo autem die sabbatum Domini 
Dei tui est; non facies omne opus in eo tu et films tuus et filia tua, 
servus tuus et ancilla tua, iumentum tuum et n advena qui est intra 
portas tuas. n °Sex enim diebus fecit Dominus caelum et terram et 
mare et omnia quae in eis sunt, et requievit in die septimo : idcirco 
benedixit Dominus diei sabbati et sanctificavit eum. 

1 2 PHonora patrem tuum et matrem tuam, «ut sis longaevus super 
terram, quam Dominus Deus tuus dabit tibi. 

13 r Non occides. 

14 <Non moechaberis. 

15 *Non furtum facies. 

16«Non loqueris contra proximum tuum falsum testimonium. 

17 v Non concupisces ^domum proximi tui; *>nec desiderabis uxorem 



mcp. 24, 3, 7; Dt s, 27; 26, 

«Dt 5, 27. [17. 

cp. 20, 21; 24, 15, 16; Dt4, 11 ; 
Ps 17,12; 96,2.— cf. Mt 17,5. 

P Dt 4, 12, 36. — cf. Jo 12, 

q cp. 14, 31. [29, 30. 

r Lv 11, 44, 45- — v. Js 3, 5- 

s cf. Gn 35, 2; Lv 15, 5. 

(10, z/J] R. in vg. Nat. Dfii. 

'cp. 34, 5- — cf. Dt 33, 2. 

u cp. 34, 3; Heb 12, 18. 

v (all) Heb 12, 20. 

* vr. 16, 19. 

(14), iSl V- 2 Par 20, 17. - RR. 

y vr. 3. Lin vg. Nat. Dili. 

zvr. 11. 

a cf. 1 Rg 21, 4; 1 Cor 7, 5. 

b Ps 76,19; Heb 12,18,19; Ap 

c vr. 9. [4, 5; 8, 5; 11, 19. 

d vr. 13 19; Ap 1, 10: 4, i.» 

e Heb 12, 21. / Dt 4, 10. 

g cp. 24, 17; Dt 4, it; 33, 2; 
Jd 5, 5- — Ps 143, 5, 6; Is 
6, 4; Hab 3, 10; Ap 15, 8. 

h Ps 67, 9; Heb i2, 26. 

i vr. 13. i Ac 7, 38. 

k 2 Es 9, 13 (; Ps 80, 8). 

Id. cp. 3, 5, 6; 1 Rg 6, 19. 

m Lv 10, 3. 

n cf. 2 Rg 6, 7, 8; 1 Par 13, 10. 

vr. 12; Is 3, 4. 

2-17] Dt 5, 6-21. - cf. cp. 34, 

aDt5,22. [10-26. 

b Lv 26, 1, 13; Ps 80, 11; Dn 

/// 

c cp. 13, 3, 14. [i- 4: 2. 1. 

dA Rg 17, 35; Jr 25, 6; 35, 15. 

eLv26, 1; Dt 4, 15: 27, 15; Js 

24, 14; Ps 96, 7. - cf. Is 40, 

18-26; Ac 17, 29; Rm 1, 23. 



9, is; Os 13, 4. r 
2, j] Catech. R. I 2, 7; 



t\c 17, 29; K 
/cp. 23, 24; Js 23, 7. 
, 14; Dt 4, 2 
19; Nh 1, 2. 



g cp. 34, 14; Dt 4, 24; 6, is; 
Js 24, 



h cp. 34, 7; Nm 14, 18, 33- — 

cf. Ps 78, 8; 108, 14; Is 65, 

6, 7; Jr 31, 29, 30; 32, 18; 
*" v. Sap. 6, 19. [Lm 5, 7- 

7] * Catech. R. Ill 3, 30. 
j Lv 19, 12; 24, 16; Dt s, 11; 

Ecli 23, 9- — cf. Mt s, 33- 

35; Jc 5, 12. 
kLv 26, 2; Dt 5, 12, 13; Ez 

20, 12. — cf. cp. 31, 13-17. 
I cp. 23, 12; 34, 21; 35, 2; Lv 

23, 3; Lc 13, 14. 
m cp. 16, 26; 31, 15; Gn 2, 2, 

3; Ez 20, 12. — v. Nm 15, 
«v. 2 Es 13, 16-19. [32-36. 
v. Gn 1, 1-31; 2, 1-3. „ , 
p (all) Mt 15,4; Mr 7, 10; Eph 

6,2.- Dt 5,16; Ecu 3,7,14. 
q Eph 6, 3. [15.-cf.Jr35, 18,10. 
12-24] L. in jr. 4 p. D. 3 Qdg. 
r (all) Mt 5, 21; Lc 18, 20. — 

cp. 2i, 12. — cf. Gn 9, s, 6; 



Jc 2, 11; 1 Jo 3, 15. 
(aP 



5 (all) Mt 5, 27; Rm 13, 9- — 

Lv 18, 20; 20, 10; Dt 22, 

22; Pro 6, 32; Rm 7, 7; 1 

Cor 6, 9; Heb 13, 4- 
t (all) Mt 19, 18; Rm 13, 9- — 

Lv 19, it; Eph 4, 28. 
u (all) Mt 19, 18.— cp. 23, 1; 

Pro 19, 5, 95 21, 28; 24, 28; 

25, 18. — v. Dt 19, 16-20. 
17I* cf. propp.49 et7S M.Bai 

a Pio V damn.; * Catech. R. 

Ill 10, 8. 
v (all) Rm 7, 7; 13, 9- - Lc 12, 

15; Eph 5, 3, 5. - cf. Col 3, 
x Mic 2, 2. [s; Heb 13, 5. 

y Pro 6, 29; Jr 5, 8; Mt 5, 28. 



59 



LIBER EXODUS 
20, 18 — 21,29 



z Heb 12 ,18, 19. 

a Dt 5, 25 ,27; 18, 16; Gal 3, 
19, 20; Heb 12, 19. 

6 cf. 1 Rg 12, 20. 

c cf. Gn 22, 1; Dt 13, 13. 

d Dt 4, 10; 6, 2 ; 12 etc. 

eDt 4, 11; 18, 16; 2 Rg 22, 
10; 3 Rg 8, 12; Ps 17, 10; 
96, 2; Heb 12, 18. 

/ Dt 4, 36; 2 Es 9, 13; Heb 12, 

25- 

£cf. cp. 32, 31; 4 Rg i7» 33; 
Ez 20, 39; Sph 1, 5. 

A cp. 27, 8; 38, 7. 

* Dt 12, 5, 11; 14, 23; 16, 6, 
11; 26, 2; 3 Rg 8, 29; 9. 3; 
2 Par 6, 6; 7, 16; 12, 13; 1 
Es 6, 12; 2 Es 1, 9; Ps 73, 
7; Jr 7, 10, 12. — cf. cp. 29, 
42, 43. t _ 

/Dt 7. 13. — cf. Dt 12, s. 

/Dt 27, S; Js 8, 31. 

w cf. 3 Rg s, 17; 1 Par 22, 2; 

ncp. 28, 42. [1MC4, 47- 

a cp. 24, 3; Dt 4, 14; 6, 1. 
b Dt 15, 12; Jr 34, 14. — v. Lv 
c cf. Lv 25, 44-46. [25,39-41. 
d Ecli 7, 23. 
e Dt 15, .16, 17. 
/ cp. 22, 8, 9, 28. — cf. Ps 81, 
6; To 10, 34, 35, 1 Cor 8, 5. 
g cf. Ps 39, 7- 
h 2 Es 5, 5. 
i vr. 2, 3. 



; cp. 20, 13; Gn 9, 6; Lv 24, 
17; Nm 35, 30, 31. — cf. Mt 
26, 52. 

/ Dt 19,4,5. — v.Nm 35, 22-25. 

m cf. 1 Rg 24, 5; 11, 19. 

«Nm 35, 11; Dt 4, 41-43; 19, 
2. — v. Js 20, 2-9. 

14] * Cone. Tr. s. 14 cp. 7 de R. 
Rg 2, 28-34; 4 Rg 11,15. 
.m 1, 9. 

q Dt 24, 7. 

r cf. Gn 37, 28. 



a Deo postulasset Moysen interpretem praecipiendorum (18-21), per hunc 
aedpit leges de Deo adorando et de altari faciendo (22-26), de servis et 
ancillis (21, 1-11), de damno immediate (12-27) v 'el mediate per sonae (28-36) 



v. 3 
p 1 Tr 



s cp. 22, 4. 

77] * cf. Catech. R. Ill 5, 20. 

t (all) Mt 15, 4; Mr 7, 10. — 

Lv 20, 9; Dt 27, 16. — cf. 

Pro 20, 20; 30, 11. 



u cf. Lv 25, 45, 46. 



v Dt 22, 18, 19. 
x cf. Dt 32, 31; Jb 31, 11. 
y Dt 19, 21. 

z (all) Mt 5, 38. — Lv 24, 20; 
Dt 19. 21. 



a Gn 9, 5. — cf. 3, 14. 



eius, non servum, non ancillam, non bovem, non asinum nee omnia 
quae illius sunt. 

18 Cunctus autem populus ^videbat voces et lampades et sonitum 
bucinae montemque fumantem; et perterriti ac pavore concussi, 
steterunt procul 19 dicentes Moysi : a Loquere tu nobis, et audiemus : 
non loquatur nobis Dominus, ne forte moriamur. 20 Et ait Moyses ad 
populum: b Nolite timere; ut enim c probaret vos venit Deus, et ut 
^terror illius esset in vobis et non peccaretis. 21 Stetitque populus de 
longe. 

e Moyses autem accessit ad caliginem in qua erat Deus. 

22 Dixit praeterea Dominus ad Moysen : Haec dices filiis Israel : 
Vos vidistis quod /de caelo locutus sim vobis. 23 ^Non facietis deos 
argenteos nee deos aureos facietis vobis. 24 /l Altare de terra facietis 
mini, et offeretis super eo holocausta et pacifica vestra, oves vestras 
et boves; *in omni loco in quo memoria fuerit nominis mei, veniam 
ad te et ^'benedicam tibi. 25 Quod l si altare lapideum feceris mihi, m non 
aedificabis illud de sectis lapidibus; si enim levaveris cultrum super 
eo, polluetur. 26 Non ascendes per gradus ad altare meum, n ne reve- 
letur turpitudo tua. 

O 1 Haec sunt °iudicia quae propones eis : 2 Si ft emeris servum c he- 
L Y braeum, sex annis serviet tibi ; in septimo d egredietur liber gra- 
tis. 3 Cum quali veste intraverit, cum tali exeat; si habens uxorem, et 
uxor egredietur simul. 4 Sin autem dominus dederit illi uxorem, et 
pepererit filios et filias, mulier et liberi eius erunt domini sui; ipse 
vero exibit cum vestitu suo. 5 e Quod si dixerit servus: Diligo domi- 
num meum et uxorem ac liberos, non egrediar liber, 6 offeret eum 
dominus Aiiis, et applicabitur ad ostium et postes, ^perforabitque 
aurem eius subula, et erit ei servus in saeculum. 

7 Si quis ,l vendiderit filiam suam in famulam, non egredietur sicut 
^ncillae exire consueverunt. 8 Si displicuerit oculis domini sui, cui 
tra'dita fuerat, dimittet earn; populo autem alieno vendendi non ha- 
bebit potestatem, si spreverit earn. 9 Sin autem filio suo despondent 
earn, iuxta morem filiarum faciet illi. 10 Quod si alteram ei acceperit 
providebit puellae nuptias et vestimenta, et pretium pudicitiae non 
negabit. J1 Si tria ista non fecerit, egredietur gratis absque pecunia. 

12 ^Qui percusserit hominem volens occidere morte moriatur. 13 z Qui 
autem non est insidiatus, sed Deus m illum tradidit in manus eius, 
n constituam tibi locum in quern fugere debeat. 

14 Si quis per industriam occiderit proximum suum et per insidias, 
°ab altari meo evelles eum ut moriatur. 

15 pQ u i percusserit patrem suum aut matrem morte moriatur. 

16 sQui furatus fuerit hominem et r vendiderit eum s convictus noxae 
morte moriatur. 

17 *Qui maledixerit patri suo vel matri morte moriatur. 

18 Si rixati fuerint viri, et percusserit alter proximum suum lapide 
vel pugno, et ille mortuus non fuerit, sed iacuerit in lectulo, 19 si 
surrexerit et ambulaverit foris super baculum suum, innocens erit qui 
percusserit, ita tamen ut operas eius et impensas in medicos restituat. 

20 Qui percusserit servum suum vel ancillam virga, et mortui fue- 
rint in manibus eius, criminis reus erit. 21 Sin autem uno die vel duo- 
bus supervixerit, non subiacebit poenae, M quia pecunia illius est. 

22 Si rixati fuerint viri, et percusserit quis mulierem praegnantem, 
et abortivum quidem fecerit, sed ipsa vixerit, subiacebit damno 
^quantum maritus mulieris expetierit et ^arbitri iudicaverint. 

23 Sin autem mors eius fuerit subsecuta, reddet 2/animam pro anima, 
24 *oculum pro oculo, dentem pro dente, manum pro manu, pedem 
pro pede, 25 adustionem pro adustione, vulnus pro vulnere, livorem 
pro livore. 

26 Si percusserit quispiam oculum servi sui aut ancillae et luscos 
eos fecerit, dimittet eos liberos pro oculo quem eruit. 27 Dentem quo- 
que si excusserit servo vel ancillae suae, similiter dimittet eos liberos. 

28 °Si bos cornu percusserit virum aut mulierem et mortui fuerint, 
lapidibus obruetur, et non comedentur carnes eius, dominus quoque 
bovis innocens erit. 29 Quod si bos cornupeta fuerit ab heri et nu- 



60 



aut bonis proximi illato, utputa furando, agros vastando (22, 1-6), custo- 
dlam depositae vel commodatae rei negligendo (7-15), corrumpendo 
virginem etc. (16-20), advenam et vlduam cor.iristando (21-27), de iu- 



LIBER EXODUS 
21,30 — 22,27 



diustertius, et contestati sunt dominum eius nee recluserit eum, oc- 
cideritque virum aut mulierem, et bos lapidibus obruetur et dominum 
eius Occident. 30 Quod si ft pretium fuerit ei impositum, dabit pro 
anima sua quidquid fuerit postulatus. 31 Filium quoque et filiam, si 
cornu percusserit, simili sententiae subiacebit. 32 Si servum ancillam- 
que invaserit, ( triginta siclos argenti domino dabit, d bos vero lapidi- 
bus opprimetur. 

33 Si quis aperuerit cisternam et foderit et non operuerit earn, 
cecideritque bos aut asinus in earn, 34 reddet dominus cisternae pre- 
tium iumentorum; quod autem mortuum est ipsius erit. 

35 Si bos alienus bovem alterius vulneraverit et ille mortuus fuerit, 
vendent bovem vivum et divident pretium, cadaver autem mortui 
inter se dispertient. 36 Sin autem sciebat quod bos cornupeta esset 
ab heri et nudiustertius, et non custodivit eum dominus suus, reddet 
bovem pro bove et cadaver integrum accipiet. 

J *) Si quis furatus fuerit bovem aut ovem, et occiderit vel vendi- 
L L derit, quinque boves pro uno bove restituet a et quattuor oves 
pro una ove. 

2b Si effringens fur domum, sive suffodiens fuerit inventus, et accepto 
vulnere mortuus fuerit, c percussor non erit reus sanguinis. 3 Quod 
si orto sole hoc fecerit, d homicidium perpetravit et ipse morietur. 
Si non habuerit quod pro furto reddat, ipse e venundabitur. 4 Si /in- 
ventum fuerit apud eum quod furatus est vivens sive bos, sive asinus 
sive ovis, ^duplum restituet. 

5 Si laeserit quispiam agrum vel vineam, et dimiserit iumentum 
suum ut depascatur aliena, quidquid optimum habuerit in agro suo 
vel in vinea pro damni aestimatione restituet. 6 Si egressus ignis in- 
venerit spinas, et comprehenderit acervos frugum sive stantes segetes 
in agris, reddet damnum qui ignem succenderit. 

7 Si quis commendaverit amico pecuniam aut vas in custodiam, et 
ab eo, qui susceperat, furto ablata fuerint, si invenitur fur, duplum 
reddet; 8 si latet fur, dominus domus applicabitur ad ' l deos, et iurabit 
quod non extenderit manum in rem proximi sui 9 ad perpetrandam 
fraudem tam in bove quam in asino et ove ac vestimento et quidquid 
damnum inferre potest; ad Meos utriusque causa perveniet et, si 
illi iudicaverint, duplum restituet proximo suo. 

10 Si quis commendaverit proximo suo asinum, bovem, ovem et 
omne iumentum ad custodiam, et mortuum fuerit aut debilitatum vel 
captum ab hostibus, nullusque hoc viderit ; H^iusiurandum erit in me- 
dio, quod non extenderit manum ad rem proximi sui, suscipietque do- 
minus iuramentum, et ille reddere non cogetur. * 2 iQuod si furto 
ablatum fuerit, restituet damnum domino ; 13 si comestum a bestia, 
deferat ad eum quod occisum est et non restituet. 

14 Qui a proximo suo quidquam horum mutuo postulaverit, et de- 
bilitatum aut mortuum fuerit, domino non praesente, reddere compel- 
letur. 15 Quod si impraesentiarum dominus fuerit, non restituet, ma- 
xime si conductum venerat pro mercede operis sui. 

16 *Si seduxerit quis virginem necdum desponsatam dormieritque 
cum ea, m dotabit earn et habebit earn uxorem. 17 Si pater virginis 
dare noluerit, reddet pecuniam iuxta modum dotis quam virgines 
accipere consueverunt. 

18 nMaleficos non patieris vivere. 

19 °Qui coierit cum iumento morte moriatur. 

20 PQui immolat diis occidetur, praeterquam Domino soli. 

24 <?Advenam non contristabis neque adfliges eum ; advenae enim et 
ipsi fuistis in terra Aegypti. 

22 r Viduae et pupillo non nocebitis. 23 Si laeseritis eos, *vocifera- 
buntur ad me, et *ego audiam clamorem eorum, 24 et indignabitur 
furor meus, percutiamque vos gladio, et M erunt uxores vestrae viduae 
et filii vestri pupilli. 

25 u Si pecuniam mutuam dederis populo meo pauperi qui habitat 
tecum, non urgebis eum quasi exactor nee usuris opprimes. 26 ^Si 
pignus a proximo tuo acceperis vestimentum, ante solis occasum 
reddes ei, 27 ipsum enim est solum, quo operitur, indumentum carnis 



b cp. 30, 12; Nm 35, 31, 32. 



c cf . Zc 11, 12, 13; Mt 26, 15. 
d vr. 28. 



a 2 Rg 12, 6. — cf. Pro 6, 31 

Lc 19, 8. 
b Mt 24, 43. 

c Nm 35, 27. — cf. Jr 2, 34. 
d cp. 21, 12. 
eci. cp. 21, 2. 
/ cp. 21, 16. 
g cf. vr. 1, 7. 



h vr. 28. — v. cp. 21, 6. 



*Heb 6, 16. 
j Gn 31, 39. 



7(5] * Cone. Tr. s. 25 cp. 6 de R. 

I Dt 22, 28, 29. 

m Gn 34, 12; 1 Rg 18, 25. 

n Lv 19, 26, 31; 20, 6, 27; Dt 
18, io, 11; 1 Rg 28, 3, 9. 

Lv 18, 23; Dt 27, 21. 

pLv 19, 4; 20, 5. — cf. Nm 
2$, 2, 7, 8; Js 23, 16; 1 Mc 
2, 23, 24. — v. Dt 13, 1-15; 

17, 2-5. 

q cp. 23, 9; Lv 19, 33; Dt 10, 

18, 19; 24, 17, 18; 27, 19; 
Tr 7, 6; Zc 7, 10; Ml 3, 5. 

f Dt 24, 17; 27, 19; Ps 93, 6; 

Is 1, 17, 23; 10, 2; Jr s, 28; 

Ez 22, 7; Zc 7, 10; Jc 1, 27. 
s Jb 34, 28; Ecli 4, 6; 35. 16. 

19; Lc 18, 7. 
*Ps 17, 7; 144,19. — cf. Jc 5, 
u Ps 108, 9; Lm 5, 3. [4. 

25. 26] * Catech. R. Ill 8, 13. 
vLv 25, 35-37; Dt 23, 19, 20; 

2 Es 5, 7; Ps 14, 5; Pro 28, 

8; Ez 18, 8, 17; 22, 12. 
x Dt 24, 10-13, 17; Jb 22, 6; 

24,3,9; Pro 20,16; Ez 18,7, 

16; Am 2,8.- cf. Pro 22, 27. 



61 



LIBER EXODUS 
22,28 — 23,31 



y vr. 32. 

z cp. 34, 6; 2 Par 30, 9; 2 Es 

9, 17; Ps 85, is; 102, 8 etc. 
28] * Catech. R. I 2,9; II 7, 2. 
a vr. 8, 9. — v. cp. 21, 6. 
b (all) Ac 23, 5. — cf. 2 Rg 

19, 21; Ec 10, 20; Ju 8. 
2^] * cf. Cone. Tr. s. 25 cP. 12 
c cp. 23, 19; Pro 3, 9- [de i?. 
dcp.13,2, 12; 34.19; Ez44,30- 
eDtis. 19. /Lv22,27. 

? cp. 19, 6; Lv 11, 44, 45- 
A Lv 7, 24; 17. IS; 22, 8; Ez 
* cf. Mt 7. 6. [4, 14; 44, 3i. 
/] * Cone. Tr. s. 13 cp. 5 de K. 
a cf. Lv 19, zi ; Ps 14, 3; i°°> 

5; Pro 10, 18; Eph 4, 25. 
b cp. 20, 16; Dt 19, 16-18; Ps 

34,11. — cf. 3 Rg 21,10, 13 

Mt 26, 59-61; Ac 6, 11, 13. 
c cf. cp. 32, 1, 2; Gn 7, 1; Jb 

31, 34; Mt 27, 24-26 etc. 
dLv 19, 15. — cf. Dt 1, 17. 
e cf. Dt 22, 1; Pro 25, 21; Mt 

5, 44; Lc 6, 27; Rm 12, 20; 

1 Th 5, 15. 
} Dt 27,19; Ec 5, 7; Is 10, 1,2; 
J?vm. [Jr 5, 28, 29; Ml 3, 5- 
h (all) Dn 13, 53- — Dt 27, 25. 
*'cp. 34, 7- L— cf. Pro 1 7. 26. 

/ Dt 16, 19; 27, 25. — cf. 1 Rg 

8,3; 2 Par 19,7; Ps25,io; Pro 

17, 23; Ecli 20, 31; Is 1,23; 
Z cf.cp.22,21. [5,23;33,iS. 
m Gn 46, 5. 

n Lv 25, 4; Dt 15, 1-11. 
cp. 20, 8, 9. 
P Dt 4, 9; Js 22, 5. „ 
<7 Js 23, 7; Os 2, 17; Zc 13, 2. 
' Lv 23; 
[Dti6. 



<7 Js 23, . . 

14-19] cp. 34, 18-26; Lv 23; 



r v. cp. 12, 15. 



5 cp. 13, 3, 4- 

t Ecli 35, 6. — cf. 1 Rg 9, 7, 

8; 2 Rg 24, 24. 
u v. vr. 14. 
dcd. 12, 8; Lv 2, 11. 

X CI. CP. 12, 10. 

yep. 22, 29; 34, 26; Lv 2,12; 

Nm 18, 12, 13; Dt 26, 2-10; 

2 Es 10, 35; Ecli 7, 34; Ez 
z Dt 14,21. [44,30. 

20-23] L., 1 L. et Cpp. in js. 

ss. Ang. c; R. in D. 4 Qdg. 
a eg. 14,19; 33,2; Js 5,13,14; 

Tb 5, 21; Ps 33,8; 90, 11; Is 

63, 9, 10. — cf. Dt 7, 11-13. 
21, 22] v. Dt 4, 1. 
b Ps 77, 40, 56. 
ccf. cp. 32, 34; 34, 7: Nm 14, 

35; Js 24, 19. 
d Gn 12, 3; Dt 7, 11; 30, 7; Jr 
e cf . 2 Mc 10, 26. [30, 20. 

/cp. 33, 2; Dt 7, 22; Js 24,11. 
£cp. 13, 5; Js 24, 8, 11. 
ft cp. 20,5. 

iLv 18, 3; Dt 12, 30, 31. 
;cp. 34, 13; Nm 33, 52; Dt 7, 

25; 12, 3- 
k Dt 6, 13; 10, 12, 20; 11, 13, 

14; 13, 4; Js 22, 5; Mt 4, 
/Dt 7, 13; 28, 5, 8. [10. 

m cp. 15, 26; Dt 7, 15. 
n Dt 7, 14. 
cf. Jb 5, 26; 42, 16; Ps 54, 

23; 89, 10. 
p Dt 2, 25; Js 2, 9, 11. — cf. 
tfDt7, 23. [Gn35, 5. 

r Dt 7, 20; Js 24, 12. — v. Sap. 
s Dt 7, 22. [12, 3-11. 

t Gn 15, 18; Nm 34, 3; Dt 11, 

24; Js 1, 4. — cf. 3 Rg 4, 

21, 24; Ps 71, 8. 
« Js 21, 42; Jd 1, 4; 11, 21. 



dicibus non detrahendo, de decimis et primitiis solvendis (28-31). Quibus et 
aliis odditis praeceptis, de anno sabbatico,defalsisdiisetdefestis (23, 1-19), 
quasi legis servandae testis et vindex angelus domini promittitur (20-23). 



eius nee habet aliud in quo dormiat; si ^clamaverit ad me, exaudiam 
eum, quia 2 misericors sum. 

28 «Diis non detrahes, et b principi populi tui non maledices. 29 De- 
cimas tuas et c primitias tuas non tardabis reddere. d Primogenitum 
nliorum tuorum dabis mihi. 30 e De bobus quoque et ovibus similiter 
facies : /septem diebus sit rum matre sua, die octava reddes ilium mihi. 

31 0Viri sancti eritis mini; ;t carnem, quae a bestiis fuerit praegu- 
stata non comedetis, l sed proicietis canibus. 

^ 3 Non a suscipies vocem mendacii, nee iunges manum tuam ut 
Ltd pro impio dicas b falsum testimonium. 

2 c Non sequeris turbam ad faciendum malum ; nee in iudicio plu- 
rimorum adquiesces sententiae ut a vero devies. 

3 ^Pauperis quoque non misereberis in iudicio. 

4 e Si occurreris bovi inimici tui aut asino erranti, reduc ad eum. 
5 Si videris asinum odientis te iacere sub onere, non pertransibis sed 
sublevabis cum eo. 6 ^Non declinabis in iudicium pauperis. 

7 ^Mendacium fugies. 

''Insontem et iustum non occides, quia *aversor impium. 8 ^Nec 
accipies munera, quae etiam excaecant prudentes et subvertunt verba 
iustorum. 

9 'Peregrino molestus non eris ; scitis enim advenarum animas, quia 
et ipsi m peregrini fuistis in terra Aegypti. 

10 n Sex annis seminabis terram tuam et congregabis f ruges eius ; 
11 anno autem septimo dimittes earn et requiescere facies, ut comedant 
pauperes populi tui; et quidquid reliquum fuerit edant bestiae agri. 
Ita facies in vinea et in oliveto tuo. 

12 °Sex diebus operaberis, septimo die cessabis, ut requiescat bos 
et asinus tuus, et refrigeretur filius ancillae tuae et advena. 

1 3 Omnia quae dixi vobis Pcustodite. Et «per nomen externorum 
deorum non iurabitis, neque audietur ex ore vestro. 

14 Tribus vicibus per singulos annos mihi festa celebrabitis. r Sollem- 
nitatem azymorum custodies. 15 Septem diebus comedes azyma s sicut 
praecepi tibi tempore mensis novorum, quando egressus es de 
Aegypto. *Non apparebis in conspectu meo vacuus. 16 Et sollemni- 
tatem messis primitivorum operis tui, quaecumque seminaveris in 
agro; sollemnitatem quoque in exitu anni, quando congregaveris 
omnes fruges tuas de agro. 17 M Ter in anno apparebit omne mascu- 
linum tuum coram Domino Deo tuo. 

18 v Non immolabis super fermento sanguinem victimae meae ; T nec 
remanebit adeps sollemnitatis meae usque mane. 

19 2/Primitias frugum terrae tuae deferes in domum Domini Dei tui. 
^Non coques haedum in lacte matris suae. 

2 a Ecce ego mittam angelum meum, qui praecedat te et custodiat 
in via et introducat in locum quem paravi. 2 * Observa eum et audi 
vocem eius, nee b contemnendum putes, c quia non dimittet cum pec- 
caveris et est nomen meum in illo. 22 d Quod si audieris vocem eius, 
et feceris omnia quae loquor, e inimicus ero inimicis tuis et adfligam 
adfligentes te. 23 /Praecedetque te angelus meus, et ^introducet te ad 
Amorrhaeum et Hethaeum et Pherezaeum Chananaeumque et He- 
vaeum et Iebusaeum, quos ego conteram. 

24 ,4 Non adorabis deos eorum nee coles eos. *Non facies opera 
eorum, hed destrues eos et confringes statuas eorum. 25 fc Servietisque 
Domino Deo vestro, ut *benedicam panibus tuis et aquis et m auferam 
infirmitatem de medio tui. 26 n Non erit infecunda nee sterilis in terra 
tua. Numerum dierum tuorum implebo. 

2 OTerrorem meum mittam in praecursum tuum, et «occidam omnem 
populum ad quem ingredieris, cunctorumque inimicorum tuorum co- 
ram te terga vertam 28 emittens r crabrones prius, qui fugabunt He- 
vaeum et Chananaeum et Hethaeum, antequam introeas. 29s Non eiciam 
eos a facie tua anno uno, ne terra in solitudinem redigatur et crescant 
contra te bestiae. 30 Paulatim expellam eos de conspectu tuo, donee 
augearis et possideas terram. 31 *Ponam autem terminos tuos a mari 
Rubro usque ad mare Palaestinorum et a deserto usque ad fluvium; 
"tradam in manibus vestris habitatores terrae et eiciam eos de con- 



62 



Post haec Moyses iterum ascendens in montem et ad Deum accedens 
(24, 1-18) per quadraginta dies eruditur de materia (25, 1-9) et de 
forma totius sacrae supellectilis, nempe arcae foederis cum propitiatorio 



LIBER EXODUS 
23,32 —25, 20 



spectu vestro. 32 c Non inibis cum eis foedus nee cum diis eorum. 
33 Non habitent in terra tua, ne forte peccare te faciant in me, si 
servieris diis eorum, ^quod tibi certe erit in scandalum. 
^ A Moysi quoque dixit : Ascende ad Dominum tu et Aaron, a Na- 
L Tc dab et Abiu et ^septuaginta senes ex Israel, et adorabitis procul. 
2 c Solusque Moyses ascendet ad Dominum, et illi non appropinqua- 
bunt, nee populus ascendet cum eo. 

3 Venit ergo Moyses et narravit plebi omnia verba Domini %tque 
iudicia ; responditque omnis populus una voce : e Omnia verba Domini, 
quae locutus est, faciemus. 

4 /Scripsit autem Moyses universos sermones Domini ; et mane con- 
surgens aedificavit altare ad radices montis et duodecim stitulos per 
duodecim tribus Israel; 5 misitque iuvenes de filiis Israel, et /l obtu- 
lerunt holocausta iimmolaveruntque victimas pacificas Domino vitulos. 
6 -?Tulit itaque Moyses dimidiam partem sanguinis et misit in crateras ; 
partem autem residuam fudit super altare. 7 Adsumensque volumen 
foederis legit, audiente populo, qui dixerunt : Omnia quae locutus est 
Dominus faciemus et erimus oboedientes. 8 Ille vero sumptum san- 
guinem respersit in populum et ait: fc Hic est sanguis foederis, quod 
pepigit Dominus vobiscum super cunctis sermonibus his. 

9 Ascenderuntque Moyses et Aaron, Nadab et Abiu et *septuaginta 
de senioribus Israel; 10 et ™viderunt Deum Israel, et sub pedibus eius 
quasi opus lapidis n sapphirini et quasi caelum, cum serenum est. 
n °Nec super eos, qui procul recesserant de filiis Israel, misit manum 
suam ; videruntque Deum et Pcomederunt ac biberunt. 

12 Dixit autem Dominus ad Moysen : «Ascende ad me in montem, 
et esto ibi; daboque tibi r tabulas lapideas et legem ac mandata quae 
scripsi, ut doceas eos. i 3 Surrexerunt Moyses et s Iosue minister eius; 
ascendensque Moyses in ^montem Dei i4 senioribus ait : Exspectate 
hie donee revertamur ad vos. Habetis Aaron et w Hur vobiscum; si 
quid natum fuerit quaestionis, referetis ad eos. 1 5 Cumque ascendisset 
Moyses, v operuit nubes montem, 16 et habitavit -^gloria Domini super 
Sinai tegens ilium nube sex diebus. 

Septimo autem die vocavit eum de medio caliginis. 1 7 Erat autem 
species gloriae Domini quasi lignis ardens super verticem montis 
in conspectu nliorum Israel, l 8 Ingressusque Moyses ^medium nebu- 
lae ascendit in montem ; et °fuit ibi quadraginta diebus et quadraginta 
noctibus. 

*J C Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 2 Loquere filiis 
L O Israel, ut tollant mihi primitias : ab omni homine, qui offeret 
a ultroneus, accipietis eas. 

3 Haec sunt autem quae accipere debetis : aurum et argentum et 
aes, 4 ^hyacinthum et purpuram coccumque bis tinctum et c byssum, 
pilos caprarum 5 et d pelles arietum rubricatas pellesque ianthinas et 
ligna setim, 6 e oleum ad luminaria concinnanda, /aroma ta in un- 
guentum et fi'thymiamata boni odoris, 7 Mapides onychinos et gemmas 
ad ornandum ephod ac ^rationale. 8 Facientque mihi isanctuarium, et 
'habitabo in medio eorum. 9m Iuxta omnem similitudinem "taber- 
naculi, quod ostendam tibi, et omnium vasorum in cultum eius, sicque 
facietis illud. 

10 °Arcam de lignis setim compingite, cuius longitudo habeat duos 
et semis cubitos, latitudo cubitum et dimidium, altitudo cubitum 
similiter ac semissem. n Et deaurabis earn auro mundissimo intus et 
foris ; faciesque supra Pcoronam auream per circuitum 12 et quattuor 
circulos aureos, quos pones per quattuor arcae angulos: duo circuli 
sint in latere uno et duo in altero. 13 Facies quoque vectes de lignis 
setim, et operies eos auro ; I 4 inducesque per circulos, qui sunt in 
arcae lateribus, ut portetur in eis ; 1 5 «qui semper erunt in circulis 
nee unquam extrahentur ab eis. 16 r Ponesque in area *testificationem 
quam dabo tibi. 1 7 Facies et propitiatorium de auro mundissimo, duos 
cubitos et dimidium tenebit longitudo eius, et cubitum ac semissem 
latitudo. 18 Duos quoque cherubim aureos et *productiles facies ex 
utraque parte oraculi. 1 9 Cherub unus sit in latere uno et alter in al- 
tero. 2° M Utrumque latus propitiatorii tegant expandentes alas et ope- 



v cp. 34. 12, is; Dt 7 2 

2, 2. — cf. Js 9, 18. 



Jd 



x cp. 34, 12; Dt 7, 16; 12, 30; 

Js 23, 13; Jd 2, 3; Ps 105, 

36; Sap 14, 11. 
b Nm 11, 16. 
c vr. 13, is, 18. 

d cp. 21, 1. 

e cp. 19, 8; Dt 5, 27. 

4b] Ant. in fs. ded. Eccl. 
(4,5) Ant. in cons. Eccl. — Of. 

in D. 18 p. Pnt. 
f cjb. 34, 27; Dt 31, 9 

Gn 2 
3 



g un 28, i»; 31, 45- — cf. 3 
It cp. 3, 12. 
* Heb 9, 18. 



!Rg 18,31. 



; (all) Heb 9, 19, 20. 

5] R. in fs. pretss. Sang, 
k Mt 26, 28 etc. — cf. Heb 13, 
20; 1 Pt 1, 2. 

I vr. 1. 

m Gn 32, 30; Jd 13, 22; Is 6, 
1, 5- — cf. cp. 33, 20, 23; Jo 
1, 18; i Tm 6, 16; 1 Jo 4. 

n Ez 1, 26; 10, 1. [12, 20. 

cf. cp. 33. 20-23. 

p cp. 18, 12; Gn 31, 54. 

q vr. 2, is, 18. 

r cp. 31, 18; 32, 15, 16; Dt 5. 
22. 

s cp. 33, 11. — cf. cp. 17, 9, 

/ v. cp. 3, 1. [10. 

u cp. 17, 10, 12; 31, 2. 

v cp. 19, 9, 16. — cf. Mt 17, 5. 
a; cp. 16, 10; Lv 9, 23; Nm 14, 

10; 16, 43- 
y cp. 3, 2; 19, 18; Dt 4, 24, 

36; 9, 3; Heb 12, 18, 29. 
18] cf. cp. 34, 28. 
z Ecli 45, 5. 
a cp. 34, 28; Dt 9, 9, 18, 25; 

10, 10. — cf. Mt 4, 2. 

1-7] cp. 35, 4-9- . 

a cp. 35. 21, 29; 36, 2; Jd s, 
2; 1 Par 29, 3, s; 9, 14; 1 
Es 1, 6; 2, 68; 3. 5; 7, 16; 
2 Es 11, 2. — cf. 1 Mc 2, 
42; 2 Cor 8, 12; 9, 7. 

b cp .26, 1, 31, 36. 

c Gn 41, 42. 

d cp. 26, 14. 

e cp. 27, 20. 

/cp. 30, 23. 

g cp. 30, 7, 34; 3i, 11. 

h Gn 2, 12. 

i cp. 28, 4, 15. 

jcp. 36, 1-4. 

/cp. 29, 45; 3 Rg 6, 13; 2 Cor 

m vr. 40. 6, 16; Ap 21, 3. 

10-22I cp. 37, 1-9. 

10, 11] R. in fs. ss. spin. Cor. 

Dt 10, 3; Heb 9, 4. 

p vr. 24, 25; cp. 30, 3, 4. 



Q 3 Rg 8, 8. 

16] v. vr. 10, 11. 

rcf. Dt 31, 26: 3 Rg 8, 9. 

s cp. 40, 18: Heb 9, 5. 

18] * Catecft. R. Ill 2, 17. 

tvr. 31; cp. 37, 17, 22; Nm 8, 

4; 10, 2; Jr 10, 5. 
«3 Rg 8, 7; 1 Par 28, 18; Heb 

9, 5. — cf. Heb 4, 16. 



63 



LIBER EXODUS 
25,21 — 26,20 



v cp. 26, 34; 40, 18. 

* vr. 16. 

yep. 29, 42, 43; 30, 6, 36; Lv 

16, 2; Nm 17, 4. 
zNm 7, 89; 1 Rg 4, 4; 2 Rg 

6, 2; 4 Rg 19, is; Ps 79, 2; 

Is 37, 16. 
23-28] cp. 37, 10-16. 
acf. 3 Rg 7, 48; 2 Par 4, 8; 

Heb 9, 2. 
6 cf. vr. 11. 



c cp. 26, 29; 30, 4; 36, 34; 37, 

14, 27; 38, 5. 
d cp. 37, 16; Nm 4, 7. 

eLv 24, s, 6. 

31-39] cp- 37, 17-24. 

/cf. 3 Rg 7, 49; Zc 4, 2; Heb 

9, 2; Ap 1, 12. 
gv. cp. 31,8; 39, 36; Lv 24,4. 



A Lv 24, 2-4; 2 Par 13, n 
i Nm 8, 2. 

; (all) Heb 8, 5; Ac 7, 44. - 
;o; 27, 8; Nm 
>ar 28, 11, 19. 



vr. 9; cp. 26, 30; 27, 8; Nm 
8; 4. — cf. 1 Pai 



acp. 25, 9. 

b vr. 31, 36; cp. 28, 6, 15; 36, 
8, 35; 39, 3, 8. 



c cf. cp. 36, 14. 



13-7] cp. 36, 8-38. 
dep 25, 5. 



et cherubin (10-22), mensae panum propositionis (23-30), candelabrl 
cum lucernis et emunctoriis (31-40), tabernaculi cum tabulis, vectibus 
(26, 1-30), et velamine ad separandum sanctissimum asancto, etc. (31-37), 



rientes oraculum, respiciantque se mutuo versis vultibus in propitiato- 
rium, v quo operienda est area, 21 ^in qua pones testimonium quod 
dabo tibi. 22 vln&o, praecipiam et loquar ad te supra propitiatorium ac 
z de medio duorum cherubim, qui erunt super arcam testimonii, cuncta 
quae mandabo per te filiis Israel. 

23 aF ac i es e t mensam de lignis setim habentem duos cubitos lon- 
gitudinis et in latitudine cubitum et in altitudine cubitum ac semissem. 
24 Et inaurabis earn auro purissimo ; faciesque illi ^labium aureum 
per circuitum, 25 et ipsi labio coronam interrasilem altam quattuor di- 
gitis ; et super illam alteram coronam aureolam. 26 Quattuor quoque 
circulos aureos praeparabis, et pones eos in quattuor angulis eiusdem 
mensae per singulos pedes. 27 Subter coronam erunt circuli aurei, ut 
mittantur c vectes per eos et possit mensa portari. 28 Ipsos quoque 
vectes facies de lignis setim, et circumdabis auro ad subvehendam 
mensam. 29 Parabis et d acetabula ac phialas, thuribula et cyathos, in 
quibus offerenda sunt libamina, ex auro purissimo. 30 Et pones super 
mensam e panes propositionis in conspectu meo semper. 

31 ^Facies et candelabrum ductile de fi'auro mundissimo, hastile eius 
et calamos, scyphos et sphaerulas ac lilia ex ipso procedentia. 32 Sex 
calami egredientur de lateribus, tres ex uno latere et tres ex altero. 
33 Tres scyphi quasi in nucis modum per calamos singulos sphaeru- 
laque simul et lilium; et tres similiter scyphi instar nucis in calamo 
altero sphaerulaque simul et lilium; hoc erit opus sex calamorum, 
qui producendi sunt de hastili. 34 In ipso autem candelabro erunt 
quattuor scyphi in nucis modum sphaerulaeque per singulos et lilia. 
35 Sphaerulae sub duobus calamis per tria loca, qui simul sex hunt, 
procedentes de hastili uno. 36 Et sphaerulae igitur et calami ex ipso 
erunt, universa ductilia de auro purissimo. 37 Facies et lucernas septem, 
et pones eas super candelabrum, ut Muceant *ex adverse 38 Emun- 
ctoria quoque et ubi, quae emuncta sunt, exstinguantur riant de auro 
purissimo. 39 Omne pondus candelabri cum universis vasis suis habebit 
talentum auri purissimi. 40 -tfnspice et fac secundum exemplar, quod 
tibi in monte monstratum est. 

^ /I a Tabernaculum vero ita facies : decern cortinas de ^bysso retorta 
L U et hyacintho ac purpura coccoque bis tincto variatas opere plu- 
mario facies. 2 Longitudo cortinae unius habebit viginti octo cubitos, 
Iatitudo quattuor cubitorum erit. Unius mensurae fient universa ten- 
toria. 3 Quinque cortinae sibi iungentur mutuo, et aliae quinque nexu 
simili cohaerebunt. 4 Ansulas hyacinthinas in lateribus ac summitatibus 
facies cortinarum, ut possint invicem copulari. SQuinquagenas ansulas 
cortina habebit in utraque parte ita insertas, ut ansa contra ansam 
veniat, et altera alteri possit aptari. 6 Facies et quinquaginta circulos 
aureos, quibus cortinarum vela iungenda sunt, ut unum tabernaculum 
fiat. 7 Facies et c saga cilicina undecim ad operiendum tectum taber- 
naculi. 8 Longitudo sagi unius habebit triginta cubitos et Iatitudo 
quattuor: aequa erit mensura sagorum omnium. 9E quibus quinque 
iunges seorsum, et sex sibi mutuo copulabis, ita ut sextum sagum 
in fronte tecti duplices. 10 Facies et quinquaginta ansas in ora sagi 
unius, ut coniungi cum altero queat; et quinquaginta ansas in ora 
sagi alterius, ut cum altero copuletur. 1J Facies et quinquaginta fibulas 
aeneas, quibus iungantur ansae, ut unum ex omnibus operimentum 
fiat. 12 Quod autem superfuerit in sagis, quae parantur tecto, id est 
unum sagum quod amplius est, ex medietate eius operies posteriora 
tabernaculi. 13 Et cubitus ex una parte pendebit et alter ex altera, qui 
plus est in sagorum longitadine, utrumque latus tabernaculi protegens. 
14 Facies et operimentum aliud tecto d de pellibus arietum rubricatis, 
et super hoc rursum aliud operimentum de ianthinis pellibus. 

15 Facies et tabulas stantes tabernaculi de lignis setim, 16 quae sin- 
gulae denos cubitos in longitudine habeant et in latitudine singulos ac 
semissem. 17 In lateribus tabulae duae incastraturae fient, quibus ta- 
bula alteri tabulae connectatur ; atque in hunc modum cunctae tabulae 
parabuntur. 18 Quarum viginti erunt in latere meridiano, quod vergit 
ad austrum, 19 quibus quadraginta bases argenteas fundes, ut binae 
bases singulis tabulis per duos angulos subiciantur. 20 In latere quoque 



— 64 — 



altaris holocaustorum (27, 1-8), et atrii tabernaculum ambuntis cum 
ipsius tentoriis etc. (9-19). Deinceps, post praeceptum de oleo cande- 
labri (20, 21), plura traduntur de vestibus Aaron et filiorum eius, 



secundo tabernaculi, quod vergit ad aquilonem, viginti tabulae erunt, 
21 quadraginta habentes bases argenteas; binae bases singulis tabulis 
supponentur. 22 Ad occidentalem vero plagam tabernaculi facies sex 
tabulas, 23 et rursum alias duas quae in angulis erigantur post tergum 
tabernaculi. 24 Eruntque coniunctae a deorsum usque sursum, et una 
omnes compago retinebit. Duabus quoque tabulis, quae in angulis 
ponendae sunt, similis iunctura servabitur. 25 Et erunt simul tabulae 
octo, bases earum argenteae sedecim, duabus basibus per unam 
tabulam supputatis. 26 Facies et vectes de lignis setim quinque ad 
continendas tabulas in uno latere tabernaculi ; 27 et quinque alios in 
altero, et eiusdem nuraeri ad occidentalem plagam; 28 qui mittentur 
per medias tabulas a summo usque ad summum. 2 9Ipsas quoque ta- 
bulas deaurabis et fundes in eis anulos aureos, °per quos vectes 
tabulata contineant, quos operies laminis aureis. 30 Et eriges taberna- 
culum /iuxta exemplar quod tibi in monte monstratum est. 

31 Facies et ^velum de hyacintho et purpura coccoque bis tincto et 
7l bysso retorta opere plumario et pulchra varietate contextum ; 32 quod 
appendes ante quattuor columnas de lignis setim, quae ipsae quidem 
deauratae erunt, et habebunt capita aurea, sed bases argenteas. 33 In- 
seretur autem velum per circulos, intra quod pones arcam testimonii 
iquo et sanctuarium et sanctuarii sanctuaria dividentur. 34 fc Pones et 
propitiatorium super arcam testimonii in sancto sanctorum 35 *men- 
samque extra velum et contra mensam w candelabrum in latere taber- 
naculi meridiano ; mensa enim stabit in parte aquilonis. 36 Facies et 
"tentorium in introitu tabernaculi de °hyacintho et purpura coccoque 
bis tincto et bysso retorta opere plumarii. 3 ? Et quinque columnas 
deaurabis lignorum setim, ante quas ducetur tentorium, quarum erunt 
capita aurea et bases aeneae. 

^ H Facies et a altare de lignis setim, quod habebit quinque cubitos 
L I in longitudine et totidem in latitudine, id est quadrum, et tres 
cubitos in altitudine. 2 ^Cornua autem per quattuor angulos ex ipso 
erunt; et c operies illud aere. 3 Faciesque in usus eius lebetes ad su- 
scipiendos cineres et forcipes atque d fuscinulas et ignium receptacula : 
omnia vasa ex aere fabricabis. 4 Craticulamque in modum retis 
aeneam, per cuius quattuor angulos erunt quattuor anuli aenei, 
5 quos pones subter arulam altaris; eritque craticula usque ad altaris 
medium. 6 Facies et vectes altaris de lignis setim duos, quos operies 
laminis aeneis; 7 et induces per circulos, eruntque ex utroque latere 
altaris ad portandum. 8 e Non solidum sed inane et cavum intrinsecus 
facies illud, ^sicut tibi in monte monstratum est. 

9 Facies et atrium tabernaculi, in cuius australi plaga contra meri- 
diem erunt tentoria de bysso retorta. Centum cubitos unum latus 
tenebit in longitudine, 10 et columnas viginti cum basibus totidem 
aeneis, quae capita cum caelaturis suis habebunt argentea. U Similiter 
et in latere aquilonis per longum erunt tentoria centum cubitorum, 
columnae viginti et bases aeneae eiusdem numeri et capita earum 
cum caelaturis suis argentea. 12 In latitudine vero atrii, quod respicit 
ad occidentem, erunt tentoria per quinquaginta cubitos et columnae 
decern basesque totidem; 1 3 in ea quoque atrii latitudine, quae respi- 
cit ad orientem, quinquaginta cubiti erunt. 14 In quibus quindecim 
cubitorum tentoria lateri uno deputabuntur columnaeque tres et bases 
totidem; 15 et in latere altero erunt tentoria cubitos obtinentia quin- 
decim, columnae tres et bases totidem. l^In introitu vero atrii net 0ten- 
torium cubitorum viginti ex hyacintho et purpura coccoque bis tincto 
et bysso retorta, opere plumarii; columnas habebit quattuor cum ba- 
sibus totidem. 17 Omnes columnae atrii per circuitum vestitae erunt 
argenteis laminis capitibus argenteis et basibus aeneis. 18 In longitu- 
dine occupabit atrium cubitos centum, in latitudine quinquaginta, 
altitudo quinque cubitorum erit; fietque de bysso retorta, et habebit 
bases aeneas. 19 Cuncta vasa tabernaculi in omnes usus et caeremo- 
nias, tam paxillos eius quam atrii, ex aere facies. 

20ftp raec ip e fiiiis i sr ael ut adferant tibi oleum de arboribus olivarum 
purissimum piloque contusum, ut ardeat lucerna semper 21 in *taber- 
naculo testimonii, fextra velum quod oppansum est testimonio. Et 



LIBER EXODUS 
26,21 — 27,21 



ev. cp. 25, 27. 
/v. cp. 25, 9, 40. 



£cp. 36, 35. — cf. Lv 16, 2; 

2 Par 3, 14; Mt 27, 51; Heb 

h vr. 1. [9, 3- 

i v. cp. 16, 34. 
; cf. Heb 9, 3. 

k cp. 25, 21; 40, 18. 
/ cp. 40, 20; Heb 9, 2. 
m cp. 40, 22. 

n cp. 27, 16; 36, 37. 
vr. 1, 31; cp. 25, 4. 



1-8] cp. 38, 1-7. 
a cf. Ez 43, 13. 

b cp. 29, 12; 30, 2. — cf. Lv 
4, 7, 30; 3 Kg 1, so; Ps 117, 
c cf. Nm 16, 38. [27. 

d 1 Rg 2, 13. 



e cf. cp. 20, 24. 

/v. cp. 25, 40; 26, 30. 

9-19] cp. 38, 9-20. 



jcp. 26, 36. 



h Lv 24, 1-4. 

icp. 25, 22; 29, 42; 30, 36. 

;v. cp. 26, 31. 



(S) 



— 65 — 



LIBER EXODUS 
28, 1-35 



scilicet de superumerali seu ephod (28, 1-14), de rationali cum duo- 
decim lapidibus pretiosis in quattuor ordines distribute (15-30), de 
tunica hyacinthina (31-35), de lamina aurea et thiara (36-39), deque 



/cp. 30, 8; 1 Rg 3, 3; 2 Par 

13, 11. 
«cp. 28, 43; 29, 9, 28; Lv 3, 

17 etc. 

a Nm 18, 7; Heb 5, 4. 

A 1 Par 23, 13. 

c cf. cp. 6, 23. 

d vr. 40; cp. 29, 29; 31, 30; 
39, 1, 2; Lv 8, 7, 30; Nm 
20, 26,28. — v. cp. 29, 5-9. 

ecp. 31, 3, 6; 35, 10, 25; 36, 

/vr. is. Li. 

gvr. 6. 

A vr. 31. 

i vr. 39. — cf. Lv 8, 7. • 

;'cp. 25, 3. 

6-12] cp. 39, 2-7. 

k cf. Ec'h 45, 12, 13. 

/vr. 27, 28; cp. 29, 5; Lv 8, 7. 



»» cf. Sap 18, 24. 

n vr. 29, 30. 

cf. Nm 16, 40; Js 4, 7; Zc 6, 
14. 



15-28] cp. 39, 8-21. 



pci. Ez 28, 13; Sap 18, 24; 
Ap 21, 19, 20. 



q vr. 8. 



r vr. 12, 30. 

5 v. vr. 12. 

*Lv 8, 8; Dt 33, 8 etc. — cf. 

1 Rg 23, 9; 30. 7, 8; Ecli 

45. 12. 



31-42] cp. 39, 22-31. 



« Ecli 45, 9-12. 

v cp. 30, 21; Lv 16, 2, 13. 



*collocabunt earn Aaron et filii eius, ut usque mane luceat coram 
Domino. '^-Perpetuus erit cultus per successiones eorum a filiis Israel. 
^ jL Applica quoque ad te a Aaron fratrem tuum cum filiis suis de 
L O medio filiorum Israel, ut & sacerdotio fungantur mihi : Aaron, 
c Nadab et Abiu, Eleazar et Ithamar. 

2d Faciesque vestem sanctam Aaron fratri tuo in gloriam et decorem. 
3 Et loqueris e cunctis sapientibus corde, quos replevi spiritu pru- 
dentiae, ut faciant vestes Aaron, in quibus sanctificatus ministret mihi. 

4 Haec autem erunt vestimenta quae facient : /rationale et ^super- 
umerale, /l tunicam et *lineam strictam, cidarim et balteum. Facient 
vestimenta sancta fratri tuo Aaron et filiis eius ut sacerdotio fungantur 
mihi. 5 Accipientque ^aurum et hyacinthum et purpuram coccumque 
bis tinctum et byssum. 

6 fc Facient autem superumerale de auro et hyacintho et purpura 
coccoque bis tincto et bysso retorta opere polymito. 7 Duas oras iunctas 
habebit in utroque latere summitatum, ut in unum redeant. 8 Ji psa 
quoque textura et cuncta operis varietas erit ex auro et hyacintho et 
purpura coccoque bis tincto et bysso retorta. 9 Sumesque duos lapides 
onychinos et sculpes in eis nomina filiorum Israel : 10 sex nomina in 
lapide uno et sex reliqua in altero, iuxta ordinem nativitatis eorum. 
11 w()pere sculptoris et caelatura gemmarii sculpes eos nominibus 
filiorum Israel inclusos auro atque circumdatos, 12 et pones in utroque 
latere superumeralis memoriale filiis Israel. "Portabitque Aaron no- 
mina eorum coram Domino super utrumque umerum °ob recorda- 
tionem, 13 Facies et uncinos ex auro 14 et duas catenulas ex auro 
purissimo sibi invicem cohaerentes, quas inseres uncinis. 

15 Rationale quoque iudicii facies opere polymito iuxta texturam 
superumeralis ex auro. hyacintho et purpura coccoque bis tincto et 
bysso retorta. 16 Quadrangulum erit et duplex ; mensuram palmi habe- 
bit tarn in longitudine quam in latitudine. 

17 PPonesque in eo quattuor ordines lapidum : in primo versu erit 
lapis sardius et topazius et smaragdus ; 18 in secundo carbunculus, 
sapphirus et iaspis ; 19 in tertio ligurius, achates et amethystus ; 20 in 
quarto chrysolithus, onychinus et beryllus. Inclusi auro erunt per 
ordines suos. 21 Habebuntque nomina filiorum Israel : duodecim no- 
minibus caelabuntur singuli lapides nominibus singulorum per duo- 
decim tribus. 22 Facies in rationali catenas sibi invicem cohaerentes 
ex auro purissimo 23 et duos anulos aureos, quos pones in utraque 
rationalis summitate; 24 catenasque aureas iunges anulis, qui sunt 
in marginibus eius ; 25 et ipsarum catenarum extrema duobus copu- 
labis uncinis in utroque latere superumeralis quod rationale respicit. 
26 Facies et duos anulos aureos, quos pones in summitatibus rationalis 
in oris, quae e regione sunt superumeralis et posteriora eius adspiciunt. 
2 ? Necnon et alios duos anulos aureos, qui ponendi sunt in utroque 
latere superumeralis deorsum, quod respicit contra faciem iuncturae 
inferioris, ut ^aptari possit cum superumerali, 28 et stringatur ratio- 
nale anulis suis cum anulis superumeralis vitta hyacinthina, ut maneat 
iunctura fabrefacta, et a se invicem rationale et superumerale nequeant 
separari. 29 r Portabitque Aaron nomina filiorum Israel in rationali 
iudicii super pectus suum, quando ingredietur sanctuarium, 'memo- 
riale coram Domino in aeternum. 30 *Pones autem in rationali iudicii 
doctrinam et veritatem, quae erunt in pectore Aaron, quando 
ingredietur coram Domino; et gestabit iudicium filiorum Israel in 
pectore suo m conspectu Domini semper. 

31 Facies et tunicam superumeralis totam hyacinthinam, 32 in cuius 
medio supra erit capitium et ora per gyrum eius textilis, sicut fieri 
solet in extremis vestium partibus, ne facile rumpatur. 33 Deorsum 
vero, ad pedes eiusdem tunicae per circuitum, quasi mala punica 
facies ex hyacintho et purpura et cocco bis tincto, mixtis in medio 
tintinnabulis, 24 ita ut tintinnabulum sit aureum et malum punicum, 
rursumque tintinnabulum aliud aureum et malum punicum. 3 5 «Et 
vestietur ea Aaron in officio ministerii ut audiatur sonitus quando in- 
greditur et egreditur sanctuarium in conspectu Domini, et v non 
moriatur. 



— 66 — 



sacerdotalibus tunicis et feminalibus (40-43). Tandem, descripto consecra- 
tionis sacerdotalis ritu, turn quoad res turn quoad personas (29, 1-9), 
turn quoad sacrificia in eo per agenda (10-37), additisque praeceptis 



36 Facies et laminam de auro purissimo, in qua sculpes opere cae- 
latoris ^sanctum Domino. 37 Ligabisque earn vitta hyacinthina 
et erit super tiaram 38 imminens fronti pontificis. 

i'Portabitque Aaron iniquitates eorum, quae obtulerunt et sancti- 
ficaverunt filii Israel in cunctis muneribus et donariis suis. Erit autem 
lamina semper in fronte eius, ut placatus sit eis Dominus. 39 Stringes- 
que tunicam bysso, et tiaram byssinam facies et balteum opere plumarii. 

40 Porro zfiliis Aaron tunicas lineas parabis et balteos ac tiaras in 
gloriam et decorem, 4 * °vestiesque his omnibus Aaron fratrem tuum 
et filios eius cum eo. Et cunctorum b consecrabis manus, c sanctifica- 
bisque illos, ut sacerdotio fungantur mihi. 42d Facies et feminalia linea 
ut operiant carnem turpitudinis suae a renibus usque ad femora, 
43 et utentur eis Aaron et filii eius quando ingredientur tabernaculum 
testimonii, vel quando appropinquant ad altare ut ministrent in sanc- 
tuario, e ne iniquitatis rei moriantur. flLegitimum sempiternum erit 
Aaron et semini eius post eum. 

*J Q Sed et hoc facies ut mihi in sacerdotio consecrentur : °Tolle 
L 7 vitulum de armento et arietes duos immaculatos 2& panesque azy- 
mos et crustulam absque fermento, quae conspersa sit oleo, lagana 
quoque azyma oleo lita : de simila triticea cuncta facies 3 et posita 
in canistro offeres ; vitulum autem et duos arietes 4 et Aaron ac filios 
eius applicabis ad ostium tabernaculi testimonii. c Cumque laveris pa- 
trem cum filiis suis aqua, 5 d indues Aaron vestimentis suis, id est 
linea et tunica et superumerali et rationali, quod constringes balteo, 

6 et e pones tiaram in capite eius et laminam sanctam super tiaram, 

7 et /oleum unctionis fundes super caput eius ; atque hoc ritu conse- 
crabitur. 8 Filios quoque illius applicabis, et ^indues tunicis lineis 
cingesque balteo. 9 Aaron scilicet et liberos eius, et impones eis mi- 
tras; A eruntque sacerdotes mihi religione perpetua. 

Postquam *initiaveris manus eorum, 10 ^"applicabis et vitulum coram 
tabernaculo testimonii; fc imponentque Aaron et filii eius manus super 
caput illius, J1 et mactabis eum in conspectu Domini iuxta ostium 
tabernaculi testimonii. 12 Sumptumque de sanguine vituli pones super 
*cornua altaris digito tuo, reliquum autem sanguinem fundes iuxta 
basim eius. 13 TO Sumes et adipem totum, qui operit intestina, et reti- 
culum iecoris ac duos renes et adipem, qui super eos est, et offeres 
incensum super altare ; 14 carnes vero vituli et corium et fimum 
combures foris "extra castra, eo quod °pro peccato sit. 15 PUnum 
quoque arietem sumes, «super cuius caput ponent Aaron et filii eius 
manus: 16 quern cum mactaveris, tolles de sanguine eius et fundes 
circa altare. 17 Ipsum autem arietem secabis in frusta, lotaque inte- 
stina eius ac pedes pones super concisas carnes et super caput illius. 
18 Et offeres totum arietem in incensum super altare : oblatio est 
Domino r odor suavissimus victimae Domini. 

19 Tolles quoque arietem *alterum, *super cuius caput Aaron et 
filii eius ponent manus ; 20 quern cum immolaveris, sumes de sanguine 
eius, et pones super extremum auriculae dextrae Aaron et filiorum 
eius et super pollices manus eorum ac pedis dextri, fundesque san- 
guinem super altare per circuitum. 21 Cumque tuleris de sanguine, 
qui est super altare, et «de oleo unctionis, asperges Aaron et vestes 
eius, filios et vestimenta eorum; consecratisque ipsis et vestibus, 
22 tolles v adipem de ariete et caudam et ^arvinam, quae operit vitalia, 
ac reticulum iecoris et duos renes atque adipem, qui super eos est 
armumque dextrum, eo quod sit aries ^consecrationis, 23 «tortamque 
panis unius, crustulam conspersam oleo, laganum de canistro azymo- 
rum, quod positum est in conspectu Domini, 24 ponesque omnia 
super manus Aaron et filiorum eius, et a sanctificabis eos elevans 
coram Domino. 25 b Suscipiesque universa de manibus eorum, et 
incendes super altare in holocaustum c odorem suavissimum in con- 
spectu Domini, quia oblatio eius est. 26 Sumes quoque pectusculum 
de ariete, quo initiatus est Aaron, d sanctificabisque illud elevatum 
coram Domino, et cedet in partem tuam. 2 ? Sanctificabisque et e pec- 
tusculum consecratum et armum, quem de ariete separasti, 28 quo 
initiatus est Aaron et filii eius, cedentque in partem Aaron et filio- 



LIBER EXODUS 
28, 36 — 29, 28 



x Lv 8, 9. — cf. Sap 18, 24; 
Ecli 45, 14. 

y Lv 10, 17; Nm 18, 1. — cf. 
Is 53, 11; Ez 4, 4-6; Jo i, 
29; Heb 9, 28; 1 Pt 2, 24. 



z cp. 

18 


39 


4i 


— cf. 


Ez 


44, 


17, 


a vr. 


2. 












b cp. 
10 

dLv 


29 
7 
29 


7; 
9; 


30, 30; 
Heb 7 


40, 
28 


13 


Lv 
cf. 


21 


10 
10; 


16, 4; 


Ez 


44. 


18. 


— 


cp. 


20, 26. 








e Lv 
/cp. 


5, 
27, 


1, 1 
21. 


7; 20, 


19. 






1-34] 
a Lv 
6Lv 


Lv 8, 
9, 2. 
2, 4- - 


1-32. 
- v. Lv 6, 


20-22. 


ccp. 


40, 


12. 


— cf. 


Heb 


10, 


22. 


d cp. 


28, 


2-4 











ecp. 28, 36, 37; 39, 29; Ecli 

45, 14. — cf. Nm 6, 7. 
/ vr. 21; cp. 28, 41; 30, 25; 

Lv 10, 7; 21,10; Nm 35, 25; 

Ps 132, 2; Ecli 45, 18. 
$cp. 28, 4, 39- 
h cp. 27, 21; Nm 18, 7. 
* vr. 29,33; Lv 16,32 (; Jci 17, 

5). — v. cp. 28, 41. 
(Lv 1, 3. 

k vr. 15, 19; Lv 1, 4. 
Z v. cp. 27, 2. 
«Lv 3, 3, 4. 



n Lv 4, 11, 12, 21; Nm 19, 3, 

5; Heb 13, 11. 
vr. 36; cp. 30, 10. 
p vr. 1. 
q vr. 10, 19. — cf Lv 1, 4; 4, 

is- 



r vr. 25, 41. 

svr. 1. 

/ vr. 10, 15. 



V Lv 3, 3 ,4. 
ac vr. 13. 

y Lv 7, 37. 

z vr. 2, 3. 



v. Gn 8, 21. 



o Lv 7, 30; Nm 5, 25; 6, 20. 
b Lv 6, 22. 
cvr. 18, 41. 

d vr. 24. 

eLv 7, 31-34; 10, 14, is; Nm 
18, 11, 18. — cf. Dt 18, 3. 



- 67 



LIBER EXODUS 
29, 2 q — 30, 19 



/ cp. 27, 21; Lv 10, is. 



2Q, 30] Of. in Ms. pro elig. s. 

Pont. 
g vr. 9; Nm 18, 8. — cf. Nm 

20, 26, 28. 
hLv 8, 33-35- 

* Lv 8, 31; 24, 9. — cf. Mt 

12, 4. 
; Lv 10, 14, 15, 17. 
£ Lv 22, 10. 



/vr. 14; cp. 30, 10. 

m cp. 30, 26, 28, 29; 40, 10. 

n cp. 40, 11 etc. 

cp. 30, 29. — cf. Mt 23, 19. 

38-42] Nm 28, 2-8. 

p 1 Par 16, 40; 2 Par 2, 4; 13, 

11; 31, 3; Es 3, 3- 
q cf . Dn 8, 11-13; 9, 27; 12, 

11; Heb 10, n. 
f4 Rg 16, is; Ez 46, 13-15. 
s 3 Rg 18, 29, 36; 1 Es 9. 4, 

S; Ps 140, 2; Dn 9, 21. 
/ Lv 6, 14, 18. 

wcp. 30, 9; 40,27; Lv 2, 1 etc. 
vvr. 18, 25. 

* V. Cp. 25, 22. 

y cp. 40, 32 . — cf . 3 Rg 8, 1 1 ; 
2 Par s, 14; 7, 1-3; Ez 43> 
5; At? 2, 7-9; Ml 3, 1. 

z Lv 21, 15; 22, 9, 16. 

acp. 25, 8; Lv 26, 12; 3 Rg 

6, 17; Zc 2, 10; 2 Cor 6, 16; 

Ap. 21, 3. — cf. Jo 14, 27, 

23- 
1-5] cp. 97, 25-28. 
j J R. in Js. ss. spin. Cor. 
a cp. 40, 5; Lv 4, 7; Ap 8, 3.' 
b v. 39, 38; 40, 5. 24; Nm 4, 

n. 
j] v. vr. 1. 
dv. cp. 25, 27. 
6] v. vr. 1. 
e cp. 25, 21, 22. 



/vr. 34; cp. 31, 11; 37, 29; 

40,27; 1 Rg 2,28; 1 Par 23, 

13; 2 Par 2, 4; 29, 11; Ps 

140, 2; Lc 1, 9. 
g v. cp .27, 20, 21. 
n Lv 10, 1. 
* Lv 16, 18; 23, 27. 
;cp. 29, 36. 
/ v. cp. 29, 37. 

m Nm 1,2-5; 26, 2; 2 Rg 24, 2. 
n cp. 21, 30; Nm 31, 50; Ps 

48, 8. — cf. Mt 22, 19. 
cf. 2 Rg 24, 15. 
pep. 38, 25. 

tfcp.38, 24;Lv 5,I5;27,3. 25. 
r Lv 27, 25; Nm 3, 47; 18,16; 

Ez 45, 12. 
s cp. 38, 26; Mt 17, 24. — cf. 

Gn 24, 22. , 

t cf . Jb 34, 19; Pro 22, 2; Eph 
u v. cp. 38, 25-31. [6, 9. 

v cf . cp. 28, 12; 39, 7; Nm 

16, 40. 
x cp. 38, 8. — cf. 3 Rg 7, 38. 
y cp. 40, 7, 28. 
z cp. 40, 29, 30; Ps 25, 6. — 

cf. Is 52, 11; Heb 10, 22. 



de iugi sacrificio (38-46), de altari thymiamatis, de incenso super eo 
adolendo et de eius annuali sanguinis aspersione (30, 1-10), de dimidio 
siclo pro tabernaculo solvendo (11-16), de labro aeneo faciendo (17-21), 



rum eiiis /hire perpetuo a filiis Israel; quia Drimitiva sunt et initia 
de victimis eorum pacificis quae offerunt Domino 

29 Vestem autem sanctam, qua utetur Aaron, ^habebunt filii eius 
post eum, ut ungantur in ea et ;i consecrentur manus eorum. 30 Sep- 
tem diebus utetur ilia qui pontifex pro eo fuerit constitutus de filiis 
eius et qui ingredietur tabernaculum testimonii ut ministret in san- 
ctuario. 31 Arietem autem consecrationis tolles et coques carnes eius 
in loco sancto, 32 quibus vescetur Aaron et filii eius. *Panes quoque, 
qui sunt in canistro, in vestibulo tabernaculi testimonii comedent, 
33 ut tsft, placabile sacrificium et sanctificentur offerentium manus. 
'"Alienigena non vescetur ex eis, quia sancti sunt. 34 Quod si reman- 
serit de carnibus consecratis sive de panibus usque mane, combures 
reliquias igni; non comedentur, quia sanctificata sunt. 3 * Omnia, quae 
praecepi tibi, facies super Aaron et filiis eius. Septem diebus con- 
secrabis manus eorum, 36 et 'vitulum pro peccato offeres per singulos 
dies ad expiandum, mundabisque altare, cum inimolaveris expialionis 
hostiam, et w unges illud in sanctincationem. 37 Septem diebus expiabis 
altare et sanctificabis, et erit "sanctum sanctorum : °omnis qui tetigerit 
illud sanctificabitur. 

38 Hoc est quod facies in altari : PAgnos anniculos duos «per sin- 
gulos dies iugiter, 39 unum agnum r mane et alterum s vespere, 4 <>Meci- 
mam partem similae conspersae oleo tuso, quod habeat mensuram 
quartam partem hin et vinum ad libandum eiusdem mensurae in agno 
uno. 41 Alterum vero agnum offeres ad vesperam, "iuxta ritum matu- 
tinae oblationis et iuxta ea quae diximus: in odorem suavitatis 
42 sacrificium est Domino u oblatione perpetua in generationes vestras 
ad ostium tabernaculi testimonii coram Domino, ^ubi constituam ut 
loquar ad te. 43 Ibique praecipiam filiis Israel, et ^sanctificabitur altare 
in gloria mea. 44 Sanctificabo et tabernaculum testimonii cum altari 
et z Aaron cum filiis suis, ut sacerdotio fungantur mihi. 4 5 Et a habi- 
tabo in medio filiorum Israel eroque eis Deus, 46 et scient quia ego 
Dominus Deus eorum, qui eduxi eos de terra Aegypti, ut manerem 
inter illos : ego Dominus Deus ipsorum. 

3 f\ Facies quoque °altare ad addendum thymiama de lignis setim 
0\J 2 habens cubitum longitudinis et alterum latitudinis, id est qua- 
drangulum, et duos cubitos in altitudine. ^Cornua ex ipso procedent. 

3 c Vestiesque illud auro purissimo tam craticulam eius quam parietes 
per circuitum et cornua. Faciesque ei coronam aureolam per gyrum 

4 et duos anulos aureos sub corona per singula latera, d ut mittantur 
ineos vectes et altare portetur. 5 Jpsos quoque vectes iacies de lignis 
setim et inaurabis. 6 Poncsque altare contra velum, quod ante arcam 
pendet testimonii, e coram propitiatorio, quo tegitur testimonium ubi 
loquar tibi. 

7 Et /adolebit incensum super eo Aaron suave fragrans mane. 
s'Quando componet lucernas, incendet illud ; 8 et quando collocabit 
eas ad vesperum, uret thymiama sempiternum coram Domino in ge- 
nerationes vestras. 9 Non offeretis super eo thymiama ''compositionis 
alterius nee oblationem et victimam nee libabitis libamina. 10 Et 
{ deprecabitur Aaron super cornua eius semel per annum in sanguine, 
jquod oblatum est pro peccato; et placabit super eo in generatio- 
nibus vestris. 'Sanctum sanctorum erit Domino. 

11 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 12 m Quando tuleris 
summam filiorum Israel, iuxta numerum n dabunt singuli pretium pro 
animabus suis Domino ; et °non erit plaga in eis, cum fuerint recensiti. 
13 Hoc autem dabit omnis qui ^transit ad nomen dimidium sicli tfiuxta 
mensuram templi. r Siclus viginti obolos habet. *Media pars sicli 
offeretur Domino. 14 Qui habetur in numero a viginti annis et supra 
dabit pretium. 15 *Dives non addet ad medium sicli, et pauper nihil 
minuet. 16 Susceptamque pecuniam, quae collata est a filiis Israel, 
"trades in usus tabernaculi testimonii, ut sit v monumentum eorum 
coram Domino et propitietur animabus eorum. 

17 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 18 '"Facies et labrum 
aeneum cum basi sua ad lavandum; ^ponesque illud inter taberna- 
culum testimonii et altare. Et, missa aqua, 19 *lavabunt in ea Aaron 



— 68 



de conficiendo unguento sacro et thymiamate (34-38) ; necnon designatis 
artificibus ad omne opus (31, 1-11), et iterata sabbati servandi commenda- 
tione, tabulae testimonii ad populum defer untur (12-18). Qui inter ea, cum 



LIBER EXODUS 
30, 20 — 32, 4 



et filii eius manus suas ac pedes, 20 quando ingressuri sunt taberna- 
culum testimonii, et quando accessuri sunt ad altare, ut offerant in 
eo thymiama Domino, 21 ne forte moriantur. °Legitimum sempiter- 
num erit ipsi et semini eius per successiones. 

22 Locutusque est Dominus ad Moysen 23 dicens : Sume tibi & aro- 
mata r primae myrrhae et electae quingentos siclos et d cinnamomi 
medium, id est ducentos quinquaginta siclos, e calami similiter ducentos 
quinquaginta, 24 ^casiae autem quingentos siclos in pondere sanctuarii, 
olei de olivetis mensuram ^hin ; 2 5faciesque unctionis ^oleum sanctum, 
unguentum compositum opere unguentarii, 26 et ^unges ex eo taberna- 
culum testimonii et arcam testamenti 27 mensamque cum vasis suis, 
candelabrum et utensilia eius, altaria thymiamatis 28 et holocausti et 
universam supellectilem quae ad cultum eorum pertinet. 29 Sanctifi- 
cabisque omnia, et erunt ^sancta sanctorum : 'qui tetigerit ea sancti- 
ficabitur. 30 ™Aaron et filios eius unges sanctificabisque eos, ut sa- 
cerdotio fungantur mihi. 31 Filiis quoque Israel dices : Hoc oleum 
unctionis sanctum erit mihi in generationes vestras. 32 Caro hominis 
non ungetur ex eo, et iuxta compositionem eius non facietis aliud, 
quia n sanctificatum est et sanctum erit vobis. 33 "Homo q.uicumque 
tale composuerit et dederit ex eo alieno Pexterminabitur de populo suo. 

34 Dixitque Dominus ad Moysen : «Sume tibi aromata stacten et 
onycha, galbanum boni odoris et tus lucidissimum : aequalis ponderis 
erunt omnia ; 35 faciesque r thymiama compositum opere unguentarii, 
mixtum diligenter et purum et sanctificatione dignissimum. 36 Cumque 
in tenuissimum pulverem universa contuderis, pones ex eo coram 
tabernaculo testimonii, *in quo loco apparebo tibi. ^Sanctum sancto- 
rum erit vobis thymiama. 37 Talem compositionem "non facietis in 
usus vestros, quia sanctum est Domino. 38 v Homo quicumque fecerit 
simile, ut odore illius perfruatur, peribit de populis suis. 

3 1 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 2 Ecce vocavi ex 
O I nomine a Beseleel filium Uri filii b Hur de tribu Iuda 3 et r implevi 
eum spiritu Dei, sapientia et intelligentia et scientia in omni opere, 

4 ad excogitandum quidquid fabrefieri potest ex auro et argento et 
aere, 5 marmore et gemmis et diversitate lignorum, 6 deidique ei 
socium d Ooliab filium Achisamech de tribu Dan; et in corde omnis 
e eruditi posui sapientiam, ut faciant cuncta /quae praecepi tibi : 7 * ta- 
bernaculum foederis et A arcam testimonii et *propitiatorium, quod 
super earn est, et cuncta vasa tabernaculi 8 mensamque et vasa eius, 
'candelabrum purissimum cum vasis suis et altaria m thymiamatis 
9 et n holocausti et omnia vasa eorum, °labrum cum basi sua, lOPvestes 
sanctas in ministerio Aaron sacerdoti et filiis eius, ut fungantur of- 
ficio suo in sacris; ll tfoleum unctionis et r thymiama aromatum in 
sanctuario, omnia, qua praecepi tibi, facient. 

12 Et locutus est Dominus ad Moysen dicens : 13 Loquere filiis Israel 
et dices ad eos; s Videte ut sabbatum meum custodiatis, quia li- 
gnum est inter me et vos in generationibus vestris, ut sciatis quia 
ego Dominus, qui sanctifico vos. 14 Custodite sabbatum meum, san- 
ctum est enim vobis. Qui polluerit illud morte morietur. "Qui fecerit 
in eo opus peribit anima illius de medio populi sui. 15 «Sex diebus 
facietis opus; ^in die septimo sabbatum est, requies sancta Domino; 
omnis qui fecerit opus in hac die morietur. 16 Custodiant filii Israel 
sabbatum et celebrent illud in generationibus suis. ^Pactum est 
sempiternum 17 inter me et filios Israel signumque perpetuum ; *sex 
enim diebus fecit Dominus caelum et terram, et «in septimo ab opere 
cessavit. 

18 Deditque Dominus Moysi, completis huiuscemodi sermonibus in 
monte Sinai, b duas tabulas testimonii lapideas scriptas c digito Dei. 
2 J Videns autem populus quod °moram faceret descendendi de 
O L monte Moyses, congregatus adversus Aaron dixit : b Surge, fac 
nobis deos c qui nos praecedant; Moysi enim huic viro, qui nos 
eduxit de d terra Aegypti, ignoramus quid accident. 2 Dixitque ad 
eos Aaron: Tollite inaures aureas de uxorum filiorumque et filiarum 
vestrarum auribus et adferte ad me. 3 Fecitque populus quae iusserat 
deferens inaures ad Aaron. 4 c Quas cum ille accepisset, formavit 



a v. cp. 27, 2i. 

b Cn 4, 14; Ez 27, 22. 

c Ps 44, 9; Pro 7, 17. 

d Ecli 24, 20. 

e Cn 4, 14; Jr 6, 20; Ez 27, 19. 

/ Ps 44, 9- 

^cp. 29, 40. 

«cp. 37. 29; Nm 35, 25; Ps 

88, 21; 132, 2. 
i cp. 40. 9; Lv 8, 10; Nm 7, 1. 



;vr. 


10. 












I v. cp. 


29, 


37- 








m v. 


cp. 


29 


7. 








» vr. 


25, 


3 7 










vr. 


38 












Pel. 


?l 


12 


15 


31 


, 14 


Gi 


1A 


/ 7, 


20, 


21 


2.S, 


27 


4. 


0. 


eo etc. 








q vr 


7: 


cp. 


25, 


6; 


37. 


29 


r vr. 


25. 












j vr. 


6. ■ 


— V. Cp. 2 


5, 22. 


t vr. 


29. 





ct. 


cp. 


40, 


11 


u vr 


32 












v vr 


33 













i-5] cp. 35, 30-35. 

a cp. 36, 1 ; 1 Par 2, 20. 

b cp. 17, 12 ; 24, 14. 

c ci. 3 Rg 7, 14. 

6-n] cp. 35, 10-19. 

dcv. 35. 34- 

e cp. 28, 3; 36, 1. 

/ cp. 25-30. 

$cp. 36, 8-38. 

«cp. 37. i-5. 

1 cp. 37. 6-9. 

; cp. 37, 10-16. 

lev. 37. 17-24. 

mcp. 37, 25-28. 

n cp. 38, t-7. 

ocp. 38, 8. 

p cp. 39, 1-41; Nm 4, 5, 6 etc. 

gcp. 30, 25, 31; 37, 29. 

r cp. 30, 7, 34. 

12-17] cp. 35, 1-3. 

13] * Catech. R. Ill 4, 13. 

s cp. 20, 8-1 1 ; Lv 19, 3, 30; 

Dt 5, 12; Jr 17, 22. 
t Ez 20, 12; 44, 24 etc. — cf. 

Dt 5, 11. 
w cf . Jr 71 ,27. — v. Nm 15, 
uv. cp. 20, 9. [32-36. 

x cp. 16, 23; 20, 10; Gn 2, 2. 
vvr. 13. 
z Gn 1, 31. 

a Gn 2, 2: Heb 4, 4, 10. 
t8] * cf. Catech. R. Ill 5, 3. 
b cp. 24, 12; 32, 15, 16; 34, 

28; Dt 4. 13; 5, 22; 9, 10, 

11; 10, 4. — cf. 2 Cor 3, 3. 
cv. cp. 8, 19. 
a cp. 24, 18; Dt 9,9. 
b (all) Ac 7, 40. — vr. 23. 
c cp. 13, 21. 
d cf . cp. 12, 35, 36; 35, 22. — 

v. Jd 8, 24, 27. 
d\ * Catech. R. Ill 2, 18. 
e Dt 9, 16; 2 Es 9, 18; Ps 105, 

19; Ac 7,4i. — cf. Jd 17,3,4. 



69 



LIBER EXODUS 
32, 5-35 



vitulum aureum adorandum sibi conflavisset (32,1-6) et Deum provocasset, 
Moyses, placato Dno (7-14), descendit confractisque tabulis et vitulum di- 
sperditet crimen acriter detestatus (15-24) inpopulum animadvertit(25-29). 



/ vr. 8. — cf. 3 Rg is, 28. 

g cf. 4 Rg io, 20. 

h (all) 1 Cor 10, 7. 

i cf. Jd 2i, 21. 

7-14I L. in fr. 3 P- D. 4 Qdg. 

j Dt 9, 12. 

k Dt 32, 5; Jd 2, 19. 

/ v. Jd 2, 19. 

m cp. 20, 3, 4, 23; Dt 9, 

« vr. 4. - 



5. 4, 23; 
cf. 3 Rg 



12. 28. 



34, 9; Dt 9, 13; 
'ar 30, 8; 2 Es 9, 



cp. 33, 3. 5J 
31, 27; 2 P„i w, ~, . ~» „ 
16; Ps 105, 23; Ac 7, si. — 

0Dt9.i4. [cf. Is 48, 4. 

/o] • Ca/ecA. 2?. ZK 2, //. 
# cp. 22, 24. 
r cp. 33, 3- , „ 

sNm 14, 12. — cf. Gn 17, 

20 etc. 
11,12] Of. in D. 12 p. Pnt. etc. 
(Nm 14, 13; Dt 9, 18, 26-29; 

Ps 105, 23. — cf. Ps 73, 1, 2. 
u cf . Dt 9, 28; 32, 27; Idt 7, 

21; Ps 78, 10. — v. Nm 1, 
12] v. Is 1, 4. [13-16. 

v vr. 14; Ps 89, 13. 
13, 14] v. vr. 11. 
x Gn 22, 16; 26, 4; 28, 14; 

Heb 6, 13. 
y Gn 12, 7; 13, is; is, 7, 18; 

26,4; 28, 13; 35,11,12; 48,16. 
14} * cj. CaJecA. i?. Ill 5, 65. 
z Dt 32, 26; Ps 105, 45- — cf. 

2 Rg 24,16; Jr 18, 8; 26, 13, 

19; Am 7, 3-6; Jn 3,10; 4.2. 
a Dt 9, 15. 
6cp. 34, 29. 
c cp. 31, 18. 

d cp. 17, 9, 10; 24, 13; 33, 11. 
e Dt 9, 16, 17. 
/Dt 9, 21. 

g cf. Gn 20, 9. 

h cf . cp. 14, 11; 15, 24; 16, 2, 

20; 17, 2, 4; 1 Rg is, 24. 
i vr. 1 . 

;vr. 2-4. 

kvr. 2. — cf. 2 Par 28, 19. 

1 cf. 1 Mc 2,27. 



m Nm 25, s; Dt 33, 9. 

2*, 29I * Catech. R. Ill 6, 5. 

n 1 Cor 10, 8. 

Zc 13, 3; Mt 10, 37; Lc 14, 

26. — v. cp. 28, 41; Nm 25, 

11-13; Dt 13, 6-10. 
p cf . Nm 3, 6-10; Dt 33, 8-11. 
q vr. 21; 1 Rg 12, 20. 
r 2 Rg 16, 12; Am 5, 15. 
s (Nm 25, 13). 

31, 32] * Catech. R. IV 14, 16. 
*Dt 9, 18. 
u cp. 20, 23. 
v cf. Nm 14, 19. 
x Ps 68, 29. — cf. Rm 9, 



Km 9, 3. 
y Ps 138, 16; Dn 12, 1; Ph 
3; Ap 3, 5; 20, 12 etc. — ( 
z Ez 18, 4, 20. [Lc 10, 2 



d: 



a cp. 33, 2. — cf. Tb 5, 21; 10, 
b v. cp. 14,19- [11. 

35] * cf. vr. 14. 



opere fusorio, et fecit ex eis vitulum conflatilem. Dixeruntque: /Hi 
sunt dii tui, Israel, qui te eduxerunt de terra Aegypti. 5 Quod cum 
vidisset Aaron, aedificavit altare coram eo, et praeconis voce #cla- 
mavit dicens : Cras sollemnitas Domini est. 6 Surgentesque mane 
obtulerunt holocausta et hostias pacificas; et 7i sedit populus mandu- 
care et bibere, et surrexerunt *ludere. 

7 Locutus est autem Dominus ad Moysen dicens : -*Vade, descende ; 
fc peccavit populus tuus, quem eduxisti de terra Aegypti. 8 'Recesserunt 
cito de via, m quam ostendisti eis, feceruntque sibi vitulum conflatilem 
et adoraverunt; atque immolantes ei hostias dixerunt: n Isti sunt dii 
tui, Israel, qui te eduxerunt de terra Aegypti. 9 Rursumque ait Do- 
minus ad Moysen : °Cerno quod populus iste durae cervicis sit ; l°Pdi- 
mitte me, «ut irascatur furor meus contra eos et r deleam eos, s fa- 
ciamque te in gentem magnam. 

11 ^Moyses autem orabat Dominum Deum suum dicens : Cur, Do- 
mine, irascitur furor tuus contra populum tuum, quem eduxisti de 
terra Aegypti in fortitudine magna et in manu robusta? i 2u Ne, quaeso, 
dicant Aegyptii: Callide eduxit eos, ut interficeret in montibus et 
deleret e terra: quiescat ira tua et v esto placabilis super nequitia 
populi tui. 13 Recordare Abraham, Isaac et Israel servorum tuorum, 
^quibus iurasti per temetispum dicens: J/Multiplicabo semen vestrum 
sicut Stellas caeli, et universam terram hanc, de qua locutus sum, dabo 
semini vestro, et possidebitis earn semper. 1 4 ^Placatusque est Do- 
minus ne faceret malum, quod locutus fuerat adversus populum suum. 

15 Et °reversus est Moyses de monte b portans duas tabulas testi- 
monii in manu sua scriptas ex utraque parte 16 et c factas opere Dei ; 
scriptura quoque Dei erat sculpta in tabulis. 1 7 Audiens autem d Iosue 
tumultum populi vociferantis dixit ad Moysen : Ululatus pugnae audi- 
tur in castris. I 8 Qui respondit: Non est clamor adhortantium ad pu- 
gnam neque vociferatio compellentium ad fugam, sed vocem cantan- 
tium ego audio. 1 9 Cumque appropinquasset ad castra, e vidit vitulum 
et choros; iratusque valde proiecit de manu tabulas et confregit eas ad 
radicem montis ; 20 /arripiensque vitulum quem fecerant, combussit et 
contrivit usque ad pulverem, quem sparsit in aquam et dedit ex eo 
potum filiis Israel. 

21 Dixitque ad Aaron : 0Quid tibi fecit hie populus, ut induceres su- 
per eum peccatum maximum ? 22 Cui ille respondit : Ne indignetur domi- 
nus meus : Hu enim nosti populum istum, quod pronus sit ad malum. 
23 Dixerunt mihi : *Fac nobis deos, qui nos praecedant ; huic enim Moysi, 
qui nos eduxit de terra Aegypti, nescimus quid acciderit. 24 Quibus 
ego dixi: ^Quis vestrum habet aurum? Tulerunt et dederunt mihi; 
et proieci illud in ignem, egressusque est hie vitulus. 

25 Videns ergo Moyses populum quod esset nudatus fc (spoliaverat 
enim eum Aaron propter ignominiam sordis, et inter hostes nudum 
constituerat), 26 et stans in porta castrorum ait: *Si quis est Domini, 
iungatur mihi. Congregatique sunt ad eum omnes filii Levi, 27 quibus 
ait : Haec dicit Dominus Deus Israel : Ponat vir gladium super femur 
suum. Ite et redite de porta usque ad portam per medium castrorum, 
et m occidat unusquisque fratrem et amicum et proximum suum. ^Fe- 
ceruntque filii Levi iuxta sermonem Moysi, cecideruntque in die ilia 
quasi n viginti tria milia hominum. 29 Et ait Moyses : Consecrastis ma- 
nus vestras hodie Domino unusquisque in filio et in fratre suo, Put 
detur vobis benedictio. 

30 Facto autem altero die, locutus est Moyses ad populum : «Pec- 
castis peccatum maximum; ascendam ad Dominum, r si quo modo 
quivero eum s deprecari pro scelere vestro. 31 *Reversusque ad Do- 
minum ait: Obsecro, peccavit populus iste peccatum maximum, "fe- 
ceruntque sibi deos aureos ; aut v dimitte eis hanc noxam 32 aut, si 
non facis, J dele me de ^libro tuo quem scripsisti. 33 Cui respondit 
Dominus : -Qui peccaverit mihi delebo eum de libro meo, 34a tu autem 
vade et due populum istum quo locutus sum tibi: b angelus meus 
praecedet te; ego autem in die ultionis visitabo et hoc peccatum 
eorum. 35 Percussit ergo Dominus populum pro reatu vituli, quem 
fecerat Aaron. 



70 — 



Impetrata vero venia populo paenitenti (30-33, 11), et in signum 
renovati foederis viso Domino (12-23), redit in montem, ibique Deus, 
post prohibitum quodlibet commercium cum Chananaeis (34, 1-16), 



3 3 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens: Vade, ascende de 
O O loco isto tu et a populus tuus, quem eduxisti de terra Aegypti 
in terram quam iuravi Abraham, Isaac et Iacob dicens: & Semini tuo 
dabo earn, 2 et c mittam praecursorem tui angelum, ut d eiciam e Cha- 
nanaeum et Amorrhaeum et Hethaeum et Pherezaeum et Hevaeum 
et Iebusaeum ; 3 et intres in /terram fluentem lacte et melle ; #non 
enim ascendam tecum, quia populus /l durae cervicis es, "*ne forte 
disperdam te in via. 4 Audiensque populus sermonem hunc pessimum 
fluxit; et *nullus ex more indutus est cultu suo. 

5 Dixitque Dominus ad Moysen : Loquere filiis Israel : Populus durae 
cervicis es; m semel ascendam in medio tui et w delebo te. lam nunc 
depone ornatum tuum, °ut sciam quid faciam tibi. 6 Deposuerunt ergo 
filii Israel ornatum suum a monte Horeb. 

7 Moyses quoque tollens tabernaculum tetendit extra castra procul, 
fvocavitque nomen eius tabernaculum foederis. Et omnis po- 
pulus, qui habebat aliquam Qquaestionem, egrediebatur ad taberna- 
culum foederis extra castra. 8 Cumque egrederetur Moyses ad taber- 
naculum, surgebat universa plebs, et stabat unusquisque in r ostio 
papilionis sui, adspiciebantque tergum Moysi, donee ingrederetur ten- 
torium. 9 Ingresso autem illo tabernaculum foederis, descendebat 
s columna nubis, et stabat ad ostium, ^loquebaturque cum Moyse, 
10 cernentibus universis quod columna nubis staret ad ostium taberna- 
culi. Stabantque ipsi, et "adorabant per fores tabernaculorum suorum. 

11 v Loquebatur autem Dominus ad Moysen facie ad faciem, sicut 
solet loqui homo ad amicum suum. Cumque ille reverteretur in castra, 
^minister eius Iosue filius Nun puer non recedebat de tabernaculo. 

12 Dixit autem Moyses ad Dominum : ^Praecipis ut educam populum 
istum, et non indicas mihi quem missurus es mecum, praesertim 
cum dixeris : *Novi te ex nomine, et invenisti gratiam coram me. 
13a Si ergo inveni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi b faciem tuam, 
ut sciam te et inveniam gratiam ante oculos tuos: respice c populum 
tuum gentem hanc. 14 Dixitque Dominus: d Facies mea praecedet te, 
et e requiem dabo tibi. 15 Et ait Moyses : /Si non tu ipse praecedas, 
ne educas nos de loco isto ; 16 in quo enim scire poterimus ego et 
populus tuus invenisse nos gratiam in conspectu tuo, ^nisi ambula- 
veris nobiscum, ut ft glorificemur ab omnibus populis qui habitant 
super terram ? l? Dixit autem Dominus ad Moysen : Et *verbum istud, 
quod locutus es, faciam ; J'invenisti enim gratiam coram me et teipsum 
novi ex nomine. i 8 Qui ait : ^Ostende mihi gloriam tuam. i^Respondit : 
*Ego ostendam omne bonum tibi, et vocabo in nomine Domini coram 
te ; et w miserebor cui voluero, et clemens ero in quem mihi placuerit. 
20 Rursumque ait : w Non poteris videre faciem meam ; non enim videbit 
me homo et vivet. 31 Et iterum, Ecce, inquit, est locus apud me, 
et stabis supra petram. 22 oCumque transibit gloria mea, ponam te in 
Pforamine petrae et oprotegam dextera mea, donee transeam ; 23 tol- 
lamque manum meam, et videbis posteriora mea; "faciem autem 
meam videre non poteris. 

3 A Ac deinceps, a Praecide, ait, tibi duas tabulas lapideas instar 
O T* priorum, et 6 scribam super eas verba quae habuerunt tabulae 
c quas fregisti. 2 Esto paratus mane, ut ascendas statim in montem 
Sinai, stabisque mecum d super verticem montis. 3 Nullus e ascendat 
tecum, nee videatur quispiam per totum montem; boves quoque et 
oves non pascantur e contra. 4 Excidit ergo duas tabulas lapideas, 
quales antea fuerant; et de nocte consurgens ascendit in montem 
Sinai, sicut praeceperat ei Dominus, portans secum tabulas. 

5 /Cumque descendisset Dominus per nubem, stetit Moyses cum 
eo sinvocans nomen Domini. 6 Quo transeunte coram eo, ait: ft Do- 
minator Domine Deus, *misericors et clemens, ^patiens et multae mi- 
serationis ac verax, 7 qui *custodis misericordiam in milia, w qui aufers 
iniquitatem et scelera atque peccata, n nullusque apud te per se 
innocens est, °qui reddis iniquitatem patrum filiis ac nepotibus in 
tertiam et quartam progeniem. 8 Festinusque Moyses Pcurvatus est 
pronus in terram et adorans 9 ait: Si inveni gratiam in conspectu tuo, 
Domine, obsecro «ut gradiaris nobiscum ( r populus enim durae cervicis 



LIBER EXODUS 
33, i — 34, 9 



a cp. 32, 7. 

b cp. 32, 13. — v. Gn 12, 7. 

c v. cp. 14, 19; 23, 23; 32, 24. 

d cp. 23, 30; 34, 11; Js 23, 5. 

e Dt 7, 22; Js 24, 11. 

/ v. cp. 3, 8. 

g cf. vr. 15-17. 

ft v. cp. 32, 9- Dt 9, 13- 

i cp. 32, 10; Nm 16, 21, 45. 

; Nm 14, 39. 

/ cf . Ez 24, 17, 23; 26, 16; Jn 

3, 6. 
m v. Nm 16, 45, 46. 
n cp. 32, 12. 
Dt 8, 2; Ps 138, 23. 

£cp. 29 ,42, 43. 
q (Dt 4, 29; 2 Rg 21, i- 1 Par 
16, 10, 11; Ps 39, 17). 

r cf Nm 16, 27. 



s v. cp. 13, 21. 

t cp. 25, 22. 

u cp. 4, 31. 

v Nm 12, 8; Dt 34, 10; Ecli 
45, 6. — cf. vr. 20; 1 Cor 
13, 12. — v. Gn 32, 30. 

x cp. 17, 9, 10; 24, 13; 32, 17. 

yep. 32, 34- 

z vr, 17. — v. 2 Tm 2, 19. 

a cp. 34. 9- 

b (Ps 24, 4; 26, 11; 85, 11; 

102, 7; 118, 33)- 

[7. 
cp. 
e cf. vr. 1-3. [40, 34-38. 

/ Dt 3, 20; Js 21, 44; 22, 4; 

23, 1. — cf. Ps 94, 11. 
g Nm 14, 14- 

ft (cp. 19, 5, 6; Dt 4, 6-8; 3 
, Rg 8, 53). 
1 Gn 19,21; Jc 5, 16. 
; vr. 12, 13. 
k cf. vr. 20. 

/ Ps 30, 19; Jr 31. 14.— cf. cp. 
m (all) Rm 9, 15. [34. 5-7- 

20] * Catech. R. I 2, 6. 
n Gn 32, 30; Dt 5. 24; Jd 6, 

22, 23; 13, 22; Is 6, 5; Jo 1, 

18; 1 Tm 6, 16; 1 Jo 4, 12; 

Ap 1, 16, 17. — cf. cp. 24, 
cf. 3 Rg 19, n-13. [10,11. 
p Is 2, 21. 
q Ps 90, 1, 4. 



lU-i, / , 110, Jjjy. 

c Dt 9, 26, 29. — cf. Jl 2, 1; 
djs 1, 15; Is 63, 9. — v. ( 



a Dt 10, 1. 

b cf. vr. 28; Dt 10, 2, 4. 

c cp. 32, 19. 

d cp. 19, 20. 

e cp. 19, 12, 13, 21. 

4] v. vr. 28. 

} Nm 11, 25. — cf. 3 Rg 8. 10, 

gcp. 33, 19. „ [it. 

ft Nm 14,18; 2 Rg 23, 3; 2 Par 

30, 9; 2 Es 9, 17; Ps 85, 15; 

102, 8; 144, 8; Jl 2, 13. 
i cp. 22, 27. 

;Ps 56, n; 107, 5- ^ 
/cp.20, 5,6; Dt 5,10; Dn 9,4. 
m Ps 102, 3; 129, 4; Dn 9, 9; 

1 Jo 1, 9- 
n cp.23, 21; Js 24, 19; Jb 10, 

14; Ps 142, 2; Nh 1, 3. 
Dt 5, 9; Jr 32, 18. 
P cp. 4, 31; 12, 27. 
<?cp. 33, 15, 16. 
r v. cp. 32, 9. 



— 71 



LIBER EXODUS 
34, 10 — 35, 8 



et post iterum praecepta data de festis, de primogenitis, deque sabba- 
tis et primitiis (18-26), novum pactum novis tabulis inscribit et Moysi 
tradit, qui ad populum veniens (27-35), ab eo, quern res necessarias colligi 



s Dt 32,9; Ps 27,9; 32,12; 77. 

62; 93, 14; Jr 10, 16; Zc 2, 12. 

t vr. 27; Dt 5, 2; 29, 1; Jr 32, 

«Dt - 4, 32-3SJ 2 Rg 7, 23; Ps 

76, is; 77, 12. 
v Dt 10, 21; Ps 144, 5, 6. — cf. 
x Dt s, 32 ; 6, 3 etc. [Is 64, 3- 
y v. cp. 13, 5, 

zcp. 23,32; Dt 7, 2; Js 23,12, 
dv. cp. 23, 33. [I3;jd2,2. 

b Dt 7, S; 12, 3; Jd 2, 2; 6, 

25; 2 Par 34, 3, 4- 
c cp. 23, 24; Dt 16, 21, 22; 4 

Rg 18, 4; 2 Par 31, 1. 
d cp. 20, 3-5- 
g Dt 7, 2. — v. vr. 12. 
/Lv 17, 7; 20, s; Dt 31, 16; 

Jd 2, 17; Jr 3, 9; Ez 6, 9. 
£ Nm 25, 2; Ps ios, 28. — cf. 

1 Cor 8, 4, 7, 10; 10, 27. 
ADt 7, 3; Js 23, 12, 13; 3 Rg 

11, 2. — cf. Jd 3, 6- 1 Es 9, 
iv. vr. 15. [2; 2 Es 13, 25. 

; Lv 19, 4; Dt 27, 15. — cf. cp- 
18-26] cp. 23, 14-19. [32.4,8. 
/ cp. 12, 15. 
m cp. 13, 4. 

n v. cp. 13, 2,12; 22, 29. 
ocp. 13, 13; Nm 18, 15. 
pl>t 16, 16; Ecli 35, 6. — v. 

cp. 23, 15. 
q v. cp. 20, 9. etc. 

f cp. 23, 16; Dt 16, 10, 13. 



s Dt 16, 16. — v. cp. 23, 14. 
/cp. 33, 2; Dt 7, 1; Ps 77, 54; 

79, 9. — v. cp. 23, 27-31 
« Dt 12, 20; 19, 8. 
v cf. Pro 16, 7. 
* v. cp. 12, 8. 
y v. cp. 12, 10. 

z Lv 2, 12; Nm 18, 12, 13; Dt 
a Dt 14, 21. [26, 2-10. 

b vr. 10. 

28-30] RR. in D. 4 Qdg. 

ccp. 24, 18; Dt 9, 9, 18. — 

cf. Mt 4, 2. 
d cp. 24,4. — cf. vr. 1; cp. 31, 

18; 32, 16; Dt 4, 13; 10, 2, 
<?cp. 32, 15. [4 

/ 2 Cor 3, 7. — cf. Mt 17, 2. 



£cp. 24, 3. 

h (all) 2 Cor 3, 13. 

» 2 Cor 3, 16. 

35] * cf. Catech. R. IV 17, 2. 
;vr. 29. 

1-3] cp. 31, 2-17. 
acp. 34, 32. 
b v. cp. 20, 9. 

c vr. i. — cf. cp. 16, 23. 



5-9] cp. 25, 2-7. 
d cf. 1 Mc 2,42.- 



•v.cp.25,2. 



est), et auferas iniquitates nostras atque peccata, s nosque possideas. 
10 Respondit Dominus : Ego *inibo pactum : videntibus cunctis, M signa 
faciam quae nunquam visa sunt super terram nee in ullis gentibus, 
ut cernat populus iste, in cuius es medio, opus Domini v terribile 
quod facturus sum. 

11 ^Observa cuncta quae hodie mando tibi; ego ipse ^eiciam ante 
faciem tuam Amorrhaeum et Chananaeum et Hethaeum, Pherezaeum 
quoque et Hevaeum et Iebusaeum. 12 *Cave ne unquam cum habi- 
tatoribus terrae illius iungas amicitias, «quae sint tibi in ruinam ; l 3 sed 
b aras eorum destrue, c confringe statuas, lucosque succide. 14 d Noli 
adorare deum alienum: Dominus zelotes nomen eius, Deus est aemu- 
lator. 15 e Ne ineas pactum cum hominibus illarum regionum ; /ne, 
cum fornicati fuerint cum diis suis et adoraverint simulacra eorum, 
0vocet te quispiam ut comedas de immolatis; 16 /l nec uxorem de nlia- 
bus eorum accipies filiis tuis, ne, *postquam ipsae fuerint fornicatae, 
fornicari faciant et filios tuos in deos suos. 17 ■'Deos confiatiles non 
facies tibi. 

!8 Sollemnitatem azymorum custodies. Septem diebus vesceris azy- 
mis, sicut praecepi tibi, in tempore mensis novorum; mense enim 
m verni temporis egressus es de Aegypto. 

19 nQmne quod aperit vulvam generis masculini meum erit : de 
cunctis animantibus tam de bobus quam de ovibus meum erit. 20op r i_ 
mogenitum asini redimes ove; sin autem, nee pretium pro eo dederis, 
occidetur. Primogenitum niiorum tuorum redimes; Pnec apparebis 
in conspectu meo vacuus. 

21 «Sex diebus operaberis, die septimo cessabis arare et metere. 
22 r Sollemnitatem hebdomadarum facies tibi in primitiis frugum messis 
tuae triticae, et solemnitatem quando, redeunte anni tempore, cuncta 
conduntur. 

23 *Tribus temporibus anni apparebit omne masculinum tuum in 
conspectu omnipotentis Domini Dei Israel. 24 *Cum enim tulero 
gentes a facie tua et Milatavero terminos tuos, v nullus insidiabitur 
terrae tuae, ascendente te et apparente in conspectu Domini Dei tui 
ter in anno. 25 ^'Non immolabis super fermento sanguinem hostiae 
meae ; ^neque residebit mane de victima sollemnitatis Phase. 26 2 Pri- 
mitias frugum terrae tuae offeres in domo Domini Dei tui. a Non 
coques haedum in lacte matris suae. 

27 Dixitque Dominus ad Moysen : Scribe tibi verba haec, b quibus 
et tecum et cum Israel pepigi foedus. 28 cfr u it ergo ibi cum Domino 
quadraginta dies et quadraginta noctes; panem non comedit et 
aquam non bibit, et ^scripsit in tabulis verba foederis decern. 

29 Cumque descenderet Moyses de monte Sinai, e tenebat duas ta- 
buJas testimonii, et ignorabat quod /cornuta esset facies sua ex 
consortio sermonis Domini. 30 Videntes autem Aaron et filii Israel 
cornutam Moysi faciem timuerunt prope accedere. 31 Vocatique ab 
eo reversi sunt tam Aaron quam principes synagogae. Et postquam 
locutus est ad eos, 32 venerunt ad eum etiam omnes filii Israel, 
0quibus praecepit cuncta quae audierat a Domino in monte Sinai. 
33 Impletisque sermonibus, ''posuit velamen super faciem suam, 34 quod 
*ingressus ad Dominum et loquens cum eo auferebat donee exiret, 
et tunc loquebatur ad filios Israel omnia quae sibi fuerant imperata; 
35 qui videbant faciem egredientis Moysi esse ^cornutam ; sed ope- 
riebat ille rursus faciem suam, si quando loquebatur ad eos. 
O C Igitur, congregata omni turba niiorum Israel, dixit ad eos: 
O O °Haec sunt quae iussit Dominus fieri : 2 &Sex diebus facietis 
opus, Septimus dies erit vobis sanctus, sabbatum et requies Domini : 
qui fecerit opus in eo occidetur. 3 c Non succendetis ignem in omni- 
bus habitaculis vestris per diem sabbati. 

4 Et ait Moyses ad omnem catervam niiorum Israel: Iste est 
sermo quern praecepit Dominus dicens : 5 Separate apud vos primi- 
tias Domino. Omnis d voluntarius et prono animo offerat eas Domino : 
aurum et argentum et aes, 6 hyacinthum et purpuram coccumque bis 
tinctum et byssum, pilos caprarum 7 pellesque arietum rubricatas et 
ianthinas, ligna setim 8 et oleum ad luminaria concinnanda et ut con- 



— 72 



iusserat ad quae, Deo iubente, conficienda erant (35, 1-18), tanta 
alacritate exauditur ut, ipsis rogantibus opificibus, quominus plus 
offer atur prohibeat (36, 7-7). Tunc tabernaculi fabrica cum sagis, 



LIBER EXODUS 
35, g — 36, 14 



ficiatur unguentum et thymiama suavissimum, 9 lapides ony chinos 
et gemmas ad ornatum superumeralis et rationalis. 

10 /Quisquis vestrum sapiens est veniat et faciat quod Dominus 
imperavit, n nabernaculum scilicet et tectum eius atque operimen- 
tum, anulos et tabulata cum vectibus, paxillos et bases; 12 /l arcam 
et vectes, propitiatorium et *velum, quod ante illud oppanditur, 
13 imensam cum vectibus et vasis et 'propositionis panibus, 1 4 '"can- 
delabrum ad luminaria sustentanda, vasa illius et lucernas et n oleum 
ad nutrimenta ignium, 15 °altare thymiamatis et vectes et Poleum 
unctionis et ^thymiama ex aromatibus, tentorium ad ostium taber- 
naculi, 16 s altare holocausti et craticulam eius aeneam cum vectibus 
et vasis suis, *labrum et basim eius, 17 "cortinas atrii cum columnis 
et basibus, tentorium in foribus vestibuli, 18 ^paxillos tabernaculi et 
atrii s cum funiculis suis, 19 vestimenta, quorum usus est in ministerio 
sanctuarii, vestes Aaron pontificis ac filiorum eius, ut sacerdotio 
fungantur mihi. 

20 Egressaque omnis multitudo filiorum Israel de conspectu Moysi 
21 obtulerunt J/mente promptissima atque devota primitias Domino 
ad faciendum opus tabernaculi testimonii. Quidquid ad cultum et ad 
vestes sanctas necessarium erat 22 viri cum mulieribus praebuerunt, 
-armillas et inaures, anulos et dextralia; omne vas aureum in do- 
naria Domini separatum est. 23 a Si quis habebat & hyacinthum et 
purpuram coccumque bis tinctum, byssum et pilos caprarum, pelles 
arietum rubricatas et ianthinas, 24 c argenti aerisque metalla obtule- 
runt Domino lignaque setim in varios usus. 25 Sed et d mulieres 
e doctae, quae neverant, dederunt hyacinthum, purpuram et vermicu- 
lum ac byssum 26 et pilos caprarum, sponte propria cuncta tribuentes. 
27 /Principes vero obtulerunt Rapides onychinos et ''gemmas ad super- 
umerale et rationale 28 *aromataque et oleum ad luminaria concin- 
nanda et ad praeparandum unguentum ac thymiama odoris suavissimi 
componendum. 29 Omnes viri et mulieres ^mente devota obtulerunt 
donaria, ut fierent opera quae iusserat Dominus per manum Moysi. 
Cuncti filii Israel fc voluntaria Domino dedicaverunt. 

30 Dixitque Moyses ad filios Israel : Ecce vocavit Dominus ex no- 
mine Beseleel filium Uri filii Hur de tribu Iuda 31 implevitque eum 
spiritu Dei, 'sapientia et intelligentia et scientia et omni doctrina 32 ad 
excogitandum et faciendum opus in auro et argento et aere 33 scul- 
pendisque lapidibus et opere carpentario : quidquid fabre adinveniri 
potest, 34 dedit in corde eius : Ooliab quoque filium Achisamech de 
tribu Dan : 35 ambos w erudivit sapientia, ut faciant opera abietarii, 
polymitarii ac plumarii de hyacintho ac purpura coccoque bis tincto 
et bysso, et texant omnia ac nova quaeque reperiant. 
2 /£ Fecit ergo Beseleel et a Ooliab et omnis ^vir sapiens, quibus de- 
ll U dit Dominus sapientiam et intellectum, ut scirent fabre operari 
quae in usus sanctuarii necessaria sunt, et quae praecepit Dominus. 
2 Cumque vocasset eos Moyses et c omnem eruditum virum, cui dede- 
rat Dominus sapientiam et qui ^sponte sua obtulerant se ad faciendum 
opus, 3 tradidit eis universa donaria filiorum Israel. Qui cum instarent 
operi, c cotidie mane vota populus offerebat. 4 Unde artifices venire 
compulsi 5 dixerunt Moysi: ^Plus offert populus quam necessarium 
est. 6 Iussit ergo Moyses praeconis voce cantari : Nee vir nee mulier 
quidquam offerat ultra in opere sanctuarii. Sicque cessatum est a 
muneribus offerendis, 7 eo quod oblata sufficerent et suprabundarent. 

8 Feceruntque omnes corde sapientes ad explendum opus taberna- 
culi, cortinas decern de bysso retorta et hyacintho et purpura cocco- 
que bis tincto opere vario et arte polymita 9 quarum una habebat 
in longitudine viginti octo cubitos et in latitudine quattuor: una men- 
sura erat omnium cortinarum. 10 Coniunxitque cortinas quinque alte- 
ram alteri et alias quinque sibi invicem copulavit. U Fecit et ansas 
hyacinthinas in ora cortinae unius ex utroque latere et in ora cortinae 
alterius similiter, 12 ut contra se invicem venirent ansae et mutuo 
iungerentur. I 3 Unde et quinquaginta fudit circulos aureos, qui mor- 
derent cortinarum ansas, et fieret unum tabernaculum. 

i4 Fecit et saga undecim de pilis caprarum ad operiendum tectum 



10-19] cp. 31, 6-11. 

/vr. 25; cp. 28, 3; 36, i, 2. 

fv. cp. 26, 1-30. 
v. cp. 25, 10-16. 
»cp. 26, 31, 33; 39, 34; 40, 2, 
. J 9- 

; v. cp. 25, 23-29. 
I cp. 25, 30. 
m v. cp. 25, 31-39. 
n cp. 27, 20. 
v. cp. 30, 1-10. 
p cp. 30, 23-33. 
q cp. 30, 34-3 8 - 
r cp. 26, 36. 
s v. cp. 27, 1-8. 
t v. cp. 30, 18-21. 
u v. cp. 27, 9-17. 
v cp. 27, 19. 
xcp. 39, 40. 

y 1 Par 29, 9; Ecli 35, 11; 2 
Cor 9, 7. — v. cp. 25, 2. 



z Nm 31, 50. 

a cf. 1 Par 29, 8. 

b vr. 6 ,7; cp. 25, 4 ,5. 

c cp. 36, 3, 6. 

d cf . cp. 28, 3; 31, 6. — v. 4 

Rg 23, 7; Pro 31, 19, 22, 34. 
e vr. 10. 

/cf. 1 Par 29, 6-8; 1 Es 2. 68. 
g cp. 28, 9. 
11 cp. 28,17. 
i cp. 30, 23. 
j cp. 36, 3. — cf. 1 Par 29, 9, 

14. 
k Am 4, 5. 
30-35] cp. 31, 1-6. 



/ cf. 3 Rg 7, 14; 2 Par 2, 
Is 28, 26. 



a cp. 31, 6. 

&cp. 28, 3; 35, 10, 25. 



c 1 Par 21, 29. 
d v. cp. 25, 2. 

e v. cp. 35, 29. 

/ cf. 2 Par 31, 10; 2 Cor 8, 2, 3. 



5-19] cp. 26, 1-14. 



— 73 



LIBER EXODUS 
36, 15 — 37, 16 



opertoriis, tabulatis, basibus, vectibus, veto et tentorio inchoatur (8-38), 
et simul conficiuntur area cum vectibus, propitiatorium cum che- 
rubin (37, 1-9), mensa pariter cum vectibus et vasis (10-16), candelabrum 



20-34] cp. 26, 15-29- 
£cp. 25, 5, 28; 30, 5- 



35-38] cp. 26, 31-37. 



-9] CP. 25, 10-20. 



[0-16] cp. 25, 23-29. 



tabernaculi; 15 unum sagum in longitudine habebat cubitos triginta 
et in latitudine cubitos quattuor; unius mensurae erant omnia saga; 
16 quorum quinque iunxit seorsum et sex alia separatim. 17 Fecitque 
ansas quinquaginta in ora sagi unius et quinquaginta in ora sagi alte- 
rius, ut sibi invicem iungerentur ; 18 et fibulas aeneas quinquaginta, 
quibus necteretur tectum, ut unum pallium ex omnibus sagis fieret. 
19 Fecit et opertorium tabernaculi de pellibus arietum rubricatis, 
aliudque desuper velamentum de pellibus ianthinis. 

20 Fecit et tabulas tabernaculi de ^lignis setim stantes. 21 Decern 
cubitorum erat longitudo tabulae unius et unum ac semis cubitum 
latitudo retinebat. 22 Binae incastraturae erant per singulas tabulas, ut 
altera alteri iungeretur. Sic fecit in omnibus tabernaculi tabulis. 

23 E quibus viginti ad plagam meridianam erant contra austrum 

24 cum quadraginta basibus argenteis. Duae bases sub una tabula po- 
nebantur ex utraque parte angulorum, ubi incastraturae laterum in 
angulis terminantur. 2 5 Ad plagam quoque tabernaculi, quae respicit 
ad aquilonem, fecit viginti tabulas 26 cum quadraginta basibus argen- 
teis, duas bases per singulas tabulas. 27 Contra occidentem vero, id 
est ad earn partem tabernaculi quae mare respicit, fecit sex tabulas 
28 et duas alias per singulos angulos tabernaculi retro ; 29 quae iunctae 
erant a deorsum usque sursum, et in unam compaginem pariter fe- 
rebantur. Ita fecit ex utraque parte per angulos, 3 <> ut octo essent 
simul tabulae et haberent bases argenteas sedecim, binas scilicet bases 
sub singulis tabulis. 

31 Fecit et vectes de lignis setim quinque ad continendas tabulas 
unius lateris tabernaculi 32 e t quinque alios ad alterius lateris coaptan- 
das tabulas et extra hos quinque alios vectes ad occidentalem plagam 
tabernaculi contra mare. 33 Fecit quoque vectem alium, qui per medias 
tabulas ab angulo usque ad angulum perveniret. 34 Ipsa autem tabulata 
deauravit, fusis basibus earum argenteis. Et circulos eorum fecit aureos, 
per quos vectes induci possent ; quos et ipsos laminis aureis operuit. 

35 Fecit et velum de hyacintho et purpura, vermiculo ac bysso re- 
torta opere polymitario varium atque distinctum; 3 6 et quattuor co- 
lumnas de lignis setim, quas cum capitibus deauravit fusis basibus 
earum argenteis. 3 ? Fecit et tentorium in introitu tabernaculi ex hya- 
cintho, purpura, vermiculo byssoque retorta opere plumarii; 3 8 et 
columnas quinque cum capitibus suis, quas operuit auro, basesque 
earum fudit aeneas. 

2 H Fecit autem Beseleel et arcam de lignis setim habentem duos 
O I semis cubitos in longitudine et cubitum ac semissem in latitu- 
dine, altitudo quoque unius cubitifuit et dimidii, vestivitque earn auro 
purissimo intus ac Ions : 2 et lecit illi coronam auream per gyrum, 

3 conflans quattuor anulos aureos per quattuor angulos eius : duos 
anulos in latere uno et duos in altero. 4 Vectes quoque fecit de lignis 
setim, quos vestivit auro, 5 et quos misit in anulos, qui erant in 
lateribus arcae ad portandum earn. 6 Fecit et propitiatorium, id est 
oraculum, de auro mundissimo duorum cubitorum et dimidii in lon- 
gitudine et cubiti ac semis in latitudine. 7 Duos etiam cherubim ex 
auro ductili, quos posuit ex utraque parte propitiatorii: 8 cherub 
unum in summitate unius partis, et cherub alterum in summitate partis 
alterius : duos cherubim in singulis summitatibus propitiatorii 9 exten- 
dentes alas et tegentes propitiatorium seque mutuo et illud respi- 
cientes. 

10 Fecit et mensam de lignis setim in longitudine duorum cubitorum 
et in latitudine unius cubiti, quae habebat in altitudine cubitum ac 
semissem. nCircumdeditque earn auro mundissimo, et fecit illi labium 
aureum per gyrum, 12 ipsique labio coronam auream interrasilem 
quattuor digitorum et super eandem alteram coronam auream. 13 Fu- 
dit et quattuor circulos aureos, quos posuit in quattuor angulis per sin- 
gulos pedes mensae 14 contra coronam ; misitque in eos vectes, ut 
possit mensa portari. W Ipsos quoque vectes fecit de lignis setim et 
circumdedit eos auro ; 16 et vasa ad diversos usus mensae, acetabula, 
phialas et cyathos et turibula ex auro puro, in quibus offerenda sunt 
libamina. 



74 



cum lucernis etc. (17-24); altare thymiamatis et oleum sanctifica- 
tionis (25-29), altare holocaustorum et labrum aeneum (38, 1-8), ten- 
torium cum columnis, porta cum velo et paxillis (9-20), et post 



LIBER EXODUS 
37,17 — 38,24 



17 Fecit et candelabrum ductile de auro mundissimo, de cuius vecte 
calami, scyphi sphaerulaeque ac lilia procedebant ; 18 sex in utroque 
latere, tres calami ex parte una et tres ex altera, litres scyphi in nucis 
modum per calamos singulos sphaerulaeque simul et lilia et tres scy- 
phi instar nucis in calamo altero sphaerulaeque simul et lilia. Aequum 
erat opus sex calamorum, qui procedebant de stipite candelabri. 
20 In ipso autem vecte erant quattuor scyphi in nucis modum sphae- 
rulaeque per singulos simul et lilia; 21 et sphaerulae sub duobus ca- 
lamis per loca tria, qui simul sex hunt calami procedentes de vecte 
uno. 22 Et sphaerulae igitur et calami ex ipso erant universa ductilia 
ex auro purissimo. 23 Fecit et lucernas septem cum emunctoriis suis 
et vasa, ubi ea quae emuncta sunt exstinguantur, de auro mundis- 
simo. 24 Talentum auri appendebat candelabrum cum omnibus vasis 
suis. 

2 5 Fecit et altare thymiamatis de lignis setim, per quadrum singulos 
babens cubitos et in altitudine duos, e cuius angulis procedebant 
cornua. 26 Vestivitque illud auro purissimo cum craticula ac parie- 
tibus et cornibus. 27 Fecitque ei coronam aureolam per gyrum et 
duos anulos aureos sub corona per singula latera, ut mittantur in 
eos vectes et possit altare portari. 28 Ipsos autem vectes fecit de 
lignis setim et operuit laminis aureis. 29 a Composuit et oleum ad san- 
ctificationis unguentum et ft thymiama de aromatibus mundissimis, 
opere pigmentarii. 

3 Q Fecit et a altare holocausti de lignis setim quinque cubitorum 
O O per quadrum et trium in altitudine, 2 cuius cornua de angulis 
procedebant, operuitque illud laminis aeneis. 3 Et in usus eius para- 
vit ex aere vasa diversa, lebetes, forcipes, fuscinulas, uncinos et 
ignium receptacula. 4 Craticulamque eius in modum retis fecit aeneam 
et subter earn in altaris medio arulam, 5 fusis quattuor anulis per 
totidem retiaculi summitates, ad immittendos vectes ad portandum; 
6 quos et ipsos fecit de lignis setim et operuit laminis aeneis 7 in- 
duxitque in circulos, qui in lateribus altaris eminebant. Ipsum autem 
altare ' ; non erat solidum, sed cavum ex tabulis et intus vacuum. 

8 c Fecit et labrum aeneum cum basi sua de speculis mulierum, 
d quae excubabant in ostio tabernaculi. 

9 Fecit et atrium, in cuius australi plaga erant tentoria de bysso 
retorta cubitorum centum; 10 columnae aeneae viginti cum basibus 
suis; capita columnarum et tota operis caelatura argentea. U Aeque 
ad septentrionalem plagam tentoria, columnae basesque et capita 
columnarum eiusdem mensurae et operis ac metalli erant. 12 In ea 
vero plaga quae ad occidentem respicit fuerunt tentoria cubitorum 
quinquaginta, columnae decern cum basibus suis aeneae et capita 
columnarum et tota operis caelatura argentea. 13 Porro contra orien- 
tem quinquaginta cubitorum paravit tentoria, 14 e quibus quindecim 
cubitos columnarum trium cum basibus suis unum tenebat latus; 
15 et in parte altera (quia inter utraque introitum tabernaculi fecit) 
quindecim aeque cubitorum erant tentoria columnaeque tres et bases 
totidem. 16 Cuncta atrii tentoria byssus retorta texuerat. 17 Bases co- 
lumnarum fuere aeneae, capita autem earum cum cunctis caelaturis 
suis argentea, sed et ipsas columnas atrii vestivit argento. 18 Et in 
introitu eius opere plumario fecit tentorium ex hyacintho, purpura, 
vermiculo ac bysso retorta, quod habebat viginti cubitos in longitu- 
dine, altitudo vero quinque cubitorum erat, iuxta mensuram quam 
cuncta atrii tentoria habebant. 19 Columnae autem in ingressu fuere 
quattuor cum basibus aeneis capitaque earum et caelaturae argenteae. 
20 Paxillos quoque tabernaculi et atrii per gyrum fecit aeneos. 

21 Haec sunt instrumenta e tabernaculi testimonii, quae enumerata 
sunt iuxta praeceptum Moysi in caeremoniis levitarum /per manum 
Ithamar filii Aaron sacerdotis, 22 ^quae Beseleel filius Uri filii Hur 
de tribu Iuda, Domino per Moysen iubente, compleverat, 23 iuncto 
sibi socio Ooliab filio Achisamech de tribu Dan; qui et ipse artifex 
lignorum egregius fuit et polymitarius atque plumarius ex hyacintho, 
purpura, vermiculo et bysso. 24 Omne aurum, quod expensum est in 
opere sanctuarii et quod oblatum est in donariis, viginti novem ta- 



17-24] cp. 25, 31-39. 



25-28] cp. 30, 1-5. 



acp. 30, 23-25, 34, 35- 
b cp. 30, 7. 



a 2 Par 1, 5. 



1-7] cp. 27, 1-8. 

b cp. 27, 8. 

c cp. 30, 18-21. 

d 1 Rg 2, 22. — cf. Nm 4, 23; 

8, 24. 
9-20] cp. 27, 9-19. 



e Nm 1, 50, 53; 9, is; 10, 11; 

17, 7, 8; 18, 2; 2 Par 24, 6; 

Ac 7, 44. — cf. cp. 16, 34. 
/ cp. 6, 23; 28, 1; Nm 4, 28, 

33. 
gcp. 31. 2, 6. 



— 75 — 



LIBER EXODUS 
38,25 — 39,37 



h v. cp. 30, 13. 

i Nm 1, 46. 

i cp. 26, 19, 21, 25, 32. 



/ cp. 26, 37. 

»t cp. 27, 2-4. 

« cp. 27, 10-12, 16, 17. 

cp. 27, 19. 

acp. 35, 23, 25. 

b vr. 41; cp. 31, 10; 35, 19. 

c cp. 28, 2-4. 

2-7] cp. 28, 6-12. 



8-19] cp. 28, 15-30. 



20-24] cp. 28, 31-42. 



25-30] cp .28, 35-42. 
d Ez 44, 18. 



e cp. 29, 6; Lv 8, 9. 

/vr. 42, 43; cp. 25, 40. 

£cp. 35, 12. 

Acp. 30, 3; 37, 26; 40, 5, 24. 



descriptum quod in omni opere sanctuarii expensum est (21-31) narratur 
confectio vestium turn pontificis turn sacerdotum (39, 1-30). Quibus 
tandem completis et Deo oblatis Moyses benedicit (31-43); Do- 



lentorum fuit et septingentorum triginta siclorum /l ad mensuram 
sanctuarii. 25 Oblatum est autem ab his qui transierunt ad numerum 
a viginti annis et supra, de ^sescentis tribus milibus et quingentis quin- 
quaginta armatorum. 26 Fuerunt praeterea centum talenta argenti, 
e quibus conflatae sunt Abases sanctuarii et introitus ubi velum pen- 
det. 27 Centum bases factae sunt de taientis centum, singulis talentis 
per bases singulas supputatis. 28 De mille autem septingentis et sep- 
tuaginta quinque fecit capita columnarum, quas et ipsas vestivit ar- 
gento. 29 Aeris quoque oblata sunt talenta septuaginta, duo milia et 
quadringenti supra sicli, 30 ex quibus fusae sunt 'bases in introitu 
tabernaculi testimonii et m altare aeneum cum craticula sua omniaque 
vasa, quae ad usum eius pertinent, 31 e t "bases atrii, tam in circuitum 
quam in ingressus eius, et °paxilli tabernaculi atque atrii per gyrum. 
3 Q De a hyacintho vero et purpura, vermiculo ac bysso fecit b vestes, 
O y quibus indueretur Aaron quando ministrabat in Sanctis, c sicut 
praecepit Dominus Moysi. 2 Fecit igitur superumerale de auro, hya- 
cintho et purpura coccoque bis tincto et bysso retorta 3 opere poly- 
mitario, inciditque bratteas aureas et extenuavit in fila, ut possent 
torqueri cum priorum colorum subtemine, 4 duasque oras sibi invi- 
cem copulatas in utroque latere summitatum 5 et balteum ex eisdem 
coloribus, sicut praeceperat Dominus Moysi. 6 Paravit et duos lapides 
onychinos adstrictos et inclusos auro et sculptos arte gemmaria nomi- 
nibus filiorum Israel ; 7 posuitque eos in lateribus superumeralis in 
monimentum filiorum Israel, sicut praeceperat Dominus Moysi. 

8 Fecit et rationale opere polymito iuxta opus superumeralis ex 
auro, hyacintho, purpura coccoque bis tincto et bysso retorta, 9 qua- 
drangulum, duplex, mensurae palmi. 10 Et posuit in eo gemmarum 
ordines quattuor: in primo versu erat sardius, topazius, smaragdus; 
11 in secundo carbunculus, sapphirus et iaspis; 12 in tertio ligurius, 
achates et amethystus; 13 in quarto chrysolithus, onychinus et beryl- 
lus circumdati et inclusi auro per ordines suos. 14 Ipsique lapides 
duodecim sculpti erant nominibus duodecim tribuum Israel, singuli 
per nomina singulorum. U Fecerunt in rationali et catenulas sibi invi- 
cem cohaerentes de auro purissimo 16 et duos uncinos totidemque 
anulos aureos. Porro anulos posuerunt in utroque latere rationalis, 17 e 
quibus penderent duae catenae aureae, quas inseruerunt uncinis, qui 
in superumeralis angulis eminebant. 18 Haec et ante et retro ita con- 
veniebant sibi, ut superumerale et rationale mutuo necterentur l^stri- 
cta ad balteum et anulis fortius copulata, quos iungebat vitta hyacin- 
thina, ne laxa fluerent et a se invicem moverentur, sicut praecepit 
Dominus Moysi. 

20 Fecerunt quoque tunicam superumeralis totam hyacinthinam 21 et 
capitium in superiori parte contra medium oramque per gyrum capitii 
textilem, 22 deorsum autem ad pedes mala punica ex hyacintho, pur- 
pura, vermiculo ac bysso retorta 23 et tintinnabula de auro purissimo, 
quae posuerunt inter malogranata in extrema parte tunicae per gyrum : 
24 tintinnabulum autem aureum et malum punicum, quibus ornatus 
incedebat pontifex quando ministerio fungebatur, sicut praeceperat 
Dominus Moysi. 

25 Fecerunt et tunicas byssinas opere textili Aaron et filiis eius 26 et 
d mitras cum coronulis suis ex bysso, 27 feminalia quoque linea, bys- 
sina, 28 cingulum vero de bysso retorta, hyacintho, purpura ac ver- 
miculo bis tincto arte plumaria, sicut praeceperat Dominus Moysi. 

29e Fecerunt et laminam sacrae venerationis de auro purissimo, scri- 
pseruntque in ea opere gemmario: sanctum Domini, 30 e t strinxe- 
runt earn cum mitra vitta hyacinthina, sicut praeceperat Dominus 
Moysi. 31 Perfectum est igitur omne opus tabernaculi et tecti testimo- 
nii; /feceruntque iilii Israel cuncta quae praeceperat Dominus Moysi. 

32 Et obtulerunt tabernaculum et tectum et universam supellecti- 
lem, anulos, tabulas, vectes, columnas ac bases, 33 opertorium de pelli- 
bus arietum rubricatis et aliud operimentum de ianthinis pellibus, 
34 tfvelum, arcam, vectes, propitiatorium, 35 mensam cum vasis suis et 
propositionis panibus, 36 candelabrum, lucernas et utensilia earum 
cum oleo, 377l altare aureum et unguentum et thymiama ex aromatibus 



76 — 



minus autem, qui locum et situm statuerat ubi erigendum esset taber- 
naculum (40, 1-31); illud erectum gloria replet (44, 32-36) ostenditque 
oblationem sibi acceptam esse, et a se renovatum foedus sanciri. 



LIBER EXODUS 
39,38 — 40,36 



38 et ^tentorium in introitu tabernaculi, 39 altare aeneum, retiaculum, 
vectes et vasa eius omnia, labium cum basi sua, -ftentoria atrii et 
columnas cum basibus suis; 40fc tentorium in introitu atrii ^funiculos- 
que illius et paxUlos. Nihil ex vasis defuit, quae in ministerium taber- 
naculi et in tectum foederis iussa sunt fieri. 41 Vestes quoque, quibus 
sacerdotes utuntur in sanctuario, Aaron scilicet et filii eius, 42 w obtu- 
lerunt filii Israel, sicut praeceperat Dominus. 43 Quae postquam Moy- 
ses cuncta vidit completa, n benedixit eis. 

A A Locutusque est Dominus ad Moysen dicens: 2 a Mense primp, 
T: 1/ prima die mensis &eriges tabernaculum testimonii, 3 e t pones in 
eo arcam, e demittesque ante illam velum 4 et, illata mensa, d pones 
super earn quae rite praecepta sunt. e Candelabrum stabit cum lucer- 
nis suis 5 et /altare ^aureum, in quo adoletur incensum, coram area 
testimonii. Tentorium in introitu tabernaculi pones, 6 et ante /l illud 
altare holocausti, 7 *labrum inter altare et tabernaculum, quod im- 
plebis aqua. 8 Circumdabisque atrium tentoriis et ingressum eius. 
9 Et adsumpto unctionis oleo lunges tabernaculum cum vasis suis, ut 
sanctificentur, 10 altare holocausti et omnia vasa eius, n *labrum cum 
basi sua: omnia unctionis oleo consecrabis, ut sint m sancta sancto- 
rum. l 2n Applicabisque Aaron et filios eius ad fores tabernaculi testi- 
monii et lotos aqua 13 indues Sanctis vestibus, ut ministrent mihi, et 
°unctio eorum Pin sacerdotium sempiternum proficiat. 

14 Fecitque Moyses omnia quae praeceperat Dominus. 

15 Igitur mense primo anni secundi, prima die mensis «collocatum 
est tabernaculum. 16 Erexitque Moyses illud et posuit tabulas ac bases 
et vectes statuitque columnas 17 et expandit tectum super tabernacu- 
lum, imposito desuper operimento, sicut Dominus imperaverat. iSrPo- 
suit et testimonium in area, subditis infra vectibus et oraculum de- 
super. 19 Cumque intulisset arcam in tabernaculum, *appendit ante 
earn velum, ut expleret Domini iussionem. 2 <> ^Posuit et mensam in 
tabernaculo testimonii ad plagam septentrionalem extra velum, 21 or- 
dinatis coram propositionis panibus, sicut praeceperat Dominus Moysi. 
22 "Posuit et candelabrum in tabernaculo testimonii e regione mensae 
in parte australi, 23 v locatis per ordinem lucernis, iuxta praeceptum 
Domini. 24jJ Posuit et altare aureum sub tecto testimonii contra velum, 
25 et adolevit super eo incensum aromatum, sicut iusserat Dominus 
Moysi. 26 ^Posuit et tentorium in introitu tabernaculi testimonii 27 et 
^altare holocausti in vestibulo testimonii offerens in eo holocaustum 
et a sacrificia, ut Dominus imperaverat. 28 & Labrum quoque statuit 
inter tabernaculum testimonii et altare implens illud aqua; 29 c lave- 
runtque Moyses et Aaron ac filii eius manus suas et pedes, 30 C um 
ingrederentur tectum foederis et accederent ad altare, sicut praece- 
perat Dominus Moysi. 31 <*Erexit et atrium per gyrum tabernaculi et 
altaris, e ducto in introitu eius tentorio. 

/Postquam omnia perfecta sunt, 32 ^operuit nubes tabernaculum 
testimonii et ''gloria Domini implevit illud. 33 t>Jec poterat Moyses 
ingredi tectum foederis, nube operiente omnia et maiestate Domini 
coruscante, quia cuncta nubes operuerat. 34 iSi quando nubes taber- 
naculum deserebat, proficiscebantur filii Israel per turmas suas; 35 si 
'pendebat desuper, manebant in eodem loco. 36wN u h )es quippe Do- 
mini incubabat per diem tabernaculo, et ignis in nocte, videntibus 
cunctis populis Israel per cunctas mansiones suas. 



* cp. 26, 36; 36, 37. 
jv. cp. 27, 9-15; 38, 9-17. 
k cp. 27, 16; 38, 18. 
/cp. 35, 18. 



m cp. 35, 10. 

nLv p, 22, 23; Js 22, 6; 2 Rg 
6, 18; 3 Rg 8, 14; 2 Par 6, 

3; 30, 27. — v. Nm 6, 23-27. 

a cf. cp. 12, 2; 13, 4. 

b vr. 15; cp. 26, 1, 30. 

c vr. 19. — cf.35, 12; Nm4,5. 

d vr. 20; cp. 26, 35. 

e cr. 22, 23. 

/vr. 24. — cf. cp. 39, 37. 

zw. cp. 30, 3. 

« vr. 27. 

i vr. 28; cp. 30, 18. 

; cp. 30, 26. 

I cp. 30, 27, 28. 

wcp. 29, 37. 

n v. Lv 8, 1-13. 

cp. 28, 41; 29, 7. 

pNm 25, 13; Ecli 45, 19- 

q vr. 1; Nm 7, 1. 



r cp. 25, 16. — v. cp. 16, 34. 

s vr. 3. — v. cp. 35, 12. 
t vr. 3; cp. 26, 35. 



« cp. 26, 35. 

v vr. 4; cp. 25, 37. 

ac vr. 5; cp. 30, 6, 7. 

y vr. 5; cp. 26, 36. 

z vr. 6. 

a cp. 29, 41; 30, 9. 

b vr. 7. 

c cp. 30, 20. 

d vr. 8; cp. 27, 9. 

ecp. 27, 16; 35, 15. 

/ cf. Heb 3, 2, 5. 

g v. cp. 13, 21. 

ft cp. 29, 43; Lv 16, 2; 

15. — cf. 3 Rg 8, 10, .. 

Par 5, 13, 14; 7, 2; Is 6. 4; 

Ez 43,5; Ag 2,7,9; Api5,8. 
* Lv 16, 2; 3 Rg 8, 11; 2 Par 



Nm 9. 
11; 2 



; Nn 



Jm 9 ,17; 10, 11; Ps 77, 14; 

Sap 18, 3. — cf. 2 Es 9, 19. 
/ Nm 9, 19-23; 10, 34. 
m cp. 13, 21; Nm 9, 16. — cf. 

Is 4, 5. 



— 77 



LIBER LEVITICUS 



HEBRAICE "VAICRA,, 



LIBER LEVITICI 

1,1-2,12 

a Ex 19, 3. 

b Ex 40, 32; Nm 12, 4, 5. 

c cp. 22, 18, 19. 

d Ex 29, 10. 
e v. Ex 12, 5. 



/cp. 3, 2, 8, 13; 4, IS; 8, 14, 

22; 16, 21; Ex 29, 10, 15, 19. 
g cp. 22, 21, 27. — cf. Is 56, 

7; Rm 12, 1; Ph 4, 18. 
A cp. 4, 20, 26, 3i,3S; Nm 15, 

25; 2 Par 29, 23, 24. — cf. 

cp. 9, 7; 16, 24. 
i cp. 3, 8; 2 Par 35, 11; Heb 

12, 24; 1 Pt 1, 2. 
; cf. Gn 22, 9. 
0] * cf. Catech. R. II 4, 69. 
/cp. 2, 3, 9, 11, 16; 3, S, 9, 

11, 14, 16; 4, 35; Ex 29, 18, 

m cf.' Gn 8, 21. 
n vr. 5. 



cp. 5, 7; 12, 8. — cf. Lc 2,24. 

pep. 5, 8. 

q cp. 6, 10. 

r cf. Gn 15, 10. 

s vr. 9, 13. 

a cp. 6, 14; 9 17- Nm 15, 4. 

cf. Gn 18, 6; Ex 29, 2, 40; 

3 Rg 4, 22. 
c vr. 15. 
d vr. 9, 16; cp. 5, 12; 6, is; 

24, 7- — cf. Is 66, 3; Ac 

10, 4. 
ecp. 7, 9, 10, 11, 12, 13. — 

cf. Ecli 7, 34; 1 Cor 9. 13. 
/ cf. Ex 40, 11. 

g cp. 1, 9. — Ex 29, 2. 
h cp. 6, 21 • 7, 9. — cf. 1 Par 
23, 29; Ez 4, 3. 



1 v. cp. 1, 9. 

;cp. 1, 9. — cf. Ph 4, 18. 

/ vr. 3. 

wcp. 6, 16, 17. — cf. Mt 16, 
12; Mr 8, 15; Lc 12, 1; 1 
Cor 5, 8; Gal 5, 9. 

« Ex 22, 29; Nm 18, 12. 




ocavit autem Moysen et locutus est ei Dominus 
de b tabernaculo testimonii dicens : 2 Loquere filiis 
Israel et dices ad eos: c 'Homo, qui obtulerit ex 
vobis hostiam Domino de pecoribus, id est de bo- 
bus et ovibus, offerens victimas ; 3 d si holocaustum 
fuerit eius oblatio ac de armento, e masculum im- 
maculatum offerret ad ostium tabernaculi testimonii 
ad placandum sibi Dominum ; 4 /ponetque manum 
super caput hostiae, et s'acceptabilis erit atque in 7l expiationem eius 
proficiens 5 immolabitque vitulum coram Domino, et offerent nlii 
Aaron sacerdotes sanguinem eius ^fundentes per altaris circuitum, 
quod est ante ostium tabernaculi. 6 Detractaque pelle hostiae, artus 
in frusta concident; 7 et subicient in altari ignem, ^strue lignorum 
ante composita ; 8 et membra, quae sunt caesa, desuper ordinantes, 
caput videlicet et cuncta quae adhaerent iecori, 9 intestinis et pedibus 
lotis aqua, adolebitque ea sacerdos super altare *in holocaustum et 
w suavem odorem Domino. 

10 Quod si de pecoribus oblatio est, de ovibus sive de capris holo- 
caustum, masculum absque macula offeret, n "immolabitque ad latus 
altaris quod respicit ad aquilonem coram Domino; sanguinem vero 
illius fundent super altare nlii Aaron per circuitum, 12 dividentque 
membra, caput et omnia quae adhaerent iecori et ponent super ligna, 
quibus subiciendus est ignis; 13 intestina vero et pedes lavabunt aqua, 
et oblata omnia adolebit sacerdos super altare in holocaustum et 
odorem suavissimum Domino. 

14 Si autem de avibus holocausti oblatio fuerit Domino, °de tur- 
turibus aut pullis columbae, 15 offeret earn sacerdos ad altare et, 
Pretorto ad collum capite ac rupto vulneris loco, decurrere faciet 
sanguinem super crepidinem altaris ; 16 vesiculam vero gutturis et 
plumas proiciet tfprope altare ad orientalem plagam in loco in quo 
cineres effundi solent; 17 confringetque ascellas eius et r non secabit 
neque ferro dividet earn et adolebit super altare, lignis igne sup- 
posito. ^Holocaustum est et oblatio suavissimi odoris Domino. 

2Anima, cum obtulerit °oblationem sacrificii Domino, ft simila erit 
eius oblatio, c fundetque super earn oleum et ponet tus 2 ac 
deferet ad filios Aaron sacerdotes; quorum unus toilet pugillum 
plenum similae et olei ac totum tus, et ponet d memoriale super 
altare in odorem suavissimum Domino. 3e Quod autem reliquum fuerit 
de sacrificio, erit Aaron et filiorum eius, ^sanctum sanctorum de obla- 
tionibus Domini. 

4 Cum autem obtuleris sacrificium coctum in clibano de simila, 
tfpanes scilicet absque fermento conspersos oleo et lagana azyma oleo 
lita, 5 si oblatio tua fuerit de ''sartagine similae conspersae oleo et 
absque fermento, 6 divides earn minutatim et fundes super earn oleum ; 
7 sin autem de craticula fuerit sacrificium aeque simila oleo con- 
spergetur; 8 quam offerens Domino trades manibus sacerdotis, 9 qui, 
cum obtulerit earn, toilet memoriale de sacrificio et ^adolebit super 
altare -'in odorem suavitatis Domino. 10 'Quidquid autem reliquum 
est erit Aaron et filiorum eius, sanctum sanctorum de oblationibus 
Domini. 

11 Omnis oblatio quae offertur Domino TO absque fermento fiet,nec 
quidquam fermenti ac mellis adolebitur in sacrificio Domino. 12 "Pri- 
mitias tantum eorum offeretis ac munera; super altare vero non 



- 78 



1. De sacrificiis Deo debitis et de personis per quas offerri dehent (L v 1, 1-10, 20). Describun- 
tur turn holocaust a, in quibus immolantur armenta {1,1-9), pecora (10-13), 
aves (14-17); turn oblationes fertorum (2, 1-16); turn hostiae paci- 



LIBER LEVITICI 
2,i3 — 4,is 



imponentur in odorem suavitatis. 13 Quidquid obtuleris sacrificii °sale 
condies, nee auferes Psal foederis Dei tui de sacrificio tuo : «in omni 
oblatione tua offeres sal. 

14 Si autem obtuleris munus r primarum frugum tuarum Domino 
"de spicis adhuc virentibus, torrebis igni et confringes in morem 
larris, et sic offeres primitias tuas Domino 15 *fundens supra oleum 
et tus imponens, quia oblatio Domini est 16 de qua adolebit sacer- 
dos in "memoriam muneris partem farris fracti et olei ac totum tus. 

3 Quod si a hostia pacificorum fuerit eius oblatio, et de bobus vo- 
luerit offerre marem sive feminam, b immaculata offeret coram 
Domino ; . 2 c ponetque manum super caput victimae suae, quae im- 
molabitur in introitu tabernaculi testimonii, ^fundentque filii Aaron 
sacerdotes sanguinem per altaris circuitum 3 et offerent de hostia 
pacificorum in oblationem Domino e adipem qui operit vitalia et 
quidquid pinguedinis est intrinsecus ; 4 duos renes cum adipe quo 
teguntur ilia et reticulum iecoris cum renunculis ; 5 /adolebuntque ea 
super altare in holocaustum, lignis igne supposito, in oblationem 
suavissimi odoris Domino. 

6 Si vero de ovibus fuerit eius oblatio et pacificorum hostia, sive 
masculum obtulerit sive feminam, ^immaculata erunt. 7 Si agnum 
obtulerit coram Domino, 8 ponet manum suam super caput victimae 
suae, quae immolabitur in vestibulo tabernaculi testimonii, fundentque 
filii Aaron sanguinem eius per circuitum altaris 9 et offerent de paci- 
ficorum hostia sacrificium Domino ; 7l adipem et caudam totam 10 cum 
renibus et pinguedinem, quae operit ventrem atque universa vitalia, 
et utrumque renunculum cum adipe, qui est iuxta ilia, reticulumque 
iecoris *cum renunculis; H et adolebit ea sacerdos super altare in 
pabulum ignis et oblationis Domini. 

12 Si capra fuerit eius oblatio et obtulerit earn Domino, 13 ponet 
manum suam super caput eius, immolabitque earn in introitu taber- 
naculi testimonii, et fundent filii Aaron sanguinem eius per altaris 
circuitum, 14 tollentque ex ea in pastum ignis dominici adipem qui 
operit ventrem et qui tegit universa vitalia, 15 duos renunculos cum 
reticulo, quod est super eos iuxta ilia, et arvinam iecoris cum renun- 
culis; 16 adolebitque ea super altare sacerdos in alimoniam ignis et 
suavissimi odoris. 

J'Omnis adeps Domini erit 17 *iure perpetuo in generationibus et 
cunctis habitaculis vestris; nee w sanguinem nee n adipem omnino 
comedetis. 

4Locutusque est Dominus ad Moysen dicens: 2 Loquere filiis Israel: 
a Anima, quae peccaverit per ignorantiam et de universis mandatis 
Domini b quae praecepit ut non fierent quippiam fecerit, 3 si sacerdos 
qui unctus est c peccaverit delinquere faciens populum, offeret pro 
peccato suo d vitulum immaculatum Domino ; 4 et adducet ilium e ad 
ostium tabernaculi testimonii coram Domino, ponetque manum super 
caput eius et immolabit eum Domino. 5 /Hauriet quoque de sanguine 
vituli inferens ilium in tabernaculum testimonii ; 6 cumque intinxerit 
digitum in sanguine, adsperget eo ^septies coram Domino contra 
velum sanctuarii ; 7 Cponetque de eodem sanguine super cornua alta- 
ris thymiamatis gratissimi Domino, quod est in tabernaculo testi- 
monii; ^omnem autem reliquum sanguinem fundet in basim altaris 
holocausti in ^introitu tabernaculi. 8 Et adipem vituli auferet pro 
peccato, tam fc eum qui vitalia operit quam omnia quae intrinsecus 
sunt : 9 duos renunculos et reticulum, quod est super eos iuxta ilia, 
et adipem iecoris cum renunculis, 10 z sicut aufertur de vitulo hostiae 
pacificorum ; et adolebit ea super altare holocausti. M w Pellem vero 
et omnes carnes cum capite et pedibus et intestinis et fimo 12 et 
reliquo corpore efferet n extra castra in locum mundum, ubi cineres 
effundi solent °incendetque ea super lignorum struem, quae in loco 
effusorum cinerum cremabuntur. 

13 PQuod si omnis turba Israel ignoraverit, et «per imperitiam fe- 
cerit quod contra mandatum Domini est, 14 et postea r intellexerit 
peccatum suum, offeret s pro peccato suo vitulum adducetque eum 
ad ostium tabernaculi. 15 *Et ponent seniores populi manus super 



o Mr 9, 49; Col 4, 6. 

p Nm 18, 19. — cf. 2 Par 13, 

q Ez 43, 24. [5. 

r Dt 26, 2, 3. 

5 cp. 23, 14. — cf. Js s, 11. 

t vr. 1. 

»vr, 2. 

a cp. 17, 5; 22, 21; 23,19; Am 
S, 22. — v. cp. 7, 11-21, 
r 2 9-34. 
b v. Ex 12, s. 
c v. cp. 1, 4- 
d cp. 17, 6. 

e cp. 4, 8, 9; Ex 29, 13, 22. — 
cf. Ecli 47, 2. 

/ cp. 6, 12. 



g vr. 1 etc. 



h cp. 9, 19; Ex 29, 22. 



;cp. 7, 23; 1 Rg 2, 15; Ez 44, 

7. 15. 
/cp. 6,18; 7, 36; 17.7; 23,14. 
m cp. 7, 23-26; 17, 10-14; Cn 

9, 4; Dt 12, 16, 23; 15, 23; 

1 Rg 14, 33; Ac 15, 20, 29. 
n cf . Dt 12, 16; Ez 34, 3. — 

v Dt 32, 14. 

acp. s, is, 17. — cf. Ps 18, 
12. — v. Nm 15, 22-29. 

b vr. 13, 22, 27; cp. 5, 17. 

3] * cf. Catech. R. II 1, 9. 

c cf. Heb 7, 27, 28. 

d cp. 9, 2. 

ecp. 1, 3, 4. 

/ vr. 16, 17; cp. s, 9; 16, 14; 
Nm 19, 4. — cf. Is 52, 15. 

£cp. 8, 11; 14, 7- 

h cp. 8, 15; 9, 9; 16, 18. 

i cp. 5, 9; 8, 15; 9, 9; Ex 20, 

12. 
j Ex 40, 6. 
k cp. 3, 3. 

^cp. 3, 3-5. 

m cp. 8, 17; 9, 11; Ex 29, 14; 
Nm 19, 5. 

w cp. 6, 11; 10, 4, s; 14. 3; 
16,17; 24,14, 23; Ex 29,14. 
o Heb 13, 11. 
P Nm is, 24-26. 
q cp. s, 2-4. 
r vr. 23. 
sci. Rm 8, 3. 
t v. cp. 1, 4. 



79 — 



LIBER LEVITICI 
4, 16 — 5, 15 



ficae (3,1-17); turn sacrificia pro peccato, quae offeruntur aut pro 
delictis ex ignorantia commissis sive a sacerdote (4, 1-12), sive ab 
universo populo (13-21), sive a principe (22-26), sive a privatis (27-75) ; 



u v. vr. 5-i2. 



v v. vr. 8-i2. 

x Nm is, 25, 28. 



y vr. 2, 13, 27. 
z vr. 14. 

a v. cp. 1, 4. 

b vr. 7, 18; 30, 34. 

c vr. 10, 31; cp. 3, 3-5- 
d vr. 20, 31, 35, cp. 5, 10, 13, 
16, 18; 6, 7; 14, 18; 15, 15. 

e vr. 2; Nm 15, 27. 

/vr. 14, 23. 

g vr. 4, 15, 24. — v. cp. 1, 4. 



h cp. 3, 14. 

* vr. 10, 26; cp. 3, 3-5. 

j cp. 1, 9. — v. Gn 8, 2] 

k vr. 20, 26, 35. 

ivr. 28. 



m cp. 3, 3, 9. 
n vr. 20, 26, 31. 

a 3 Rg 8, 31; Pro 29, 24. — 
cf. 1 Rg 14, 24, 26; Mt 26, 
63. 

b vr. 17; cp. 7, 18; 10, 17; 17, 
16; 19, 8; 20, 17, 19; Nm 
5, 31. — cf. Nm 9, 13. 

c cp. 11, 24, 28, 31, 39; Nm 
19, 11, 13, 16. 

d v. cpp. 12; 13; 15. 

ecf.Jd 11,30, 31; 1 Rg 14,24. 

/ cf. 1 Rg 25, 22; Ac 23, 12. 

g cf. Mr 6, 23. 

AEc 5, 1. 

i cp. 16, 21; 26, 40; Nm 5, 7; 
1 Es 10, 1. — cf. Js 7, 19. 

i cp. 12, 8; 14, 21. 

* Lc 2, 24. — v. cp. 1, 14. 

/ cp. 1, 15, 17. 

m cp. 1, 15. 

ncp. 4, 7, 18, 30, 34. 

v. cp. 1, 14. 

p V. Cp. 4, 20, 26, 31, 35. 

q cp. 6, 20; Ex 16, 36. 

r Nm 5, 11. — cf. cp. 2, 1, 

5 cp. 2, 2. 

t cp. 4, 26, 35- 

M CP. 2, 3. 

WCp. 22, 14 . Cf. I ES 10, 2. 



caput eius coram Domino, immolatoque vitulo in conspectu Domini, 
16 "inferet sacerdos, qui unctus est, de sanguine eius in tabernaculum 
testimonii 17 tincto digito adspergens septies contra velum, iSponetque 
de eodem sanguine in cornibus altaris, quod est coram Domino in 
tabernaculo testimonii ; reliquum autem sanguinem fundet iuxta basim 
altaris holocaustorum, quod est in ostio tabernaculi testimonii. 190m- 
nemque eius adipem toilet et adolebit super altare : 20 v sic faciens et 
de hoc vitulo quomodo fecit et prius, et ^rogante pro eis sacerdote, 
propitius erit eis Dominus. 21 Ipsum autem vitulum efferet extra 
castra atque comburet sicut et priorem vitulum, quia est pro pec- 
cato multitudinis. 

22 Si peccaverit princeps et s/fecerit unum e pluribus per ignoran- 
tiam, quod Domini lege prohibetur, 23 et *postea intellexerit pecca- 
tum suum, offeret hostiam Domino hircum de capris immaculatum, 
24 a ponetque manum suam super caput eius; cumque immolaverit 
eum in loco, ubi solet mactari holocaustum coram Domino, quia pro 
peccato est, 25 Hinget sacerdos digitum in sanguine hostiae pro pec- 
cato tangens cornua altaris holocausti et reliquum fundens ad basim 
eius. 26 Adipem vero adolebit supra, c sicut in victimis pacincorum 
fieri solet; d rogabitque pro eo sacerdos et pro peccato eius, et dimit- 
tetur ei. 

27 Quod e si peccaverit anima per ignorantiam de populo terrae, ut 
faciat quidquam de his, quae Domini lege prohibentur, atque delin- 
quat 28 et /cognoverit peccatum suum, offeret capram immaculatam, 
29 Aponetque manum super caput hostiae, quae pro peccato est, et 
immolabit earn in loco holocausti. 30 Tolletque sacerdos de sanguine 
in digito suo, et tangens cornua altaris holocausti reliquum fundet 
ad basim eius. 31 "Omnem autem adipem auferens, f sicut auferri solet 
de victimis pacincorum, adolebit super altare ■'in odorem suavitatis 
Domino fc rogabitque pro eo et dimittetur ei. 32 Sin autem de peco- 
ribus 'obtulerit victimam pro peccato, ovem scilicet immaculatam, 
33 ponet manum super caput eius et immolabit earn in loco ubi solent 
caedi holocaustorum hostiae. 34 Sumetque sacerdos de sanguine eius 
digito suo, et tangens cornua altaris holocausti reliquum fundet ad 
basim eius. 35 Omnem quoque adipem auferens, OT sicut auferri solet 
adeps arietis qui immolatur pro pacificis, cremabit super altare in in- 
censum Domini "rogabitque pro eo et pro peccato eius et dimittetur ei. 

5 Si peccaverit anima et °audierit vocem iurantis, testisque fuerit 
quod aut ipse vidit aut conscius est, nisi indicaverit, b portabit 
iniquitatem suam. 2 c Anima, quae tetigerit aliquid d immundum sive 
quod occisurn a bestia est aut per se mortuum aut quodlibet aliud 
reptile, et oblita fuerit immunditiae suae, rea est et deliquit; 3 et, si 
tetigerit quidquam de immunditia hominis iuxta omnem impuritatem 
qua pollui solet oblitaque cognoverit postea, subiacebit delicto. 4e Ani- 
ma, quae iuraverit et protulerit labiis suis ut vel /male quid face- 
ret vel s'bene, et ''idipsum iuramento et sermone firmaverit, oblitaque 
postea intellexerit delictum suum, 5 agat *paenitentiam pro peccato 
6 et offerat de gregibus agnam sive capram ; orabitque pro ea sacer- 
dos et pro peccato eius. 7 ^Sin autem non potuerit offerre pecus, 
offerat fc duos turtures vel duos pullos columbarum Domino, unum 
pro peccato et alterum in holocaustum, 8 dabitque eos sacerdoti, qui 
primum offerens pro peccato *retorquebit caput eius ad pennulas, ita 
ut collo haereat et non penitus abrumpatur, 9 et adsperget de sanguine 
eius parietem altaris. " l Quidquid autem reliquum fuerit faciet distil- 
lare n ad fundamentum eius quia pro peccato est. 10 Alterum vero 
adolebit in holocaustum, °ut fieri solet, Progabitque pro eo sacerdos 
et pro peccato eius, et dimittetur ei. n Quod si non quiverit manus 
eius duos offerre turtures aut duos pullos columbarum, offeret pro 
peccato suo similae ^partem ephi decimam; r non mittet in earn oleum 
nee turis aliquid imponet, quia pro peccato est; 12 tradetque earn 
sacerdoti, *qui plenum ex ea pugUlum hauriens cremabit super altare 
in monimentum eius qui obtulerit 13 *rogans pro illo et expians; M re- 
liquam vero partem ipse habebit in munere. 

14 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 15 ^Anima, si prae- 



— 80 — 



aut pro delictis patratis cum ex infirmitate, sive in civilibus (5, 1-13) 
sive in sacris peragendis (14-19), turn ex animo omnino deliberato 
(6, 1-7). His sequitur, praeter leges statuentes iura et munera sacerdotum 



varicans caeremonias per errorem in his, quae Domino sunt sancti- 
ficata, peccaverit, ^offeret pro delicto suo arietem immaculatum de 
gregibus, qui emi potest duobus siclis ^iuxta pondus sanctuarii; 
16 ^ipsumque, quod intulit damni, restituet et a quintam partem ponet 
supra tradens sacerdoti, b qui rogabit pro eo offerens arietem, et di- 
mittetur ei. 17 c Anima, si peccaverit per ignorantiam feceritque unum 
ex his quae Domini lege prohibentur et peccati rea d intellexerit ini- 
quitatem suam, 18 e offeret arietem immaculatum de gregibus sacerdoti 
iuxta mensuram aestimationemque peccati, /qui orabit pro eo quia ne- 
sciens fecerit, et dimittetur ei, 19 quia per errorem deliquit in Dominum. 

6Locutus est Dominus ad Moysen dicens : 2 °Anima, quae pecca- 
verit et, contempto Domino, b negaverit proximo suo c depositum, 
quod fidei eius creditum fuerat, vel vi aliquid extorserit aut d calum- 
niam fecerit 3 sive rem perditam e invenerit et infitians insuper ^peie- 
raverit et quodlibet aliud ex pluribus fecerit in quibus solent pec- 
care homines, 4 convicta delicti, ^reddet 5 omnia quae per fraudem 
voluit obtinere Integra et Aquintam insuper partem domino cui dam- 
num intulerat. 6 Pro peccato autem suo offeret /arietem immaculatum 
de grege et dabit eum sacerdoti iuxta aestimationem mensuramque 
delicti, 7 fc qui rogabit pro eo coram Domino, et dimittetur illi pro 
singulis quae faciendo peccavit. 

8 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 9 Praecipe Aaron et 
filiis eius: Haec est lex holocausti: cremabitur in altari tota nocte 
usque mane : ignis ex eodem altari erit. 10 *Vestietur tunica sacerdos 
et feminalibus lineis, tolletque cineres, quos vorans ignis exussit, et 
ponens m iuxta altare H "spoliabitur prioribus vestimentis indutusque 
aliis °efferet eos extra castra et in loco mundissimo usque ad favillam 
consumi faciet. 12 Ignis autem in altari semper ardebit, quern nutriet 
sacerdos subiciens ligna mane per singulos dies et, imposito holo- 
causto, desuper Padolebit adipes pacificorum. 1 3 «Ignis est iste per- 
petuus qui nunquam deficiet in altari. 

14 r Haec est lex sacrificii et libamentorum, quae offerent filii Aaron 
coram Domino et coram altari : 15 toilet sacerdos pugillum similae, 
quae conspersa est oleo, et totum tus, quod super similam positum 
est, adolebitque illud in altari s in monimentum odoris suavissimi 
Domino; J6 *reliquam autem partem similae comedet Aaron cum 
filiis suis absque fermento et comedet in "loco sancto atrii taberna- 
culi. 17 v Ideo autem non fermentabitur, ■'•'quia pars eius in Domini of- 
fertur incensum. Sanctum sanctorum erit, sicut pro peccato atque delic- 
to. 18 «Mares tantum stirpis Aaron comedent illud. a Legitimum ac sem- 
piternum erit in generationibus vestris de sacrificiis Domini. 6 Omnis 
qui tetigerit ilia sanctificabitur. 

I 9 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 20 c Haec est oblatio 
Aaron et filiorum eius, quam offerre debent Domino in die unctionis 
suae: d decimam partem ephi offerent similae in sacrificio sempiterno 
medium eius mane et medium eius vespere, 21 eq Uae m sartagine 
oleo conspersa frigetur. Offeret autem earn calidam in odorem sua- 
vissimum Domino 22 sacerdos, qui iure patri successerit, et /tota cre- 
mabitur in altari ; 23 omne enim sacrificium sacerdotum igne consu- 
metur nee quisquam comedet ex eo. 

24 Locutus est autem Dominus ad Moysen dicens : 25 Loquere Aaron 
et filiis eius: Ista est lex ^hostiae pro peccato. h ln loco ubi offertur 
holocaustum immolabitur coram Domino : ^sanctum sanctorum est. 
26 /Sacerdos qui offert comedet earn fc in loco sancto, in atrio taber- 
naculi. 27 *Quidquid tetigerit carnes eius sanctificabitur. Si de san- 
guine illius vestis fuerit adspersa, lavabitur in loco sancto. 28 >»Vas 
autem fictile, in quo cocta est, con fringe tur ; quod si vas aeneum 
fuerit, defricabitur et lavabitur aqua. 29 "Omnis masculus de genere 
sacerdotali vescetur de carnibus eius, °quia sanctum sanctorum est. 
30 PHostia enim, quae caeditur pro peccato, cuius sanguis infertur in 
tabernaculum testimonii ad expiandum in sanctuario, non comedetur 
sed comburetur igni. 

7°Haec quoque lex & hostiae pro delicto : c sancta sanctorum est, 
2 idcirco d ubi immolabitur holocaustum mactabitur et victima pro 



LIBER LEVITICI 
5, i6 — 7, 2 



if 2i, 31; 

[Nm 5, 7 



xcl. i Es io, 19. 
y v. Ex 30, 13. 
z cp. 6, 5. 

a cp. 22, 14; 27, 13, i[ 

b vr. 10. L1M11 5, 7. 

c cp. 4, 2. 

d Nm is, 29. — cf. Lc 12, 48. 

e vr. 15. 

/ 1 Es 10, 2. 

a Nm s, 6. 

b cp. 19, 11. 

c Ex 22, 7, 10. 

d (v. Pro 24, 28; 26, 19). 

e Ex 23, 4; Dt 22, 1-3. 

/ cp. 19, 12 ; Ex 22, 11. 

g Ez 33, 15. — cf. Ex 22, 1-9. 

A Nm s, 7. — cf. cp. 5, 16; 

2 Rg 12, 6; Lc 19, 8. 
i cp. s, 16. 
;cp. s, 15. 18. 
k v. cp. 4, 26. 



I cp. 16, 4; Ez 44, 18. — v. 
Ex 28, 40-43. 

m cp. 1, 16. 

n cp. 16, 23; Ez 42, 14; 44, 19. 

v. cp. 4. 12. 



Pep. 3, 3, 9, 14. 
q cf. 2 Es 10, 34. 

r cp. 2, 1; Nm 15, 4. 



j cp. 2, 2, 9. 

t cp. 2, 4,10; Ez 44, 29. — cf. 
Ecli 45, 25, 26; 1 Cor 9, 13. 
u vr. 26; cp. 10, 12, 13. 

V Cp. 2, II. 

x Nm 18, 9. 

y vr. 25, 29; cp. 2, 3; 7. 1. 

z cp. 7, 2, 6; Nm 18, 10. 

a v. cp. 3, 17. 

b Ex 29, 37; 30, 29. — v. cp. 

22, 1-7. 
c Ex 29, 1, 2. 

d cp. s, 11; Ex 16, 36. 
ecp. 2, s; 7, 9. 



/Ex 29, 25. 



gv. cp. 4, 1-35. 
Acp. 1, 3, s, 11; 4, 24, 29,33; 
* vr. 17, 29. [7, 2. 

; cp. 10, 17, 18; Nm 18, 9,19; 

Ez 44, 27-29. 
k vr. 16. 
I vr. 18. 

»»cp. 11, 32, 33; is, 12. 
n cp. 7, 6; Nm 18, 10 . 
ovr. 25. 
P cp. 4, 5, 7, 11, 12, 18, 21; 

16, 27; Heb 13, 11. — cf. 

vr. 26, 29; cp. 10, 18. 
a v. cp. s, 1-19; 6, 1-7. 
b vr. 37. 
ccp. 6, 17, 25. 
icp. 6, 25. 



(6) 



81 — 



LIBER LEVITICI 
7,3-8,5 



in sacrificiis offerendis cuiuscumque generis ipsa sint (8-7, 21), et leges 
prohibentes comestionem adipis et sanguinis (22-27) et definientes 
portionem, quae in hostiis pacificis ad sacerdotes spectat (28-38), 



e cp. 3, 4 ,9, io. 14-16; 4. 

9; Ex 29, 13, 22. 
/ cp. 3, 4- 

g cp. 6, 18, 29. 

h vr. 1. 

* cp. 6, 25, 26; 14, 13- 



; cp. 1, 6. 

k cp. 2, 3-10; Nm 18, 9; Ez 
44. 29. 



I cp. 3, 1; 22, 21. 

m cp. 22, 29. 

n cp. 2, 4; Nm 6, 15. 

Am 4. 5- 

p Ex 29, 27, 28. 

g Nm 18, 8, ii, 19. 

f cp. 19, 6, 7; 22, 29, 30. 

s cp. 22, 21. 

t cp. 19, 7. 



« cp. is, 3; 22, 3. 
v v. Ex 30, 33. 



x v. cpp. 12; 13; 15. 

y v. cp. 11, 24-28. 

z Ez 4, 14. — v. cp. 11, 10-23. 



a cp. 3, 17- „ „ 

b cd. 17. is; 22, 8; Ex 22, 31; 
Dt 14, 21; Ez 4, 14; 44, 31 



c Gn 9, 4; cp. 3, 17; 17, 10-14. 

d cp. 3, 1. 
ecp. 3, 3, 4. 9, 14. 
/ Ex 29, 24. 
£cp. 3, 5, 11, 16. 
h cf. cp. 9, 21; Nm 6, 20; Ecli 
7, Z%. 

i Ex 29, 28; Nm 18, 18, 19. 



jv. cp. 6, 9, 14, 25. 

k vr. 1 . 

I cp. 6, 20; Ex 29, 

m vr. 11. 

w.cp. 1, 2. 

1-32] Ex 29, 1-34. 

a v. Ex 28, 2-4. 

b v. Ex 30, 24, 25. 



delicto ; sanguis eius per gyrum altaris fundetur. 3 Offerent ex ea 
caudam et e adipem qui operit vitalia, 4 duos renunculos et pingue- 
dinem quae iuxta ilia est, reticulumque iecoris /cum renunculis. 5 Et 
adolebit ea sacerdos super altare: incensum est Domini pro delicto. 
6 ^Omnis masculus de sacerdotali genere in loco sancto vescetur his 
carnibus, A quia sanctum sanctorum est. 7 Sicut pro peccato offertur 
hostia, *ita et pro delicto; utriusque hostiae lex una erit. Ad sacer- 
dotem, qui earn obtulerit, pertinebit. 8 Sacerdos, qui offert holocausti 
victimam, habebit ^'pellem eius, 9 k et omne sacrificium similae quod 
coquitur in clibano et quidquid in craticula vel in sartagine praepa- 
ratur eius erit sacerdotis a quo offertur : 10 sive oleo conspersa sive 
arida fuerint, cunctis filiis Aaron mensura aequa per singulos dividetur. 

11 *Haec est lex hostiae pacificorum, quae offertur Domino : 12 si 
m pro gratiarum actione oblatio fuerit, offerent panes absque fermento 
"conspersos oleo et lagana azyma uncta oleo coctamque similam et 
collyridas olei admixtione conspersas 13 °panes quoque fermentatos 
cum hostia gratiarum, quae immolatur pro pacificis ; 14 ex quibus 
unus Ppro primitiis offeretur Domino, et «erit sacerdotis qui fundet 
hostiae sanguinem. 15r Cuius carnes eadem comedentur die nee rema- 
nebit ex eis quidquam usque mane. 16 *Si voto vel sponte quispiam 
obtulerit hostiam, *eadem similiter edetur die; sed et si quid in cra- 
stinum remanserit, vesci licitum est; J 7 quidquid autem tertius inve- 
nerit dies ignis absumet. 

18 Si quis de carnibus victimae pacificorum die tertio comederit, 
irrita tiet oblatio nee proderit offerenti; quin potius quaecumque 
anima tali se edulio "contaminaverit praevaricationis rea erit. 19 Caro, 
quae aliquid tetigerit immundum, non comedetur sed comburetur 
igni; qui fuerit mundus vescetur ex ea. 20 v Anima polluta, quae ederit 
de carnibus hostiae paclncorum, quae oblata est Domino, peribit de 
populis suis; 21 et quat cetigerit immunditiam ^hominis vel ^iumenti 
sive *omnis rei, quae polluere potest, et comederit de huiuscemodi 
carnibus, interibit de populis suis. 

22 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 23 Loquere filiis 
Israel : a Adipem ovis et bovis et caprae non comedetis. 24 b Adipem 
cadaveris morticini et eius animalis, quod a bestia captum est, habe- 
bitis in varios usus. 25 Si quis adipem, qui offerri debet in incensum 
Domini, comederit, peribit de populo suo. 26 Sanguinem quoque 
omnis animalis non sumetis in cibo tam de avibus quam de pecoribus. 
27 c Omnis anima, quae ederit sanguinem, peribit de populis suis. 

28 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 29 Loquere filiis 
Israel dicens : ^Qui offert victimam pacificorum Domino offerat simul 
et sacrificium, id est libamenta eius. 30 e Tenebit manibus adipem 
hostiae et pectusculum; /cumque ambo oblata Domino consecraverit, 
tradet sacerdoti, 31 ^ qui adolebit adipem super altare ; pectusculum 
autem erit Aaron et filiorum eius. 32 /l Armus quoque dexter de paci- 
ficorum hostiis cedet in primitias sacerdotis. 33 Qui obtulerit san- 
guinem et adipem filiorum Aaron, ipse habebit et armum dextrum 
in portione sua ; 34 *pectusculum enim elevationis et armum separa- 
tions tuli a filiis Israel de hostiis eorum pacificis et dedi Aaron 
sacerdoti et filiis eius lege perpetua ab omni populo Israel. 

25 Haec est unctio Aaron et filiorum eius in caeremoniis Domini, 
die qua obtulit eos Moyses, ut sacerdotio fungerentur ; 36 et quae 
praecepit eis dari Dominus a filiis Israel religione perpetua in gene- 
rationibus suis. 

37 Ista est flex holocausti et sacrificii pro peccato atque fc delicto et 
pro *consecratione et w pacificorum victimis, 38 quam constituit Do- 
minus Moysi in monte Sinai, quando mandavit filiis Israel n ut offer- 
rent oblationes suas Domino in deserto Sinai. 

8 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 2 Tolle Aaron cum 
filiis suis, a vestes eorum et & unctionis oleum, vitulum pro peccato 
duos arietes, canistrum cum azymis, 3 et congregabis omnem coetum 
ad ostium tabernaculi. 

4 Fecit Moyses ut Dominus imperaverat; congregataque omni turba 
ante fores tabernaculi, 6 ait : Iste est sermo quem iussit Dominus 



82 



descriptio consecrationis sacerdotalis , quae constat vesti- 
tura, unctione (8, 1-13) et triplici sacrificio (14-22): qulbus omnibus 
peractis, post septiduam commorationem in tabernaculo (33-36), 



LIBER LEVITICI 
8, 6 — 9, 4 



fieri. 6 Statimque obtulit Aaron et filios eius ; c cumque lavisset eos, 
7 vestivit pontificem d subucula linea accingens eum balteo et induens 
eum tunica hyacinthina et desuper umerale imposuit, 8 quod adstrin- 
gens cingulo aptavit rationali, in quo erat e doctrina et Veritas. 
9 Cidari quoque texit caput et super earn contra frontem posuit 
naminam auream consecratam in sanctificatione, ^sicut praeceperat 
ei Dominus. 10 Tulit et 7t unctionis oleum, quo linivit tabernaculum 
cum omni supellectili sua. n Cumque sanctificans adspersisset altare 
septem vicibus, unxit illud et omnia vasa eius, labrumque cum basi 
sua sanctificavit oleo. 12 *Quod fundens super caput Aaron unxit eum 
et conseoravit; 13 filios quoque eius oblatos vestivit tunicis lineis et 
cinxit balteis imposuitque mitras, ut iusserat Dominus. 

14 Obtulit et vitulum 5pro peccato; cumque super caput eius po- 
suisset Aaron et filii eius manus suas, 15 immolavit eum fc hauriens 
sanguinem, et tincto digito tetigit cornua altaris per gyrum; quo 
expiato et sanctificato, fudit reliquum sanguinem ad fundamenta eius. 
16 *Adipem vero, qui erat super vitalia, et reticulum iecoris duosque 
renunculos cum arvinulis suis adolevit super altare, 17 vitulum cum 
pelle et carnibus et fimo cremans extra castra, w sicut praeceperat 
Dominus. 18 n Obtulit et arietem in °holocaustum, super cuius caput 
cum imposuissent Aaron et filii eius manus suas, l& immolavit eum 
et fudit sanguinem eius per circuitum altaris. 20 Ipsumque arietem 
in frusta concidens Pcaput eius et artus et adipem adolevit igni, 
21 lotis prius intestinis et pedibus, totumque simul arietem incendit 
super altare, eo quod esset holocaustum suavissimi odoris Domino, 
sicut praeceperat ei. 

22 Obtulit et arietem secundum in ?consecratione sacerdotum ; po- 
sueruntque super caput eius Aaron et filii eius manus suas. 23 Quem 
cum immolasset Moyses, sumens de sanguine eius tetigit r extremum 
auriculae dextrae Aaron et pollicem manus eius dextrae similiter et 
pedis. 24 Obtulit et filios Aaron ; cumque de sanguine arietis immolati 
tetigisset extremum auriculae singulorum dextrae et pollices manus 
ac pedis dextri, reliquum fudit super altare per circuitum ; 2 5 adipem 
vero et caudam omnemque pinguedinem, quae operit intestina, reti- 
culumque iecoris et duos renes cum adipibus suis et armo dextro 
separavit. 26 Tollens autem de canistro azymorum, quod erat coram 
Domino, panem absque fermento et collyridam conspersam oleo laga- 
numque posuit super adipes et armum dextrum 2 ? tradens simul 
omnia Aaron et filiis eius. Qui, postquam levaverunt ea coram Do- 
mino, 28 rursum suscepta de manibus eorum adolevit super altare 
holocausti, eo quod consecrationis esset oblatio in odorem suavitatis 
sacrificii Domino. 2 » Tulitque pectusculum elevans illud coram Do- 
mino de ariete consecrationis in partem suam, sicut praeceperat ei 
Dominus. 30 s Adsumensque unguentum et sanguinem qui erat in altari 
adspersit super Aaron et vestimenta eius et super filios illius ac ve- 
stes eorum. 

31 Cumque sanctificasset eos in vestitu suo, praecepit eis dicens : 
Coquite carnes ante fores tabernaculi et ibi comedite eas, panes 
quoque consecrationis edite, qui positi sunt in canistro, sicut praece- 
pit mihi Dominus dicens : * Aaron et filii eius comedent eos ; 32 quid- 
quid autem reliquum fuerit de came et panibus, ignis absumet. 
33 De ostio quoque tabernaculi non exibitis septem diebus, usque ad 
diem quo complebitur tempus consecrationis vestrae; "septem enim 
diebus finitur consecratio, 34 s i cu t e t impraesentiarum factum est, ut 
ritus sacrificii compleretur. 35 Die ac nocte manebitis in tabernaculo 
v observantes custodias Domini, ne moriamini: sic enim mihi prae- 
ceptum est. 36 Feceruntque Aaron et filii eius cuncta quae locutus 
est Dominus per manum Moysi. 

9°Facto autem octavo die, vocavit Moyses Aaron et filios eius ac 
maiores natu Israel dixitque ad Aaron : 2 & Tolle de armento vitu- 
lum pro peccato et c arietem in holocaustum utrumque immaculatum, 
et offer illos coram Domino. 3 Et ad filios Israel loqueris: d Tollite 
hircum pro peccato et vitulum atque agnum anniculos et sine macula 
in holocaustum, 4 bovem et arietem pro pacificis, et immolate eos 



c Ex 40, 12, 13. 

7-9] Ecli 45, 9-14. 
a Ex 28, 4. 

e v. Ex 28, 30. 

/Ex 39, 29. 

g cp. ii, 12; Ex 28, 36, 37. 

ft v. Ex 30, 25-29. 



i cp. 11, 10; Ex 30,31; Ps 132 
2; Ecli 45, 18. 



jEz 43, 19 

b 7; 
ieb 9, 22 

/cp. 3, 4; 4, 8 



k cp. 4, 7; Ez 43, 20, 26. 
cf. H(' 



m cp. 4, 11, 12, 

»vr. 2. 

o cp. 1, 10-13. 

0cp. i, 8. 



tfcp. 7, 37. 

fv. cp. 14, 14-17. 



28]v. Ex 24, 4, 5. 



s Ex 30, 30; Nm 3, 3. 



t cp. 24, 9; Ex 19, 31. 



u Ez 43, 15, 16. 



v Nm 3, 7; 9, 19; Dt 11, 1; 
3 Rg 2, 3; Zc 3, 7. 

a Ez 43, 27. — cf. cp. 7, 33. 
b cp. 4, 3; 8, 14; Ex 29, 1. 
ccp. 8, 18. 
d cp. 4, 23. — cf. 1 Es 6, 17. 



— 83 



LIBER LEVITICI 
9,5_10,i3 



evr. 17; cp. 2, 4. 

/ vr. 6, 23; Ex 29, 43. 



Fcp. 4, 3; Heb 5, 1-3; 7, 27; 
A cp. 16, 6, ii, 15. L9, 7- 

i cp. 4, 16, 20. 



jcp. 4. 6; 8, 15. 
k v. cp. 4, 6. 
/cp. 8, 16. 
m cp. 4, 8-12. 
n cp. 4, 11; 8, 17. 

cp. 1, n-13; 8, 19. 
p cp. 8, 20. 

g cp. 8, 21. 

r vr. 3, 7; Heb 2, 17; 5, 3. 

v. cp. 6, 26. 
5 vr. 4; cp. 2, 1, 2. 
t Ex 29, 38, 39. 
u cp. 3, 1, 12, 16. 



V cp. 3, S. 16. 

* Ex 29, 24, 26. — v. cp. 7, 



30-34. 
y cf. Lc 



,c 24, 50. 
z Dt ax, 5. — v. Nm 6, 23, 24. 
a vr. 4, 6; Ex 40, 32. — cf. Nm 

14, 10; 16, 19, 42; 20, 6 etc. 
b cf . Nm 14, 10; 16, 19; Jd 6, 

ax: 13, 19, 20; 3 Rg 18, 38; 

1 Par ax, 26; 2 Par 7, 1; 2 
ccf. 1Es3.11. [Mc 2, 10,11. 
d cf . 3 Rg 18, 39; 2 Par 7, 3. 
a cp. 16, 1 ; Ex 6, 23 ; 28, 1 ; Nm 

3, 4; 26, 61; 1 Par 24, a. 
Z> cf. Nm 16, 17. 
c Ex 30, 9. 
d cp. 9, 24; Nm 16, 35. — cf. 

2 Rg 6, 7. 

e cp. 21, 17, 21. — cf. Is 52, 

4 11; 1 Pt 4, 17. 

/Ez 28, 22. 

£cf. Ps 38, 10. 

n Ex 6, 18, 22; Nm 3, 19, 30. 

i cf. Ac 5, 6, 9, 10. 

; v. Gn 13, 8. 

/ cp. 13, 45; ax, 10; Ez 24, 16, 

mNm 1, 53; 16, 22, 46; 18, 

5; Js 7, 1; 22, 18, 20. 
n cp. 21, 13. 
cp. 8, 30. 



Aaron et filli sollemnem victimam Utantes igne caelitus immisso a 
Deo coram universo populo honestantur (9, 1-24); inter itu vero 
Nadab et Abiu (10, 1-7), necnon nonnullis praeceptis datis, monentur 



pEz 44, ai. — cf. Nm 6 
20; . 
Tt i, 7 



20; Lc 1, 



Tm 3 



1 6 « o 3 ' 
, 3, 8; 



q cp. 11, 47; 20, 25; Ez 22, 

26; 44, 23 
r cp. 14, 57; Dt 17, 10-12: 24, 

8; 2 Es 8, 2, 8, 9; Ech 45, 

21; Ag 2,12. — cf.Jr 18, 18; 

Ml 2. 7: Mt 23, 2-7; 28, 20. 
77] * cf. Cat ech. R. II 7, 5. 
5 cp. 6, 16. 

tv. cp. 6, 17. 
u cp. 2, 3; 6, 16. 



coram Domino; in sacrificio singulorum e similam conspersam oleo 
offerentes ; /hodie enim Dominus apparebit vobis. 5 Tulerunt ergo 
cuncta quae iusserat Moyses ad ostium tabernaculi; ubi, cum omnis 
multitudo adstaret, 6 ait Moyses : Iste est sermo quern praecepit Do- 
minus : facite et apparebit vobis gloria eius. 7 Lt dixit ad Aaron : 
Accede ad altare et ^immola pro peccato tuo, offer holocaustum et 
Meprecare pro te et pro populo; cumque %iactaveris hostiam po- 
puli, ora pro eo, sicut praecepit Dominus. 

8 Statimque Aaron accedens ad altare immolavit vitulum pro pec- 
cato suo, 9 ^'cuius sanguinem obtulerunt ei filii sui; in quo tingens 
digitum fc tetigit cornua altaris et fudit residuum ad basim eius. 

10 'Adipemque et renunculos ac reticulum iecoris, quae sunt pro 
peccato, adolevit super altare, m sicut praeceperat Dominus Moysi; 

11 n carnes vero et pellem eius extra castra combussit igni. 12 Immola- 
vit et holocausti victimam, obtuleruntque ei filii sui sanguinem eius, 
°quem fudit per altaris circuitum. I 3 Plpsam etiam hostiam in frusta 
concisam cum capite et membris singulis obtulerunt; quae omnia 
super altare cremavit igni, 14 tflotis aqua prius intestinis et pedibus. 

15 r Et pro peccato populi offerens mactavit hircum ; expiatoque al- 
tari, 16 fecit holocaustum 17 addens in s sacrificio libamenta, quae pari- 
ter offeruntur, et adolens ea super altare 'absque caeremoniis holccau- 
sti matutini. 18 Immolavit et bovem atque arietem "hostias pacificas 
populi, obtuleruntque ei filii sui sanguinem, quern fudit super aitare 
in circuitum ; 19 adipem autem bovis et caudam arietis renunculosque 
cum adipibus suis et reticulum iecoris 20 posuerunt super pectora ; 
cumque v cremati essent adipes super altare, 21 pectora eorum et 
armos dextros separavit Aaron ^elevans coram Domino, sicut prae- 
ceperat Moyses. 22 Et ^extendens manus ad populum 2 benedixit ei. 
Sicque, completis hostiis pro peccato et holocaustis et pacificis, de- 
scendit. 23 Ingressi autem Moyses et Aaron in tabernaculum testi- 
monii et deinceps egressi benedixerunt populo. °Apparuitque gloria 
Domini omni multitudini ; 24 et b ecce egressus ignis a Domino devo- 
ravit holocaustum et adipes, qui erant super altare. Quod cum vidis- 
sent turbae, c laudaverunt Dominum d ruentes in facies suas. 
1 A Arreptisque a Nadab et Abiu filii Aaron b turibulis, posuerunt 
1 v ignem et incensum desuper offerentes coram Domino ignem 
c alienum, quod eis praeceptum non erat. 2 d Egressusque ignis a Do- 
mino devoravit eos et mortui sunt coram Domino. 3 Dixitque Moyses 
ad Aaron : Hoc est quod locutus est Dominus : Sanctificabor in iis 
e qui appropinquant mihi, et in conspectu omnis populi /glorificabor. 
Quod audiens ^tacuit Aaron. 4 Vocatis autem Moyses ''Misaele et 
Elisaphan filiis Oziel patrui Aaron, ait ad eos: Ite et Hollite -'fratres 
vestros de conspectu sanctuarii, et asportate extra castra. 5 Confe- 
stimque pergentes tulerunt eos, sicut iacebant, vestitos lineis tunicis 
et eiecerunt foras, ut sibi fuerat imperatum. 

6 Locutusque est Moyses ad Aaron et ad Eleazar et Ithamar filios 
eius: 'Capita vestra nolite nudare et vestimenta nolite scindere, ne 
forte moriamini, et m super omnem coetum oriatur indignatio. Fratres 
vestri et omnis domus Israel plangant incendium quod Dominus 
suscitavit, 7 u \os autem non egrediemini fores tabernaculi, alioquin 
peribitis; °oleum quippe sanctae unctionis est super vos. Qui fecerunt 
omnia iuxta praeceptum Moysi. 

8 Dixit quoque Dominus ad Aaron : 9 PVinum et omne quod ine- 
briare potest non bibetis tu et filii tui, quando intratis in taber- 
naculum testimonii, ne moriamini; quia praeceptum sempiternum est 
in generationes vestras. 10 Et ut Ghabeatis scientiam discernendi inter 
sanctum et profanum, inter pollutum et mundum, n r doceatisque 
filios Israel omnia legitima mea, quae locutus est Dominus ad eos 
per manum Moysi. 

1 2 Locutusque est Moyses ad Aaron et ad Eleazar et Ithamar filios 
eius qui erant residui: Tollite s sacrificium, quod remansit de obla- 
tione Domini, et comedite illud absque fermento iuxta altare, quia 
'sanctum sanctorum est. 13 Comedetis autem in loco sancto, quod 
datum est tibi et filiis tuis de oblationibus Domini, w sicut praeceptum 



84 



quam accurate et sancte sacerdotio fungi debeant (8-20). 

2. Da munditla et sanctitate legali In popolo Dei requisitis (11, 1-27, 34). A) Munditia 

violatur : a) esu carnium animalium, quae sive quadrupedia, 



LIBER LEVITICI 
10,14 — 11,32 



est mihi. 14 v Pectusculum quoque, quod oblatum est, et armum, qui 
separatus est, edetis in loco mundissimo tu et filii tui et filiae tuae 
tecum; tibi enim ac liberis tuis reposita sunt de hostiis salutaribus 
nliorum Israel; 15^0 quod armum et pectus et adipes, qui cre- 
mantur in altari, elevaverunt coram Domino, et pertineant ad te et 
ad filios tuos lege perpetua, sicut praecepit Dominus. 

16 2/Inter haec hircum, qui oblatus fuerat pro peccato, cum quaereret 
Moyses, exustum repperit; iratusque contra Eleazar et Ithamar, filios 
Aaron qui remanserant, ait : 17 £ Cur non comedistis hostiam pro pec- 
cato in loco sancto, quae sancta sanctorum est et data vobis ut por- 
tetis iniquitatem multitudinis et rogetis pro ea in conspectu Domini, 

18 praesertim a cum de sanguine illius non sit illatum intra sane La, et 
comedere debueritis earn in sanctuario, b sicut praeceptum est mihi? 

19 Respondit Aaron : c Oblata est hodie victima pro peccato et holo- 
caustum coram Domino; mihi autem accidit, quod vides. Quomodo 
potui comedere earn aut d placere Domino in caeremoniis mente lu- 
gubri ? 20 Quod cum audisset Moyses, recepit satisfactionem. 

ULocutusque est Dominus ad Moysen et Aaron dicens : 2 Dicite 
filiis Israel : a Haec sunt animalia, quae comedere debetis de cunc- 
tis animantibus terrae. 3 Omne, quod habet divisam ungulam et ru- 
minat in pecoribus, comedetis. 4 Quidquid autem ruminat quidem 
et habet ungulam, sed non dividit earn, sicut camelus et cetera, non 
comedetis illud et inter immunda reputabitis. 5 ^Choerogryllus, qui 
ruminat ungulamque non dividit, immundus est; 6 lepus quoque, 
nam et ipse ruminat, sed ungulam non dividit, 7 et c sus qui, cum 
ungulam dividat, non ruminat : 8 horum carnibus non vescemini nee 
cadavera contingetis, quia immunda sunt vobis. 

9 Haec sunt quae gignuntur in aquis et vesci licitum est : omne 
quod habet pinnulas et squamas, tam in mari quam in fluminibus 
et stagnis, comedetis. 10 Quidquid autem pinnulas et squamas non 
habet eorum, quae in aquis moventur et vivunt, d abominabile vobis 
11 exsecrandumque erit: carnes eorum non comedetis et morticina 
vitabitis. 12 Cuncta, quae non habent pinnulas et squamas in aquis, 
polluta erunt. 

13 Haec sunt quae de avibus comedere non debetis, et vitanda sunt 
vobis : e aquilam et gryphem et haliaeetum 14 et /milvum ac vulturem 
iuxta genus suum 15 et omne corvini generis in similitudinem suam, 

16 struthionem et noctuam et larum et ,l accipitrem iuxta genus suum, 

17 ibubonem et mergulum et J'ibin 18 et cygnum et fc onocrotalum et 
porphyrionem, 19 'herodionem et charadrion iuxta genus suum, upu- 
pam quoque et m vespertilionem. 

29 Omne de volucribus, quod graditur super quattuor pedes, abo- 
minabile erit vobis. 15 Quidquid autem ambulat quidem super quat- 
tuor pedes, sed habet longiora retro crura, per quae salit super terram, 
22 comedere debetis, ut est bruchus in genere suo et attacus atque 
ophiomachus ac n locusta, singula iuxta genus suum. 23 Quidquid autem 
ex volucribus quattuor tantum habet pedes, exsecrabile erit vobis; 
24 et °quicumque morticina eorum tetigerit polluetur et Perit immun- 
dus usque ad vesperum; 25 et si necesse fuerit ut portet quidpiam ho- 
rum mortuum, «lavabit vestimenta sua et immundus erit usque ad 
occasum solis. 

26 Omne animal, quod habet quidem ungulam sed non dividit earn 
nee ruminat, immundum erit, et qui tetigerit illud contaminabitur. 
27 Quod ambulat super manus ex cunctis animantibus quae incedunt 
quadrupedia immundum erit; qui tetigerit morticina eorum polluetur 
usque ad vesperum. 28 Et qui portaverit huiuscemodi cadavera lava- 
bit vestimenta sua, et immundus erit usque ad vesperum ; quia omnia 
haec immunda sunt vobis. 

29 Haec quoque inter polluta reputabuntur de his quae moventur 
in terra: mustela et r mus et crocodilus, singula iuxta genus suum, 
30 mygale et chamaeleon et stellio et lacerta et s talpa ; 31 omnia haec 
immunda sunt. Qui tetigerit morticina eorum immundus erit usque 
ad vesperum ; 32 et super quod ceciderit quidquam de morticinis eo- 
rum polluetur tam vas ligneum et vestimentum quam pelles et cilicia; 



v cp. 7, 31, 34; Ex 29, 24, 26, 
27; Nm 18, 11. 



xcp. 7. 31-34. 

yep. 9, 3, 15; 2 Mc 2, 11. 
2 cp. 6, 26, 29. 



a cf .cp. 6, 30. 
b cp. 6, 26. 
c cp. 9, 8, 12. 

djr 6, 20; 14, 12; Os 9, 4; 
Ml 1, 10, 13; 2, 13. 

1-47] Dt 14, 3-20. 

cf . Gn 7, 2; Mt 15, 11, 20; 
Mr 7, 2, 15, 18; Ac 10, 
12-15; ii» 6-9; Rm 14, 14, 
17; 1 Cor 8, 8; Col 2, 16, 
21; Heb 9, 9, 10. 

b (Ps 103. 18; Pro 30, 26). 

c cf . Is 65, 4; 66, 3, 17; 2 Mc 
6, 18-20; 7. 1. 



ejb 39. 27; Pro 30, 17; Mic 
16; Mt 24, 28; Lc 17, 37. 



/If 34, IS- 
iJb 28, 7. 
n Jb 39, 26. 
1* (Ps 101, 



... .01, 7). 
; (Is 34, ii)- 
k Is 34, 1 1 ; Sph 2 , 14 ( ; Ps 101 , 
JPs 103, 17. 7)- 

m Is 2, 20. 



n Ex 10, 4; Jl 1, 4. — cf. Mt 
3, 4; Mr 1, 6. 

ocp. 5, 2. 

p vr. 40; cp. 14, 46. 

qcp. 13, 6, 34; 14, 8, 9, 47; 
IS. S etc.; 16. 26, 28; 17, 
15; Nm 19, 10; 31, 24. 



r 1 Rg S, 6. — cf. Is 66, 17. 
s Is 2, 20. 



85 



LIBER LEVITICI 
ll,33_13,io 



sive volatilia, sive aquatilia, sive reptilia sint, immundis ac- 
censentur (11, 1-47); b) puerperio , cuius immundities diu- 
turnior est post partum filiae (12, 1-8); c) lepra, de qua plura tra- 



f Cp. IS, 12. 

« cp. 6, 28; 15, 12. 



v cp. 17, 15; 22, 8; Dt 14, 21; 
Ez 4, 14; 44, 31. 

x cf. vr. 29. 



y cp. 20, 25. 

z (all) 1 Pt 1, 16. — cp. 19, 2; 

20, 7, 26 etc. — cf. Mt 5, 

48; 1 Th 4, 7. 
a Ex 6, 7. — cf. cp. 20, 24, 26. 



b vr. 
c vr. 
</vr. 
r, vr. 
/ cp. 

!-*] 

B. 

a Lc 
6 cp. 
c Gn 
Jo 
dcf. 



2-8. 
13-20. 
9-12. 
29-45- 
10, 10. 

2 L. et 3 L. 

M. V . — v. 



15, 19. 

17. 12; Lc 
7, 22, 23. 
Bar 6, 28. 



in fs. Purif. 
Ex 13, 1. 



59; 



e Lc 2 , 22. 

/cf. 1 Rg 
2cp. 5, 7. 



21, 22. 



A cp. 1, 14; 5, 11; Lc 2, 24. 

/ vr. 6. 
;cp. 4, 26. 

a cp. 14, 56. 

b Dt 24, 8. — cf. Dt 17, 8, 9. 

c cf. cp. 14, 37. 



d v. cp. ii, 25; 14, 8. 



e cf. Nm 12, 10, 12; 4 Rg 5, 
27: 15, 5; 2 Par 26, 20, 21. 



et in quocumque fit opus, f tingentur aqua et polluta erunt usque ad 
vesperum, et sic postea mundabuntur; 33 vas autem fictile, in quod 
horum quidquam intro ceciderit, polluetur et "idcirco frangendum est. 
34 Omnis cibus, quem comedetis, si fusa fuerit super eum aqua, im- 
mundus erit, et omne liquens, quod bibitur de universo vase, immun- 
dum erit. 35 Et quidquid de morticinis huiuscemodi ceciderit super 
illud immundum erit: sive clibani sive chytropodes destruentur et 
immundi erunt. 36 Fontes vero et cisternae et omnis aquarum congre- 
gatio munda erit. Qui morticinum eorum tetigerit polluetur. 37 Si ceci- 
derit super sementem, non polluet earn. 38 Si autem quispiam aqua 
sementem perfuderit et postea morticinis tacta fuerit, ilico polluetur. 

39 Si mortuum fuerit animal, quod licet vobis comedere, qui cada- 
ver eius tetigerit immundus erit usque ad vesperum, 40 et v qui come- 
derit ex eo quippiam sive portaverit, lavabit vestimenta sua et immun- 
dus erit usque ad vesperum. 

41 ^Omne quod reptat super terram abominabile erit, nee adsu- 
metur in cibum. 42 Quidquid super pectus quadrupes graditur et 
multos habet pedes, sive per humum trahitur, non comedetis, quia 
abominabile est. 

43 i/Nolite contaminare animas vestras nee tangatis quidquam eo- 
rum ne immundi sitis. 44 Ego enim sum Dominus Deus vester : -san- 
cti estote, quia ego sanctus sum. Ne polluatis animas vestras in omni 
reptili, quod movetur super terram. 4 5 a Ego enim sum Dominus, qui 
eduxi vos de terra Aegypti, ut essem vobis in Deum. 2 Sancti eritis, 
quia ego sanctus sum. 

46 Ista est lex b animantium ac c volucrum et d omnis animae viventis, 
quae movetur in aqua et e reptat in terra; 47 ut Mifferentias noveritis 
mundi et immundi, et sciatis quid comedere et quid respuere debeatis. 

1J Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 2 Loquere riliis Israel 
L et dices ad eos: Mulier, si, suscepto semine, pepererit masculum, 
a immunda erit septem diebus iuxta dies ^separationis menstruae, 
3 et c die octavo circumcidetur infantulus ; 4 ipsa vero triginta tribus 
diebus manebit in sanguine purificationis suae. ^Omne sanctum non 
tanget nee ingredietur in sanctuarium, donee impleantur dies puri- 
ficationis suae. 

5 Sin autem feminam pepererit, immunda erit duabus hebdomadi- 
bus iuxta ritum fluxus menstrui, et sexaginta sex diebus manebit in 
sanguine purificationis suae. 

6 e Cumque expleti fuerint dies purificationis suae pro filio sive pro 
filia, deferet ^agnum anniculum in holocaustum et ^pullum columbae 
sive turlurem pro peccato ad ostium tabernaculi testimonii, et tradet 
sacerdoti, 7 qui offeret ilia coram Domino et orabit pro ea, et sic 
mundabitur a profiuvio sanguinis sui. 

Ista est lex parientis masculum aut feminam. 8 Quod si non inve- 
nerit manus eius nee potuerit offerre agnum, sumet 7l duos turtures 
vel duos pullos columbarum, 'unum in holocaustum et alteram pro 
peccato ; 'orabitque pro ea sacerdos, et sic mundabitur. 
1 ^ Locutusque est Dominus ad Moysen et Aaron dicens: 2 Homo, 
lO in cuius cute et carne ortus fuerit c diversus color sive pustula 
aut quasi lucens quippiam, id est plaga leprae, b adducetur ad Aaron 
sacerdotem vel ad unum quemlibet filiorum eius. 3 Qui cum viderit 
lepram in cute et pilos in album mutatos colorem ipsamque speciem 
leprae c humiliorem cute et carne reliqua; plaga leprae est, et ad 
arbitrium eius separabitur. 4 Sin autem lucens candor fuerit in cute 
nee humilior carne reliqua et pili coloris pristini, recludet eum sa- 
cerdos septem diebus, 5 et considerabit die septimo et, siquidem lepra 
ultra non creverit nee transient in cute priores terminos, rursum re- 
cludet eum septem diebus aliis, 6 et die septimo contemplabitur : si 
obscurior fuerit lepra et non creverit in cute, mundabit eum, quia 
scabies est : d lavabitque homo vestimenta sua et mundus erit. 7 Quod 
si, postquam a sacerdote visus est et redditus munditiae, iterum lepra 
creverit, adducetur ad eum 8 et immunditiae condemnabitur. 

9 Plaga leprae si fuerit in nomine, adducetur ad sacerdotem, 1( > et 
videbit eum. e Cumque color albus in cute fuerit et capillorum rau- 



— 86 — 



duntur, videlicet indicia quibus in came tarn capillata quam non 
a pseudo lepra aut a calvitio discerni potest (13, 1-37), regulae 
a leproso servandae (44-46), ritus, quo quis a lepra sanatus, 



taverit adspectum, ipsa quoque caro viva apparuerit, n lepra vetustis- 
sima iudicabitur atque inolita cuti. Contaminabit itaque eum sacer- 
dos et /non recludet, quia perspicuae immunditiae est. 12 Sin autem 
effloruerit discurrens lepra in cute et operuerit omnem cutem a capite 
usque ad pedes quidquid sub adspectum oculorum cadit, 13 considerabit 
eum sacerdos, et teneri lepra mundissima iudicabit, eo quod omnis 
in candorem versa sit, et idcirco homo mundus erit. 14 Quando veru 
caro vivens in eo apparuerit, 15 tunc sacerdotis iudicio polluetur et 
inter immundos reputabitur; caro enim viva, si lepra adspergitur, im- 
munda est. 16 Quod si rursum versa fuerit in alborem et totum homi- 
nem operuerit, 17 considerabit eum sacerdos et mundum esse decernet. 

18 Caro autem et cutis, in qua ^hulcus natum est et sanatum 19 et 
in loco hulceris cicatrix alba apparuerit sive /l subrufa, adducetur homo 
ad sacerdotem ; 20 qui, cum viderit locum leprae humiliorem carne 
reliqua et pilos versos in candorem, contaminabit eum; plaga enim 
leprae orta est in hulcere. 21 Quod si pilus coloris est pristini et cicatrix 
subobscura et vicina carne non est humilior, recludet eum septem 
diebus; 22 et, si quidem creverit, adiudicabit eum leprae, 23i sin autem 
steterit in loco suo, hulceris est cicatrix, et homo mundus erit. 

24 Caro autem et cutis, quam ignis exusserit et sanata ^albam sive 
rufam habuerit cicatricem, 25 considerabit earn sacerdos, et ecce versa 
est in alborem et locus eius reliqua cute est humilior, contaminabit 
eum, quia plaga leprae in cicatrice orta est. 26 Quod si pilorum color 
non fuerit immutatus nee humilior plaga carne reliqua, et ipsa leprae 
species fuerit subobscura, recludet eum septem diebus, 27 et die septimo 
contemplabitur ; si creverit in cute lepra, contaminabit eum ; 28 sin 
autem fc in loco suo candor steterit non satis clarus, plaga combustio- 
nis est, et idcirco mundabitur, quia cicatrix est conbusturae. 

29 Vit sive mulier, in cuius capite vel barba germinaverit lepra, 
videbit eos sacerdos 30 et, siquidem humilior fuerit locus carne re- 
liqua et capillus flavus solitoque subtilior, contaminabit eos, quia 
lepra capitis ac barbae est. 31 Sin autem viderit locum maculae 
aequalem vicinae carni et capillum nigrum, recludet eum septem 
diebus, 32 et die septimo intuebitur ; si non creverit macula et capillus 
sui coloris est et locus plagae carni reliquae aequalis, 33 radetur homo 
absque loco maculae, et includetur septem diebus aliis. 34 Si die 
septimo visa fuerit stetisse plaga in loco suo nee humilior carne re- 
liqua, mundabit eum, *lotisque vestibus suis mundus erit ; 35 sin autem 
post emundationem rursus creverit macula in cute, 36 non quaeret 
amplius utrum capillus in fiavum colorem sit immutatus, quia aperte 
immundus est. 37 Porro si steterit macula et capilli nigri fuerint, no- 
verit hominem sanatum esse et confidenter eum pronuntiet mundum. 

38 Vir sive mulier in cuius cute candor apparuerit, 39 intuebitur eos 
sacerdos; si deprehenderit subobscurum alborem lucere in cute, sciat 
non esse lepram sed maculam coloris candidi et hominem mundum. 

40 Vir, de cuius capite capilli fiuunt, calvus et mundus est 41 et, 
si a fronte ceciderint pili, recalvaster et mundus est. 42 Sin autem 
in calvitio sive in recalvatione albus vel rufus color fuerit exortus, 
43 et hoc sacerdos viderit, condemnabit eum haud dubie leprae, quae 
orta est in calvitio. 

44 Quicumque ergo maculatus fuerit lepra et separatus est ad arbi- 
trium sacerdotis, 45 habebit vestimenta dissuta, w caput nudum, n os 
veste contectum, °contaminatum ac sordidum se clamabit. 46 Omni 
tempore, quo leprosus est et immundus, Psolus habitabit extra castra. 
47 «Vestis lanea sive linea, quae lepram habuerit 48 in stamine atque 
subtemine aut certe pellis vel quidquid ex pelle confectum est, 49 si 
alba vel rufa macula fuerit infecta, lepra reputabitur, ostendeturque 
sacerdoti, 59 qui consideratam recludet septem diebus, 51 et die septimo 
rursus adspiciens, si deprehenderit crevisse, r lepra perseverans est; 
pollutum iudicabit vestimentum et omne in quo fuerit inventa ; 52 e t 
idcirco comburetur flammis. 53 Quod si earn viderit non crevisse, 
54 praecipiet, et lavabunt id in quo lepra est recludetque illud septem 
diebus aliis 55 et, cum viderit faciem quidem pristinam non reversam 
nee tamen crevisse lepram, immundum iudicabit et igne comburet, 



LIBER LEVITICI 
13, ii-S5 



/ cf. vr. 4. 5. 



g v. Ex 9, 9. 

h vr. 24. 



k v. vr. 23. 



Zvr. &. 



m cf. cp. 10, 6. 

n Ez 24, 17, 22; Mic 3, 7. 

cf. Lm 4, 15. 

p Nm 5 ,2; 12, 14, 15. — cf. 

4 Rg 7, 3; 15, 5; 2 Par 26, 

21 ; Lc 17, 12. 
tf cf. Ju 23; Ap 3, 4. 



r cp. 14, 44. 



87 



LIBER LEVITICI 
13, 5 6 — 14, 3S 



sive dives ipse est sive pauper, mundari potest (14, 1-32), et tandem, 
prout supra (13, 47-59) actum est de lepra vestium, iam nonnulla 
notantur de lepra aedium (37-57); d) gonorrhaea masculorum 



sv. cp. 14, 54- 



a Mt 8, 4; Mr 1, 44; Lc 5, 14. 
b cf. 4 Rg 7, 10: Lc 17, 12. 
2, 3~\ * cf. Catecft. R. 11 5, 16. 
c Nm 19, 6. 

dEx 35, 25; Is 1, 18; Heb 9. 
e v. Ex 12, 22; Ps 50, 9. [19. 



/ Heb 9, 13. 
gcp. 4, 6; 8,11. 



cf. 4 Rg 5, 



10, 14. 
h cf. cp. 16, 22. 
* vr. 53. — cf. cp. 17, 5- 
/ vr. 47. — v. cp. 11, 25. 
k Nm 8, 7. 
/ Nm 12, 15. 
m cf. Nm 6, 9. 
n cf. Mt 8, 4; Mr 1, 44; Lc 5. 

14. 
Nm 15, 4. — v. cp. 2. 



p cp. 5. 18; 6, 6, 7. 

<7 v. Ex 29, 24. 

f cp. 1, s, 11; 4, 4, 24; Ex 29, 

scp. 7, 7- [11. 

* cp. 2, 3; 7, 6. 

« cf . cp. 8, 23; Ex 29, 20. 
v cp. 4, 6, 17. 



* v. cp. 4, 26. 

y Nm 15,4. — v. cp. 2. 

z cp. 5, 11; 12, 8; Lc 2, 24. 



a cp. 5, 7- — v. cp. 12, 8. 
b vr. 10, 11. 



c vr. 12. 

25-29] vr. 14-18. 



d vr. 22; cp. is, 15. 

e vr. 10. 

/ Gn 17, 8; Nm 32, 22; Dt 32, 

49. 
g cf. cp. 13, 2. 
ft cf. Ps 90, 10; Zc s, 4. 



eo quod infusa sit in superficie vestimenti vel per totum lepra. 56 Sin 
autem obscurior fuerit locus leprae, postquam vestis est lota, abrumpet 
eum et a solido dividet. 57 Quod si ultra apparuerit in his locis, quae 
prius immaculata erant, lepra volatilis et vaga debet igne comburi; 
58 si cessaverit, lavabit aqua ea quae pura sunt secundo et munda 
erunt. 59 s Ista est lex leprae vestimenti lanei et linei, staminis atque 
subteminis omnisque supellectilis pelliceae, quomodo mundari debeat 
vel contaminari. 

HLocutusque est Dominus ad Moysen dicens : 2 Hie est ritus le- 
prosi quando mundandus est : a adducetur ad sacerdotem, 3 q U i 
ft egressus de castris, cum invenerit lepram esse mundatam, *praecipiet 
ei qui purificatur, ut offerat duos passeres vivos pro se, quibus vesci 
licitum est, et c lignum cedrinum d vermiculumque et e hysopum. 5 Et 
unum ex passeribus immolari iubebit in vase fictili super aquas vi- 
ventes ; 6 alium autem vivum cum ligno cedrino et cocco et hysopo 
tinget in sanguine passeris immolati, 7 quo /adsperget ilium qui mun- 
dandus est ^septies, ut iure purgetur; et ''dimittet passerem vivum, 
ut *in agrum avolet. 8 Cumque ■'laverit homo vestimenta sua, fc radet 
omnes pilos corporis et lavabitur aqua, purificatusque ingredietur 
castra, ita duntaxat ut z maneat extra tabernaculum suum septem 
diebus, 9 et m die septimo radet capillos capitis barbamque et super- 
cilia ac totius corporis pilos. 

Et, lotis rursum vestibus et corpore, 10 die octavo "adsumet duos 
agnos immaculatos et ovem anniculam absque macula et tres decimas 
similae °in sacrificium, quae conspersa sit oleo, et seorsum olei sexta- 
rium. U Cumque sacerdos purificans hominem statuerit eum et haec 
omnia coram Domino in ostio tabernaculi testimonii, 12 toilet agnum, 
et Pofferet eum pro delicto, oleique sextarium; et, «oblatis ante Do- 
minum omnibus, 13 immolabit agnum, r ubi solet immolari hostia 
pro peccato et holocaustum, id est in loco sancto. *Sicut enim pro 
peccato ita et pro delicto ad sacerdotem pertinet hostia : *sancta 
sanctorum est. 14 Adsumensque sacerdos de sanguine hostiae quae 
immolata est pro delicto, ponet "super extremum auriculae dextrae 
eius, qui mundatur, et super pollices manus dextrae et pedis; 15 et 
de olei sextario mittet in manum suam sinistram, 16 tingetque digitum 
dextrum in eo, et v adsperget coram Domino septies. 17 Quod autem 
reliquum est olei in laeva manu, fundet super extremum auriculae 
dextrae eius, qui mundatur, et super pollices manus ac pedis dextri 
et super sanguinem, qui effusus est pro delicto, 18 et super caput 
eius; 19 ^rogabitque pro eo coram Domino et faciet sacrificium pro 
peccato ; tunc immolabit holocaustum, 20 et ponet villud in altari 
cum libamentis suis, et homo rite mundabitur. 

21 Quod *si pauper est, et non potest manus eius invenire quae 
dicta sunt, pro delicto adsumet agnum ad oblationem, ut roget pro 
eo sacerdos, decimamque partem similae conspersae oleo in sacrificium 
et olei sextarium 22 a duosque turtures sive duos pullos columbae, 
quorum unus sit pro peccato et alter in holocaustum; 23 6 offeretque 
ea die octavo purificationis suae sacerdoti, ad ostium tabernaculi te- 
stimonii coram Domino. 24c Qui suscipiens agnum pro delicto et sexta- 
rium olei levabit simul, 25 immolatoque agno, de sanguine eius ponet 
super extremum auriculae dextrae illius, qui mundatur, et super pol- 
lices manus eius ac pedis dextri ; 26 olei vero partem mittet in manum 
suam sinistram, 27 in quo tingens digitum dextrae manus adsperget 
septies coram Domino ; 28 tangetque extremum dextrae auriculae illius, 
qui mundatur, et pollices manus ac pedis dextri in loco sanguinis 
qui effusus est pro delicto ; 29 reliquam autem partem olei, quae est 
in sinistra manu, mittet super caput purificati, ut placet pro eo Do- 
minum ; 30 et d turturem sive pullum columbae offeret, 31 unum pro 
delicto et alterum in holocaustum cum libamentis suis. 32 Hoc est 
sacrificium leprosi, qui habere non potest e omnia in emundationem sui. 

33 Locutusque est Dominus ad Moysen et Aaron dicens : 34 Cum 
ingressi fueritis terram Chanaan, quam ego dabo vobis f'm possessio- 
nem, si fuerit plaga leprae in aedibus 35 ibit cuius est domus nuntians 
•"sacerdoti et dicet: Quasi /l plaga leprae videtur mihi esse in domo 



— 88 



quae alia est morbosa, alia non, at semper polluit et lustrationibus 
et hostiis est expianda (15, 1-18); denique e) haemorrhagia, 
quae in feminis pariter esse potest vel periodica et naturalis, 



mea; 36 at ille praecipiet, ut efferant universa de domo, priusquam 
ingrediatur earn, et videat utrum leprosa sit, ne immunda fiant omnia 
quae in domo sunt. Intrabitque postea ut consideret lepram domus; 
37 et, cum viderit in parietibus illius quasi valliculas paliore sive 
rubore deformes et *humiliores superncie reliqua, 38 egredietur ostium 
domus et statim claudet illam septem diebus; 39 reversusque die 
septimo considerabit earn ; si invenerit crevisse lepram, 40 iubebit erui 
lapides in quibus lepra est, et proici eos extra civitatem in locum 
immundum; 41 domum autem ipsam radi intrinsecus per circuitum, 
et spargi pulverem rasurae extra urbem in locum immundum; 42 la- 
pidesque alios reponi pro his qui ablati fuerint, et luto alio liniri 
domum. 43 Sin autem, postquam eruti sunt lapides et pulvis erasus 
et alia terra lita, 44 ingressus sacerdos viderit reversam lepram et 
parietes respersos maculis 'lepra est perseverans et immunda domus, 
45 quam statim destruent et lapides eius ac ligna atque universum 
pulverem proicient extra oppidum in locum immundum. 46 Qui intra- 
verit domum, quando clausa est, Mmmundus erit usque ad vesperum, 
47 et qui dormierit in ea et comederit quippiam lavabit vestimenta 
sua. 48 Quod si introiens sacerdos viderit lepram non crevisse in 
domo, postquam denuo lita fuerit, purificabit earn reddita sanitate ; 49 et 
m in purificationem eius sumet w duos passeres lignumque cedrinum 
et vermiculum atque hysopum 50 et, immolato uno passere in vase 
fictili super aquas vivas, 51 toilet lignum cedrinum et hysopum et 
coccum et passerem vivum et tinget omnia in sanguine passeris im- 
molati atque in aquis viventibus et adsperget domum septies, 52 pu _ 
rificabitque earn tarn in sanguine passeris quam in aquis viventibus et 
in passere vivo lignoque cedrino et hysopo atque vermiculo. 53 Cum- 
que dimiserit passerem avolare °in agrum libere, Porabit pro domo et 
iure mundabitur. 

54 Ista est lex omnis leprae et «percussurae, 55 leprae r vestium et 
s domorum, 56 <cicatricis et erumpentium papularum, lucentis maculae 
et in varias species, coloribus immutatis, 57 u t «possit sciri quo tem- 
pore mundum quid vel immundum sit. 

1 C Locutusque est Dominus ad Moysen et Aaron dicens : 2 Loqui- 
V O mini filiis Israel et dicite eis : °Vir qui patitur fluxum seminis im- 
mundus erit. 3 Et tunc iudicabitur huic vitio subiacere, cum per singula 
momenta adhaeserit carni eius atque concreverit foedus umor. 4 Omne 
stratum, in quo dormierit, immundum erit et ubicumque sederit. 5 Si 
quis hominum tetigerit lectum eius, b lavabit vestimenta sua, et ipse 
c lotus aqua immundus erit usque ad vesperum. 6 Si sederit ubi ille 
sederat, et ipse lavabit vestimenta sua et lotus aqua immundus erit 
usque ad vesperum. 7 Qui tetigerit carnem eius lavabit vestimenta 
sua et ipse lotus aqua immundus erit usque ad vesperum. 8 Si sali- 
vam huiuscemodi homo iecerit super eum qui mundus est, lavabit 
vestimenta sua, et lotus aqua immundus erit usque ad vesperum. 
9 Sagma, super quo sederit, immundum erit; 10 et quidquid sub eo 
fuerit qui fluxum seminis patitur pollutum erit usque ad vesperum. 
Qui portaverit horum aliquid lavabit vestimenta sua, et ipse lotus 
aqua immundus erit usque ad vesperum. " Omnis, quern tetigerit qui 
talis est non lotis ante manibus, lavabit vestimenta sua, et lotus 
aqua immundus erit usque ad vesperum. * 2 d Vas fictile quod tetigerit 
confringetur, vas autem ligneum lavabitur aqua. 13 Si sanatus fuerit 
qui huiuscemodi sustinet passionem, e numerabit septem dies post 
emundationem sui et, lotis vestibus et toto corpore in aquis viven- 
tibus, erit mundus. 14 Die autem octavo sumet /duos turtures aut duos 
pullos columbae et veniet in conspectum Domini ad ostium taberna- 
culi testimonii dabitque eos sacerdoti, 15 qui faciet ^unum pro pec- 
cato et alterum in holocaustum 7i rogabitque pro eo coram Domino, 
ut emundetur a fluxu seminis sui. 

16 ^Vir, de quo egreditur semen coitus, lavabit aqua omne corpus 
suum et immundus erit usque ad vesperum. 17 Vestem et pellem 
quam habuerit lavabit aqua, et immunda erit usque ad vesperum. 
18 Mulier, cum qua coierit, lavabitur aqua et immunda erit usque ad 
vesperum. 



LIBER LEVITICI 
14, 36 — 15, 18 



»cp. 13, 3. 



;cp. 13, 51, 52. — cf. Zc 5. 



k cp. 11, 24. 
I v. cp. 11, 25. 



m vr. 52. 
n cf . vr. 4-6. 



o v. vr. 7. 
p vr. 19, 20. 
q (cp. 13, 29-37). 
rep. 13, 47-58. 
s vr. 34-53. 
t cp. 13, 2-46. 

u cf . Dt 24, 8; Ez 44, 23. — 
v. cp. 10, 10, 11. 

a cp. 22, 4; Nm 5, 2; 2 Rg 
3, 29. 



b v. cp. is, 25. 

c cp. 16, 26; 17, 15. 



d cp. 6, 28; 11, 32, 33. 

e vr. 28. — cf. cp. 14, 8. 

/ v. cp. 12, 8. 

^cp. 14, 30, 31. 

h vr. 30. — v. cp. 4, 26. 

i cp. 22, 4; Dt 23, 10. 

;cf. 1 Rg ax, 4; 2 Rg 11, 4. 



- 89 - 



LIBER LEVITICI 
15, ig — 16,21 



I Cp. 12, 2, 5. 

m v. vr. 4-10. 



n cp. 18, 19. — cf. cp. 20, 18. 
Mt 9, 20; Mr s, 25; Lc 8,43. 



28-30] vr. 13-15 
p v. cp. 12,8. 



q cp. 11, 47; Dt 24, 8; Ez 44, 

23. 
f Nm 5, 3; 19, 13, 20; Ez s, 
5 vr. 2-15. [11; 23, 38. 

t vr. 16, 17. 
w vr. 19-23. 
v vr. 25-30. 
* vr. 24. 

a cp. 10, 1, 2. 

£ cf. Ex 30, 10; Heb 9, 7, 12, 

24, 25; 10, 19-22. 
c Ex 26, 33, 34- 
cf Ex 25, 22; 40, 32, 33. — cf. 
c cp. 4, 3. [3 Rg 8, 10-12. 

/ cp. 1, 10; 8, 18. 
g cp. 6, 10; 8, 7; Ez 44, 17, 

18. — v. Ex 28, 39-43. 
h cp. 8, 6, 7; Ex 30, 20. 
i cp. 4, 14; Nm 29, 11; 2 Par 

29, 21; 1 Es 6, 17. 
; Ez 45, 22. 
k vr. 17, 24; cp. 9, 7; Heb 7, 

27, 28; 9, 7. 
/ cf. 1 Rg 10, 20 ss. 
in vr. 20-22. 

n cf. 1 Jo 2, 2. 

Ez 45, 22. 

p cp. 10, 1; Nm 16, 46; Ap 8, 

?-5. 
q Ex 30, 1, 7, 8. 
r Ex 25, 21. 
s Heb 9, 13, 25; 10,4.— v. cp. 

a, 5, 6. 
/ Heb 2, 17; 5, 1; 9, 7. 
« vr. 2; Heb 6, 19; 9, 3, 7. 



p. 17, 11. — cf. Ex 
45, 
Heb 9, 22, 23, 

x cf. Lc 1, 10, 21. 



29,, 36; Ez 45, 18; Rm 3,25; 
He' 



yep. 1, 5; 4, 24. 
z vr. 16; cp. 4, 7, 18; Ex 30, 
10. 



a vr. 16, 18; Ez 43, 20; 45, 20. 



vel morbida et continua (19-33). Veluti conclusio addltur ritus 
magnae expiationis ab Aaron et in posterum a pontifice, quo- 
tannis, die decimo mensis septimi, soUemnissime faciendus (16, 1-34). 



^Mulier, quae redeunte mense patitur fluxum sanguinis, *septem 
diebus separabitur. 20 mOmnis qui tetigerit earn immundus erit usque 
ad vesperum, 21 e t in quo dormierit vel sederit diebus separationis 
suae polluetur. 22 Q u i tetigerit lectum eius lavabit vestimenta sua et 
ipse lotus aqua immundus erit usque ad vesperum. 23()mne vas, super 
quo ilia sederit, quisquis attigerit lavabit vestimenta sua et ipse 
lotus aqua pollutus erit usque ad vesperum. 24 ngj coierit cum ea 
vir tempore sanguinis menstrualis, immundus erit septem diebus, et 
omne stratum, in quo dormierit, polluetur. 

2» &Mulier, quae patitur multis diebus fluxum sanguinis non in 
tempore menstruali, vel quae post menstruum sanguinem fluere non 
cessat, quandiu subiacet huic passioni, immunda erit quasi sit in 
tempore menstruo. 26 Omne stratum, in quo dormierit, et vas, in quo 
sederit, pollutum erit. 27 Quicumque tetigerit ea lavabit vestimenta 
sua, et ipse lotus aqua immundus erit usque ad vesperum. 28 Si ste- 
terit sanguis et fluere cessaverit, numerabit septem dies purifica- 
tionis suae 29 e t die octavo offeret pro se sacerdoti Pduos turtures 
aut duos pullos columbarum ad ostium tabernaculi testimonii; 30 q U i 
unum taciet pro peccato et alterum in holocaustum rogabitque pro 
ea coram Domino et pro fluxu immunditiae eius. 31 sDocebitis ergo 
Alios Israel, ut caveant immunditiam et non moriantur in sordibus 
suis, r cum polluerint tabernaculum meum quod est inter eos. 

32 Ista est lex eius 8 qui patitur fluxum seminis et *qui polluitur 
coitu, 33 e t "quae msnstruis temporibus separatur vel v quae iugi fluit 
sanguine et ^hominis qui dormierit cum ea. 

1 /C Locutusque est Dominus ad Moysen post °mortem duorum filio- 
t U rum Aaron, quando offerentes ignem alienum interfecti sunt, 2 et 
praecepit ei dicens : Loquere ad Aaron fratrem tuum, &ne omni tempore 
ingrediatur sanctuarium, c quod est intra velum coram propitiatorio quo 
tegitur area, ut non moriatur (quia d in nube apparebo super oracu- 
lum), 3 nisi haec ante feccrit: e vitulum pro peccato offeret et f arietem 
in holocaustum ; * a tunica linea vestietur, feminalibus lineis verenda 
celabit, accingetur zona linea, cidarim lineam imponet capiti; haec 
enim vestimenta sunt sancta, quibus cunctis, ''cum lotus fuerit, indue- 
tur. 5 Suscipietque ab *universa multitudine filiorum Israel duos hircos 
pro peccato et unum arietem in holocaustum. 6 Cumque -J'obtulerit 
vitulum et fc oraverit pro se et pro domo sua, 7 duos hircos stare faciet 
coram Domino in ostio tabernaculi testimonii, 8 mittensque super 
utrumque Mortem, unam Domino et alteram m capro emissario ; 9 cuius 
exierit sors Domino, offeret ilium pro peccato ; 10 cuius autem in 
caprum emissarium, statuet eum vivum coram Domino, ut "fundat 
preces super eo et emittat eum in solitudinem. 

11 His rite celebratis, °offeret vitulum et rogans pro se et pro domo 
sua immolabit eum, 12 Padsumptoque turibulo, quod de prunis altaris 
impleverit, et hauriens manu compositum thymiama in incensum 
ultra velum intrabit in sancta, 13 ut, «positis super ignem aromatibus, 
nebula eorum et vapor operiat r oraculum quod est supra testimo- 
nium, et non moriatur. li «Tollet quoque de sanguine vituli et adsper- 
get digito septies contra propitiatorium ad orientem. 15 *Cumque raa- 
ctaverit hircum pro peccato populi, inferet sanguinem eius "intra 
velum sicut praeceptum est de sanguine vituli, ut adspergat e regione 
oraculi 16 et v expiet sanctuarium ab immunditiis filiorum Israel et a 
praevaricationibus eorum cunctisque peccatis. Iuxta hunc ritum faciet 
tabernaculo testimonii, quod fixum est inter eos in medio sordium 
habitationis eorum. 17a; Nullus hominum sit in tabernaculo, quando 
pontifex sanctuarium ingreditur, ut roget pro se et pro domo sua et 
pro universo coetu Israel donee egrediatur. l 8 Cum autem exierit ad 
altare, quod ^coram Domino est, *oret pro se et sumptum sanguinem 
vituli atque hirci fundat super cornua eius per gyrum 19 adspergens- 
que digito septies expiet et sanctificet illud ab immunditiis filiorum 
Israel. 

20 Postquam °emundaverit sanctuarium et tabernaculum et altare, 
tunc offerat hircum viventem 21 e t, posita utraque manu super caput 
eius, confiteatur omnes iniquitates filiorum Israel et universa delicta 



90 



B) Ad popull vero sanctitatem promovendam haec statuuntur : a) de 
cibariis, pecora nonnisi ad ostium tabernaculi esse mactanda 
(17, 1-9), et abstinendum esse ab esu sanguinis et morticini (10-16); 



LIBER LEVITICI 
16,22 — 17,i6 



atque peccata eorum, b quae imprecans capiti eius c emittet ilium per 
hominem para turn in desertum. 

22 Cumque d portaverit hircus omnes iniquitates eorum in terram 
solitariam et ^dimissus fuerit in deserto, 23 revertetur Aaron in taber- 
naculum testimonii et, /depositis vestibus. quibus prius indutus erat 
cum intraret sanctuarium, relictisque ibi, 24 lavabit carnem suam in 
loco sancto indueturque vestibus suis, et postquam egressus obtu- 
lerit ^holocaustum suum ac plebis, rogabit tam pro se quam 7l pro 
populo 25 et *adipem, qui oblatus est pro peccatis, adolebit super 
altare. 26 Ille vero, qui dimiserit ^caprum emissarium, fc lavabit vesti- 
menta sua et corpus aqua, et sic ingredietur in castra. 27 7 Vitulum 
autem et hircum, qui pro peccato fuerant immolati et w quorum san- 
guis illatus est in sanctuarium ut expiatio compleretur, asportabunt 
foras castra et comburent igni tam pelles quam carnes eorum ac 
fimum ; 28 et quicumque combusserit ea lavabit vestimenta sua et 
carnem aqua, et sic ingredietur in castra. 29 Eritque vobis hoc legi- 
timum sempiternum. 

"Mense septimo, decima die mensis °adfligetis animas vestras, nul- 
lumque opus facietis Psive indigena sive advena qui peregrinatur 
inter vos. 30 ^In hac die expiatio erit vestri atque r mundatio : ab om- 
nibus peccatis vestris coram Domino mundabimini. SlsSabbatum enim 
requietionis est, et *adfligetis animas vestras religione perpetua. 32 «Ex- 
piabit autem sacerdos, qui unctus fuerit et v cuius manus initiatae 
sunt ut sacerdotio fungatur pro patre suo, ^indueturque stola linea 
et vestibus Sanctis, 33 et ^expiabit sanctuarium et tabernaculum testi- 
monii atque altare, sacerdotes quoque et universum populum. 34 Erit- 
que vobis hoc legitimum sempiternum, ut oretis pro filiis Israel et pro 
cunctis peccatis eorum kernel in anno. Fecit igitur sicut praeceperat 
Dominus Moysi. 

1 H Et locutus est Dominus ad Moysen dicens : 2 Loquere Aaron et 
I I filiis eius et cunctis filiis Israel dicens ad eos : Iste est sermo 
quem mandavit Dominus dicens: 3 Homo quilibet de domo Israel, 
°si occiderit bovem aut ovem sive capram in castris vel extra castra, 
4 et b non obtulerit ad ostium tabernaculi oblationem Domino, san- 
guinis reus erit: c quasi si sanguinem fuderit, sic d peribit de medio 
populi sui. 5 Ideo sacerdoti offerre debent filii Israel hostias suas, quas 
Occident e in agro, ut sanctificentur Domino ante ostium tabernaculi 
testimonii, et immolent eas hostias pacificas Domino. 6 /Fundetque 
sacerdos sanguinem super altare Domini ad ostium tabernaculi testi- 
monii et adolebit adipem 0in odorem suavitatis Domino, 7 e t nequa- 
quam ultra immolabunt hostias suas 7i daemonibus *cum quibus forni- 
cati sunt. Legitimum sempiternum erit illis et posteris eorum. 

8 Et ad ipsos dices : Homo de domo Israel et de advenis qui pe- 
regrinantur apud vos, ■'qui obtulerit holocaustum sive victimam 
9 et ad fc ostium tabernaculi testimonii non adduxerit earn, ut offeratur 
Domino, interibit de populo suo. 

10 'Homo quilibet de domo Israel et de advenis qui peregrinantur 
inter eos si comederit sanguinem, w obfirmabo faciem meam contra 
animam illius et disperdam earn de populo suo. 1J Quia n anima carnis 
in sanguine est, et ego dedi ilium vobis, ut super altare in eo °expietis 
pro animabus vestris et Psanguis pro animae piaculo sit; 12 idcirco 
dixi filiis Israel : 'Omnis anima ex vobis non comedet sanguinem, 
nee ex advenis qui peregrinantur apud vos. 

13 Homo quicumque de filiis Israel et de advenis qui peregrinantur 
apud vos, si venatione atque aucupio ceperit feram vel avem, tfquibus 
vesci licitum est, r fundat sanguinem eius et s operiat ilium terra. 
14 f Anima enim omnis carnis in sanguine est, unde dixi filiis Israel : 
"Sanguinem universae carnis non comedetis, quia anima carnis in 
sanguine est; et quicumque comederit ilium interibit. 15 Anima, quae 
comederit morticinum vel captum a bestia, r tam de indigenis quam 
de advenis ^lavabit vestimenta sua et ^semetipsum aqua, et -conta- 
minatus erit usque ad vesperum, et hoc ordine mundus fiet. 16 Quod 
si non laverit vestimenta sua et corpus, °portabit iniquitatem 
suam. 



b cf. Is S3, 6; 2 Cor s, 21. 
c cf. Mt 12, 43. 

d cf . Is 53, 11, 12; Jo 1, 29; 

Heb 9, 28; 1 Pt 2, 24. 
e cf. cp. 14, 7- 
/v. cp. 6, 11. 



$vr. 3. 5- 

« Ech 45, 20. 

i cp. 4. 8-10; Ex 29, 13. 

j vr. 9, 10. 

k cf. cp. 15, s; 17, is. 

I cp. 4, II. 12, 21; 6, 30; Ez 



43. 21 
Heb 1 



3, 



n cp. 23, 27; Nm 29, 7. 

o cp. 23, 32; Ps 34, 13; Is 58, 

3-7. — cf. Dn io, 2, 3, 12. 
p cp. 17, 15; 18, 26; 19, 34. — 

cf. Ex 12, 29. 
q Heb 10, 1, 3. 

r Ps 50, 4; Jr 33, 8; 1 Jo 1, 7, 
5 cp. 23, 32. [9. 

t vr. 29. 

M Cf. Cp. 21, 10. 

v Ex 29, 29, 30. — cf. Nm 20, 
x vr. 4. [28. 

y vr. 16-18, 24. 
z Ex 30, 10; Heb 9, 7, 25. 



a cf. Dt 12, s, 6, 21. 

b vr. 9. 

c cf. Is 66, 3. 

d cf. Ex 30, 33. 

ecp. 14, 7, 53. 
/cp. 3, 2. 

gv. Gn 8, 21. 

h2 Par 11, 15; Ps 95, 5; 105, 

37. — cf. Dt 32, 17 (; Is 34, 

14); 1 Cor 10, 20. 
i v. Ex 34, 15. 
;cp. 1, 2, 3. 
k vr. 4; Dt 12, 14. 

/ v. cp. 3, 17. 

m cp. 20, 3, 6; 26, 17; Jr 44, 

ii- Ez 14, 8; 15, 7- — cf. 
» v. Gn 9, 4. [Ps 33, 17. 

cf . Mt 26,28; Mr 14,24; Rm 

3, 25; S, 9; Eph 1, 7; Col 

1, 14, 20; Heb 13, 12; 1 Jo 

I, 7; Ap 1, 5. 
P Heb 9, 22. 

qv. cp. 11; Dt 14, 3-20. 

r Dt 12, 16, 24; 15, 23. 

s Ez 24, 7. 

t vr. 11. 

u cp. 7, 26; Gn 9, 4. — v. cp. 

22, 8. 

v v. cp. 16, 29. 
*v. cp. 11, 25. 

yep. 15, 5- 

z cp. 11, 40. 

a cf. Nm 19, 20. — v. cp. 5, 1. 



— QI 



LIBER LEVITICI 
18, i — 19, io 



b) de co nub iis, ea cum certis tantum personis esse contrahendi!, ideo- 
que non imiiandos mores gentilium (18, 1-18), a quorum praeterea 
impudicitiis maxime cavendum est (19-30). c) De conversatione vero 



a cp. ii, 441 19. 4, 10, 25, 34. 
36; 20, 7; Ex 6, 6, 7; Ez 20, 

5, 7, 19, 20. 

6Ez 20, 7, 8; 23, 8. — cf. Jr 

10, 2. 
c Ex 23, 24; Dt 12, 30, 31. 
d vr. 26; cp. 19, 19. 37; 20, 8, 

22; 25, 18; Dt 4. «. 6; 5, 1; 

6, 1; 12, 1; Ez 20, 19. 

c (all) Rm 10, 5: Gal 3. 12. — 
2 Es o, 29; Ecli 45.6; Is 48, 
18; Ez 20, 11, 13, 21. — cf. 
Lc 10, 28; Jo 6, 40. 

6 ss.~\ * Cone. Tr. s. 14 prooem. 

7-16] cp. 20, 11-21. [de R. 

j Dt 22, 30; 27. 20; 1 Cor 5, 
1. — cf. Gn 35, 22; 49, 4; 
Am 2, 7. 

g cf. Gn 20, 12; 2 Rg 13, 12; 
Ez 22, 11. 



h cf. Gn 38, 16, 26; Ez 22, 11. 
i Mt 14, 4; Mr 6, 18. — cf. 
(Gn 38, 8; Dt 25, 5). 



/cf. 1 Rg 1, 6, 8. 

/ cf. Gn 31, 50. 

m cf. c p.15, 24; Ez 18, 6 



10. 



cf. 



n cp. 20, 10; 2 Rg 12, 9. 

2 Rg ix, 4. — v. Ex 20, 14. 
cp. 20, 2-5; Dt 18, 10. — cf. 

4 Rg 16, 3; »x, 6; 23, 10; Ps 

105, 37; Sap 12, 5; Jr 7, 31; 

32, 35; Ez 20, 26, 31; 23, 

37 etc. , 
pci. 3 Rg H, 7, 33; Ac 7, 43- 
q cp. 19, 12; 20, 3; 21, 6; 22, 

2, 32; Ez 36, 20, 22; Ml 1, 

12. 
rep. 20,13. — cf. Gn 19, 5; Jd 

19, 22; Rm 1, 27; 1 Cor 6, 

9, 10; 1 Tm 1, 9, 10. 
s cp. 20, 15, 16; Ex 22, 19. 
/ cp. 20, 12. 
u vr. 30. — cf. Mt 15, 19, 20; 

Mr 7, 21-23. 
v cp. 20, 23. — cf. Dt 18, 12. 
x Nm 35, 34; 1 Es 9, it; Jr 2, 

7; Ez 36, 12. 

yci 

z cf. , 

a v. cp. 16, 29. 



cp. 20, 22. — cf. Ap 3, 16. 

cf. 4 Rg 17, 13, 17. — v. vr. 
_ v. cp. 16, 29. [4, 5. 

b cp. 19, 37; 22, 9. 

, 26; cp. 20, 23; Dt 18 



c vr. 3 
d v. vr. 2 



[9. 



7-/0] L. in fr. 4 p. D. Pass, 
a cp. 11, 44; Mt s, 48; 1 Pt 

I, 16. 
2] * Cone. Tr. s. 14 prooem. de 
b v. Ex 20, 12. [R. 

c vr. 30. — v. Ex 20, 8. 



'1 



"26, 1; 1 Jo s. 21. 

<x 20, 3-5 ; 34, 17- 



e Ex 34, 17; Dt 27, 15. 
/v. cp. 7, 15-18. 
*cp. 7, 18. 
h v. cp. s. I. 
* cp. 22, 15. 

; cp. 23, 22; Dt 24, 19-21. — 
cf. Rt 2, 2, 15, 16; Ecli 33,16. 



1 Q Locutus est Dominus ad Moysen dicens. 2 Loquere filiis Israel 
I O et dices ad eos : °Ego Dominus Deus vester. 3 &i U xta consuetu- 
dinem terrae Aegypti, in qua habitastis, non facietis, et c iuxta morem 
regionis Chanaan, ad quam ego introducturus sum vos, non agetis 
nee in legitimis eorum ambulabitis. 4 ^Facietis iudicia mea et prae- 
cepta mea servabitis et ambulabitis in eis. Ego Dominus Deus vester. 

5 Custodite leges meas atque iudicia, e quae faciens homo vivet in 
eis. Ego Dominus. 

6 Omnis homo ad proximam sanguinis sui non accedet, ut revelet 
turpitudinem eius. Ego Dominus. 7 Turpitudinem paths tui et turpi- 
tudinern matris tuae non discooperies : mater tua est, non revelabis 
turpitudinem eius. 8 /Turpitudinem uxoris patris tui non discooperies, 
turpitudo enim patris tui est. 9 ^Turpitudinem sororis tuae ex patre 
sive ex matre, quae domi vel foris genita est, non revelabis. 10 Tur- 
pitudinem filiae filii tui vel neptis ex filia non revelabis, quia turpi- 
tudo tua est. 1X Turpitudinem filiae uxoris patris tui, quam peperit pa- 
tri tuo et est soror tua, non revelaois. 12 Turpitudinem sororis patris 
tui non discooperies, quia caro est patris tui. 13 Turpitudinem sororis 
matris tuae non revelabis, eo quod caro sit matris tuae. 14 Turpitu- 
dinem patrui tui non revelabis nee accedes ad uxorem eius, quae 
tibi amnitate coniungitur. 15 ''Turpitudinem nurus tuae non revelabis, 
quia uxor filii tui est, nee discooperies ignominiam eius. ^Turpi- 
tudinem uxoris fratris tui non revelabis, quia turpitudo fratris tui 
est. 17 Turpitudinem uxoris tuae et filiae eius non revelabis. Filiam 
filii eius et filiam filiae illius non sumes, ut reveles ignominiam eius, 
quia caro illius sunt, et talis coitus incestus est. 18 Sororem uxoris 
tuae /in paelicatum illius, non accipies nee revelabis turpitudinem 
eius, 'adhuc ilia vivente. 

19 m Ad mulierem, quae patitur menstrua, non accedes nee revelabis 
foeditatem eius. 20 "Cum uxore proximi tui non coibis nee seminis 
commixtione maculaberis. 21 °De semine tuo non dabis ut consecretur 
idolo PMoloch, tfnec pollues nomen Dei tui. Ego Dominus. 

22 r Cum masculo non commiscearis coitu femineo, quia abominatio 
est. 23 8 Cum omni pecore non coibis nee maculaberis cum eo. Mulier 
non succumbet iumento nee miscebitur ei, *quia scelus est. 

24 M Nec polluamini in omnibus his v quibus contaminatae sunt uni- 
versae gentes, quas ego eiciam ante conspectum vestrum, 25 et Vquibus 
polluta est terra, cuius ego scelera visitabo ut ^evomat habitatores suos. 

26 ^Custodite legitima mea atque iudicia et non faciatis ex omnibus 
abominationibus istis "tarn indigena quam colonus qui peregrinantur 
apud vos. 27 Omnes enim exsecrationes istas fecerunt accolae terrae, 
qui fuerunt ante vos et polluerunt earn. 28 Cavete ergo ne et vos 
similiter J/evomat, cum paria feceritis, sicut evomuit gentem quae 
fuit ante vos. 

29 Omnis anima, quae fecerit de abominationibus his quippiam, 
peribit de medio populi sui. 30b Custodite mandata mea. c Nolite facere 
quae fecerunt hi qui fuerunt ante vos et ne polluamini in eis. d Ego 
Dominus Deus vester. 

1 Q Locutus est Dominus ad Moysen dicens : 2 Loquere ad omnem 
* s coetum filiorum Israel et dices ad eos : °Sancti estote, quia ego 
sanctus sum Dominus Deus vester. 3 ^Unusquisque patrem suum et 
matrem suam timeat. c 'Sabbata mea custodite. Ego Dominus Deus 
vester. 4 d Nolite converti ad idola nee deos e conflatiles faciatis vobis. 
Ego Dominus Deus vester. 

5 /Si immolaveritis hostiam pacificorum Domino, ut sit placabilis, 

6 eo die quo fuerit immolata comedetis earn et die altero; quidquid 
autem residuum fuerit in diem tertium igne comburetis. 7 Si quis 
post biduum comederit ex ea, ^profanus erit et impietatis reus, 
8 /l portabitque iniquitatem suam, *quia sanctum Domini polluit, et 
peribit anima ilia de populo suo. 

9 ■'Cum messueris segetes terrae tuae, non tondebis usque ad solum 
superficiem terrae nee remanentes spicas colliges. 10 Neque in vinea 
tua racemos et grana decidentia congregabis, sed pauperibus et pe- 
regrinis carpenda dimittes. Ego Dominus Deus vester. 



02 



cum Deo et proximo commendantur vietas in Dhum et parentes (19, 1-8) 
et amor egenorum (9-18). Deinde post quaedam alia minor is momenti 
(19-37) capite damnantur qui sacrificant filios Moloch (20, 1-5), aut 



LIBER LEVITICI 
19, ii— 20, S 



11 fc Non facietis furtum. 'Non mentiemini, nee decipiet unusquisque 
proximum suum. 12 w Non periurabis in nomine meo n nec pollues 
nomen Dei tui. Ego Dominus. 

13 °Non facies calumniam proximo tuo nee vi opprimes eum. PNon 
morabitur opus mercennarii tui apud te usque mane. * 4 Non maledices 
surdo tfnec coram caeco pones offendiculum, sed r timebis Dominum 
Deum tuum, quia ego sum Dominus. 15 s Non facies quod iniquum 
est nee iniuste iudicabis. *Non consideres personam pauperis nee 
honores vultum potentis. Iuste iudica proximo tuo. 16 M Non eris cri- 
minator v nec susurro in populo. ^Non stabis contra sanguinem pro- 
ximi tui. Ego Dominus. 

17 ^Non oderis fratrem tuum in corde tuo, sed ^publice argue eum, 
a ne habeas super illo peccatum. 18 ft Non quaeras ultionem nee memor 
eris iniuriae civium tuorum. c Diliges amicum tuum sicut teipsum. 
Ego Dominus. 19 d Leges meas custodite. 

e Iumentum tuum non facies coire cum alterius generis animantibus. 
/Agrum tuum non seres diverso semine. Veste, quae ex duobus texta 
est, non indueris. 

20 Homo si dormierit cum muliere coitu seminis, quae sit ancilla 
etiam nubilis et tamen pretio non redempta nee libertate donata, 
vapulabunt ambo et non morientur, quia non fuit libera. 21 #Pro de- 
licto autem suo offeret Domino ad ostium tabernaculi testimonii 
arietem, 22 h orabitque pro eo sacerdos et pro peccato eius coram 
Domino et repropitiabitur ei dimitteturque peccatum. 

23 Quando ingressi fueritis terram et plantaveritis in ea ligna po- 
mifera, auferetis praeputia eorum : poma, quae germinant, *immunda 
erunt vobis, nee edetis ex eis. 24 Quarto autem anno omnis fructus 
eorum sanctificabitur laudabilis Domino. 25 Quinto autem anno co- 
medetis fructus congregantes poma quae prof erunt. Ego Dominus 
Deus vester. 

26 ^Non comedetis cum sanguine. 

Non fc augurabimini nee observabitis somnia, 27 'neque in rotundum 
attondebitis comam nee radetis barbam 28 et super mortuo non 
m incidetis carnem vestram neque figuras aliquas aut stigmata facietis 
vobis. Ego Dominus. 

29 nN e prostituas filiam tuam, ne contaminetur terra et impleatur 
piaculo. 30 °Sabbata mea custodite et Psanctuarium meum metuite. 
Ego Dominus. 

31 «Non declinetis ad magos nee ab hariolis aliquid sciscitemini, ut 
polluamini per eos. Ego Dominus Deus vester. 

32 r Coram cano capite consurge et honora personam senis et *time 
Dominum Deum tuum. Ego sum Dominus. 

33 *Si habitaverit advena in terra vestra et moratus fuerit inter vos, 
non exprobretis ei; 34 sed sit inter vos quasi "indigena, et Miligetis 
eum quasi vosmetipsos; fuistis enim et vos advenae in terra Aegypti. 
Ego Dominus Deus vester. 

35 #Noiite facere iniquum aliquid in iudicio, in regula, in pondere, 
in mensura. 36 ^Statera iusta, et aequa sint pondera, iustus *modius 
a aequusque sextarius. Ego Dominus Deus vester qui eduxi vos de 
terra Aegypti. 

37 6 Custodite omnia praecepta mea et universa iudicia et facite 
ea. Ego Dominus. 

^ A Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 2 Haec loqueris fi- 
L 1/ liis Israel : Homo de filiis Israel et de advenis qui habitant in 
Israel, a si quis dederit de semine suo idolo Moloch, morte moriatur: 
populus terrae lapidabit eum. 3 Et ego & ponam faciem meam contra 
ilium, succidamque eum de medio populi sui, eo quod dederit de 
semine suo Moloch et c contaminaverit sanctuarium meum ac d pol- 
luerit nomen sanctum meum. 4 Quod si negligens populus terrae et 
quasi parvipendens imperium meum dimiserit hominem qui dedit de 
semine suo Moloch, e nec voluerit eum occidere, 5&ponam faciem meam 
super hominem ilium et super cognationem eius succidamque et ipsum 
et omnes qui consenserunt ei, ut /fornicaretur cum Moloch, de medio 
populi sui. 



W Jr 

cf. Jc 5, 



i/] * Cone. Tr. s. 13 cp. s de 

R.; * Catech. R. Ill ,,, 7. 
k v. Ex 20, 15, 16. 
Id. cp. 6, 2, 3; Eph 4, is, 25 ; 

Col 3, 9. 
m Ex 20, 7; Mt 5, 33- 
12, /J] * cf. Catech. R. Ill 3, 
n v. cp. 18, 21. # [27; 8, 10. 

cp. 6, 3; Ecli 10, 6. 
p Dt 24, 14, is; Tb 4, 

22, 13; Ml 3, 5. 
q Dt 21, 18. [4. 

r vr. 32; cp. 25, 17; Ec 5, 7; 

12, 13; 1 Pt 2, 17. — ci. Gn 
s Ex 23, 2, 3. [42, 18. 

t Dt 1 17: 16, 19; 27, 19; Ps 

81, 2; Pro 24, 23; Ecli 42, 

1; Jc 2, 2, 9. — cf. 2 Par 19, 

3; Ez 22, 9. 
u cf . Pro 11, 13; 20, 19; Tr 9. 
16] *Catech.R. Ill g,io. [6, 7. 
v cf. Mt 26, 60, 61. — v. 3 Rg 

21, 10-13; Ac 6, 11-13. 
x Ex 23, 7. 

y Tr 9, 8; 1 Jo 2, 11; 3, 14. 
z Ps 140, 5; Pro 27, 5, 6: 28, 

23; Ecli 19, 13; Mt 18, 15; 

Lc 17, 3; Gal 6, 1; Eph 5, 11. 
a cf . cp. 22, 16; Rm 1, 32; 1 

Tm 5, 22; 2 Jo 11. 
18] * cf. Catech. R. Ill 5, 5. 
b Pro 20, 22; Ecli 18, 1; Rm 

12, 17, 19; Heb 10, 30. 
c (all)Mt s, 43; 19,19; 22,39; 

Mr 12, 31; Lc 6, 27; Jo it, 

34; Rm 13, 9; Gal 5, 14; Jc 
d v. cp. 18, 4, 5. [2 8. 

e cf. 3 Rg 1, 44. 
/ Dt 22, 9-11. 
?cp.5, is; 6, 6, 7. 
h cp. 5, 10, 16, 19. 
i cf. Dt 20, 6. 
iv- cp. 3, 17. „ 
k Dt 18, 10; 4 Rg 17, 17; 21, 

6; 2 Par 33, 6. — cf. Gn 44, 5. 
/ cp. 21, 5. — cf. Dt 14, 1; Is 

IS. 2; Jr 9, 26; 48, 37. 
m cp. 21, 1, 4, 5; Dt 14, 1; 3 

Rg 18, 28; Jr 16, 6; 41. 5; 

47, 5; 48, 37; Os 7, 14. 
n cf. Dt 23, 17. 
vr. 3; cp. 26, 2. - v. Ex 20,8. 
p Ec 5, 1. — cf. Mt 21, 12, 13 

etc.; Jo 2, 14-16. 
q cp. 20, 6, 27* Dt 18, 10; Ts 

8, 19. — cf. Ex 22, 18; 1 Rg 

28, 3, 7, 9; 1 Par 10, 13; 

Ac 16, 16. 
32] * cf. Catech. R. Ill 2, 9. 
r Pro 20, 29; Ecil 8, 7. — cf. 

Sap 2, 10; Lra s, 12. 
5 v. vr. 14. 



t Ex 22, 21; 23, 9; Jr 22, 3; 
u v. cp. 16, 29. [Ml 3 

v Dt 10, 10. — v. vr. il 



3, 5- 



35. 36~i * Catech. R. Ill 8, 0. 

xv. vr. 15. 

y Dt 25, 13, 15; Jb 31, 6: Pro 
n, 1; 16. 11; 20, 10; Ez 45, 
10. — cf. Am 8, 5; Mic 6, 
11. 

z (Ex 16, 36). 

a (Ex 30, 24). 

b cp. 18, 4, 5, 30; 22, 9. 

a v. cp. 18, 21. 

b v. cp. 17, 10. 

c Ez 5, 11; 23, 38, 39. 

d v. cp. 18, 21. 

e Dt 17, 2, 3, 5. 

/v. Ex 34, 15. 



93 — 



LIBER LEVITICI 
20, 6 — 21, 8 



magos et hariolos consulunt, aut maledicunt parentibus, aut demum 
quasdam graviores immunditias committere praesumunt, et ipsi super- 
stitiosi (6-27).C) Ad munditiem autem et sanctitatem servandam 



gv. cp. 19, 31. 

7] * Cone. Tr. s. 14 prooem. de R. 

Avr. 26; cp. 19, 2; 1 Pt 1, 16. 

— v. cp. 11, 44- 
iv. cp. 18, 4; 19, 37- 
/cp. 21, 8, is, 23; 22, 32; Ez 

31, 13; Ez 37, 28. 
m Ex 21, 17; Pro 20, 20; Mt 

15, 4; Mr 7, 10. 
n vr. 11, 12, 13, 16, 27. — cf. 

2 Rg 1,16; 3 Rg 2,32,33.37. 
10] * cf. Cat. R. II 8, 24; III 

7, 8. 
cp. 18, 20; Dt 22, 22; Jb 31' ' 

11. 
p cf. cp. 19, 20. — v. Jo 8, 5. 
q v. cp. 18, 8. 

r cp. 18, 15. — cf. Gn 38, 16. 
s cp. 18, 23. 
tv. cp. 18, 22. 
u cp. 18, 17; Dt 27, 23. 



v Ex 22, 19; Dt 27, 21. 
x cp. 18, 23. 

y cp. 18, 9; Dt 27, 22. 
2 Rg 13, 12. 



z cp. 18, 19. — cf. cp. is, 24. 



a cp. 18, 12, 13. 
Z>cp. 18, 6. 

c cp. 18, 14. 

d cf . Jr 22, 30; Os 9, 12. 

e cp. 18, 16. 

/ vr. 8. — v. cp. 18, 4. 

g cp. 18, 25, 28. 
ft cp. 18, 3, 24, 30. 

iEx 3, 17; 6, 8. 

;v. Ex 3, 8. 

*3 Rg 8, 53. — cf. Ex 19, s; 

Dt 7, 6; 14, 2; 3 Rg 8, 53- 

m v. cp. 11, 2-47; Dt 14, 4-20. 



»Ex 19, 6; 1 Pt 1, 16. 
vr. 7. — v. cp. 11, 44. 
pEx 22, 18; Dt 18, 11; 1 Rg 

28, 7. — v. cp. 19, 31. 
q vr. 2. 
r vr. 9. 

a Ez 44, 25. 

b cf. Ez 24, 16, 17. 

cEz 44, 20. — cf. cp. 19, 27, 
28; Dt 14, 1. 

d v. cp. 18, 21. 

61 Of. et Ant. in fs. Corp.Chr. 

ev. cp. 3, 11. 

/ vr. 13, 14; cp. 19, 29. — Ez 
44, 22. 

g v. Dt 24, 1-4. 

8] V. All. in Ms. pro elig. sum- 
mo Pont. 



6 Anima, 0quae declinaverit ad magos et hariolos, et fornicata fuerit 
cum eis, ponam faciem meam contra earn, et internciam illam de 
medio populi sui. 7 A Sanctincamini et estote sancti, quia ego sum 
Dominus Deus vester. 8 *Custodite praecepta mea et facite ea. z Ego 
Dominus qui sanctifico vos. 

9 w Qui maledixerit patri suo aut matri morte moriatur : patri ma- 
trique maledixit, "sanguis eius sit super eum. 

10 °Si moechatus quis fuerit cum uxore alterius, et adulterium per- 
petraverit cum coniuge proximi sui, Pmorte moriantur et moechus 
et adultera. 

11 «Qui dormierit cum noverca sua et revelaverit ignominiam patris 
sui, morte moriantur ambo : sanguis eorum sit super eos. 12 r Si quis 
dormierit cum nuru sua, uterque moriatur, quia *scelus operati sunt: 
sanguis eorum sit super eos. 

!3 *Qui dormierit cum masculo coitu femineo, uterque operatus est 
nefas: morte moriantur: sit sanguis eorum super eos. 

14 «Qui supra uxorem filiam duxerit matrem eius scelus operatus 
est: vivus ardebit cum eis, nee permanebit tantum nefas in medio 
vestri. 

15 vQ u i cum iumento et pecore coierit morte moriatur; pecus quo- 
que occidite. 

i6#Mulier, auae succubuerit cuilibet iumento, simul interficietur 
cum eo : sanguis eorum sit super eos. 

17 3/Qui acceperit sororem suam nliam patris sui vel filiam matris 
suae et viderit turpitudinem eius, illaque conspexerit fratris ignomi- 
niam, nefariam rem operati sunt; occidentur in conspectu populi sui, 
eo quod turpitudiem suam mutuo revelaverint, et portabunt iniqui- 
tatem suam. 

18 ^Qui coierit cum muliere in fiuxu menstruo et revelaverit turpi- 
tudinem eius, ipsaque aperuerit fontem sanguinis sui, interficientur 
ambo de medio populi sui. 

19 oXurpitudinem materterae et amitae tuae non discooperies : qui 
hoc fecerit ignominiam b carnis suae nudavit, portabunt ambo iniqui- 
tatem suam. 

20 c Qui coierit cum uxore patrui vel avunculi sui et revelaverit igno- 
miniam cognationis suae, portabunt ambo peccatum suum : ^absque 
liberis morientur. . 

21 e Qui duxerit uxorem fratris sui rem facit illicitam, turpitudinem 
fratris sui revelavit: absque liberis erunt. 

22 /Custodite leges meas atque iudicia et facite ea, ne et vos 
0evomat terra, quam intraturi estis et habitaturi. 23 /l Nolite ambulare 
in legitimis nationum, quas ego expulsurus sum ante vos: omnia 
enim haec fecerunt, et abominatus sum eas. 24 *Vobis autem loquor : 
Possidete terram eorum, quam dabo vobis in hereditatem, iterram 
fluentem lacte et melle. Ego Dominus Deus vester, *qui separavi 
vos a ceteris populis. 

25 TO Separate ergo et vos iumentum mundum ab immundo et ayem 
mundam ab immunda, ne polluatis animas vestras in pecore et avibus 
et cunctis, quae moventur in terra, et quae vobis ostendi esse polluta. 
26 n£; r iti s rnihi sancti, °quia sanctus sum ego Dominus et separavi 
vos a ceteris populis, ut essetis mei. 

2 7 PVir sive mulier, in quibus pythonicus vel divinationis fuerit 
spiritus, morte moriantur: «lapidibus obruent eos: r sanguis eorum 
sit super illos. 

*J 1 Dixit quoque Dominus ad Moysen : Loquere ad sacerdotes filios 
£* 1 Aaron et dices ad eos : a Ne contaminetur sacerdos in mortibus 
avium suorum 2 nisi tantum in consanguineis ac propinquis, id est 
super patre et matre et filio et filia, fratre quoque 3 et sorore virgine, 
quae non est nupta viro ; 4 sed nee 6 in principe populi sui contami- 
nabitur. 5 <'Non radent caput nee barbam, neque in carnibus suis 
facient incisures. 6 Sancti erunt Deo suo et d non polluent nomen eius ; 
incensum enim Domini et e panes Dei sui offerunt et ideo sancti 
erunt. 7 /Scortum et vile prostibulum non ducent uxorem, nee earn 
9 quae repudiata est a marito ; quia consecrati sunt Deo suo 8 et 



04 



in Us quae ad cultum pertinent statuuntur quaedam a) de eo quod est 
agendum a sacerdotibus in funere suorum propinquorum et in suis ma- 
trimoniis (21, 1-15); b) de levitis vitio vet immunditia laborantibus (16-24) 



LIBER LEVITICI 
21, g — 22, ig 



panes propositionis offerunt. Sint ergo sancti, quia et ego %anctus 
sum Dominus ^qui sanctifico eos. 9 ^Sacerdotis filia,, si deprehensa 
fuerit in stupro et violaverit nomen patris sui, fc flammis exuretur. 

1( > *Pontifex, id est sacerdos maximus inter fratres suos, K4 super 
cuius caput fusum est unctionis oleum et cuius manus in sacerdotio 
consecratae sunt vestitusque est Sanctis vestibus, n caput suum non 
discooperiet, °vestimenta non scindet n et Pad omnem mortuum non 
ingredietur omnino; super patre quoque suo et matre non contami- 
nabitur. 12 «Nec egredietur de Sanctis, r ne polluat sanctuarium Do- 
mini, quia s oleum sanctae unctionis Dei sui super eum est. Ego 
Dominus. 

13 Virginem ducet uxorem; 14 viduam autem et *repudiatam et sor- 
didam atque meretricem non accipiet, sed puellam de populo suo, 
15 ne commisceat stirpem generis sui vulgo gentis suae : quia ego 
Dominus qui sanctifico eum. 

16 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : l 7 Loquere ad Aaron : 
"Homo de semine tuo per familias qui habuerit maculam ^non offeret 
panes Deo suo 18 nee accedet ad ministerium eius : ^si caecus fuerit, 
si claudus, si parvo vel grandi vel torto naso, *9 si fracto pede, si 
manu, 20 si gibbus, si lippus, si albuginem habens in oculo, si iugem 
scabiem, si impetiginem in corpore vel ^herniosus. 21 Omnis qui 
habuerit maculam de semine Aaron sacerdotis non accedet offerre 
hostias Domino nee panes Deo suo ; 22 vescetur tamen panibus, qui 
offeruntur in sanctuario, 23 ita duntaxat ut intra velum non ingre- 
diatur, nee accedat ad altare, quia maculam habet et ^contaminare 
non debet sanctuarium meum. a Ego Dominus qui sanctifico eos. 

24 Locutus est ergo Moyses ad Aaron et ad filios eius et ad omnem 
Israel cuncta, quae fuerant sibi imperata. 

*} *} Locutus quoque est Dominus ad Moysen dicens : 2 Loquere ad 
LL Aaron et ad filios eius, °ut caveant ab his quae b consecrata 
sunt filiorum Israel et c non contaminent nomen sanctificatorum mihi, 
quae ipsi offerunt. Ego Dominus. 3 Die ad eos et ad posteros eorum : 
Omnis homo, qui accesserit de stirpe vestra ad ea quae consecrata 
sunt et quae obtulerunt filii Israel Domino, d in quo est immunditia, 
peribit coram Domino. Ego sum Dominus. 

4 Homo de semine Aaron, qui fuerit leprosus aut e patiens fluxum 
seminis, non vescetur de his quae sanctifkata sunt mihi /donee 
sanetur. #Qui tetigerit immundum super mortuo, et h ex quo egre- 
ditur semen quasi coitus 5 et *qui tangit reptile et quodlibet immun- 
dum cuius tactus est sordidus, 6 immundus erit usque ad vesperum 
et non vescetur his quae sanctificata sunt; sed, ^cum laverit carnem 
suam aqua 7 et occubuerit sol, tunc mundatus vescetur de sanctifi- 
catis, *quia cibus illius est. 8 m Morticinum et captum a bestia non 
comedent nee polluentur in eis. Ego sum Dominus. 9 Custodiant 
praecepta mea, n ut non subiaceant peccato et moriantur in sanc- 
tuario, cum polluerint illud. °Ego Dominus qui sanctifico eos. 

10 POmnis alienigena non comedet de sanctificatis, inquilinus sacer- 
dotis et mercenarius non vescentur ex eis; ll quem autem sacerdos 
emerit, et qui vernaculus domus eius fuerit, «hi comedent _ ex eis. 
12 Si filia sacerdotis cuilibet ex populo nupta fuerit, de his quae 
sanctificata sunt et de primitiis non vescetur ; 13 sin autem vidua vel 
repudiata et absque liberis r reversa fuerit ad domum patris sui, s sicut 
puella consueverat, aletur cibis patris sui. Omnis alienigena come- 
dendi ex eis non habet potestatem. 14 *Qui comederit de sanctificatis 
per ignorantiam addet M quintam partem cum eo quod comedit et 
dabit sacerdoti in sanctuarium. 15 v Nec contaminabunt sanctificata 
filiorum Israel, quae offerunt Domino, 16 n ne forte sustineant iniqui- 
tatem delicti sui, cum sanctificata comederint. Ego Dominus qui 
sanctifico eos. 

17 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens: 18 Loquere ad Aaron 
et filios eius et ad omnes filios Israel dicesque ad eos: ^Homo de 
domo Israel et de advenis qui habitant apud vos, qui obtulerit obla- 
tionem suam vel vota solvens vel sponte offerens, quidquid illud 
obtulerit in holocaustum Domini, 19 ut offeratur per vos, ^masculus 



h v. cp. II, 44. 

i cp. 22, 9, i 6. 

; cf. i Tm 3, 4- 

kci. Gn 38, 24. 

10] Gr. ut. s. vr. 8. 

I cp. 8, 12; 16, 32; Ex 29, 29, 

30; Nm 35, 25. 
m Ex 29, 7, 21; 30, 20. 
n cp. 10, 6. 
cf. Mt 26, 65. 
p cf. vr. 1, 2. 
tfep. 10, 7. 
r vr. 23. 
5 cf. cp. 8, 12, 30. 

t Ez 44, 22. — v. vr. 7. 



uci. 1 Tm 3, 2-10; Tt 1, 7-9. 
v cp. 10, 3. — cf. Nm 16, 5. 

X CP. 22, 22. 



y cf. Dt 23, 1. 



z vr. 12. 
avr. 8. 



a cf. Nm 6, 3. 

&vr. 3; Ex 28, 38; Dt is, 19. 
c cf . Nm 18, 32. — v. cp. 18, 
21. 

d cp. 7, 20. 



e cp. is, 2, 16. 
/cp. 14, 2; is, 13. 

fNm 19, 11. 
cp. 15, 16. 
xcp. 11, 24, 43. 

;' cf . Heb 10, 22. — v. cp. 15, 
5-H- 

I cp. 21, 22. — cf. Nm 18, 11, 

13. — v. cp. 3, 11. 

m cp. 17, 15; Ex 22, 31; Dt 

14, 21; Ez 44, 31. 

n cf. Ex 28, 43. — v. cp. 19, 
cp. 21, 8, 15, 23. [17. 

p cp. 24, 9. — cf. 1 Rg 21, 6; 

Mt 12, 4 etc. 
a Nm 18, 11, 13. 



r Gn 38, 11; Rt 1, 8. 

5 cp. 10, 14; Nm 18, 11, 19. 

t cf. cp. 4, 2; 16, 18. 
»cp. s, 16; 27, 13, is, 19. 
v cp. 19, 8; Nm 18, 32. 



xcp. 1, 2, 3, 10; Nm is, 14. 



y cp. 1, 3, 10. 



95 — 



LIBER LEVITICI 

22,20 — 23,22 



et ideo arcendis vel ab omnibus sacris vel tantum ab eduliis sacrificalibus 
vescendis (22, 1-16); c) de natura victimarum et earum consumatione 
(17-33); d) de temporibus sacris, nempe de sabbato (23, 1-3), de 



z Dt is, ax; i7» x; Ecli 35.14; 

Ml i, 8, 14. — cf. Rm 12, x; 

Heb 9, 14; 1 Pt 1, 19. 
flcp. 3, 1, 6. 
6cp. 7, 16; Nm is, 3, 8; Dt 

23, 21, 23: Ps 60, 9; 64, 2, 

US, 18; Ec 5, 4, 5- , „ 
cvr. 20; cp. 21, 18; Ml 1, 8. 
dv. cp. 21, 20. 
ecp. 1, 9, 13; 3, 3, 5. 



/v. cp. 3, 11. 
g Ml 1, 14. 
h Ex 22, 30. 

icf. Dt 22, 6, 7. 

;* cp. 7, 12; Ps 106, 22; us, 

17; Am 4, 5. 
Jcp. 7, IS- 

w cp. 19, 37; Nm is, 40; Dt 
n v. cp. 18, 21. [4, 40. 

cp. 10, 3. 
p v. cp. 20, 8. 
9 v. Ex 6, 7. 

/, 2] r. w. 4-6. 

a vr. 4, 37; Nm 29, 39. — v. 

Ex 23, 14-17. 
b Ex 12, 16; Nm io, 10; Jl 2, 

is. 

c cp. 19, 3 : Ex 23, 12 ; 31, 15 ; 
34, 21; Lc 13, 14. — v. Ex 
20, 8-11; Dt s, 12-15. 

4-6] R. in D. Pass. 

a Ex 23, 14-19. 

cEx 12, 18: 13, 3, 10; 23, 15; 
34, 18; Nm 9, 2, 3; 28, 16; 
Js 5, 10; 4Rg 23,21: iEs 6, 
10; Ez 45, 22. — cf. Nm 9, 
10, 11; 2 Par 30, 2, 13, 15. 
— v. Ex 12, 2-14; Dt 16, 
2-8. 

/Ex 12, 16; Nm 28, 18, 25. 

9-14I L. in sb. QT. Pnt. 

gEx 23, 19; 34, 26; Nm 15,2, 
18, 19; 28, 26; Dt 26, 1, 2. 

h vr. 17. 

i vr. 15, 20; Ex 29, 24. 

/cf. Mt 28, 1. 

k cp. i, 10. 

/cp. 2, 14-16. 

m Ex 29, 40. 
n cf. cp. 2, 14. 



Ex 34, 22; Nm 28, 26-31; Dt 
16, 9-12. 

P Ac 2 , 1 . 
(7 Nm 28, 26. 



5 cp. 4, 23, 28; Nm 28, 30. 

t v. cp. 3, 1. 

u Nm 18, 12; Dt 18, 4. 



v cp. 19, 9, 10; Dt 24, 19. 
cf. Rt 2, 2, 3, 7, 17. 



immaculatus erit ex bobus et ovibus et ex capris ; 20 zsi maculam 
habuerit, non offeretis neque erit acceptabile. 

21 °Homo, qui obtulerit victimam pacificorum Domino, vel b vota 
solvens vel sponte offerens tarn de bobus quam de ovibus, immacu- 
latum offeret, ut acceptabile sit; omnis macula non erit in eo. 22 c§{ 
caecum fuerit, si fractum, si cicatricem habens, si papulas aut sca- 
biem aut d impetiginem, non offeretis ea Domino nee e adolebitis ex 
eis super altare Domini. 23 Bovem et ovem aure et cauda amputatis 
voluntarie offerre potes, votum autem ex eis solvi non potest. 24()mne 
animal, quod vel contritis vel tusis vel sectis ablatisque testiculis est, 
non offeretis Domino, et in terra vestra hoc omnino ne faciatis. 25 De 
manu alienigenae non offeretis /panes Deo vestro, et quidquid aliud 
dare voluerit, quia ^corrupta et maculata sunt omnia, non suscipietis ea. 

26 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 27 >iBos, ovis et ca- 
pra, cum genita fuerint, septem diebus erunt sub ubere matris suae; 
die autem octavo et deinceps offerri poterunt Domino. 28 Sive ilia bos 
sive ovis *non immolabuntur una die cum fetibus suis. 

29 Si immolaveritis ^hostiam pro gratiarum actione Domino, ut 
possit esse placabilis, 30 eodem die comedetis earn ; 'non remanebit 
quidquam in mane alterius diei. Ego Dominus. 

31 '"Custodite mandata mea et facite ea. Ego Dominus. 32 n Ne pol- 
luatis nomen meum sanctum, °ut sanctificer in medio nliorum Israel. 
PEgo Dominus qui sanctifico vos 33 et eduxi de terra ^Egypti, «ut 
essem vobis in Deum. Ego Dominus. 

J 2 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 2 Loquere filiis 
Lt O Israel et dices ad eos : a Hae sunt feriae Domini, quas ^vocabitis 
sanctas : 3 c sex diebus facietis opus, dies septimus, quia sabbati requies 
est, vocabitur sanctus : omne opus non facietis in eo : sabbatum Do- 
mini est in cunctis habitationibus vestris. 

* d Hae sunt ergo feriae Domini sanctae, quas celebrare debetis 
temporibus suis : 5 e mense primo, quartadecima die mensis ad vespe- 
rum Phase Domini est, 6 et quintadecima die mensis huius sollemnitas 
azymorum Domini est. Septem diebus azyma comedetis. 7 /Dies 
primus erit vobis celeberrimus sanctusque: omne opus servile non 
facietis in eo, 8 sed offeretis sacrificium in igne Domino septem diebus. 
Dies autem septimus erit celebrior et sanctior, nullumque servile 
opus facietis in eo. 

^Locutusque est Dominus ad Moysen dicens: 10 Loquere filiis Israel 
et dices ad eos : #Cum ingressi fueritis terram quam ego dabo vobis, 
et messueritis segetem, feretis manipulos spicarum ft primitias messis 
vestrae ad sacerdotem : n *qui elevabit fasciculum coram Domino, ut 
acceptabile sit pro vobis, ^altero die sabbati et sanctificabit ilium. 
12 Atque in eodem die, quo ^manipulus consecratur, caedetur *agnus 
immaculatus anniculus in holocaustum Domini. * 3 Et libamenta offe- 
rentur cum eo duae decimae similae conspersae oleo in incensum 
Domini odoremque suavissimum, liba m quoque vini quarta pars hin. 
14 Panem et n polentam et pultes non comedetis ex segete, usque ad 
diem qua offeretis ex ea Deo vestro. Praeceptum est sempiternum 
in generationibus cunctisque habitaculis vestris. 

15 °Numerabitis ergo ab altero die sabbati, in quo obtulistis mani- 
pulum primitiarum, septem hebdomadas plenas, 16 usque ad alteram 
diem expletionis hebdomadae septimae, id est Pquinquaginta dies; 
et sic offeretis ^sacrificium novum Domino I 7 ex omnibus habitaculis 
vestris panes primitiarum duos de duabus decimis similae fermentatae, 
quos coquetis in r primitias Domini, i8 offeretisque cum panibus septem 
agnos immaculatos anniculos et vitulum de armento unum et arietes 
duos, et erunt in holocaustum cum libamentis suis in odorem suavis- 
simum Domino. 1 9 Facietis et s hircum pro peccato duosque agnos 
anniculos *hostias pacificorum ; 20 cumque elevaverit eos sacerdos cum 
panibus primitiarum coram Domino, "cedent in usum eius. 21 Et vo- 
cabitis hunc diem celeberrimum atque sanctissimum : omne opus 
servile non facietis in eo. Legitimum sempiternum erit in cunctis 
habitaculis et generationibus vestris. 

22vp os tquam autem messueritis segetem terrae vestrae, non secabitis 



96 



paschate et primitiarum festo (4-14), de pentecoste (15-22), de no- 
vilunio septimi mensis et expiationis die (23-32), deque festo taber- 
naculorum (33-44). Post vero quaedam praecepta de lucernis et de 



LIBER LEVITICI 
23, 23 — 24, i 4 



earn usque ad solum nee remanentes spicas colligetis, sed pauperibus 
et peregrinis dimittetis eas. Ego sum Dominus Deus vester. 

23 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens: 24 Loquere filiis 
Israel : ^Mense septimo, prima die mensis erit vobis sabbatum *memo- 
riale, clangentibus tubis, et vocabitur sanctum : 25 omne opus servile 
non facietis in eo et offeretis holocaustum Domino. 

26 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 27 ~Decimo die mensis 
huius septimi, dies expiationum erit celeberrimus et vocabitur sanctus; 
adfligetisque animas vestras in eo et offeretis holocaustum Domino. 
2 8 Omne opus servile non facietis in tempore diei huius, quia dies pro- 
pitiationis est, ut propitietur vobis Dominus Deus vester. 29 Omnis 
anima, quae adflicta non fuerit die hac, a peribit de populis suis ; 30 et 
quae operis quippiam fecerit, delebo earn de populo suo. 31 Nihil ergo 
operis facietis in eo; legitimum sempiternum erit vobis in cunctis 
generationibus et habitationibus vestris. 32 Sabbatum requietionis est, 
et adfligetis animas vestras die nono mensis: a vespera usque ad ve- 
speram celebrabitis sabbata vestra. 

33 Et locutus est Dominus ad Moysen dicens : 34 Loquere filiis Israel : 
b A quintodecimo die mensis huius septimi, erunt feriae tabernaculorum 
septem diebus Domino. 35 Dies primus vocabitur celeberrimus atque 
sanctissimus : omne opus servile non facietis in eo. 36 Et septem diebus 
offeretis holocausta Domino; c dies quoque octavus erit celeberrimus 
atque sanctissimus et offeretis holocaustum Domino ; est enim d coetus 
atque collectae: omne opus servile non facietis in eo. 

37 e Hae sunt feriae Domini, quas vocabitis celeberrimas atque san- 
ctissimas; offeretisque in eis oblationes Domino holocausta et liba- 
menta iuxta ritum uniuscuiusque diei ; 3 8 /exceptis sabbatis Domini 
donisque vestris, et quae offeretis ex voto vel quae sponte tribuetis 
Domino. 39 A quintodecimo ergo die mensis septimi, quando 0con- 
gregaveritis omnes fructus terrae vestrae, celebrabitis ferias Domini 
septem diebus: die primo et die octavo erit sabbatum, id est requies. 
40 ^Sumetisque vobis die primo fructus arboris pulcherrimae spatu- 
lasque palmarum et ramos ligni densarum frondium et salices de tor- 
rente et *laetabimini coram Domino Deo vestro : 41 icelebrabitisque 
sollemnitatem eius septem diebus per annum : legitimum sempiternum 
erit in generationibus vestris. Mense septimo festa celebrabitis 42 e t 
fc habitabitis in umbraculis septem diebus; omnis, qui de genere est 
Israel, manebit in tabernaculis, 43 ut 'discant posteri vestri quod in 
tabernaculis habitare fecerim filios Israel, cum educerem eos de terra 
Aegypti. Ego Dominus Deus vester. 

44 Locutusque est Moyses super sollemnitatibus m Domini ad filios 
Israel. 

1j Et locutus est Dominus ad Moysen dicens : 2 a Praecipe filiis 
L» t: Israel, ut adferant tibi oleum de olivis purissimum ac lucidum ad 
concinnandas lucernas iugiter 3 extra velum testimonii in tabernaculo 
foederis. Ponetque eas Aaron a vespere usque ad mane coram Domino 
cultu rituque perpetuo in generationibus vestris. 4 Super ^candelabrum 
c mundissimum ponentur semper in conspectu Domini. 

5 Accipies quoque similam et coques ex ea duodecim d panes, qui 
singuli habebunt duas decimas, 6 quorum senos altrinsecus e super 
mensam purissimam coram Domino statues, 7 et pones super eos tus 
lucidissimum, ut sit panis in monimentum oblationis Domini. 8 /Per 
singula sabbata mutabuntur coram Domino suscepti a filiis Israel 
foedere sempiterno ; 9 ^eruntque Aaron et filiorum eius, ut ^comedant 
eos in loco sancto, quia sanctum sanctorum est de sacrificiis Domini 
iure perpetuo. 

10 Ecce autem egressus filius mulieris israelitidis, quem pepererat 
de viro aegyptio inter filios Israel, iurgatus est in castris cum viro 
israelita. U Cumque *blasphemasset toomen et maledixisset ei, 'ad- 
ductus est ad Moysen (vocabatur autem mater eius Salumith, filia 
Dabri de tribu Dan), * 2 m Miseruntque eum in carcerem, n donec nos- 
sent quid iuberet Dominus. 1 3 Qui locutus est ad Moysen dicens: 
14o Educ blasphemum extra castra, et Pponant omnes qui audierunt 
manus suas super caput eius, et lapidet eum populus universus. 



* Nm 10, 10; 29, 1-6. 
yep. 25, 9. 



26-32} L. in sb. QT. Spbr. 
z cp. 16, 29, 30; Nm 29, 7. 



a v. Ex 30, 33. 



b Nm 29, 12; Dt 16, 13; 1 Es 

3, 4", 2 Es 8, 14; Ez 45, 25; 

Os 12, 9; Zc 14, 16; 2 Mc 

1, 9, 18; Jo 7, 2. 
c Nm 29, 35; 2 Es 8, 18; 2 Mc 

io, 6; Jo 7, 37. 
d Nm 29, 35- Dt 16, 8; 4 Rg 

10, 20; 2 Par 7, 9; 2 Es 8. 

18; Is 1, 13; Jl 1, 14; 2, 15; 

Am s, 21. 
e vr. 2. 4. 
/Nm 29, 39. 

£Ex 23, 16; Dt 16, 13. 



hv. 2 Es 8, 14- 16. 

i Dt 16, 14, 15. 

; v. Nm 29, 12- 38. 
42-43] Cm. in sb. QT. Spbr. 
A v. 2 Es 8, 14-18. 
Iv. Dt 31, 10-13. 



m vr. 2. 

a Ex 27, 20, 21. 



b Ex 31, 8; 39, 37- 

cEx 25, 31. 

5[ * cf. Catech. R. 11 4, 12. 

dEx 25, 30. 

eEx 25, 23, 24; 3 Rg 7, 48; 2 

Par 4, 19; 13, 11; Heb 9, 2. 
/ 1 Par 9, 32. — cf. Nm 4, 7; 

2 Par 2, 4. 
g cf . 1 Rg 21, 6; Mt 12, 4 etc. 
ft cf. cp. 6, 16; 8, 31; 21, 22; 

Ex 29, 33. 



i v. vr. 16. 

;cf. Ex 3, 14, 15; Ph 2, 9. 

/Ex 18, 22,26. 

m cf. Nm 15, 34. 

n cf . Ex 18, 15, 16; Nm 15.34; 

27, 5; 36, 5, 6. 
ci. vr. 23. 
p cf. Dt 13, 9; 17, 7; Da 13, 

34. 



(7) 



97 -- 



LIBER LEVITICI 
24, 15 — 25,28 



panibus propositionis (24, 1-9), necnon post narrationem de quodam 
blasphemo lapidato et post promulgationem legis talionis (10-23), 
veniunt praecepta de annis sabbatico et iubilei, quibus quiescente 



q cp. 5, 1; 20, 17, 20; 22, 9; 

Nm 9, 13. — cf. Ex 20, 7; 

Dn 13, 34- 
rvr. 11; 3 Rg 21, 10, 13; Mt 

26, 65, 66 etc.; Jo 10, 33. 
s Gn 9, s, 6; Ex 21, 12; Nm 

35, 31; Dt 19,11, 12; 27,24. 
/Ex 2i, 33, 34. 
m Ex 21, 24; Dt 19, 21; Mt 5, 

38; 7, 2. — cf. Tb 4, 16. 



v cp. 19, 34; Ex 12, 4-9; Nm 
IS, 16. 



x cf . vr. 14; Nm 15, 36; Ac 7, 
57 



a cp. 26, 45. 



b Ex 23, 10, 11; Dt 15 

— cf. cp. 26, 

36, 21. 
c 1 Mc 6, 49, 53- 
d cf. 4 Rg 19, 29; Is 37, 30. 



34, 35; 2 Par 



eel. cp. 23, 24; Js 6, 6; Is 27, 

/cp. 23, 24, 27. [13. 

g Is 61, i- Jr 34, 8; Ez 46, 17. 

— cf. Is 61, 2; 63, 4; Lc 4, 

h cp. 27, 24; Nm 36, 4. [19. 

»vr. 4, 5. 
; vr. 6. 7. 
I 1 Th 4, 6. — cf. cp. 19, 33- 



m cp. 27, 18, 23. 



n vr. 36, 43; cp. 19, 14, 32. 
v. cp. 18, 4, 5. 
cp. 26, 5, 6; Dt 12, 10. — 
cf. s Rg 5, 4; Pro 1, 33; Is 

1, 19; Jr 23, 6; Ez 34,25,28. 
q Ps 84, 13; Ez 34, 26, 27. 

t cp. 26, 5; Dt 11, 15. — cf. Jl 

2, 19, 26. 

s cf . Mt 6, 25, 31; Lc 12, 22, 

'vr. 4, s. [29. 

u Dt 28, 8. 

v of. 4 Rg 19, 29. 

* cp. 26. 10. 

y Dt 32, 43; 2 Par 7, 20; Ps 

23, 1; 84, 2; Os 9, 3; Jl 2, 

18; 3, 2. 
z 1 Par 29, 15; Ps 38, 13; Heb 

11, 13; 1 Pt 2, 11 etc. 
a Rt 2, 20; 3, 9, 12; 4, 4, 6; 
, Jr 32, 7, 8. 
v. vr. 50-52. 



c vr. 13, 41; cp. 27, 24. 



15 Et ad filios Israel loqueris : Homo, qui maledixerit Deo suo, <2por- 
tabit peccatum suum; 16 et qui r blasphemaverit nomen Domini morte 
moriatur: lapidibus opprimet eum omnis multitudo, sive ille civis sive 
peregrinus fuerit. Qui blasphemaverit nomen Domini morte moriatur. 

17 *Qui percusserit et occiderit hominem morte moriatur. 18 tQ u i 
percusserit animal reddet vicarium, id est animam pro anima. 19 Qui 
irrogaverit maculam cuilibet civium suorum, M sicut fecit, sic net ei: 
20 fracturam pro fractura, oculum pro oculo, dentem pro dente resti- 
tuet : qualem inflixerit maculam talem sustinere cogetur. 2i Qui percus- 
serit iumentum reddet aliud. Qui percusserit hominem punietur. 22v Ae- 
quum iudicium sit inter vos, sive peregrinus sive civis peccaverit; quia 
ego sum Dominus Deus vester. 

23 Locutusque est Moyses ad filios Israel, et ^eduxerunt eum, qui 
blasphemaverat, extra castra, ac lapidibus oppresserunt ; feceruntque 
filii Israel sicut praeceperat Dominus Moysi. 

*} C Locutusque est Dominus ad Moysen in °monte Sinai, dicens : 
L O 2 Loquere filiis Israel et dices ad eos : Quando ingressi fueritis 
terram, quam ego dabo vobis, sabbatizes sabbatum Domino. 3 b Sex 
annis seres agrum tuum et sex annis putabis vineam tuam colligesque 
fructus eius, 4 septimo autem anno c sabbatum erit terrae requietionis 
Domini : agrum non seres, et vineam non putabis. 5 d Quae sponte 
gignet humus non metes et uvas primitiarum tuarum non colliges 
quasi vindemiam ; annus enim requietionis terrae est ; 6 sed erunt 
vobis in cibum, tibi et servo tuo, ancillae et mercennario tuo et 
advenae, qui peregrinantur apud te ; 7 iumentis tuis et pecoribus 
omnia, quae nascuntur, praebebunt cibum. 

8 Numerabis quoque tibi septem hebdomadas annorum, id est septies 
septem, quae simul faciunt annos quadraginta novem ; 9 et e clanges 
bucina mense septimo, decima die mensis, /propitiationis tempore in 
universa terra vestra. 10 Sanctificabisque annum quinquagesimum, et 
^vocabis remissionem cunctis habitatoribus terrae tuae; ipse est enim 
iubileus. A Revertetur homo ad possessionem suam et unusquisque 
rediet ad familiam pristinam, U quia iubileus est et quinquagesimus 
annus. *Non seretis neque metetis sponte in agro nascentia, et pri- 
mitias vindemiae non colligetis 12 ob sanctificationem iubilei ; *sed 
statim oblata comedetis. 13 Anno iubilei redient omnes ad posses- 
sions suas. 

1 4 Quando vendes quippiam civi tuo vel ernes ab eo, *ne contristes 
fratrem tuum, sed m iuxta numerum annorum iubilei ernes ab eo, 1 5 et 
iuxta supputationem frugum vendet tibi. I 6 Quanto plures anni re- 
manserint post iubileum, tanto crescet et pretium; et quanto minus 
temporis numeraveris, tanto minoris et emptio constabit; tempus 
enim frugum vendet tibi. 

l 7 Nolite adfligere contribules vestros, "sed timeat unusquisque Deum 
suum, quia ego Dominus Deus vester. 18 °Facite praecepta mea et 
iudicia custodite et implete ea, Put habitare possitis in terra absque 
ullo pavore, 1 9 et «gignat vobis humus fructus suos, r quibus vescamini 
usque ad saturitatem nullius impetum formidantes. 20 Quod si dixeri- 
tis: s Quid comedemus anno septimo, *si non severimus neque college- 
rimus fruges nostras ? 2l w dabo benedictionem meam vobis anno sexto, 
et faciet fructus trium annorum, 22 seretisque anno octavo et comede- 
tis '"veteres fruges usque ad nonum annum: donee nova nascantur, 
edetis Vetera. 

23 Terra quoque non vendetur in perpetuum, ^quia mea est, et vos 
3 advenae et coloni mei estis. 24 Unde cuncta regio possessionis vestrae 
sub redemptionis condicione vendetur. 

25 Si attenuatus frater tuus vendiderit possessiunculam suam et 
a voluerit propinquus eius, potest redimere quod ille vendiderat. 26 Sin 
autem non habuerit proximum et ipse pretium ad redimendum potue- 
rit invenire, 27& computabuntur fructus ex eo tempore quo vendidit; 
et quod reliquum est reddet emptori, sicque recipiet possessionem 
suam. 28 Quod si non invenerit manus eius ut reddat pretium, habebit 
emptor quod emerat usque ad annum iubileum. c In ipso enim omnis 
venditio redibit ad dominum et ad possessorem pristinum. 



- 08 



terra, res venditae, agri, aedes recuperantur (25, 1-35), et liber i re- 
stituantur Israelitae, qui propter inopiam in servitutem sese redege- 
rant (36-55). Coronidis instar totius leviticae legislationis, praeter 



29 Qui vendiderit domum intra urbis muros, habebit licentiam redi- 
mendi donee unus impleatur annus. 30 Si non redemerit et anni cir- 
culus fuerit evolutus, emptor possidebit earn et posteri eius in per- 
petuum, et redimi non poterit etiam in iubileo. 31 Sin autem in villa 
fuerit domus, quae muros non habet, agrorum iure vendetur; si ante 
redempta non fuerit, in iubileo revertetur ad dominum. 32 d Aedes 
levitarum, quae in urbibus sunt, semper possunt redimi ; 33 si re- 
demptae non fuerint, in iubileo revertentur ad dominos, quia domus 
urbium levitarum pro possessionibus sunt inter filios Israel. 34 e Sub- 
urbana autem eorum non veneant, quia possessio sempiterna est. 

3 5 Si attenuatus fuerit frater tuus et infirmus manu, et /susceperis 
eum quasi advenam et peregrinum et vixerit tecum, 36 ^ne accipias 
usuras ab eo nee amplius quam dedisti. ft Time Deum tuum, ut vi- 
vere possit frater tuus apud te. 3 ? *Pecuniam tuam non dabis ei ad 
usuram et frugum superabundantiam non exiges. 38 £Ego Dominus 
Deus vester, qui eduxi vos de terra Aegypti, ut darem vobis terram 
Chanaan et essem vester Deus. 

39 z Si paupertate compulsus vendiderit se tibi frater tuus, non eum 
opprimes servitute famulorum, 40 sed quasi mercennarius et colonus 
erit : usque ad annum iubileum operabitur apud te, 41 et postea egre- 
dietur w cum liberis suis et revertetur ad cognationem et n ad posses- 
sionem patrum suorum. 42 °Mei enim servi sunt, et ego eduxi eos 
de terra Aegypti : non veneant condicione servorum. 43 *>Ne adfligas 
eum ffper potentiam, sed r metuito Deum tuum. 44 Servus et ancilla 
sint vobis de nationibus, quae in circuitu vestro sunt, 45 et de *advenis, 
qui peregrinantur apud vos vel qui ex his nati fuerint in terra vestra, 
hos nabebitis famulos 46 et hereditario iure transmittetis ad posteros 
ac possidentis in aeternum; fratres autem vestros filios Israel ne 
opprimatis per potentiam. 47 Si invaluerit apud vos manus advenae 
atque peregrini, et attenuatus ^frater tuus vendiderit se ei aut cuiquam 
de stirpe eius, 48 post venditionem, potest redimi. Qui voluerit ex 
fratribus suis "redimet eum, 49 et patruus et patruelis et consangui- 
neus et adfinis. Sin autem et v ipse potuerit, redimet se, 50 supputatis 
dumtaxat annis a tempore venditionis suae usque ad annum iubi- 
leum; et pecunia, qua venditus fuerat, ^iuxta annorum numerum et 
rationem mercennarii supputata. 51 Si plures fuerint anni qui rema- 
nent usque ad iubileum, secundum hos reddet et pretium, 52 s j pauci, 
ponet rationem cum eo iuxta annorum numerum et reddet emptori 
quod reliquum est annorum, 53 quibus ante servivit, mercedibus im- 
putatis; ^non adfliget eum violenter in conspectu tuo. 54 Quod si per 
haec redimi non potuerit, anno iubileo ^egredietur cum liberis suis; 
55 a me i enim sunt servi filii Israel, quos eduxi de terra Aegypti. 
O /C Ego Dominus Deus vester. 

L U Non facietis vobis a idolum et & sculptile nee c titulos erigetis nee 
d insignem lapidem ponetis in terra vestra, ut adoretis eum. Ego enim 
sum Dominus Deus vester. 2 eCustodite sabbata mea et pavete ad 
sanctuarium meum. Ego Dominus. 

3 ^Si in praeceptis meis ambulaveritis et mandata mea custodieritis 
et feceritis ea, ^dabo vobis pluvias temporibus suis, 4 et Herra gi- 
gnet germen suum et pomis arbores replebuntur; 5 *apprehendet 
messium tritura vindemiam, et vindemia occupabit sementem, fet 
comedetis panem vestrum in saturitate et absque pavore habitabitis 
in terra vestra ; 6 *dabo pacem in finibus vestris : w dormietis, et non 
erit qui exterreat; "auferam malas bestias, et °gladius non transibit 
terminos vestros ; 7 persequemini inimicos vestros, et corruent coram 
vobis ; 8 Ppersequentur quinque de vestris centum alienos et centum 
de vobis decern milia; cadent inimici vestri gladio in conspectu vestro. 
9 ^Respiciam vos et crescere faciam : r multiplicabimini, et firmabo 
pactum meum vobiscum. 10 Comedetis s vetustissima veterum et Ve- 
tera, novis supervenientibus, proicietis. H^Ponam tabernaculum meum 
in medio vestri, et non abiciet vos anima mea. 12 w Ambulabo inter vos 
et v ero Deus vester, vosque eritis populus meus. 13 ^Ego Dominus 
Deus vester, qui eduxi vos de terra Aegyptiorum ne serviretis eis, 
et qui ^confregi catenas cervicum vestrarum, ut incederetis erecti. 



LIBER LEVITICI 
25, 29 — 26, 13 



id. Nm 35, 2-5. 
,2-40. 



v. Js 21, 



e Nm 35, 3: 1 Par 13, 2. — cf. 

Ac 4 ,36, 37. — v. Js 21, 

11-42; 1 Par 6, 55-81. 
/ Dt 15, 7, 8. — cf. Ps 40, 2; 

in. 5. 9; Pro 14, 3i;Ac 11, 

29; 1 Jo 3, 17. 
g cf . Ex 22, 25. 
ft vr. 17, 43; 2 Es 5, 9. — cf. 

Pro 28, 8; Ml 3, 5. 
* Dt 23, 19; Lc 6, 35. 
jvr. 42, 55; cp. 22, 32, 33; 26, 

13- 
/Ex 21, 2; Dt 15, 12; 3 Rg 9, 

22; 4 Rg 4, 1; 2 Es 5, 5. — 

cf. Jr 34, 14. 

m cf . Ex 21, 3. 

n vr. 13, 28. 

ovr. 55. — cf. Rm 6, 22; 1 

Cor 7, 23. 
P vr. 53. - cf. Eph 6, 9; Col 4, 
q Ex 1, 13, 14; Ez 34, 4. [1. 
r vr. 17, 36. 
s Is 14, 1, 2; 56, 3, 6. 



*vr. 25, 35, 39. 

M v. 2 Es 5, 1-5. 
v vr. 26, 47. 

x Jb 7, 1; Is 16, 14; 21, 16. 

y vr. 43; Ex 1, 13, 14; Ez 34.4- 

z vr. 41; Ex 21, 2, 3. 

a vr. 42. 

1-45] Dt 28, 1-68. 

a Ex 20, 4; Dt 5, 8;Ps 96, 7- 

b v. cp. 19, 4. 

c Nm 33, 52. — cf. Gn 28, 18. 

d cf. Js 24. 26, 

e cp. 19, 30. — v. Ex 20, 8. 

3-12I L. sb. QT. Pnt. 

] Dt 11, 13-15; 28, 1-14. — v. 

cp. 18, 4. 
g Ps 67, 10; Ez 34, 26, 27; 36, 

30; Jl 2, 23, 24; Zc 8, 12. 

— cf. vr. 19; Dt 11, 14. 
APs 66, 7; 84, 13. 
icf. Am 9, 13. 
; v. cp. 25, 18, 19. 
lei. 3 Rg 4, 25; 1 Par 22, 9; 

Jr 14, 13. 
m Jb 11, 19; Pro 3, 24, 26; Jr 

30, 10; Sph 3, 13. 
n Ez 34,25.— cf. 4 Rg 17, 25; 

Is 35, 9; Ez 5, 17; 14, 15. 
o cf. Ez 14, 17. 

p cf . Dt 32, 30; Js 23, 10; Is 
?4jRg 13. 23. [30, 17. 

f 2 Es 9, 23; Jr 23, 3. 
p] v. Hab 3, 3. 
scp. 25, 22. 

t Ez 37, 26-28. — cf. Ap 21, 3. 
u (all) 2 Cor 6, 16. — Ex 29, 45. 
vJt 7, 23; 11, 4; 24, 7; 30, 

22; Ez 11, 20; 14, 11; 36, 

28; 37, 27. — v. Ex 6. 7. 
xv. cp. 25, 38. 
y Ez 34, 27. — cf. Jr 27, 2; 28, 

2, 10, 13. 



— 99 — 



LIBER LEVITICI 

26, 14-45 



sanctionem, qua cunctis praecepta servantibus multa bona destinantur 
(26, 1-13), inoboedientibus vero intimantur poenae pro gravitate 
criminum ad extremam usque perniciem producendae (14-38), relicta 



z (all) Bar 2, 29. — cf. Lm 2, 
17; Ml 2,2. — v.Dt 28, is-68. 
a vr.44; Dt3i,20. — cf. Is24,5. 
b Pro 19, 23. — cf. Jb io, 12. 
c Dt 28, 21, 22; Pro 19, 23. 
dDt 28, 33, 5i; Jb 31. 8; Jr 5, 
cv, cp. 17 10. [17; Mic 6, 15. 
/ Dt 28, 25; Jd 2, 14; Jr 19, 7- 
#Ps ios, 41. . „ 

h Pro 28, 1. — cf. vr. 36; Ps 
52, 6; Sap 17, 10. 

i vr. 21, 24, 28; Gn 4, 15; Ps 

78, 12; Pro 24, 16. 
; Dt 28, 23. — cf. Dt 11, 17; 

3 Rg 17, 2. 
k Ez 30, 6. — cf. Jr 13, 9- 
/ cf. Ps 126, 1; Is 49, 4. 
m cf. Ag 1, 10. — v. vr. 4- 
n vr. 27. 
Dt 32, 24- Sap 11, 16. — cf. 

vr. 6; 4 Rg 2, 24; Jr 5, 6. 
p Jd 5, 6; Is 33, 8; Lm i, 4; 

Zc 7, 14. 
q Jr 2, 30; 5,3- — v.Am 4,6-12. 
r v. vr. 27. 
s Ps 17, 27. 
t Dt 32, 25; Js 1, 20; Jr 14, 12; 

24, 10; 29, 17, 18; Ez 5, 17; 
63; 14. 17; 20, 8; 32, 2. 

u Nm 14, 12; Dt 28, 21. 

v Ps 104, 16; Is 3, 1; Ez 4,16; 

5, 16; 14, 13. 
x Is 9, 20; Mic 6, 14; Ag 1, 6. 
y vr. 21, 24. 
zjs 59, 18; 63, 3; 66, 15; Jr 

21, 5; Ez 5, 13, 15; 8, 18. 
a Dt 28, 53; Ez 5, 10. — cf. 4 

Rg 6, 29; Lm 4, 10; Bar 2,3. 
bi Par 14, 5! 34, 3, 4, 7- — 

v. Ez 6, 3-6. 
c cf . 4 Rg 23, 20; 2 Par 34, 5; 

Ez 6, 5. 
d 2 Es 2, 3; Jr 4, 7. — v. 4 Rg 

25, 4-10. 

e Ps73,Lm 1, 10; Ez9, 6; 21, 2. 
/ Tr6,20. — Vylsi, 11-15; Am 5, 
* Tr9. 11:25.11.18. [21-23. 

/(Dt 28, 37; 3 Rg 9, 8; Jr 18, 

16; 19, 8; Ez 5, 15. 
i Dt 4, 27; 28, 64; 2 Es 1, 8; 

Ps 43, 12 ;Jr 9, 16; Ez 12, 15; 

20, 23; 22, 15; Zc 7, 14. — 
;cf. Gn3,24. [cf.Lc21.24. 

/ vr. 43; 2 Par 36, 21. — v. cp. 
m Ez ax, 7. [25, 2. 

n vr. 17. — cf. Gn 43, 18; Jb 15, 

21; Pro 28, 1; Sap 17, 4, 17 
Jb 13, 25. 



p Js 7, 12; Jd 2, 14. 
Q Dt 28, 65; Ez 4, i 
33, 10. — cf. Ez 
Dt 4, 30; 2 Ei .. 
13; 1 Jo 1, 9. — v. 3 Rg 
53-36; Dn 9, 4-19. 



17; 24, 23 

33, 10. — ct. Jfcz 6, 9. 
ret. Dt 4, 30; 2 Es 9, 2; Pro 

28 

8, 33-. 
5 cp. 6, 2; Nm 5, 6. 
t cf. Dt 10, 16; Jr 6, 10; 9, 26. 

— v. Ex 6, 12. 
u cf. 3 Rg 21, 29; 2 Par 12, 6, 



7; 32, 26; 33, 12, 13. 
Ex 2, 24; 6, 5; 4 Rg 13 
Ps 105, 45; Ez 16, 60. 



xcf. Ps 84, 2 

y cf. Dt 4, 3i; 4 Rg 13, 23: 2 

z vr. 15. [Es9,3i; Rmn,2. 

e cp. 22, 33; Ex 12, 33, 51; Ez 
b Ps 97, 2. [20, 9, 22. 

ccp. 27, 34; Dt 6, 1; 12, 1. 
d cp. 25, 1. 



14 *Quod si non audieritis me nee feceritis omnia mandata mea. 
15 si spreveritis leges meas et iudicia mea contempseritis, ut non fa- 
ciatis ea quae a me constituta sunt, et ad a irritum perducatis pactum 
meum, 16 ego quoque haec faciam vobis : b visitabo vos velociter in 
c egestate et ardore, qui conficiat oculos vestros et consumat animas 
vestras: d frustra seretis sementem, quae ab hostibus devorabitur. 
17 eponam faciem meam contra vos, et /corruetis coram hostibus ve- 
stris et ^subiciemini his qui oderunt vos; ''fugietis, nemine perse- 
quente. 

18 Sin autem nee sic oboedieritis mihi, addam correptiones vestras 
*septuplum propter peccata vestra 19 et conteram ^superbiam duritiae 
vestrae, fc daboque vobis caelum desuper sicut ferrum et terram 
aeneam, 20 'consumetur incassum labor vester, m non proferet terra 
germen nee arbores poma praebebunt. 

21 "Si ambulaveritis ex adverso mihi nee volueritis audire me, ad- 
dam plagas vestras in septuplum propter peccata vestra ; 22 °immit- 
tamque in vos bestias agri, quae consumant vos et pecora vestra et 
ad paucitatem cuncta redigant, desertaeque fiant viae vestrae. 

23 tfQuod si nee sic volueritis recipere disciplinam, r sed ambulave- 
ritis ex adverso mihi, 24 *ego quoque contra vos adversus incedam 
et percutiam vos septies propter peccata vestra, 2 & *inducamque super 
vos gladium ultorem foederis mei; cumque confugeritis in urbes, 
w mittam pestilentiam in medio vestri, et trademini in manibus hostium, 
26 postquam v confregero baculum panis vestri, ita ut decern mulieres 
in uno clibano coquant panes et reddant ecs ad pondus, et ^come- 
detis et non saturabimini. 

27 ^Sin autem nee per haec audieritis me, sed ambulaveritis contra 
me, 28 et ego incedam adversus vos in 2 furore contrario et corripiam 
vos septem plagis propter peccata vestra, 29 ita ut °comedatis carnes 
filiorum vestrorum et filiarum vestrarum. 30 ^Destruam excelsa vestra 
et simulacra confringam. c Cadetis inter ruinas idolorum vestrorum, 
et abominabitur vos anima mea, 31 in tantum ut d urbes vestras re- 
digam in solitudinem et deserta faciam e sanctuaria vestra, /nee reci- 
piam ultra odorem suavissimum, 32 ^disperdamque terram vestram, 
et ''stupebunt super ea inimici vestri, cum habitatores illius fuerint. 
33 *Vos autem dispergam in gentes et ievaginabo post vos gladium, 
eritque terra vestra deserta et civitates vestrae dirutae. 

34 *Tunc placebunt terrae sabbata sua cunctis diebus solitudinis 
suae, quando f ueritis 35 in terra hostili : sabbatizabit et requiescet 
in sabbatis solitudinis suae, eo quod non requieverit in sabbatis ve- 
stris, quando habitabatis in ea. 36 Et qui de vobis remanserint w dabo 
pavorem in cordibus eorum in regionibus hostium; terrebit eos n so- 
nitus °folii volantis, et ita fugient quasi gladium. Cadent, nullo per- 
sequente, 37 et corruent singuli super fratres suos quasi bella fugientes : 
Pnemo vestrum inimicis audebit resistere. 38 Peribitis inter gentes, et 
hostilis vos terra consumet. 39 Quod si et de iis aliqui remanserint, 
tftabescent in iniquitatibus suis in terra inimicorum suorum, et propter 
peccata patrum suorum et sua adfligentur, 40 r donec confiteantur 
iniquitates suas et maiorum suorum, *quibus praevaricati sunt in me 
ct ambulaverunt ex adverso mihi. 41 Ambulabo igitur et ego contra 
eos et inducam illos in terram hostilem, donee erubescat 'incircum- 
cisa mens eorum ; tunc orabunt pro impietatibus suis. 42 Et v recor- 
dabor foederis mei, quod pepigi cum Iacob et Isaac et Abraham ; 
r terrae quoque memor ero, 43 quae cum relicta fuerit ab eis, com- 
placebit sibi in sabbatis suis patiens solitudinem propter illos. Ipsi 
vero rogabunt pro peccatis suis, eo quod abiecerint iudicia mea et 
leges meas despexerint. 44 Et tamen, etiam cum essent in terra hostili, 
^non penitus abieci eos neque sic despexi ut consumerentur 2 et irri- 
tum facerem pactum meum cum eis. Ego enim sum Dominus Deus 
eorum 45 et recordabor foederis mei pristini, °quando eduxi eos de 
terra Aegypti b in conspectu gentium, ut essem Deus eorum. Ego 
Dominus. 

c Haec sunt iudicia atque praecepta et leges, quas dedit Dominus 
inter se et nlios Israel d in monte Sinai per manum Moysi. 



100 



tamen paenitentibus spe veniae (39-45), accedunt praecepta de im- 
plendis votis libere susceptis (27, 1-25), de primogenitis Domino 
sistendis (26, 27), deque rebus Deo sacris (28, 29), et decimis (30-34). 

y H Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 2 Loquere filiis 
L / Israel et dices ad eos : fl Homo, qui votum fecerit et spoponde- 
rit Deo animam suam, sub aestimatione dabit pretium : 3 s i fuerit 
masculus a vicesimo anno usque ad sexagesimura annum, dabit quin- 
quaginta siclos argenti b ad mensuram sanctuarii; 4 si mulier, triginta. 
5 A quinto autem anno usque ad vicesimum masculus dabit viginti 
siclos, femina decern. 6 Ab uno mense usque ad annum quintum 
pro masculo dabuntur quinque sicli, pro femina tres. 7 Sexagenarius 
et ultra masculus dabit quindecim siclos, femina decern. 8 Si pauper 
fuerit et aestimationem reddere non valebit, stabit coram sacerdote et 
quantum ille aestimaverit et viderit eum posse reddere tantum dabit. 

9 Animal autem, quod immolari potest Domino, si quis voverit, 
sanctum erit 10 et c mutari non poterit, id est nee melius malo, nee 
peius bono; quod si mutaverit, et ipsum quod mutatum est et illud 
pro quo mutatum est consecratum erit Domino. ^Animal immundum, 
quod immolari Domino non potest, si quis voverit, adducetur ante 
sacerdotem, 12 qui iudicans utrum bonum an malum sit statuet pre- 
tium. 13 d Quod si dare voluerit is qui offert, e addet supra aestima- 
tionem quintam partem. 

14 Homo si voverit domum suam et sanctificaverit Domino, consi- 
derabit earn sacerdos utrum bona an mala sit et iuxta pretium, quod 
ab eo fuerit constitutum, /venundabitur. 15 fi'Sin autem ille qui vove- 
rat voluerit redimere earn, dabit quintam partem aestimationis supra 
et habebit domum. 

16 Quod si agrum possessionis suae voverit et consecraverit Domino, 
iuxta mensuram sementis aestimabitur pretium: si triginta modiis 
hordei seritur terra, quinquaginta siclis venundetur argenti. 17 Si sta- 
tim ab anno incipientis iubilei voverit agrum, quanto valere potest 
tanto aestimabitur. 18 Sin autem post aliquantum temporis, ^suppu- 
tabit sacerdos pecuniam iuxta annorum, qui reliqui sunt, numerum 
usque ad iubileum, et detrahetur ex pretio. 19 *Quod si voluerit re- 
dimere agrum ille qui voverat, addet quintam partem aestimatae 
pecuniae et possidebit eum. 20 Sin autem noluerit redimere, sed alteri 
cuilibet fuerit venundatus, ultra eum qui voverat redimere non po- 
terit; 21 quia, ■'cum iubilei venerit dies, z sanctificatus erit Domino et 
m possessio consecrata ad ius pertinet sacerdotum. 22 Si ager emptus 
est et w non de possessione maiorum sanctificatus fuerit Domino, 
23 °supputabit sacerdos iuxta annorum numerum usque ad iubileum 
pretium; et dabit ille, qui voverat eum, Domino; 24 Pin iubilleo 
autem revertetur ad priorem dominum, qui vendiderat eum et ha- 
buerat in sorte possessionis suae. 25 0mnis aestimatio ^siclos sanctuarii 
ponderabitur. r Siclus viginti obolos habet. 

26 s Primogenita, quae ad Dominum pertinent, nemo sanctificare 
poterit et vovere : sive bos sive ovis fuerit, Domini sunt. 2 ? Quod si 
immundum est animal, redimet qui obtulit iuxta aestimationem tuam, 
et *addet quintam partem pretii; si redimere noluerit, vendetur alteri 
quantocumque a te fuerit aestimatum. 

28 «Omne quod Domino consecratur, sive homo fuerit sive animal 
sive ager, non vendetur nee redimi poterit. Quidquid semel fuerit 
consecratum sanctum sanctorum erit Domino. 29 Et v omnis consecra- 
tio quae offertur ab homine non redimetur, sed morte morietur. 

30 #Omnes decimae terrae sive de frugibus sive de pomis arborum 
Domini sunt et illi sanctificantur. 31 Si quis autem voluerit redimere 
decimas suas, addet quintam partem earum. 32 Omnium decimarum 
bovis et ovis et caprae, quae sub pastoris virga ^transeunt, quidquid 
decimum venerit sanctificabitur Domino. 33 Non eligetur nee bonum 
nee malum *nec altero commutabitur ; si quis mutaverit, et quod 
mutatum est et pro quo mutatum est sanctificabitur Domino, et non 
redimetur. 

34 °Haec sunt praecepta, quae mandavit Dominus Moysi ad filios 
Israel 6 in monte Sinai. 



LIBER LEVITICI 

27, 1-34 



6, 2. — cf. Jd ii, 30, 31. 
1 Rg i, 11, 28. — v. Nm 



a Nm 6, 2. 
39; 
30, 3-16. 

b vr. 25. — v. Ex 30, 13. 



c vr. 33. 



d vr. 15, 19. 
e cp. 22, 14. 



/v. cp. 25, 30. 
£vr. 13. 



ft vr. 23; cp. 25, 15, 16. 
*'vr. 13. 



; cp. 25, 28, 30, 31, 33, 4i. 

I vr. 28. 

m Nm 18, 14; Ex 44, 29. 

n cp. 25, 10, 25. 

o vr. 18. 

p cp. 25, 10, 28. 



tfvr. 3. 

r Ex 30, 13; Nm 3, 47; Ez 45, 

s v. Ex 13, 2. [12. 



t vr. 11-13. 

«vr. 21; Js 6, 17; 1 Rg 15.21. 
— cf. Nm 18, 14. 

v cf. Nm 21, 2; Jd 11, 35; 1 Rg 
15, 3. 9; 3 Rg 22, 42. 

jo] * cf. Cone. Tr. s. 25 cp. 12 
de R. 

x Gn 14, 20; 18, 22; Nm 18, 
21, 24; Dt 14, 28; 2 Par 31, 
5, 6, 12; 2 Es 13, 12; Ml 3. 
8, 10. 

y Ez 20, 37. — cf. Jr S3, 13- 

z vr. 10. 



a cp. 26, 46. 

b cp. 25, 1; 26, 45. 



— IOI — 



LIBER NUMERI 



HEBRAICE " VAIEDABBER „ 



LIBER NUMERI 
1» 1-34 



a cp. 10, ii, 12,; Ex 19, 1. 
b Ex 25, 22. 
c cf. cp. 9, 1. 

d Ex 30, 12; 38, 26; 2 Rg 2i 
2; 1 Par 21, 2. — v. cp. 2( 

e 1 Par 12, 31: 1 Es 8, 20. 
/ cp. 14, 29; Ex 30, 14. 
g Ex 12, 51. 



5-16] cf. cp. 10, 14-28. 

« cp. 7, 30. 

1 cp. 7, 36. 

/cp. 7, 12. — v. Ex 6, 23. 

k cp. 7, 18. 

Jcp. 7. 24. 

w cp. 7, 48; 1 Par 7, 26. 

n cp. 7, 54- 

cp. 7, 60. 

£ cp. 7, 66. 

<?cp. 7, 72. 

'cp. 7, 42. 

5cp. 7, 78. 

/ cp. 7, 2. — cf. Ex 18, 21, 25. 

— v. 1 Par 27, 16-22. 
«vr. 20, 22; cp 3, 47; 1 Par 

23, 24. 



20-46] cp. 2, 3-32. 
v cf. cp. 26, 7. 

x cf. cp. 26, 14. 

y cf. cp. 26, 18. 

z cf. cp. 26, 22; 2 Rg 24, 9. 



a cf. cp. 26, 25. 



b cf. cp. 26, 27. 



c cf. cp. 26. 37. 




'ocuttjsque est Dominus ad Moysen in a deserto Sinai 
I 6 in tabernaculo foederis, c prima die mensis secundi, 
anno altero egressionis eorum ex Aegypto dicens: 
2d Tollite summam universae congregationis filiorum 
Israel per cognationes et domos suas et e nomina 
singulorum, quidquid sexus est masculini 3/ a vice- 
simo anno et supra, omnium virorum fortium ex 
Israel, et numerabitis eos per ^turmas suas tu et 
Aaron. 4 Eruntque vobiscum principes tribuum ac domorum in co- 
gnationibus suis, 5 quorum ista sunt nomina : de Ruben /l Elisur filius 
Sedeur, 6 de Simeon *Salamiel filius Surisaddai, 7 de Iuda ^Nahasson 
filius Aminadab, 8 de Issachar fc Nathanael filius Suar, 9 de Zabulon 
'Eliab filius Helon, 10 filiorum autem Ioseph de Ephraim TO Elisama 
filius Ammiud, de Manasse "Gamaliel filius Phadassur, Ude Beniamin 
°Abidan filius Gedeonis, 12 de Dan PAhiezer filius Ammisaddai, 13 de 
Aser ePhegiel filius Ochran, l* de Gad Eliasaph filius r Duel, 15 de 
Nephthali *Ahira filius Enan : l 6 hi nobilissimi ^principes multitudinis 
per tribus et cognationes suas et capita exercitus Israel, 1 7 quos tu- 
lerunt Moyses et Aaron cum omni vulgi multitudine 18 et congregave- 
runt primo die mensis secundi recensentes eos per cognationes et 
domos ac familias et "capita et nomina singulorum a vicesimo anno 
et supra, i9 sicut praeceperat Dominus Moysi. Numeratique sunt in 
deserto Sinai. 

20 De Ruben primogenito Israelis per generationes et familias ac 
domos suas et nomina capitum singulorum, omne quod sexus est ma- 
sculini a vicesimo anno et supra, procedentium ad bellum 21 v qua- 
draginta sex milia quingenti. 

22 De filiis Simeon per generationes et familias ac domos cogna- 
tionum suarum recensiti sunt per nomina et capita singulorum, omne 
quod sexus est masculini a vicesimo anno et supra, procedentium ad 
bellum 23 squinquaginta novem milia trecenti. 

24 De filiis Gad per generationes et familias ac domos cognationum 
suarum recensiti sunt per nomina singulorum a viginti annis et supra 
omnes, qui ad bella procederent, 25 s/quadraginta quinque milia ses- 
centi quinquaginta. 

26 De filiis Iuda per generationes et familias ac domos cognatio- 
num suarum per nomina singulorum a vicesimo anno et supra omnes, 
qui poterant ad bella procedere, 27 ^recensiti sunt septuaginta quat- 
tuor milia sescenti. 

28 De filiis Issachar per generationes et familias ac domos cogna- 
tionum suarum per nomina singulorum a vicesimo anno et supra 
omnes, qui ad bella procederent, 29 recensiti sunt °quinquaginta 
quattuor milia quadringenti. 

30 De filiis Zabulon per generationes et familias ac domos cogna- 
tionum suarum recensiti sunt per nomina singulorum a vicesimo anno 
et supra omnes, qui poterant ad bella procedere, 31 ^quinquaginta 
septem milia quadringenti. 

32 De filiis Ioseph filiorum Ephraim per generationes et familias 
ac domos cognationum suarum recensiti sunt per nomina singulorum 
a vicesimo anno et supra omnes, qui poterant ad bella procedere, 
33 cq U adraginta milia quingenti. 

34 Porro filiorum Manasse per generationes et familias ac domos 
cognationum suarum recensiti sunt per nomina singulorum a viginti 



— 102 — 



1. Filiorum Israel bistoria pest discessum a Sinai usque ad eorum reiectionem in Cades (Nm. 1, 
1-14,45). Moyses et Aaron dinumerant universum Israel (/, 1-46), exceptis ta- 
men levitis (47-51), pro quibus, post constitutes situs ubi unaquaeque tribus 



LIBER NUMERI 

1,35-2,17 



annis et supra omnes, qui poterant ad bella procedere, 35 d triginta 
duo millia ducenti. 

36 De filiis Beniamin per generationes et familias ac domos cogna- 
tionum suarum recensiti sunt nominibus singulorum a vicesimo anno 
et supra omnes, qui poterant ad bella procedere, 37 e triginta quinque 
milia quadringenti. 

38 De filiis Dan per generationes et familias ac domos cognationum 
suarum recensiti sunt nominibus singulorum a vicesimo anno et su- 
pra omnes, qui poterant ad bella procedere, 39 /sexaginta duo milia 
septingenti. 

40 De filiis Aser per generationes et familias ac domos cognationum 
suarum recensiti sunt per nomina singulorum a vicesimo anno et 
supra omnes, qui poterant ad bella procedere, 41 ^quadraginta milia 
et mille quingenti. 

42 De filiis Nephthali per generationes et familias ac domos cogna- 
tionum suarum recensiti sunt nominibus singulorum a vicesimo anno 
et supra omnes, qui poterant ad bella procedere, 43 ''quinquaginta 
tria milia quadringenti. 

44 *Hi sunt quos numeraverunt Moyses et Aaron et duodecim prin- 
cipes Israel, singulos per domos cognationum suarum. 45 Fueruntque 
omnis numerus filiorum Israel per domos et familias suas a vicesimo 
anno et supra, qui poterant ad bella procedere, 4 6 sescenta tria milia 
virorum quingenti quinquaginta. 

47 fc Levitae autem in tribu familiarum suarum non sunt numerati 
cum eis. 48 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 49 Tribum 
Levi noli numerare neque pones summam eorum cum filiis Israel, 5°*sed 
constitue eos super tabernaculum testimonii et cuncta vasa eius et 
quidquid ad caeremonias pertinet: w ipsi portabunt tabernaculum et 
omnia utensilia eius, et erunt in ministerio n ac per gyrum taberna- 
culi metabuntur. 51 °Cum proficiscendum fuerit, deponent levitae ta- 
bernaculum : cum castrametandum, erigent ; Pquisquis externorum ac- 
cesserit occidetur. 

52 Metabuntur autem castra filii Israel unusquisque Qper turmas et 
cuneos atque exercitum suum. 53 p rro levitae per gyrum taberna- 
culi figent tentoria, ne fiat r indignatio super multitudinem filiorum 
Israel, et excubabunt in *custodiis tabernaculi testimonii. 54 Fecerunt 
ergo filii Israel iuxta omnia quae praeceperat Dominus Moysi. 

2 Locutusque est Dominus ad Moysen et Aaron dicens : 2 °Singuli 
per turmas, signa atque vexilla et domos cognationum suarum 
castrametabuntur filii Israel & per gyrum tabernaculi foederis. 

3 Ad orientem Iudas figet tentoria per turmas exercitus sui, eritque 
princeps filiorum eius c Nahasson filius Aminadab, 4 et omnis de 
stirpe eius summa pugnantium septuaginta quattuor milia sescenti. 
5 Iuxta eum castrametati sunt de tribu Issachar, quorum princeps 
fuit d Nathanael filius Suar, 6 et omnis numerus pugnatorum eius quin- 
quaginta quattuor milia quadringenti. 7 In tribu Zabulon princeps 
fuit e Eliab filius Helon, 8 omnis de stirpe eius exercitus pugnatorum 
quinquaginta septem milia quadringenti. 9 Universi, qui in castris 
Iudae adnumerati sunt, fuerunt centum octoginta sex milia quadrin- 
genti, et per turmas suas /primi egredientur. 

10 In castris filiorum Ruben ad meridianam plagam erit princeps 
^Elisur filius Sedeur, U et cunctus exercitus pugnatorum eius, qui 
numerati sunt, quadraginta sex milia quingenti. * 2 Iuxta eum castra- 
metati sunt de tribu Simeon, quorum princeps fuit ^Salamiel filius 
Surisaddai, 13 et cunctus exercitus pugnatorum eius, qui numerati 
sunt, quinquaginta novem milia trecenti. 1 4 In tribu Gad princeps 
fuit fEliasaph filius '"Duel, 15 e t cunctus exercitus pugnatorum eius, 
qui numerati sunt, quadraginta quinque milia sescenti quinquaginta. 
16 Omnes, qui recensiti sunt in castris Ruben centum quinquaginta 
milia et mille quadringenti quinquaginta: per turmas suas in fc se- 
cundo loco proficiscentur. 

17 *Levabitur autem tabernaculum testimonii per officia levitarum 
et turmas eorum; quomodo erigetur, ita et deponetur: singuli per 
loca et ordines suos proficiscentur. 



d cf. cp. 26, 34. 



e cf. cp. 26, 41. 



/ cf. cp. 26, 43. 



g cf. cp. 26, 47. 



h cf. cp. 26, 50. 



i cf. cp. 26, 64. 

. 3, 32; Ex 38, 25. — cf. 
cp. 11, 21; 26, 51; Ex 12, 37. 



/cp. 3, 32 



k cp. 2, 33. — cf. cp. 3, 14-39; 
26, 57, 62. — v.i Par 6,1-81. 

* cp. 3, 7, 8; Ex 38, 21. — v. 

cp. 4, 15-33. 
m cp. 4, 1-49. 
» v. cp. 3, 23-38. 
cp. io, 17, 21. 
p cp. 3, 10, 38; 18, 7. — cf. 1 

Rg 6, 19; 2 Rg 6, 6, 7; 1 Par 

13, 10. 
q cp. 2, 2, 34. 
r cp. 8; 19; 16, 46; 18, 5. — 

cf. 1 Rg 6, 19; 2 Rg 6, 6, 7. 
s cp. 3, 7, 8, 38; 8, 26; 9, 19, 

23; 18, 3-5; 3i, 30, 47; 1 

Par 23, 32; 2 Par 13, 11. 

acp. i, 52. 
b cf. Js 3, 4. 

c cp. 1, 7. — v. Ex 6, 23. 



d cp. 1, 8. 
e cp. 1, 9. , 

/cp. 10, 14-16. 
*cp. i, 5. 
h cp. 1, 6. 



1 cp. 1, 14. 

; cf. cp. 7, 42, 47; 10, 20. 



k cp. 10, 18-20. 

/ Cp. 10, 17, 21. 



103 — 



LIBER NUMERI 
2, 18 — 3,27 



m cp. i, 10. 



« cp. 



cp. 10, 22-24. — cf. Ps 79, 3. 
p cp. 1, 12. 
Q cp. i, 13. 

'■cp. 1, 15. 



s cp. 10, 25-27. 

t v. cp. 1, 46. 
uv. cp. r, 47-49. 

v cf. cp. 24, 2, 5, 6. 



a v. Ex 6, 23. 

b v. Ex 29, 7; Lv 8, 10,12, 30. 
c Ex 28, 41. — v. Jd 17, s, 12; 
. 3 Rg 13, 33; Ecli 45, 18. 
a cp. 26, 61; Lv 10, 1, 2; 1 
Par 24, 2. 

e cp. 1, 50; 8, 6; 18, 2. 

/cd. 8, 11, is, 24, 26; Dt io, 
8. 

g cp. 8, 19J 18, 6 
10] 



f. Catech. R. II 7, 24. 
Acp. 8, 16. 
icp. 18, 7. — cf. Rm 12, 7. 
; vr. 38. — v. cp. 1, si. 
/ vr. 41; cp. 8, 16; 18, 6. 



m v. cp. 8, 16; Ex 13, 2. 
w cp. 8, 17; Ex 13, 12, 15. 



vr. 39; cp. 26, 62. — cf. cp. 
1, 47. 

P cp. 26, 57-62; Gn 46, 11; Ex 
6, 16-19; 1 Par6, 1, 16; 23,6. 

q Ex 6, 17; 1 Par 6, 17; 23, 7. 

r Ex 6, 18; 1 Par 6, 2, 18; 23, 
12. 

s Ex 6, 19; 1 Par 6, 19; 23, 21. 

*v. cp. 1, 53. 

u cp. 4, 24-26. 

v Ex 25, 9 . 

* Ex 26, 7, 14; 36, 14. 

y Ex 26, 36. 

z Ex 27, 9. 

o Ex 27, 16. 

b vr. 37; Ex 35, 18; 39, 40. 

c 1 Par 26, 23. 



ad quattuor mundi plagas circa tabernaculum et circa levitarum ten- 
toria castrametari debeat (52-2, 34), fit census. In eo definita pecu- 
liar i filiorum Aaron comparate ad reliquos filios Levi condicione 



18 Ad occidentalem plagam erunt castra filiorum Ephraim, quorum 
princeps fuit m Elisama filius Ammiud. 19 Cunctus exercitus pugnato- 
rum eius, qui numerati sunt, quadraginta milia quingenti. 20 kt cum 
eis tribus filiorum Manasse, quorum princeps fuit Gamaliel filius 
Phadassur, 21 cunctusque exercitus pugnatorum eius, qui numerati 
sunt, triginta duo milia ducenti. 22 In tribu filiorum Beniamin prin- 
ceps fuit "Abidan filius Gedeonis, 23 e t cunctus exercitus pugnatorum 
eius, qui recensiti sunt, triginta quinque milia quadringenti. 24 Omnes, 
qui numerati sunt in castris Ephraim, centum octo milia centum : 
per turmas suas °tertii proficiscentur. 

25 Ad aquilonis partem castrametati sunt filii Dan, quorum prin- 
ceps fuit PAhiezer filius Ammisaddai. 26 Cunctus exercitus pugnato- 
rum eius, qui numerati sunt, sexaginta duo milia septingenti. 17 Iuxta 
eum fixere tentoria de tribu Aser, quorum princeps fuit «Phegiel 
filius Ochran. 28 Cunctus exercitus pugnatorum eius, qui numerati 
sunt, quadraginta milia et mille quingenti. 29 De tribu filiorum Neph- 
thali princeps fuit r Ahira filius Enan. 30 Cunctus exercitus pugnato- 
rum eius quinquaginta tria milia quadringenti. 31 Omnes, qui nume- 
rati sunt in castris Dan, fuerunt centum quinquaginta septem milia 
sescenti, et s novissimi proficiscentur. 

32 Hie numerus filiorum Israel, per domos cognationum suarum et 
turmas divisi exercitus, %escenta tria milia quingenti quinquaginta. 

33 "Levitae autem non sunt numerati inter filios Israel : sic enim 
praeceperat Dominus Moysi. 34 Feceruntque filii Israel iuxta omnia 
quae mandaverat Dominus. ^Castrametati sunt per turmas suas et 
profecti per familias ac domos patrum suorum. 

3Hae sunt generationes Aaron et Moysi in die qua locutus est 
Dominus ad Moysen in monte Sinai, 2 a e t haec nomina filiorum 
Aaron: primogenitus eius Nadab deinde Abiu et Eleazar et Ithamar: 
3 haec ncmina filiorum Aaron sacerdotum, b qui uncti sunt et quorum 
c repletae et consecratae manus ut sacerdotio fungerentur. 4 <*Mortui 
sunt enim Nadab et Abiu, cum offerrent. ignem alienum in conspectu 
Domini in deserto Sinai, absque liberis; functique sunt sacerdotio 
Eleazar et Ithamar coram Aaron patre suo. 

5 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 6 e Applica tribum 
Levi et fac stare in conspectu Aaron sacerdotis, ut ministrent ei et 
excubent 7 /et observent quidquid ad cultum pertinet multitudinis 
coram tabernaculo testimonii 8 et custodiant vasa tabernaculi ser- 
vientes in ministerio eius. 9 ^Dabisque dono levitas 10 Aaron et filiis 
eius, ft quibus traditi sunt a filiis Israel; Aaron autem et filios eius 
'constitues super cultum sacerdotii. f'Externus, qui ad ministrandum 
accesserit, morietur. 

11 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens: 12 *Ego tuli levitas 
a filiis Israel pro omni primogenito qui aperit vulvam in filiis Israel, 
eruntque levitae mei; 13 '"'meurn est enim omne primogenitum, "ex 
quo percussi primogenitos in terra Aegypti ; sanctificavi mihi quid- 
quid primum nascitur in Israel : ab homine usque ad pecus mei sunt. 
Ego Dominus. 

14 Locutusque est Dominus ad Moysen in deserto Sinai dicens : 
15 Numera filios Levi per domos patrum suorum et familias, °omnem 
masculum ab uno mense et supra. 16 Numeravit Moyses, ut praece- 
perat Dominus, 17 Pet inventi sunt filii Levi per nomina sua Gerson 
et Caath et Merari. 18 Filii Gerson «Lebni et Semei ; 19 filii Caath 
'Amram et Iesaar, Hebron et Oziel : 20 filii Merari s Moholi et Musi. 

21 De Gerson fuere familiae duae lebnitica et semeitica, 22 quarum 
numeratus est populus sexus masculini ab uno mense et supra septem 
milia quingenti. 23 *Hi post tabernaculum metabuntur ad occidentem 
24 sub principe Eliasaph filio Lael 25 e t "habebunt excubias in taber- 
naculo foederis, 26 vipsum tabernaculum et ^operimentum eius, ^ten- 
torium, quod trahitur ante fores tecti foederis et 2 cortinas atrii, a ten- 
torium quoque quod appenditur in introitu atrii tabernaculi et quid- 
quid ad ritum altaris pertinet, b funes tabernaculi et omnia utensilia eius. 

27 Cognatio Caath habebit populos c amramitas et iesaaritas et 
hebronitas et ozielitas. Hae sunt familiae Caathitarum recensitae per 



— IOd — 



(3, 1-13), cuncti describuntur iuxta familiarum suarum ordinem et 
ofjicia (14-39), Quoniam vero levitae Deo mancipantur pro primogenitis 
Israel, et hi recensentur, et pro horum excessu sacerdotibus pretium 



LIBER NUMERI 

3, 28 — 4, 14 



nomina sunt : 28 omnes generis masculini ab uno mense et supra octo 
milia sescenti. Habebunt excubias sanctuarii 29 et castrametabuntur 
ad meridianam plagam, 30 princepsque eorum erit d Elisaphan filius 
Oziel. 31 Et custodient e arcam /mensamque et ^candelabrum, ,l altaria 
et vasa sanctuarii, in quibus ministratur, et *velum cunctamque hu- 
iuscemodi supellectilem ; 32 princeps autem principum levitarum Elea- 
zar filius Aaron sacerdotis erit super Jexcubitores custodiae sanctuarii. 

33 At vero de Merari erunt populi moholitae et musitae recensiti 
per nomina sua : 34 omnes generis masculini ab uno mense et supra 
sex milia ducenti. 35 Princeps eorum Suriel filius Abihaiel. *In plaga 
septentrionali castrametabuntur. 3 <> w Erunt sub custodia eorum "ta- 
bulae tabernaculi et °vectes et Pcolumnae ac abases earum et omnia 
quae ad cultum huiuscemodi pertinent ; 37 r columnaeque atrii per cir- 
cuitum cum basibus suis et s paxilli cum *funibus. 

38 "Castrametabuntur ante tabernaculum foederis, id est ad orien- 
talem plagam, Moysen et Aaron cum filiis suis habentes custodiam 
sanctuarii in medio filiorum Israel. v Quisquis alienus accesserit morie- 
tur. 39 Omnes levitae, quos numeraverunt Moyses et Aaron iuxta 
praeceptum Domini per familias suas in genere masculino a mense 
uno et supra, fuerunt ^viginti duo milia. 

40 Et ait Dominus ad Moysen : Numera primogenitos sexus mascu- 
lini de filiis Israel ab uno mense et supra, et habebis summam 
eorum. 41 ^Tollesque levitas mihi pro omni primogenito filiorum 
Israel. Ego sum Dominus. Et pecora eorum pro universis primogenitis 
pecorum filiorum Israel. 42 Recensuit Moyses, sicut praeceperat Do- 
minus, primogenitos filiorum Israel, 43 et fuerunt masculi per nomina 
sua a mense uno et supra viginti duo milia ducenti septuaginta tres. 

44 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 4 5<Tolle levitas pro 
primogenitis filiorum Israel et pecora levitarum pro pecoribus eorum, 
eruntque levitae mei. Ego sum Dominus. 46 a In pretio autem ducen- 
torum septuaginta trium, & qui excedunt numerum levitarum de pri- 
mogenitis filiorum Israel, 4 ? accipies c quinque siclos per singula 
capita ad mensuram sanctuarii. d Siclus habet viginti obolos. 48 Da- 
bisque pecuniam Aaron et filiis eius pretium eorum qui supra sunt. 
49 Tulit igitur Moyses pecuniam eorum qui fuerant amplius, et quos 
redemerant a levitis 50 pro primogenitis filiorum Israel, e mille trecen- 
torum sexaginta quinque siclorum iuxta pondus sanctuarii; 51 e t /de- 
dit earn Aaron et filiis eius, iuxta verbum quod praeceperat sibi 
Dominus. 

4Locutusque est Dominus ad Moysen et Aaron dicens : 2 Tolle 
summam filiorum Caath de medio levitarum per domos et fami- 
lias suas 3 a a tricesimo anno et supra usque ad quinquagesimum an- 
num, omnium qui ingrediuntur ut stent et ministrent in taberna- 
culo foederis. 4 Hie est cultus filiorum Caath : tabernaculum foederis 
et & sanctum sanctorum 5 ingredientur Aaron et filii eius, quando 
movenda sunt castra, et deponent c velum, quod pendet ante fores, 
involventque eo d arcam testimonii 6 et operient rursum velamine 
ianthinarum pellium extendentque desuper pallium totum hyacinthi- 
num et e inducent vectes. 7 f Mensam quoque propositionis involvent 
hyacinthino pallio et ponent cum ea turibula et mortariola, cyathos 
et crateras ad liba fundenda : 0panes semper in ea erunt. 8 Exten- 
dentque desuper pallium coccineum, quod rursum operient velamento 
ianthinarum pellium et ^inducent vectes ; 9 sument et pallium hya- 
cinthinum, quo operient ^'candelabrum cum lucernis et forcipibus suis 
et emunctoriis et cunctis vasis olei, quae ad concinnandas lucernas 
necessaria sunt, 10 et super omnia ponent operimentum ianthinarum 
pellium et inducent vectes; n necnon et ■'altare aureum involvent 
hyacinthino vestimento et extendent desuper operimentum ianthina- 
rum pellium inducentque vectes. 12 *Omnia vasa, quibus ministratur 
in sanctuario, involvent hyacinthino pallio et extendent desuper ope- 
rimentum ianthinarum pellium inducentque vectes ; 13 sed et altare 
mundabunt cinere et involvent illud purpureo vestimento 14 ponent- 
que cum eo omnia vasa, quibus in ministerio eius utuntur, id est 
ignium receptacula, fuscinulas ac tridentes, uncinos et batilla. Cuncta 



d cf. Ex 6, 22; Lv 10, 4. 

e Ex 25, 10. — cf. cp. 7, 9. 

/ Ex 25, 23. 

*Ex 25, 3i. 

ft Ex 27, 1; 30, 1. 

* Ex 26, 36. 

/vr. 28; cp. 1, 53; 18, 4. 5. 
cf. Ex 38, 8; 1 Rg 2, 22. 

I v. cp. 1, 53. 

wcp. 4, 3JC. 

n Ex 26, 15. 

a Ex 26, 26. 

p Ex 26, 32, 37. 

q Ex 26, 19. 

r Ex 27, 10. 

s Ex 27, 19. 

t vr. 26. 

u v. cp. 1, 53. 

v vr. 10. — v. cp. i, 51. 

* cf. vr. 22, 28, 34. V. 

46-49. 



y vr. 12, 45. 



2 vr. 12, 41. 

a cp. 18, 15, 16; Ex 13, 13. 
b vr. 39, 43- 
c cp. 18, 16; Lv 27, 6. 
d Ex 30, 13; Lv 27, 25; Ez 
45, 12. 

e vr. 46, 47. 
/ vr. 48. 



avr. 23, 30, 35, 39, 43, 47- — 
cf. cp. 8, 24; 1 Par 23, 3, 
24-27. 

b vr. 19. 

c v. Ex 26, 31. 

d Ex 25, 10, 16. 

e Ex 25, 14. 

/Ex 25, 23, 29, 30; 37, 16; 

Lv 24, 6, 8. 
g 2 Par 2 , 4. 



Acf. Ex 25, 28. 
iv. Ex 25, 31-39. 



;Ex 30, 1, 3. 

Id. i Par 9, 28, 29. 



105 



LIBER NUMERI 

4, 15 — 5,2 



*» cp. 7, 9; 10, 21; Dt 31, 9; 

1 Par 15, is. 
w 2 Rg 6, 6, 7; 1 Par 13, 9, 10. 

Ex 25, 6; 27, 20; Lv 24, 2. 

£ Ex 25, 6; 31, 11. 

q Ex 29, 38-41. 

r Ex 31, 11. — v. Ex 30, 24-33. 



s vr. 4. 

/ cf. Ex 19, 21; 1 Rg 6, 19. 

u cp. 3, 21-26. 
v v. vr. 3. 

*cf. cp. 3, 25, 26. 

y v. Ex 26, 1-6; 36, 8-13. 

z Ex 36, 14-19. 



a vr. 33. 

6 vr. 3. — cf. vr. 23. 
ccp. 3, 36, 37. 

d Ex 38, 21. 
e vr. 28. 



/ vr. 2. 



? vr. 22. 



h vr. 29. 



ivr. is, 24, 31. 
; vr. 1, 21, 29. 
a cp. 12, 14; Lv 13, 46. — cf. 

Ap. 22, 15. 
b Lv is, 2. 
c cp. 9, 6, 10; 19, 11, 13; 31, 

19; Lv 21, 1; 22, 4. — cf. 

(Tb 2, 10); Ag 2, 14. 



datur (40-51). Alter levitarum admittendorutn ad minister la sacra census 
conficttur, conttnens munerum destgnattonem cum sacerdotum, turn relt- 
quorum, quandodeloco In locum tabernaculum transferendum est (4, 1-59). 



vasa altaris operient simul velamine ianthinarum pellium et indu- 
cent vectes. 

15 Cumque involverint Aaron et filii eius sanctuarium et omnia vasa 
eius in commotione castrorum, tunc intrabunt filii Caath m ut portent 
involuta, et "non tangent vasa sanctuarii, ne moriantur. Ista sunt 
onera nliorum Caath in tabernaculo foederis; 16 super quos erit 
Eleazar filius Aaron sacerdotis, ad cuius curam pertinet °oleum ad 
concinnandas lucernas et Pcompositionis incensum et ^sacrificium, 
quod semper offertur, et r oleum unctionis et quidquid ad cultum 
tabernaculi pertinet, omniumque vasorum quae in sanctuario sunt. 

17 Locutusque est Dominus ad Moysen et Aaron dicens: 18 Nolite 
perdere populum Caath de medio levitarum, 19 sed hoc facite eis ut 
vivant et non moriantur, si s tetigerint sancta sanctorum. Aaron et 
filii eius intrabunt ipsique disponent opera singulorum et divident 
quid portare quis debeat. 20 *Alii nulla curiositate videant quae sunt 
in sanctuario priusquam involvantur, alioquin morientur. 

21 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 22 Tolle summam 
etiam "filiorum Gerson per domos ac familias et cognationes suas 
23 v a. triginta annis et supra usque ad annos quinquaginta, numera 
omnes qui ingrediuntur et ministrant in tabernaculo foederis. 24 Hoc 
est officium familiae Gersonitarum 25 ut ^portent ^cortinas taberna- 
culi et ^tectum foederis, operimentum aliud et super omnia velamen 
ianthinum tentoriumque, quod pendet in introitu tabernaculi foede- 
ris, 26 cortinas atrii et velum in introitu, quod est ante tabernaculum. 
Omnia quae ad altare pertinent, funiculos et vasa ministerii, 27 iu- 
bente Aaron et filiis eius, portabunt filii Gerson; et scient singuli 
cui debeant oneri mancipari. 28 Hie est cultus familiae Gersoni- 
tarum in tabernaculo foederis, eruntque a sub manu Ithamar filii 
Aaron sacerdotis. 

29 Filios quoque Merari per familias et domos patrum suorum re- 
censebis 30 b a triginta annis et supra usque ad annos quinquaginta, 
omnes qui ingrediuntur ad officium ministerii sui et cultum foederis 
testimonii. 31 c Haec sunt onera eorum : portabunt tabulas tabernaculi 
et vectes eius, columnas ac bases earum, 32 columnas quoque atrii 
per circuitum cum basibus et paxillis et funibus suis. Omnia vasa et 
supellectilem ad d numerum accipient sicque portabunt. 33 Hoc est 
officium familiae Meraritarum et ministerium in tabernaculo foederis, 
e eruntque sub manu Ithamar filii Aaron sacerdotis. 

34 Recensuerunt igitur Moyses et Aaron et principes synagogae filios 
Caath per cognationes et domos patrum suorum 35 a triginta annis 
et supra usque ad annum quinquagesimum, omnes qui ingrediuntur 
ad ministerium tabernaculi foederis ; 36 et inventi sunt duo milia 
septingenti quinquaginta. 37 'Hie est numerus populi Caath, qui in- 
trant tabernaculum foederis: hos numera vit Moyses et Aaron iuxta 
sermonem Domini per manum Moysi. 

38 Numerati sunt et filii Gerson per cognationes et domos patrum 
suorum 39 a triginta annis et supra usque ad quinquagesimum annum, 
omnes qui ingrediuntur ut ministrent in tabernaculo foederis, 40 et 
inventi sunt duo milia sescenti triginta. 41 fi'Hic est populus Gersoni- 
tarum, quos numeraverunt Moyses et Aaron iuxta verbum Domini. 

42 Numerati sunt et filii Merari per cognationes et domos patrum 
suorum 43 a triginta annis et supra usque ad annum quinquagesimum, 
omnes qui ingrediuntur ad explendos ritus tabernaculi foederis ; 44 et 
inventi sunt tria milia ducenti. 45 7t Hic est numerus filiorum Merari, 
quos recensuerunt Moyses et Aaron iuxta imperium Domini per ma- 
num Moysi. 46 Omnes, qui recensiti sunt de levitis et quos recenseri 
fecit ad nomen Moyses et Aaron et principes Israel per cognationes 
et domos patrum suorum 47 a triginta annis et supra usque ad annum 
quinquagesimum, ingredientes ad ministerium tabernaculi et onera 
portanda, 48 fuerunt simul octo milia quingenti octoginta. 49 Iuxta 
verbum Domini recensuit eos Moyses Hmumquemque iuxta officium et 
onera sua, ^sicut praeceperat ei Dominus. 

5 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 2 Praecipe filiis Israel 
ut °eiciant de castris omnem leprosum et b qui semine fluit c pol- 



106 — 



Quibus descriptis, iam promulgantur leges de immundis a castris 
eiciendis (5, 1-4), de ignorantiae peccatis expiandis, de primitiis 
(5-10), de zelotypia (11-31), de nazaraeorum officiis, de eorum 



LIBER NUMERI 
5, 3 — 6, 7 



lutusque est super mortuo : 3 tarn masculum d quam feminam eicite de 
castris, ne contaminent ea e cum habitaverim vobiscum. 4 Feceruntque 
ita filii Israel et eiecerunt eos extra castra, sicut locutus erat Dominus 
Moysi. 

5 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 6 Loquere ad filios 
Israel: /Vir sive mulier, cum fecerint ex omnibus peccatis, quae 
solent hominibus accidere, et per negligentiam transgressi fuerint 
mandatum Domini atque deliquerint, 70confitebuntur peccatum suum, 
et reddent ipsum caput quintamque partem desuper ei in quern pec- 
caverint. 8 Sin autem non fuerit qui recipiat, dabunt Domino et erit 
sacerdotis, ''excepto ariete, qui offertur pro expiatione, ut sit placa- 
bilis hostia. 9 *Omnes quoque primitiae, quas offerunt filii Israel, ad 
sacerdotem pertinent; 10 et quidquid in sanctuarium offertur a sin- 
gulis et traditur manibus sacerdotis -?ipsius erit. 

11 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 12 Loquere ad filios 
Israel et dices ad eos: Vir, cuius uxor erraverit maritumque con- 
temnens 13 fc dormierit cum altero viro, et hoc maritus deprehendere 
non quiverit, sed latet adulterium et testibus argui non potest, quia 
mon est inventa in stupro ; 14 si spiritus zelotypiae concitaverit virum 
contra u.xorem suam, quae vel polluta est vel falsa suspicione appe- 
titur, 15 adducet earn ad sacerdotem et offeret oblationem pro ilia de- 
cimam partem sati farinae hordeaceae. w Non fundet super earn oleum 
nee imponet tus, quia sacrificium zelotypiae est et oblatio investigans 
adulterium. 16 Offeret igitur earn sacerdos et statuet coram Domino, 
17 adsumetque "aquam sanctam in vase fictili et pauxillum terrae de 
pavimento tabernaculi mittet in earn. 18 Cumque steterit mulier in 
conspectu Domini, °discooperiet caput eius et ponet super manus 
Illius sacrificium recordationis et oblationem zelotypiae; ipse autem 
tenebit aquas amarissimas, in quibus cum exsecratione maledicta 
congessit ; 19 adiurabitque earn et dicet : Si non dormivit vir alienus 
tecum et si non polluta es, deserto mariti toro, non te nocebunt 
aquae istae amarissimae in quas maledicta congessi. 20 Sin autem 
declinasti a viro tuo atque polluta es et concubuisti cum altero viro, 
21 his maledictionibus subiacebis : Pdet te Dominus in maledictionem 
exemplumque cunctorum in populo suo, putrescere faciat femur tuum 
et tumens uterus tuus disrumpatur, 22 «ingrediantur aquae maledictae 
in ventrem tuum et, utero tumescente, putrescat femur. Et respon- 
deat mulier : 'Amen, amen. 23 Scribetque sacerdos in libello ista 
maledicta et delebit ea aquis amarissimis, in quas maledicta con- 
gessit, 24 et dabit ei bibere. Quas cum exhauserit, 25 toilet sacerdos 
de manu eius sacrificium zelotypiae et s elevabit illud coram Domino 
imponetque illud super altare, ita duntaxat ut prius 26 *pugillum sa- 
crificii tollat de eo quod offertur et incendat super altare, et sic 
potum det mulieri aquas amarissimas. 27 Quas cum biberit, si polluta 
est et, contempto viro, adulterii rea, pertransibunt earn aquae ma- 
ledictionis et, inflato ventre, computrescet femur; eritque mulier in 
"maledictionem et in exemplum omni populo. 28 Quod si polluta non 
fuerit, erit innoxia et faciet liberos. 

29 Ista est lex zelotypiae, v si declinaverit mulier a viro suo, et si 
polluta fuerit, 30 maritusque zelotypiae spiritu concitatus adduxerit earn 
in conspectu Domini, et fecerit ei sacerdos iuxta omnia quae scripta 
sunt, 31 maritus absque culpa erit, et ilia ^'recipiet iniquitatem suam. 

6 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 2 Loquere ad filios 
Israel et dices ad eos: Vir sive mulier, cum a fecerint votum ut 
sanctificentur et se voluerint Domino consecrare, 3 b a, vino et omni 
quod inebriare potest abstinebunt; acetum ex vino et ex qualibet 
alia potione et quidquid de uva exprimitur non bibent, uvas recentes 
siccasque non comedent 4 cunctis diebus, quibus ex voto Domino 
consecrantur ; quidquid ex vinea esse potest ab uva passa usque ad 
acinum non comedent. 5 Omni tempore separationis suae c novacula 
non transibit per caput eius usque ad completum diem quo Domino 
consecratur : sanctus erit d crescente caesarie capitis eius. 6 Omni tem- 
pore consecrationis suae e super mortuum non ingredietur, 7 nee /super 
patris quidem et matris et fratris sororisque funere contaminabitur, 



d Cf. Cp. 12, 14. 

«cp. 35.34- — v. Lv 26,11, 12, 



/ v. Lv 6, 2-7. 

*Lv 5, s; 26, 40. — cf. Js 7, 
19. 



h cf. Lv 6, 6, 7. 

*cp. 18, 8, 19; Ex 29, 28; Lv 

6, 17, 18; 7, 6-10, 14; Dt 

18, 3, 4; Ez 44, 30. 
; Lv 10, 12, 13. 



k Lv 18, 20. 
/ cf. Jo 8, 4. 

m cf. Lv 2, 1, 15; 5, 11. 

ncf. cp. 8, 7; 19, 9, 17. 
ocf. 1 Cor 11, 5-7. 



p cf. Jr 29, 22. 

tf Ps 108, 18. — cf. 1 Cor 11, 
29. 



f v. Dt 27, 15-26. 

jLv 8, 27. 

*Lv j, 1; s, 12. 



u Dt 28, 37; Jr 24, 9; 29, 18, 
22; 42, 18; 44, 12; Zc 8, 13. 

v vr. 19, 20. 



xLv 20, 17, 19. 20. 

«Lv 27, 2; Jd 13, s. — cf. Ac 

21, 23; Rm 1, 1. 
b Am 2, 12; Lc 1, 15. 



c Jd 13, 5; 16, 17; 1 Rg 1, 11. 
d Ez 44, 20. — cf. 1 Cor 11, 14. 
e cp. 19, 11, 16; Lv 21, 11. 
/ ci. Lv 21, 2, 3, 11. 



— 107 — 



LIBER NUMERI 
6,8 — 7,i S 



consecratione, deque sacrificiis in consummatione voti offerendis (6, 1-21). 
Etiam, post interpositam formulam sacerdotalis benedictionis (22-27), 
et post descripta donaria principum populi, qui in dedicatione altar is 



g Ac 18, 18; 2i, 24. 

it cf. cp. 19, ii. 

i Lv 5, 7; 14, 1, 22; 15,14,29. 



jLv 5, 6 
k Ac 21. 26. 



/ Lv 4, 32. 

m Lv 3, 6. 

n Ex 29, 2; Lv 2, 4. 

ocp. 15, 5, 7, 10. 

p vr. 14. 



q Ac 18, 18; 21, 24. 
r 1 Rg 2, 15. 
J Ex 29, 23, 24. 



/ cf. cp. s, 25; Ex 29, 27, 28. 
« Lv 9, 22; Dt 21, 5; 1 Par 23., 
13; Ecli 36, 19. 



vPs 133, 3. 

x v. Ps 120. 3-8. 

y Ps 4, 7; 30, 17; 66, 2; 79, 4, 

8, 20; 118, 135. — cf. Dn 

9, 17. 

z Jo 14, 27; 2 Th 3, 16. 

a Dt 28, 10; 2 Par 7, 14; Dn 

9, 18, 19. 
a Ex 40, 2, 15-17- 
6 Ex 40, 9, 10; Lv 8, 10, 11. 
ccp. 1, 4. 



d cp. 4, 25-28. 

«cp. 4, 3i-33. 

/cp. 4, 28, 33; Ex 38, 21. 

*cp. 3, 31. — v. cp. 4, 4-I5- 
A cp. 4, 15. — cf. 2 Rg 6, 13; 

1 Par 15, 5, 15. 
i vr. 84, 88; Dt 20, 5; 3 Rg 8, 

63; 2 Par 7, 5, 9; 1 Es 6, 

16; 2 Es 12, 27; 1 Mc 4. 54- 

— cf. Ps 29, 1-13. 
; cp. i, 4-16. 

k cp. I, 7. — v. Ex 6, 23. 
I v. Ex 30, 13. 
m cp. 8, 8. — v. Ex 29, 41. 

n Ex 30, 34, 35- 
Lv 1, 2 ,3. 



quia consecratio Dei sui super caput eius est. 8 Omnibus diebus sepa- 
rations suae sanctus erit Domino. 

9 Sin autem mortuus fuerit subito quispiam coram eo, polluetur 
caput consecrationis eius: ^quod radet ilico ''in eadem die purgationis 
suae et rursum septima; 10 in octava autem die offeret Muos turtures 
vel duos pullos columbae sacerdoti in introitu foederis testimonii, 
11 facie tque sacerdos unum pro peccato et alterum in hoiocaustum et 
deprecabitur pro eo, quia peccavit super mortuo, sanctifkabitque 
caput eius in die illo 12 et consecrabit Domino dies separationis illius 
offerens agnum anniculum Jpro peccato; ita tamen ut dies priores 
irriti fiant, quoniam polluta est sanctincatio eius. 

13 Ista est lex consecrationis. 

fc Cum dies, quos ex voto decreverat, complebuntur, adducet eum 
ad ostium tabernaculi foederis 14 et offeret oblationem eius Domino, 
agnum anniculum immaculatum in hoiocaustum et ovem anniculam 
immaculatam *pro peccato et arietem immaculatum w hostiam paci- 
ficam, 15 canistrum quoque panum azymorum, n qui conspersi sint oleo, 
et lagana absque fermento uncta oleo ac °libamina singulorum, iGquae 
offeret sacerdos coram Domino et faciet tam Ppro peccato quam in 
hoiocaustum. 17 Arietem vero immolabit hostiam pacificam Domino 
offerens simul canistrum azymorum et libamenta, quae ex more de- 
bentur. 18 sTunc radetur nazaraeus ante ostium tabernaculi foederis 
caesarie consecrationis suae, tolletque capillos eius et ponet super 
ignem, qui est suppositus sacrificio pacifkorum, 19 r et armum coctum 
arietis tortamque absque fermento unam de canistro et laganum azy- 
mum unum, et a tradet in manus nazaraei, postquam rasum fuerit ca- 
put eius; 20 susceptaque rursum ab eo elevabit in conspectu Domini, et 
'sanctificata sacerdotis erunt sicut pectusculum, quod separari iussum 
est, et femur. Post haec potest bibere nazaraeus vinum. 21 Ista est 
lex nazaraei, cum voverit oblationem suam Domino tempore conse- 
crationis suae, exceptis his quae invenerit manus eius. Iuxta quod 
mente devoverat, ita faciet ad perfectionem sanctificationis suae. 

22 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 23 Loquere Aaron 
et filiis eius: sic "benedicetis filiis Israel et dicetis eis: 
24 v Benedicat tibi Dominus et ^custodiat te : 

25 ^ostendat Dominus faciem suam tibi et misereatur tui. 
26 Convertat Dominus vultum suum ad te et Met tibi pacem. 

27 "Invocabuntque nomen meum super filios Israel, et ego be- 
nedicam eis. 

7 Factum est autem in die °qua complevit Moyses tabernaculum et 
erexit illud & unxitque et sanctificavit cum omnibus vasis suis altare 
similiter et omnia vasa eius, 2 obtulerunt c principes Israel et capita 
familiarum, qui erant per singulas tribus, praefectique eorum, qui 
numerati fuerant, 3 munera coram Domino sex plaustra tecta cum 
duodecim bobus. Unum plaustrum obtulere duo duces et unum bovem 
singiili, obtuleruntque ea in conspectu tabernaculi. 

4 Ait autem Dominus ad Moysen : 5 Suscipe ab eis ut serviant in 
ministerio tabernaculi et trades ea levitis iuxta ordinem ministerii 
sui. 6 Itaque, cum suscepisset Moyses plaustra et boves, tradidit eos 
levitis. 7 Duo plaustra et quattuor boves d dedit filiis Gerson, iuxta id 
quod habebant necessarium ; 8 quattuor alia plaustra et octo boves 
ededit filiis Merari secundum officia et cultum suum /sub manu Itha- 
mar filii Aaron sacerdotis. 9 Filiis autem Caath non dedit plaustra et 
boves, quia ^in sanctuario serviunt et onera propriis 7l portant umeris. 
10 Igitur obtulerunt duces in Medicationem altaris, die qua unctum est, 
oblationem suam ante altare. 

11 Dixitque Dominus ad Moysen: Singuli Muces per singulos dies 
offerant munera in dedicationem altaris. 

l 2 Primo die obtulit oblationem suam fc Nahasson nlius Aminadab de 
tribu Iuda ; 13 fueruntque in ea acetabulum argenteum pondo centum 
triginta siclorum, phiala argentea habens septuaginta siclos *iuxta 
pondus sanctuarii, utrumque plenum simila conspersa oleo in TO sacri- 
ficium, i 4 mortariolum ex decern siclis aureis plenum "incenso, i5<>bo- 
vem de armento et arietem et agnum anniculum in hoiocaustum 



108 



catervatim obtulerant sex plaustra tecta cum 12 bobus (7, J -10); sin- 
guli vero acetabulum et phialam argenteam, utrumque refertum simila 
oleo conspersa, et mortariolum aureum plenum incenso ; necnon bovem, 

16 hircumque Ppro peccato, 17 et «in sacrificio pacificorum boves duos, 
arietes quinque, hircos quinque, agnos anniculos quinque. Haec est 
oblatio Nahasson filii Aminadab. 

18 Secundo die obtulit r Nathanael Alius Suar dux de tribu Issachar 
19 acetabulum argenteum appendens centum triginta siclos, phialam 
argenteam habentem septuaginta siclos iuxta pondus sanctuarii, utrum- 
que plenum simila conspersa oleo in sacrificium, 20 mortariolum au- 
reum habens decern siclos plenum incenso, 21 bovem de armento et 
arietem et agnum anniculum in holocaustum 22 hircumque pro peccato, 
23 et in sacrificio pacificorum boves duos, arietes quinque, hircos 
quinque, agnos anniculos quinque. Haec fuit oblatio Nathanael filii 
Suar. 

24 Tertio die princeps filiorum Zabulon *Eliab filius Helon 2 5obtulit 
acetabulum argenteum appendens centum triginta siclos, phialam ar- 
genteam habentem septuaginta siclos ad pondus sanctuarii, utrumque 
plenum simila conspersa oleo in sacrificium, 26 mortariolum aureum 
appendens decern siclos plenum incenso, 27 bovem de armento et 
arietem et agnum anniculum in holocaustum 28 hircumque pro peccato, 
29 et in sacrificio pacificorum boves duos, arietes quinque, hircos quin- 
que, agnos anniculos quinque. Haec est oblatio Eliab filii Helon. 

30 Die quarto princeps filiorum Ruben *Elisur filius Sedeur 3lobtulit 
acetabulum argenteum appendens centum triginta siclos, phialam ar- 
genteam habentem septuaginta siclos ad pondus sanctuarii, utrumque 
plenum simila conspersa oleo in sacrificium, 32 mortariolum aureum 
appendens decern siclos plenum incenso, 33 bovem de armento et 
arietem et agnum anniculum in holocaustum 34 hircumque pro peccato, 
35 et in hostias pacificorum boves duos, arietes quinque, hircos quin- 
que, agnos anniculos quinque. Haec fuit oblatio Elisur filii Sedeur. 

26 Die quinto princeps filiorum Simeon "Salamiel filius Surisaddai 
37 obtulit acetabulum argenteum appendens centum triginta siclos, 
phialam argenteam habentem septuaginta siclos ad pondus sanctuarii, 
utrumque plenum simila conspersa oleo in sacrificium, 38 mortariolum 
aureum appendens decern sides plenum incenso, 39 bovem de armento 
et arietem et agnum anniculum in holocaustum 40 hircumque pro pec- 
cato, 4i et in hostias pacificorum boves duos, arietes quinque, hircos 
quinque, agnos anniculos quinque. Haec fuit oblatio Salamiel filii 
Surisaddai. 

42 Die sexto princeps filiorum Gad v Eliasaph filius Duel 43 obtulit 
acetabulum argenteum appendens centum triginta siclos, phialam 
argenteam habentem septuaginta siclos ad pondus sanctuarii, utrumque 
plenum simila conspersa oleo in sacrificium, 44 mortariolum aureum 
appendens decern siclos plenum incenso, 4 5 bovem de armento et 
arietem et agnum anniculum in holocaustum 46 hircumque pro pec- 
cato, 47 et in hostias pacificorum boves duos, arietes quinque, hircos 
quinque, agnos anniculos quinque. Haec fuit oblatio Eliasaph filii Duel. 

48 Die septimo princeps filiorum Ephraim ^Elisama filius Ammiud 
49 obtulit acetabulum argenteum appendens centum triginta siclos, 
phialam argenteam habentem septuaginta siclos ad pondus sanctuarii, 
utrumque plenum simila conspersa oleo in sacrificium, 50 mor tariolum 
aureum appendens decern siclos plenum incenso, 51 bovem de armento 
et arietem et agnum anniculum in holocaustum 52 hircumque pro 
peccato, 53 et in hostias pacificorum, boves duos, arietes quinque, 
hircos quinque, agnos anniculos quinque. Haec fuit oblatio Elisama 
filii Ammiud. 

54 Die octavo princeps filiorum Manasse ^/Gamaliel filius Pha- 
dassur 55 obtulit acetabulum argenteum appendens centum triginta 
siclos, phialam argenteam habentem septuaginta siclos ad pondus 
sanctuarii, utrumque plenum simila conspersa oleo in sacrificium, 

56 mortariolum aureum, appendens decern siclos plenum incenso, 

57 bovem de armento et arietem et agnum anniculum in holocaustum 

58 hircumque pro peccato, 59 et in hostias pacificorum boves duos, 
arietes quinque, hircos quinque agnos anniculos quinque. Haec fuit 
oblatio Gamaliel filii Phadassur. 

60 Die nono princeps filiorum Beniamin *Abidan filius Gedeonis 



LIBER NUMERI 
7, 16-60 



p Lv 4, 23, 24. 
tfLv 3, 1. 



r cp. 1, 



s cp. 1, 9. 



/ cp. 



u cp. 1, 6. 



v cp. 1, 14. — cf. cp. 2, 14. 



x cp. I, 10. 



yep. 



— ioq — 



LIBER NUMERI 
7,61 — 8,7 



a cp. 1, 12. 



b cp. 1, 13. 



c cp. 1, is. 



d v. vr. 10. 



evr. 1, 10. 

/ cp. 12, 8. — v. Ex 33, 9-11. 

g cf. 1 Rg 3, 3-18. 

n v. Ex 25, 22. 

»cf. 1 Rg 3. 3-14. 



a Ex 25, 37; 40, 20. 



b Ex 25, 31. 

c cp. 10, 2; Ex 25, 18. 

dEx 25, 40. 



e cf. Ml 3, 3. 

/ cp. 19, 9, 17-19. — cf. Lv. 8, 

g cf. Lv 14, 8, 9- [6. 



arietem et agnutn in holocaustum, hircum pro peccato, 2 boves et 5 arie- 
tes, hircos et agnos in hostias pacificas (11-89), proponuntur leges de can- 
delabro instruendo (8, 1-4), de levitis pro primogenitis consecrandis (5-19), 



61 obtulit acetabulum argenteum appendens centum triginta siclos 
phialam argenteam habentem septuaginta siclos ad pondus sanctuarii, 
utrumque plenum simila conspersa oleo in sacrificium, 62 et morta- 
riolum aureum appendens decern siclos plenum incenso, 63 bovem de 
armento et arietem et agnum anniculum in holocaustum 64 hircumque 
pro peccato, 65 et in hostias pacificorum boves duos, arietes quinque, 
hircos quinque, agnos anniculos quinque. Haec fuit oblatio Abidan 
filii Gedeonis. 

66 Die decimo princeps filiorum Dan a Ahiezer filius Ammisaddai 
67 obtulit acetabulum argenteum appendens centum triginta siclos, 
phialam argenteam habentem septuaginta siclos ad pondus sanctuarii, 
utrumque plenum simila conspersa oleo in sacrificium, 68 mortariolum 
aureum appendens decern siclos plenum incenso, 69 bovem de armento 
et arietem et agnum anniculum in holocaustum, 70 hircumque pro 
peccato, 71 et in hostias pacificorum boves duos, arietes quinque, 
hircos quinque, agnos anniculos quinque. Haec fuit oblatio Ahiezer 
tilii Ammisaddai. 

72 Die undecimo princeps filiorum Aser & Phegiel filius Ochran, 
73 obtulit acetabulum argenteum appendens centum triginta siclos, 
phialam argenteam habentem septuaginta siclos ad pondus sanctuarii, 
utrumque plenum simila conspersa oleo in sacrificium, 74 mortariolum 
aureum appendens decern siclos plenum incenso, 75 bovem de armento 
et arietem et agnum anniculum in holocaustum, 76 hircumque pro 
peccato, 77 et in hostias pacificorum boves duos, arietes quinque, 
hircos quinque, agnos anniculos quinque. Haec fuit oblatio Phegiel 
filii Ochran. 

78 Die duodecimo princeps filiorum Nephthali c Ahira filius Enan 
79 obtulit acetabulum argenteum appendens centum triginta siclos, 
phialam argenteam habentem septuaginta siclos ad pondus sanctuarii, 
utrumque plenum simila oleo conspersa in sacrificium, 80 mortariolum 
aureum appendens decern siclos plenum incenso, 81 bovem de ar- 
mento et arietem et agnum anniculum in holocaustum, 82 hircumque 
pro peccato, 83 et in hostias pacificorum boves duos, arietes quinque, 
hircos quinqup, agnos anniculos quinque. Haec fuit oblatio Ahira filii 
Enan. 

84 Haec in d dedicatione altaris oblata sunt a principibus Israel, in 
die qua consecratum est: acetabula argentea duodecim, phialae ar- 
genteae duodecim, mortariola aurea duodecim ; 85 ita ut centum tri- 
ginta siclos argenti haberet unum acetabulum, et septuaginta siclos 
haberet una phiala, id est in commune vasorum omnium ex argento 
sicli duo milia quadringenti pondere sanctuarii ; 8 6 mortariola aurea 
duodecim plena incenso denos siclos appendentia pondere sanctuarii, 
id est simul auri sicli centum viginti ; 87 boves de armento in holo- 
caustum duodecim, arietes duodecim, agni anniculi duodecim et liba- 
menta eorum ; hirci duodecim pro peccato ; 88 in hostias pacificorum 
boves viginti quattuor, arietes sexaginta, hirci sexaginta, agni anniculi 
sexaginta. Haec oblata sunt in dedicatione altaris, e quando unctum est. 

89 Cumque ingrederetur Moyses tabernaculum foederis Ait consu- 
leret oraculum, audiebat ^vocem loquentis ad se 7l de propitiatorio, 
quod erat super arcam testimonii inter duos cherubim, Hinde et lo- 
uebatur ei. 

Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 2 Loquere Aaron et 
dices ad eum: Cum a posueris septem lucernas, candelabrum in 
australi parte erigatur. Hoc igitur praecipe ut lucernae contra boream 
e regione respiciant ad mensam panum propositionis, contra earn 
partem, quam candelabrum respicit, lucere debebunt. 3 Fecitque Aaron : 
et imposuit lucernas super candelabrum, ut praeceperat Dominus 
Moysi. 4 & Haec autem erat factura candelabri : ex auro c ductili tarn 
medius stipes quam cuncta quae ex utroque calamorum latere na- 
scebantur; d iuxta exemplum, quod ostendit Dominus Moysi, ita ope- 
ratus est candelabrum. 

5 Et locutus est Dominus ad Moysen dicens : 6 Tolle levitas de 
medio filiorum Israel et e purificabis eos 7 iuxta hunc ritum : adsper- 
gantur /aqua lustrationis et ^radant omnes pilos carnis suae. Cumque 



de eorum officiis et aetate requisita ad sacra munera obeunda (20-26), 
deque paschate celebrando ab Us qui opportuno tempore a > eo itnpediti 
fuerint (9, 1-14). Tandem, datis signis turn profectionis turn figendo- 



laverint vestimenta sua et mundati fuerint, 8 tollent bovem de ar- 
mentis et Mibamentum eius similam oleo conspersam, *bovem autem 
alterum de armento tu accipies pro peccato 9 et ^applicabis levitas 
coram tabernaculo foederis, ^convocata omni multitudine filiorum 
Israel. 10 Cumque levitae fuerint coram Domino, *ponent filii Israel 
manus suas super eos, n et offeret Aaron levitas munus in conspectu 
Domini a funs Israel, ut serviant in ministerio eius. 12 m Levitae quo- 
que ponent manus suas super capita bourn, e quibus unum facies K pro 
peccato et alterum in holocaustum Domini, ut depreceris pro eis. 
13 Statuesque levitas in conspectu Aaron et filiorum eius et °conse- 
crabis oblatos Domino 14 ac separabis de medio filiorum Israel, Put 
sint mei, !5 et postea ingredientur tabernaculum foederis, ut serviant 
mini. Sicque puril'icabis et consecrabis eos in oblationem Domini, 
tfquoniam dono donati sunt mihi a filiis Israel. 

!6 r Pro primogenitis, quae aperiunt omnem vulvam in Israel, accepi 
eos. 17 s Mea sunt enim omnia primogenita filiorum Israel, tarn ex ho- 
minibus quam ex iumentis. Ex die quo percussi omne primogenitum 
in terra Aegypti sanctificavi eos mini 18 et tuli levitas pro cunctis 
primogenitis filiorum Israel 19 ttradidique eos dono Aaron et filiis 
eius de medio populi, ut serviant mihi pro Israel in tabernaculo 
foederis et M orent pro eis, v ne sit in populo plaga, si ausi fuerint 
accedere ad sanctuarium. 20 Feceruntque Moyses et Aaron et omnis 
multitudo filiorum Israel super levitis quae praeceperat Dominus 
Moysi; 21 ^purificatique sunt et laverunt vestimenta sua, 2/elevavitque 
eos Aaron in conspectu Domini et oravit pro eis, 22 ut purificati 
ingrederentur ad officia sua in tabernaculum foederis coram Aaron et 
filiis eius. Sicut praeceperat Dominus Moysi de levitis ita factum est. 

23 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 24 Haec est lex le- 
vitarum : a ^viginti quinque annis et supra ingredientur °ut ministrent 
in tabernaculo foederis ; 25 cumque quinquagesimum annum aetatis 
impleverint, servire cessabunt ; 26 eruntque ministri fratrum suorum 
in tabernaculo foederis, ut b custodiant quae sibi fuerint commendala, 
opera autem ipsa non faciant. Sic dispones levitis in custodiis suis. 

9Locutus est Dominus ad Moysen in deserto Sinai °anno secundo 
postquam egressi sunt de terra Aegypti, mense primo dicens: 
2& Faciant filii Israel Phase in tempore suo, 3c quartadecima die mensis 
huius c ad vesperam iuxta omnes caeremonias et iustificationes eius. 
4 Praecepitque Moyses filiis Israel ut facerent Phase. 5 Qui fecerunt 
tempore suo quartadecima die mensis ad vesperam in monte Sinai. 
Iuxta omnia, quae mandaverat Dominus Moysi, fecerunt filii Israel. 

6 Ecce autem quidam e immundi super anima hominis, qui non 
poterant facere Phase in die illo, /accedentes ad Moyses et Aaron 
7 dixerunt eis ; Immundi sumus super anima hominis : quare frau- 
damur ut non valeamus oblationem s'offerre Domino in tempore suo 
inter filios Israel ? 8 Quibus respondit Moyses : State, ut 7t consulam 
quid praecipiat Dominus de vobis. 

9 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 10 Loquere filiis Israel : 
Homo, qui fuerit immundus super anima, sive in via procul in gente 
vestra, faciat Phase Domino u *in mense secundo quartadecima die 
mensis ad vesperam. -?'Cum azymis et lactucis agrestibus comedent 
illud; 12 fc non relinquent ex eo quippiam usque mane *et os eius non 
confringent : w omnem ritum Phase observabunt. 13 Si quis autem et 
mundus est et in itinere non fuit, et tamen non fecit Phase, "exter- 
minabitur anima ilia de populis suis, °quia sacrificium Domino non 
obtulit tempore suo : peccatum suum ipse portabit. 14 Peregrinus quo- 
que et ad vena, si fuerint apud vos, facient Phase Domino iuxta cae- 
remonias et iustificationes eius. PPraeceptum idem erit apud vos tam 
advenae quam indigenae. 

15 Igitur die tfqua erectum est tabernaculum r operuit illud nubes. S A 
vespere autem super tentorium erat quasi species ignis usque mane. 
16 Sic fiebat iugiter: per diem operiebat illud nubes, et per noctem 
quasi species ignis. 

17 Cumque *ablata fuisset nubes, quae tabernaculum protegebat, tunc 
proficiscebantur filii Israel et in loco, ubi stetisset nubes, ibi castra- 



LIBER NUMERI 
8,8 — 9,i7 



ALv 2, i. — v.Ex 29, 40. 

i vr. 12. 

j cf. Ex 29, 4; 40, 12. 

k cf. Lv 8, 3. 

/ cf. Lv 1, 4. 

m cf. Ex 29, 10. 
« vr. 8. 



vr. 11, 21. 

p cp. 3, 45- — cf. cp. 16, 9. 



Q cp. 3, 9. 
r cp. 3, 12, 4S. 

5 cp. 3, 13; Lc 2, 23. — v. Ex 
13, 2. 

*cp. 3, 9. 

u cp. 25, 11, 13. 

v.cf. 2 Rg 6, 6, 7. — v. cp. 1, 

S3- 

x vr. 7. 

yvr. 11-13, IS. 



zcf. cp. 4, 3; i Par 23, 3, 24, 
v. cp. 4. 23. [27. 



b v. cp. i, 53. 






a cf. cp. 1, 1. 






b Ex 12, 3. 

c v. Lv 23, 5. 

d Ex 12, 6; Lv 23, 


5. 




e cp. s, 2; 19, 11, 

Jo 18, 28. 
/ cp. 27, 1; Ex 18, 


16. — 

is, 19. 


cf. 
26 


#vr. 13. 






h cf. cp. 27, 4. 







i v. 2 Par 30, 2-15. 

;'Ex 12, 8. — cf. Dt 16, 3. 

k Ex 12, 10. 

I (all) Jo 19, 36. — Ex 12, 46. 

m Ex 12, 43, 49. 

n Ex 12, 15. — cf. Gn 17, 14. 

vr. 7. 



p Ex 12, 48, 49. 

q cp. 7, 1; Ex 40, 15. 

r Ex 40, 32. 

s v. Ex 13, 21; 40, 36. 



t cp. 10, 11, 34; Ex 40, 34,35: 
Ps 77, 14; Sap 10, 17; 18, 3. 



— Ill — 



LIBER NUMERI 
9,18 — 10,32 



rum castrorum, quae sunt hint columna nubis et ignis (15-23), inde tubae 
sacerdotum vario sonitu per strepentes (10,1-10), resumitur, ductore Hobab 
cognato Moysi, iter Pharan versus mxta praestitutum ordinem 11-36). 



u cf. 1 Cor 10, 1. 
v v. cp. 1, S3. 



x Ex 40, 34, 35- 



a cp. 8, 4; Ecli 50, 18. 

b Is 1, 13; Jl 1, 14. — cf. Ps 

c Jr 4, 5; Jl 2, 15. [80, 4- 

d cp. 1, 16; 7, 2; Ex 18, 21. 
e vr. 14. — v. cp. 2, 3-9. 



/vr. il 



v. cp. 2, 10-16. 



g vr. 3. 

A Jl 2, 1. 

i 1 Par is, 24; 2 Par 13, 12. 

/v. Lv 3, 17. 

/ cp. 31, 6; 2 Par 13, 14. — cf. 

Js 6, 5. 
m Jd 2, 18; 4, 3: 10, 8, 12; 1 

R« 10, 18; 2 Par 13, 12; 1 

Mc 3, 54; S. 33; 16, 8. 
n vr. 7. 
v. Gn 8, 1. 
£ cp. 29, 1; Lv 23, 24; 1 Par 

IS, 24; 2 Par 5, 12, 13; 7. 

6; 29, 26-28; 1 Es 3, 10; 2 

Es 12, 35. 
q Ps 8o, 4- — v. cp. 28, 11. 



t cp. 9, i7. 
5 Ex 



S3 40, 34- 
t cp. I, 1; 9, 5; Ex 19, 1, 2. 
u cp. 13, 1. 4, 27; Gn 14, 16; 

21, 21; Dt 1, 1. 
v vr. 5, 6; cp. 2, 34. 
14-28] cf. cp. 1, 5-16. 

X V. cp. 2, 3-9. 

yep. 1, 51. 

z v. cp. 4, 24-33; 7, 6-8. 

a v. cp. 2, 10-16. 

b cf. cp. 2, 14. 

c cp. 7, 9- — v. cp. 4, 4-I5- 

d v. cp. 2, 18-24. 



« v. cp. 2, 25-31. — cf. Js 6,9. 



/cp. 2, 24. 

tfjd 4, ii- „ 

h v. Ex 2, 18. 

/cf. Jd 1, 16. 

; Gn 12, 7. 

k Gn 32, 12; Ex 3, 8; 6, 7, 



Z vr. 20. — cf. Jd 1, 16; 4, 11. 



metabantur. 18 Ad imperium Domini proficiscebantur et ad imperium 
illius figebant tabernaculum. "Cunctis diebus, quibus stabat nubes 
super tabernaculum, manebant in eodem loco 19 et, si evenisset ut 
multo tempore maneret super illud, erant filii Israel in r excubiis 
Domini, et non proficiscebantur 20 quot diebus fuisset nubes super ta- 
bernaculum. Ad imperium Domini erigebant tentoria et ad impe- 
rium illius deponebant. 21 Si fuisset nubes a vespere usque mane et 
statim diluculo tabernaculum reliquisset, proficiscebantur; et, si post 
diem et noctem recessisset, dissipabant tentoria. 22 Si vero biduo aut 
uno mense vel longiori tempore fuisset super tabernaculum, ^'ma- 
nebant filii Israel in eodem loco et non proficiscebantur; statim 
autem ut recessisset movebant castra. 23 Per verbum Domini figebant 
tentoria, et per verbum illius proficiscebantur; erantque in excubiis 
Domini iuxta imperium eius per manum Moysi. 
1 A Locutusque est Dominus ad Moysen dicens: 2 Fac tibi duas tubas 
1 U argenteas a ductiles, quibus ^convocare possis multitudinem quando 
movenda sunt castra. 3 c Cumque increpueris tubis, congregabitur ad 
te omnis turba ad ostium tabernaculi foederis. 4 Si semel clangueris, 
venient ad te principes et d capita multitudinis Israel ; 5 si autem 
prolixior atque concisus clangor increpuerit, e movebunt castra primi 
qui sunt ad orientalem plagam. 6 In secundo autem sonitu et pari 
ululatu tubae /levabunt tentoria qui habitant ad meridiem , et 
iuxta hunc modum reliqui facient, ululantibus tubis in profectio- 
nem. 7 Quando autem congregandus est populus, ^simplex tu- 
barum clangor erit et /l non concise ululabunt. 8 *Filii autem Aaron 
sacerdotes clangent tubis; •'eritque hoc legitimum sempiternum in 
generationibus vestris. 9 z Si exieritis ad bellum de terra vestra contra 
hostes, m qui dimicant adversum vos, "clangetis ululantibus tubis, et 
erit °recordatio vestri coram Domino Deo vestro, ut eruamini de 
manibus inimicorum vestrorum. 10 Si Pquando habebitis epulum et 
dies festos et ^calendas, canetis tubis super holocaustis et pacificis 
victimis, ut sint vobis in recordationem Dei vestri. Ego Dominus 
Deus vester. 

11 Anno secundo, mense secundo, vicesima die mensis r elevata est 
nubes de tabernaculo foederis; 12 *profectique sunt filii Israel per 
turmas suas de Meserto Sinai, et recubuit nubes in "solitudine Pharan. 

13 Moveruntque castra primi, v iuxta imperium Domini in manu Moysi, 

14 tffilii Iuda per turmas suas, quorum princeps erat Nahasson filius 
Aminadab; 15 in tribu filiorum Issachar fuit princeps Nathanael filius 
Suar; H in tribu Zabulon erat princeps Eliab filius Helon. 17 i/Depo- 
situmque est tabernaculum, ~quod portantes egressi sunt filii Gerson 
et Merari. 18 Profectique sunt et a filii Ruben per turmas et ordinem 
suum, quorum princeps erat Helisur filius Sedeur; 19 in tribu autem 
filiorum Simeon princeps fuit Salamiel filius Surisaddai ; 20 porro in 
tribu Gad erat princeps Eliasaph filius b Duel. 21 Profectique sunt et 
c Caathitae portantes sanctuarium : tandiu tabernaculum portabatur, 
donee venirent ad erectionis locum. 22 Moverunt castra et d filii Ephraim 
per turmas suas, in quorum exercitu princeps erat Elisama filius 
Ammiud ; 23 in tribu autem filiorum Manasse princeps fuit Gamaliel 
filius Phadassur, 24 et in tribu Beniamin erat dux Abidan filius Ge- 
deonis. 25 e Novissimi castrorum omnium profecti sunt filii Dan per 
turmas suas, in quorum exercitu princeps fuit Ahiezer filius Ammi- 
saddai; 26 in tribu autem filiorum Aser erat princeps Phegiel filius 
Ochran, 27 et in tribu filiorum Nephthali princeps fuit Ahira filius 
Enan. 28 ^Haec sunt castra et profectiones filiorum Israel per turmas 
suas quando egrediebantur. 

29 Dixitque Moyses -^Hobab filio 7t Raguel madianitae cognato suo : 
Proficiscimur ad locum quem Dominus idaturus est nobis; veni no- 
biscum, ut benefaciamus tibi, fc quia Dominus bona promisit Israeli. 
30 Cui ille respondit: Non vadam tecum, sed revertar in terram meam, 
in qua natus sum. 31 Et ille, Noli, inquit, nos relinquere, tu enim 
nosti in quibus locis per desertum castra ponere debeamus, et eris 
ductor noster. 32 Cumque nobiscum veneris, *quidquid optimum fuerit 
ex opibus, quas nobis traditurus est Dominus, dabimus tibi. 



Quo in itinere,post murmur ationemet subsecutam poenam (11, 1-3), cum po- 
pulus ex cupiditate carnium (4-9), Moyses vero ex istius petulantia que- 
rantur (10-15) uterque exauditur : Moysi in auxilium instituitur syne- 



33 Profecti sunt ergo de w monte Domini viam trium dierum; ar- 
caque foederis Domini "praecedebat eos per dies tres °providens 
castrorum locum. 34 PNubes quoque Domini super eos erat per diem 
cum incederent. 3 5 Cumque elevaretur area, dicebat Moyses : 
«Surge, Domine, et dissipentur inimici tui, 
et fugiant qui oderunt te a facie tua. 
36 Cum autem deponeretur, aiebat : 

Revertere, Domine, ad multitudinem exercitus Israel. 

Ulnterea ortum est G murmur populi, quasi dolentium pro labore, 
contra Dominum. Quod cum audisset Dominus, 'nratus est, et 
r accensus in eos ignis Domini devoravit extremam castrorum partem. 
2 d Cumque clamasset populus ad Moysen, e oravit Moyses ad Domi- 
num, et absorptus est ignis. 3 Vocavitque nomen loci illius incensio, 
eo quod incensus fuisset contra eos ignis Domini. 

4 ^Vulgus quippe promiscuum, quod ascenderat cum eis, flagravil 
desiderio sedens et ''flens, iunctis sibi pariter filiis Israel, et ait: 
*Quis dabit nobis ad vescendum carnes? 5 ^Recordamur piscium, quos 
comedebamus in Aegypto gratis; in mentem nobis veniunt cucu- 
meres et pepones porrique et cepe et aliia, 6 anima nostra arida est, 
nihil aliud respiciunt oculi nostri nisi man. 

7 fc Erat autem man quasi semen coriandri coloris bdellii. 8 ^Circui- 
batque populus et colligens illud frangebat mola sive terebat in 
mortario coquens in olla et faciens ex eo m tortulas saporis quasi 
panis oleati. 9 n Cumque descenderet nocte super castra ros, descen- 
debat pariter et man. 

10 Audivit ergo Moyses °flentem populum per familias, singulos per 
ostia tentorii sui. Iratusque est furor Domini valde. Sed et Moysi 
intoleranda res visa est, ll Pet ait ad Dominum : Cur adflixisti servum 
tuum ? quare non invenio gratiam coram te ? et cur imposuisti pondus 
universi populi huius super me ? 12 Nunquid <7ego concepi omnem 
hanc multitudinem vel genui earn, ut dicas mihi: r Porta eos in sinu 
tuo, s sicut portare solet nutrix infantulum, et defer in terram, pro 
qua *iurasti patribus eorum ? * 3 M Unde mihi carnes ut dem tantae 
multitudini ? Flent contra me dicentes : Da nobis carnes ut comedamus. 
14 v Non possum solus sustinere omnem hunc populum, quia gravis 
est mihi. 15 Sin alitor tibi videtur, J/obsecro ut interficias me, et inve- 
niam gratiam in oculis tuis, ne tantis adficiar malis. 

16 Et dixit Dominus ad Moysen : Congrega mihi ^septuaginta viros 
de senibus Israel, quos tu nosti quod senes populi sint ac a magistri, 
et duces eos ad ostium tabernaculi foederis faciesque ibi stare tecum, 
17 ut & descendam et loquar tibi et c auferam de spiritu tuo tradamque 
eis, ut <*sustentent tecum onus populi, et non tu solus graveris. 18 Po- 
pulo quoque dices: e Sanctificamini, eras comedetis carnes; ego enim 
audivi vos dicere : Quis dabit nobis escas carnium ? /Bene nobis erat 
in Aegypto. Ut det vobis Dominus carnes, et comedatis 19 non uno 
die nee duobus vel quinque aut decern nee viginti quidem, 20 sed usque 
ad mensem dierum, ^donec exeat per nares vestras et vertatur in 
nauseam; eo quod reppuleritis Dominum, qui in medio vestri est et 
fieveritis coram eo dicentes: /l Quare egressi sumus ex Aegypto? 

21 Et ait Moyses : 1- Sescenta milia peditum huius populi sunt, et tu 
dicis : Dabo eis esum carnium mense integro ? 22 ^'nunquid ovium et 
bourn multitudo caedetur, ut possit sufficere ad cibum? vel omnes 
pisces maris in unum congregabuntur ut eos satient? 

23 Cui respondit Dominus : fc Nunquid manus Domini invalida est ? 
lam nunc videbis utrum 'meus sermo opere compleatur. 

24 Venit igitur Moyses et narravit populo verba Domini m congre- 
gans septuaginta viros de senibus Israel, quos stare fecit circa taber- 
naculum. 2 5 "Descenditque Dominus per nubem et locutus est ad 
cum auferens de spiritu, qui erat in Moyse, et °dans septuaginta viris. 
Cumque requievisset in eis spiritus, prophetaverunt nee ultra ces- 
saverunt. 26 Remanserant autem in castris duo viri, quorum unus 
vocabatur Eldad et alter Medad, super quos requievit spiritus; nam 
et ipsi descripti fuerant et Pnon exierant ad tabernaculum. 27 Cumque 
prophetarent in castris, cucurrit puer et nuntiavit Moysi dicens: 



LIBER NUMER1 
10,33-11,27 



m v. Ex 3, 1. 

n Dt 1. 33. — cf. Js 3, 3, 4. 6. 

Ps 131, 8; Jr 31, 2. 

p v. Ex 13, 21. 

q Ps 67. 2. 



a Dt 9, 22; Ps 77. 19; 1 Cor 
b Ps 77. 21. [10, 10. 

c cf. cd. 16. 35; Lv 10, 2 ; 4 Rg 

1, 12; Ps 105. 18; Ap 13.13. 
d cf. cp. 21, 7. 

e cf. Jc 5, 16. — v. cp. td, 
/Dt 9 , 22. U5-'*8. 

gv. Ex 12, 38. 
h cp. 14, 1. 
i Ps 77, 18; 105, 14; 1 Go* 

10, 6. 
/'cf. cp. 2i, s; Ex 1 6, 3; Ac 7. 

39. 

k Ex 16, 14; Ps 77, 24; iap 

16, 20; Jo 6, 31. 
lEx 16, 16-18. 
m cf. Ex 16, 31. 
n Ex 16, 13, 14. 

ovr. 4. — cf. Zc 12, 12-14. 

pel. 3 Rg 19, 4; Jb 7, 15, 16. 
— Jn 4, 1-4, 9. 

q cf. Ex 4, 22, 23. 
r Is 40, 11; Ac 13, 18. — cf. Dt 
1, 31. 
cf. Is 49, 23; 1 Th 2, 7. 



t Gn 50, 24; Ex 13, 5. 

«cf. 4 Rg 7, 2; Mt 15, 33; Mi 

8, 4; Jo 6, 7, 9. 
v Ex 18, 18; Dt 1, 9, 12. 



x cf. Ex 32, 32. 

y 3 Rg 19, 4; Tb 3. 6: Jn 4, 3. 

z Ex 24, 1, 9. — cf. Ex 18, 21. 

a Dt 1, 15; 16, 18. 

b vr. 25; cp. 12, 5; Gn 11. 5; 

18, 21: Ex 19, 20. 
c cf. 4 Rg 2, 9, 15; 2 Es 9, 20. 
d Ex 18, 22. 
c Ex 19, 10. 
/ v. vr. 5. 



g cf. Ps 77, 29; 105, 15. 

h cp. 21, 5. 

i Ex 12, 37. — cf. cp. 1,46: Ex 

38, 25. 
; Jo 6, 7. 9- — v. vr. 13. 

23] * Catech. R. I 2, 11. 
k Is 50, 2; 59. 1. 
/cp. 23, 19; Ez i2, 25; 24. 14 
m vr. 16. 

n vr. 17. 

2 Es 9, 20. 



p (cf. 1 Rg 20, 26; Jr 36, 5). 



(8) 



113 



LIBER NUMERI 

11, 28 — 13, 20 



drium seniorum (16-29) populus autem recreatur carnibus, at paulo 
post gravi poena adficitur (30-34). Maria quoque cum Aaron fratre 
murmurans punitur (12, 1-15). Veniunt tandem in Pharan, unde duodecim, 



q cp .26, 65; Ex 24, 13. — cf. 

cp. 13, 9. — v. cp. 13, 17. 
r cf. Mr 9. 37, 38- Lc 9, 49. 
s cf. Jl 2, 28; i Cor 14, 5. 

t Ex 16,13; Ps 77, 26-28; 104, 
40. 



u (Ex 16, 36. — cf. Ez 45, 11), 
v Ps 77, 30, 31. 



* cf. cp. 16, 49. 
y Dt 9, 22. 
z 1 Cor 10, 6. 

acp. 33, 17. 

b cp. 13, 1; 33, 17, 18. 

a Ex 2, 21. 

b Ex 4, IS; 15, 20; Mic 6, 4. 

ccp. 11, 1; 4 Rg 19, 4; Is 37, 

4; Ez 35, 12, 13. — cf. Ml 

3, 16. 
j] v. 2 Mc is, 14- 
d Ecli 45, 4. — cf. cp. 11, 

10-14. 
e cp. 11, 25; 16, 19. — cf. Ex 

16, 10. 
/ Gn 46, 2; Ez 1, 1; Dn 8, 2; 

10, 8, 16; Lc 1, 11, 22; Ac 

10, 11; 22, 17, 18. 
g Gn 20, 6; 31, 10, 11; 3 Rg 3, 

5; Jb 33, 15; Mt 1, 20; 27, 
h Ps 104, 26. [19. 



» 1 Tm 3, 15; Heb 3, 2, 5. 
j Ecli 45, 4. 



k cp. 7, 89; Ex 33, 11: 
10; 1 Co 



Dt 34. 



.or 13, 12. 
/ cf. Ex 33, 20, 23. 
m Ps 48, 5; Pro 1, 6. 
« cf. 2 Pt 2, 10; Ju 8. 
Dt 24, 9. 
P v. Lv 13, 10. 
q cf . 2 Rg 19, 19; 24, 10; Pro 
30, 32. 

r v. Ex 15. 26. 

14, 15] * cf. Catech. R. II 5, 65. 
s Dt 25, 9; Jb 30, 10. 
t v. Lv 13, 46. 

« cf. 4 Rg 15, 5; 2 Par 26, 20, 
21; Lc 17, 12. 

flcp. 11, 34. — cf. cp. 33, 18. 
b vr. 4, 27; 32, 8; Dt 1, 19; 

19, 23. — v. cp. 10, 12. 
2-34] Dt 1, 20-28. 

c cp. 32, 8. — cf. Gn 42, 9-14. 

d cp. 34, 19; 1 Par 4, 15. 

e vr. 31; cp. 14, 6, 30; 26, 65; 

32, 12; Dt 1, 36. — v. Js 

14, 6-15; 15, 13-18; Jd 1, 

/vr. 17. [12-15. 



get. Gn 17, 5; Jo 1, 42. 

ft vr. 9; cp. 11, 28; 14, 6, 30, 
38; Ex 24, 13; Dt 32, 44; 1 
Par 7, 27. — cf. 2 Es 8, 17. 

* cp. 32, 8. 

jvr. 23, 30; cp. 21, 1; 34, 8; 
Jd 1, 15- 

I vr. 30; Jd 1, 9, 

m 2 Es 9, 25, 35; h,z 34, 14. 



'; Ez 



Eldad et Medad prophetant in castris. 28 Statim elosue films Nun 
minister Moysi et electus e pluribus ait : Domine mi Moyses, r prohibe 
eos. 29 At ille : Quid, inquit, aemularis pro me ? s Quis tribuat ut omnis 
populus prophetet, et det eis Dominus spiritum suum? 

30 Reversusque est Moyses et maiores natu Israel in castra. Siryen- 
tus autem egrediens a Domino arreptas trans mare coturnices detulit, 
et demisit in castra itinere quantum uno die confici potest, ex omni 
parte castrorum per circuitum: volabantque in aere duobus cubitis 
altitudine super terram. 32 Surgens ergo populus to to die illo et nocte 
ac die altero congregavit coturnicum, qui parum decern "coros; et 
siccaverunt eas per gyrum castrorum. 33 ^Adhuc carnes erant in den- 
tibus eorum, nee defecerat huiuscemodi cibus, et ecce furor Domini 
concitatus in populum -^'percussit eum plaga magna nimis. 34 Voca- 
tusque est ille locus ^sepulcra concupiscentiae ; ibi enim sepe- 
lierunt populum *qui desideraverat. 

a Egressi autem de sepulcris concupiscentiae venerunt in 
& Haseroth, et manserunt ibi. 

1 J Locutaque est Maria et Aaron contra Moysen propter uxorem 
I L eius a aethiopissam 2 et dixerunt : Num per solum Moysen locutus 
est Dominus ? b nonne et nobis similiter est locutus ? c Quod cum audis- 
set Dominus 3 (erat enim Moyses vir d mitissimus super omnes homi- 
nes, qui morabantur in terra), 4 statim locutus est ad eum et ad 
Aaron et Mariam : Egredimini vos tantum tres ad tabernaculum foe- 
deris. Cumque fuissent egressi, 5 edescendit Dominus in columna 
nubis et stetit in introitu tabernaculi vocans Aaron et Mariam. Qui 
cum issent, 6 dixit ad eos : Audite sermones meos : Si quis fuerit 
inter vos propheta Domini, /in visione apparebo ei vel 0per som- 
nium loquar ad ilium; 7 a t non talis 7 'servus meus Moyses, qui in 
omni *domo mea •'ndelissimus est; 8 fc re enim ad os loquor ei, et 
*palam et non m per aenigmata et figuras Dominum videt. n Quare 
ergo non timuistis detrahere servo meo Moysi ? 9 Iratusque contra 
eos abiit ; 10 nubes quoque recessit, quae erat super tabernaculum ; 
et ecce °Maria apparuit Pcandens lepra quasi nix. Cumque respe- 
xisset earn Aaron et vidisset perfusam lepra, ll ait ad Moysen : Obse- 
cro, domine mi. «ne imponas nobis hoc peccatum, quod stulte com- 
misimus, 12 ne fiat haec quasi mortua et ut abortivum, quod proi- 
citur de vulva matris suae: ecce iam medium carnis eius devoratum 
est a lepra. 13 Clamavitque Moyses ad Dominum dicens : Deus, ob- 
secro, r sana earn. 14 Cui respondit Dominus : Si pater eius s spuisset 
in faciem illius, nonne debuerat saltern septem diebus rubore suf- 
fundi? *Separetur septem diebus extra castra et postea revocabitur. 

15 "Exclusa est itaque Maria extra castra septem diebus ; et populus 
non est motus de loco illo, donee revocata est Maria. 

1 5 Profectusque est populus de a Haseroth, fixis tentoriis 6 in deserto 
I O Pharan. 

2 Ibique locutus est Dominus ad Moysen dicens : 3 Mitte viros, qui 
considerent terram Chanaan quam daturus sum filiis Israel, singulos 
de singulis tribubus ex principibus. 4 Fecit Moyses quod Dominus 
imperaverat c de deserto Pharan mittens principes viros, quorum ista 
sunt nomina : 5 de tribu Ruben Sammua filium Zechur, 6 de tribu 
Simeon Saphat filium Huri, 7 dde tribu Iuda e Caleb filium Iephone, 
8 de tribu Issachar Igal filium Ioseph, 9 de tribu Ephraim /Osee fi- 
lium Nun, 10 de tribu Beniamin Phalti filium Raphu, n de tribu Za- 
bulon Geddiel filium Sodi, 12 de tribu Ioseph sceptri Manasse Gaddi 
filium Susi, 13 de tribu Dan Ammiel filium Gemalli, 1 4 de tribu Aser 
Sthur filium Michael, 15 de tribu Nephthali Nahabi filium Vapsi, 

16 de tribu Gad Guel filium Machi : 17 haec sunt nomina virorum, 
quos misit Moyses ad considerandam terram. 

^Vocavitque ft Osee filium Nun A Iosue. 

18i Misit ergo eos Moyses ad considerandam terram Chanaan et dixit 
ad eos; Ascendite Jper meridianam plagam: cumque veneritis *ad 
montes, 19 considerate terram, qualis sit, et populum, qui habitator 
est eius, utrum fortis sit an infirmus, si pauci numero an plures; 
20 ipsa terra bona an mala ; urbes quales, muratae an absque muris ; 



— 114 



qui Chanaan explorent, mittuntur (13, 1-21) ; at, cum reversi illius beatis- 
simae regionis subigendae difficultatem nimis exaggerassent filios Israel 
ha terrent (22-34), ut hi de reditu in Aegyptum cogitantes Iosuem et Ca- 



21 humus, w pinguis an sterilis, nemorosa an absque arboribus. "Con- 
fortamini et adferte nobis de fructibus terrae. Erat autem tempus 
quando iam praecoquae uvae vesci possunt. 

22 Cumque ascendissent, exploraverunt terrain °a deserto Sin usque 
PRohob «intrantibus Emath. 23 Ascenderuntque r ad meridiem et ve- 
nerunt in s Hebron ubi erant *Achiman et Sisai et Tholmai "filii 
Enac; nam Hebron septem annis ante ^Tanim urbem Aegypti con- 
dita est ; 24 pergentesque usque ad ^torrentem botri absciderunt 
palmitem cum uva sua, quem portaverunt in vecte duo viri. De malis 
quoque granatis et de ficis loci illius tulerunt, 2 5 qui appellatus est 
Nehelescol, id est torrens botri, eo quodbotrum portassent inde filii 
Israel. 26 Reversique exploratores terrae post quadraginta dies, omni 
regione circuita, 27 venerunt ad Moysen et Aaron et ad omnem coe- 
tum filiorum Israel in desertum Pharan, quod est ^in Cades; locuti- 
que eis et omni multitudini ostenderunt fructus terrae 28 et narra- 
verunt dicentes: Venimus in terram, ad quam misisti nos, quae 
revera *rluit lacte et melle, ut ex a his fructibus cognosci potest; 
29 6 sed cultores fortissimos habet et urbes grandes atque muratas. 
Stirpem Enac vidimus ibi, 30 c Amalec habitat in meridie, d Hethaeus 
et Iebusaeus et Amorrhaeus in montanis, e Charianaeus vero moratur 
iuxta mare et circa fluenta Iordanis. 31 Inter haec /Caleb compescens 
murmur populi, qui oriebatur contra Moysen, ait: Ascendamus et 
possideamus terram, quoniam poterimus obtinere earn. 32 ^Alii vero. 
qui fuerant cum eo, dicebant: Nequaquam ad hunc populum vale- 
mus ascendere, quia fortior nobis est. 33A Detraxeruntque terrae, quam 
inspexerant, apud filios Israel dicentes: Terra, quam lustravimus, 
Mevorat habitatores suos; ^'populus quem adspeximus, procerae sta- 
turae est. 34 Ibi vidimus "monstra quaedam filiorum Enac de genere 
giganteo, quibus comparati quasi 'locustae videbamur. 
1 A Igitur vociferans omnis turba a flevit nocte ilia ; 2 et °murmurati 
1 T sunt contra Moysen et Aaron cuncti filii Israel dicentes: * Uti- 
nam mortui essemus in Aegypto et in hac vasta solitudine! <*utinam 
pereamus, et non inducat nos Dominus in terram istam, ne cadamus 
gladio, et ^uxores ac liberi nostri ducantur captivi! Nonne melius 
est reverti in Aegyptum? 4 Dixeruntque alter ad alterum: /Consti- 
tuamus nobis ducem et ^revertamur in Aegyptum. 5 Quo audito, 
Moyses et Aaron A ceciderunt proni in terram coram omni multitu- 
dine filiorum Israel. 6 At vero *Iosue films Nun et Caleb filius Ie- 
phone, qui et ipsi lustra verant terram, J'sciderunt vestimenta sua 7 et 
ad omnem multitudinem filiorum Israel locuti sunt: fc Terra, quam 
circuivimus, valde bona est. 8 'Si propitius fuerit Dominus, inducet 
nos in earn et tradet m humum lacte et melle manantem. 9 Nolite 
"rebelles esse contra Dominum ; °neque timeatis populum terrae huius, 
quia, Psicut panem, ita eos possumus devorare. «Recessit ab eis omne 
praesidium : r Dominus nobiscum est, nolite metuere. 

10 Cumque clamaret omnis multitudo et *lapidibus eos vellet oppri- 
mere, *apparuit gloria Domini super tectum foederis cunctis filiis 
Israel. « Et dixit Dominus ad Moysen : Usquequo "detrahet mihi 
populus iste? Quousque v non credent mihi in omnibus signis, quae 
feci coram eis? 12 Feriam igitur eos pestilentia atque consumam, x te 
autem faciam principem super gentem magnam et fortiorem quam 
haec est. 

13 Et ^ait Moyses ad Dominum : Ut audiant Aegyptii, de quorum 
medio eduxisti populum istum, 14 et habitatores terrae huius, a qui 
audierunt quod tu, Domine, in populo isto sis et facie videaris ad 
faciem, et a nubes tua protegat illos, et in columna nubis praecedas 
eos per diem et in columna ignis per noctem, 15 quod occideris tan- 
tam multitudinem quasi unum hominem, et dicant : M &Non poterat 
introducere populum in terram, pro qua iuraverat, idcirco occidit 
eos in solitudine. 17 c Magnificetur ergo fortitudo Domini, sicut iurasti 
dicens: 18 d Dominus patiens et multae misericordiae, auferens iniqui- 
tatem et scelera nullumque innoxium derelinquens, qui e visitas pec- 
cata patrum in filios in tertiam et quartam generationem. 19 /Dimitte, 
obsecro, peccatum populi huius secundum magnitudinem misericor- 



LIBER NUMERI 
13,2i — 14,i9 



n Dt 31, 6, 7. 23. 



34, 3: Js 



cp. 20, i; 33, 36; 

IS. I. 
pjs 19, 28; Jd 18, 28; 2 Rg 
q v. cp. 34, 8. 
r v. vr. 18. 
s v. Js 14, 11 



[10,6,8. 



t Js 15, 14; Jd 1, 10. 

\\ Dt 2, 10; 9, 



Js 11, 



m vr. 34 

21, 22. 

v Ps 77, 12; Is 19, 11, 13; 30, 4 
x cf . cp. 32, 9; Dt 1, 24, 25. 



yep. 20, i, 16; 32, 8; 33, 36; 
Dt 1, 19; Is 14, 6, 7. 

z v. Ex 3, 8, 17. 

a vr. 24. 

£Dt 9, 1, 2. — cf. Js 6, 1. 

ccp. 14,43; Ex 17, 8; 1 Rg 15, 

d Gn 10, 15. [2 etc. 

c cp. 14, 25. 

f vr. 7. — cf. cp. 14, 6, 24, 

£cp. 32, 9; Js 14, 8. 

h cp. 14, 36. 

* cf. cp. 14, 9. 

; Dt 9, 2. — cf. Am 2, 9. 

I Is 40, 22. 

a cp. 11, 4. 

b vr. 27, 29, 36; cp. 16, 41; Ex 

IS, 24; 16, 2; 17, 3; Ps ios, 

25. — cf. Js 9, 18. 
cEx 16, 3. 
dci. vr. 27-29. 
e vr. 31. 
/ 2 Es9, 17. 

g cf. Dt 17, 16; Ac 7, 39. 
n cp. 16, 4, 22; 20, 6. 
*'vr. 30; cp. 13, 7, 9; Ecli 46, 

9:1 Mc 2, ss, 56. 
; 1 Es 9. 3. — v. Js 7, 6. 
k cp. 13, 28; Dt .1, 25. 
/ Dt 10, 15 ; 2 Rg 22, 20; 3 Rg 

10, 9; Ps 17, 20; 21, 9; Is 

62, 4. 
m cp. 13, 28, — v. Ex 3, 8. 
n Dt 9, 7, 24; Js 22, 16, 18, 29. 
Dt 7, 18; 20, 3. 
p cp. 24, 8. — cf. cp. 13, 33; 

Ps 13, 4; 78. 7. 
q (Is 25,4; 30, 2, 3; Jr 48,4s.) 
r v. Gn 48, 21; 4 Rg 6, 16. 
s Ex 17, 4. 
t v. Lv 9, 23. 
u vr. 23; cp. 16, 30. 
v Dt 1, 32; 9, 23; Ps 77, 22, 

32; ios, 24; Ecli 16, 7; Heb 

3, 18. — cf. T - 
x Ex 32, 10. 



Jo 12, 37. 



y Ex 32, 12. — cf. Dt 9, 26-28: 
32, 27; Ps 105, 23; Ez 20, 9, 
14. 
z Ex 15, 14; Js 2, 9, 10; s, 1. 
a v. Ex 13, 21. 
bEx 32, 12; Dt 9, 28. 



c cf . Js 7,9; Ps 113 (bis), 2. 
d Ex 34, 6, 7; Ps 102, 8; 144. 

8; Jn 4, 2. 
ev. Ex 20, 5. 
/Ex 34, 9; Ps 50, 3. 



— us — 



LIBER NUMERI 
14, 20 — 15, io 



leb, qui vera nuntiant, in eo sint ut lapident (14, 1-10). Qua propter iratus e 
iam inexorabilis Deus (11-25) omnes morti damnatet a terra promissionis 
excludit (26-38), eosque in bello contra Amalecitas suscepto deserit (39-45). 



g Ps 77, 38; 105, 45- 

20-22] * Catech. R. 11 5, 65. 
h Ps ios, 23. — cf. Jc 5, 16. 

— v. 1 Jo 5, 14-16. 

i Ps 71, 19; Hab 2, 14. 

; Dt 1, 35; Ps 94, 11; 105, 26; 

Heb 3, 17, 18. 
k cf. Gn 31, 7; Jb 19, 3. 
/ cp. 32, 11; Dt i, 35; Ez 20, 

15. — cf. cp. 26, 64. 
m vr. 6; cp. 13, 7- — v. Js 14, 
n cp. 32, 12; Js 14, 8,9. [6,9. 
vr. 43. — cf. vr. 45; Gn 12. 

6; 13, 7. — v. cp. 13, 30. 
p Dt 1, 40. 
Q vr. 35. 
r Ex 16, 7, 12. 
5 vr. 21, 23; cp. 26, 65. 
t cf. vr. 2. 
m v. Ps 105, 26; 1 Cor 10, 5; 

Heb 3, 17- 
v cp. 1, 45; 26, 64; Dt 1, 35. 
x cp. 1, 3; Ex 30, 14. 
y v. Gn 14, 22. 

2 vr. 6, 38. — v. cp. 13, 7. 9. 
a vr. 3; Dt i, 39- 
b Ps 105, 24. 
c vr. 29. 

rf cp. 32, 13. — cf. Ps 106, 40. 
e Ps 94, 10. — cf. Dt 2, 14. 
/Ez 23, 35- 
g cp. 13, 26. 
« cf. Ez 4, 6. 
i Ps 94, 10. 
;'Jr 2. 19. 
£ cf. Heb 4, i, 3. 
/ cp. 23, 19. 
m vr. 27. 

Cor io, "10; Heb 3, 17; Ju 5- 

— cf. Jb 20, 17- 

vr. 30; cp. 26, 65; 1 Mt 2, 
55, 56. — v. cp. 13, 17. 



* Ex 11, 4. 

tf cf. cp. 13, 18. 

r Dt 1, 41. 

5 cf. 2 Par 24, 20. 

t Dt 1. 42. 

u cf. Dt 31, 17. 

v vr. 25. — v. cp. 13, 30. 

*Dt i, 43. 

y cf. 1 Rg 4, 3- 

z vr. 43. — cf. Dt 1, 44. 

a cp. 13, 30. — cf. vr. 25. 

b cp. 21, 3; Jd 1, 17. 

a vr. 18; Lv 23, 10; Dt 26, 1. 
b Lv 1, 2, 3. 

c Lv 7, 16; 22, 21, 23, 38. 
d cp. 28, 19, 27; Lv 23, 8, 12, 

36; Dt 16, 10. 
e Ex 29, 18; Lv 4, 31. — v. 
/ Lv 2, 1; 6, 14. [Gn 8, 21. 

g Ex 29, 40; Lv 23, 13. 
ft cp. 28, 5; Lv 14, 10. 
i cp. 28, 7. 
j cp. 28, 12, 14. 



/Lv 7, «. 

W cp. 28, 12, 14. 
14-17. 



Lv 6, 



diae tuae, ^sicut propitius fuisti egredientibus de Aegypto usque ad 
locum istum. 

20 Dixitque Dominus: ^Dimisi iuxta verbum tuum. 21 Vivo ego, 
et %nplebitur gloria Domini universa terra. 22 JAttamen omnes ho- 
mines, qui viderunt maiestatem meam et signa, quae feci in Aegypto 
et in solitudine, et tentaverunt me iam fc per decern vices, nee oboe- 
dierunt voci meae, 23 'non videbunt terram, pro qua iuravi patribus 
eorum ; nee quisquam ex illis, qui detraxit mihi, intuebitur earn. 
24m Servum meum Caleb, qui "plenus alio spiritu secutus est me, 
inducam in terram hanc, quam circuivit; et semen eius possidebit 
earn. 25 Quoniam ^Amalecites et Chananaeus habitant in vallibus, eras 
Pmovete castra et revertimini in solitudinem per viam maris Rubri. 

26 Locutusque est Dominus ad Moysen et Aaron dicens: 27 Us- 
quequo Smultitudo haec pessima murmurat contra me? Querelas fi- 
liorum Israel r audivi. 28 Die ergo eis: s Vivo ego, ait Dominus, 'sicut 
locuti estis audiente me, sic faciam vobis. 29 M In solitudine hac iace- 
bunt cadavera vestra. v Omnes, qui numerati estis a ^viginti annis et 
supra et murmurastis contra me, 30 non intrabitis terram, ^super 
quam levavi manum meam ut habitare vos facerem, praeter *Caleb 
filium Iephone et Iosue filium Nun. 31 a Parvulos autem vestros, de 
quibus dixistis quod praedae hostibus forent, introducam ut videant 
terram ''quae vobis displicuit. 32 c Vestra cadavera iacebunt in solitu- 
dine. 33 Filii vestri d erunt vagi in deserto e annis quadraginta, et /por- 
tabunt fornicationem vestram donee consumantur cadavera patrum 
in deserto, 34 #iuxta numerum quadraginta dierum, quibus conside- 
rastis terram : ''annus pro die imputabitur. *Et quadraginta annis re- 
cipietis iniquitates vestras et ^scietis fc ultionem meam : 35 'quoniam, 
sicut locutus sum, ita faciam w omni multitudini huic pessimae, quae 
consurrexit adversum me : in solitudine hac deficiet et morietur. 

36 Igitur omnes n viri, quos miserat Moyses ad contemplandam 
terram, et qui reversi murmurare fecerant contra eum omnem mul- 
titudinem detrahentes terrae quod esset mala, 37 mortui sunt atque 
percussi in conspectu Domini ; 3 8 ©Iosue autem nlius Nun et Caleb 
filius Iephone vixerunt ex omnibus qui perrexerant ad considerandam 
terram. 

39 Locutusque est Moyses universa verba haec ad omnes nlios Israel, 
et Pluxit populus nimis. 40 Et ecce mane primo surgentes ascende- 
runt verticem «montis atque dixerunt: r Parati sumus ascendere ad 
locum, de quo Dominus locutus est; quia peccavimus. 41 *Quibus 
Moyses, Cur, inquit, transgredimini verbum Domini, quod vobis non 
cedet in prosperum? 42 *Nolite ascendere, "non enim est Dominus 
vobiscum, ne corruatis coram inimicis vestris. 43 v Amalecites et Cha- 
nanaeus ante vos sunt, quorum gladio corruetis, eo quod nolueritis 
adquiescere Domino, nee erit Dominus vobiscum. 44 *At illi conte- 
nebrati ascenderunt in verticem montis. #Arca autem testamenti 
Domini et Moyses non recesserunt de castris. 45 ^Descenditque Ama- 
lecites et Chananaeus, °qui habitabat in monte, et percutiens eos 
atque concidens persecutus est eos usque &Horma. 
1 C Locutus est Dominus ad Moysen dicens : 2 Loquere ad nlios Israel 
IO et dices ad eos : °Cum ingressi fueritis terram habitation is ve- 
strae, quam ego dabo vobis, 3 et ofeceritis oblationem Domino in holo- 
caustum aut victimam c vota solventes vel sponte offerentes munera 
aut d in sollemnitatibus vestris adolentes e odorem suavitatis Domino de 
bobus sive de ovibus; 4 /offeret quicumque immolaverit victimam 
^sacrifkium similae decimam partem ephi A conspersae oleo, quod 
mensuram habebit quartam partem hin ; 5 e t *vinum ad liba fundenda 
eiusdem mensurae dabit in holocaustum sive in victimam. Per agnos 
singulos 6 et iarietes, erit sacrificium similae duarum decimarum, quae 
conspersa sit oleo tertiae paras hin ; ? et vinum aa iioamentum ter- 
tiae partis eiusdem mensurae offeret in odorem suavitatis Domino. 
8 Quando vero de bobus feceris holocaustum aut hostiam, ut impleas 
votum, vel 'pacificas victimas, 9 dabis per w singulos boves similae tres 
decimas conspersae oleo, quod habeat medium mensurae hin; 10 et 
vinum ad liba fundenda eiusdem mensurae in oblationem suavissimi 



— 116 



2. Res gestae et constitutae post illos reiectos, qui def ecerant, ad XL peregrination is annum ( 15, 
1-19, 22). Propositis legibus, de vino et sitnila in sacrificiis cruentis, deprimi- 
tiis, de peccatis expiandis et de fimbriis palliorum (15, 1-41), narrantur turn 



odoris Domino. M Sic fades 12 "per singulos boves et arietes et agnos 
et haedos. 13 Tam indigenae quam peregrini l* eodem ritu offerent 
sacrificia. 15 °Unum praeceptum erit atque iudicium tam vobis quam 
advenis terrae. 

16 Locutus est Dominus ad Moysen dicens : 17 PLoquere filiis Israel 
et dices ad eos : 18 Cum veneritis in terram, quam dabo vobis 19 et 
comederitis de Spanibus regionis illius, separabitis primitias Domino 
20 de cibis vestris. Sicut r de areis primitias separatis, 21 ita et de pul- 
mentis dabitis primitiva Domino. 

22 s Quod si per ignorantiam praeterieritis quidquam horum, quae 
locutus est Dominus ad Moysen 23 et mandavit per eum, ad vos, a 
die qua coepit iubere et ultra, 24 'oblitaque fuerit facere multitudo, 
offeret vitulum de armento holocaustum in odorem suavissimum Do- 
mino et "sacrificiurn eius ac liba, ut caeremoniae postulant, ^liircum- 
que pro peccato ; 25 et ^rogabit sacerdos pro omni multitudine filio- 
rum Israel, et dimittetur eis, quoniam non sponte peccaverunt nihi- 
lominus offerentes incensum Domino pro se et pro peccato atque 
errore suo ; 26 et dimittetur universae plebi filiorum Israel et advenis, 
qui peregrinantur inter eos, quoniam culpa est omnis populi per 
ignorantiam. 

27 ^Quod si anima una nesciens peccaverit, offeret capram anniculam 
pro peccato suo, 28 *et deprecabitur pro ea sacerdos, quod inscia 
peccaverit coram Domino; impetrabitque ei veniam, et dimittetur 
illi. 29 a Tam indigenis quam advenis una lex erit omnium, qui pec- 
caverint ignorantes. 

30 & Anima vero, quae per superbiam aliquid commiserit, sive civis 
sit ille sive peregrinus (quoniam ad versus Dominum rebellis fuit), 
peribit de populo suo ; 31 verbum enim Domini c contempsit et prae- 
ceptum illius fecit irritum; idcirco delebitur et portabit iniquitatem 
suam. 

32 Factum est autem, cum essent filii Israel in solitudine et inve- 
nissent hominem d colligentem ligna in die sabbati, 33 obtulerunt eum 
Moysi et Aaron et universae multitudini, 3 * qui recluserunt eum in 
e carcerem nescientes quid super eo facere deberent. 3 5 Dixitque Do- 
minus ad Moysen : /Morte moriatur homo iste, ^obruat eum lapidibus 
omnis turba extra castra. 36 Cumque eduxissent eum foras, obruerunt 
lapidibus; et mortuus est, sicut praeceperat Dominus. 

37 Dixit quoque Dominus ad Moysen : 38 Loquere filiis Israel et dices 
ad eos /( ut faciant sibi fimbrias per angulos palliorum ponentes in eis 
vittas hyacinthinas : 39 quas cum viderint, recordentur omnium man- 
datorum Domini %ec sequantur cogitationes suas et oculos per res 
varias ^(ornicantes ; *0 sed magis memores praeceptorum Domini fa- 
ciant ea *sintque sancti Deo suo. 41 m Ego Dominus Deus vester, qui 
eduxi vos de terra Aegypti, ut essem Deus vester. 
1 /^ Ecce autem °Core filius Isaar filii Caath filii Levi et b Dathan 
1 U atque Abiron filii Eliab, Hon quoque filius Pheleth de filiis Ru- 
ben 2 surrexerunt contra Moysen, aliique filiorum Israel ducenti quin- 
quaginta viri proceres synagogae et qui tempore concilii per no- 
mina vocabantur. 3 c Cumque stetissent adversum Moysen et Aaron, 
dixerunt: Sufficiat vobis quia ^omnis multitudo sanctorum est, et 
c in ipsis est Dominus. Cur elevamini super populum Domini? 4 Quod 
cum audisset Moyses, /cecidit pronus in faciem 5 locutusque ad Core 
et ad omnem multitudinem, Mane, inquit, notum faciet Dominus 
#qui ad se pertineant, et ' l sanctos applicabit sibi, et *quos elegerit 
%>propinquabunt ei. 6 Hoc igitur facite : Tollat unusquisque *turi- 
bula sua, tu, Core, et omne concilium tuum; 7 e t, hausto eras igne, 
ponite desuper thymiama coram Domino; et quemcumque elegerit, 
ipse erit sanctus : m multum erigimini, filii Levi. 8 Dixitque rursum ad 
Core : Audite, filii Levi : 9 »num parum vobis est, quod °separavit 
vos Deus Israel ab omni populo et iunxit sibi, ut serviretis ei in 
cultu tabernaculi et staretis coram frequentia populi et ministraretis 
ei? 10 Idcirco ad se fecit accedere te et omnes fratres tuos filios Levi, 
ut vobis etiam sacerdotium vindicetis, n et omnis globus tuus stet 
contra Dominum? PQuid est enim Aaron ut murmuretis contra eum? 



LIBER NUMERI 
15, 11 — 16, 11 



n v. cp. 28. 

vr. 29, 30; cp. 9, 14; Ex 12, 

49- 
P cf. Js 5, 11, 12. 

q Ex 23, 19. 

t Lv 2, 14; Dt 26, 2, 10; 2 Es 

10, 37, Fz 44, 30. — v. Lv 

23, 10-17. 
s cf. Lv 4, 2, 13. 

t cf. Lv 4, 13. 



u vr. 8-10. 

v cp. 28, 15; Lv 4, 23. 

x Lv 4, 20. 



y Lv 4, 27, 28. 

zLv 4, 35. 

a v. vr. 15. 



b cf. Dt 17. 12; Ps 18, 14; Ac 
13, 38; Heb 10, 26. 

c 2 Kg 12, 9; 2 Par 36, 16; Pro 
13, 13. 



32] * cf. Catech. R. Ill 4, 28. 
d v. Ex 20, 8, 9. 

e v. Lv 24, 12. 

/Ex 31, 14, 15; 35, 2. 

#Lv 24, 14-16; Js 7, 25; 3 Rk 

21, 13; Ac 7, 58. — cf. Mt 

27, 34. 

h Dt 22, 12. — cf. Mt 23, 5. 

* cf . Jb 31, 7; Ec 11, 9; Ez 
. 6, 9. 

; Ps 72, 27; 105, 39- — cf. Ez 
I Lv 11, 44. [6, 9. 

m Lv 22, 33. — v. Lv 20, 8. 

a cp. 27, 3; Ex 6, 16, 18, 21. 
b cp. 26, 9. 



c Ps 105, 16-18; Ecli 45, 22; 1 

Cor 10, 10; Ju 11. 
d v. Ex 19, 6. 

ccp. 14, 14; 35, 34. — v. Ex 
/cp. 14, 5; 20, 6. [29>45- 

g cf. 2 Tm 2, 19. 
ft vr. 3. 
i cp. 17, 5; 1 Rg 2. 28; Ps 104. 

26. — cf. Ex 28, 1. 
i cp. 3, 10; Lv 10, 3; Ps 64, 

5; Ez 40, 46; 44, 15, 16. 
I Lv 10, 1. 
m (vr. 3-) 
n vr. 13; 1 R« 18, 23; Is 7, 13. 

— cf. Ez 16, 20. 
cp. 3, 12; 8, 14; Dt 10, 8. 



p Ex 16, 7. — cf. 1 Cor 3, 5. 



— 117 



LIBER NUMERI 

16, 12-47 



Core, Dathan et Abiron eor unique adseclarum defectio et poena (16, 1-35), 
in cuius memoriam rebellium turibula in laminas producta altari 
adfiguntur (36-40); turn murmuratio et seditio in Moysen et Aaron 



Q vr. 9. 

r cf. Ex 3. 8. 

s Ex 2, 14; Ac 7, 27, 35. 



t cf. Gn 4, 4. 5- 
«i Rg i2, 3. — cf. Ac 20, 33, 
2 Cor 7, 2. 

v Ex 16, 9; 1 Rg 12, 3, 7. 
x vr. 6, 7. 
y vr. 35. 



z vr. 43; cp. 14, 10. — v. Lv 

9, 23. 
a vr. 45. — cf. Gn 19, 17, 22; 

Jr 51, 6; Ap 18, 4. 
b Ex 33, 5; Ps 72, 19- 
c vr. 45; cp. 14, 5; 20, 6. 
d cp. 27, 16; Jb 12, 10; Ec 12, 

7; Is 57, 16; Jr 32, 27; Zc 

12, 1; Heb 12, 9. 
e cf . Gn 18, 23-25; 2 Rg 24,17. 
/ cf . Gn 19, 12-14; Is 52, 11; 

2 Cor 6, 17; Ap 18, 4. 



*cf. Ex 33. 8. 



h cf. Jr 2\, 16; Ez 13, 2, 17. 

* cf. 3 Rg 22, 28. 

/'cf. Gn 4, 11. 

I vr. 33; Ps 54, 16. 

wcp. 26, 10; 27, 3; Dt 11, 6; 

Ps 105, 17, 18. 
« cf. Ps 123, 3; Pro 1, 12. 
cf . cp. 26, 11; 1 Par 6, 22, 
P Ju 11. [37. 



? cf . cp. 11, 1; Lv 10, 2; Ps 
105, 18; Ecli 16, 7. 

r cp. 3, 32; 4, 16; 19, 3 etc. 



5 Pro 20, 2; Hab 2, 10. 
t cp. 17, 10; 26, 10. 



« cp. 1, 51; 3, 10; 2 Par 26, 
18. 



V V. Cp. 14, 2. 



x Ex 40, 34. 

y vr. 19. — v. Lv 9, 23. 
z vr. 21, 24. 
a vr. 22. 

(46, 48)] Of. in Ms. pro vit. 
mortal. 



P. 11, 33 
7. 24: Ss 



ap 18, 20. 



12 Misit ergo Moyses ut vocaret Dathan et Abiron filios EJiab. Qui 
responderunt : Non venimus. 13 «Nunquid parum est tibi quod eduxisti 
nos de terra, r quae lacte et melle manabat, ut occideres in deserto, 
nisi et *dominatus fueris nostri? 14 Revera induxisti nos in terram, 
quae fluit rivis lactis et mellis, et dedisti nobis possessiones agrorum 
et vinearum : an et oculos nostros vis eruere ? Non venimus. *5 Ira- 
tusque Moyses valde ait ad Dominum : *Ne respicias sacrificia eorum. 
Tu scis quod M ne asellum quidem unquam acceperim ab eis nee 
adflixerim quempiam eorum. ^Dixitque ad Core : Tu et omnis congre- 
gatio tua state seorsum ^coram Domino, et Aaron die crastino sepa- 
ratim. 17 ^Tollite singuli turibula vestra et ponite super ea incensum 
offerentes Domino ^ducenta quinquaginta turibula; Aaron quoque 
teneat turibulum suum. 

18 Quod cum fecissent, stantibus Moyse et Aaron, 19 et coacervas- 
sent adversum eos omnem multitudinem ad ostium tabernaculi, 2 ap- 
paruit cunctis gloria Domini. 

20 Locutusque Dominus ad Moysen et Aaron ait : 21 a Separamini 
de medio congregationis huius, ut eos b repente disperdam. 22 c Qui 
ceciderunt proni in faciem atque dixerunt: Fortissime d Deus spiri- 
tuum universae carnis, °'num, uno peccante, contra omnes ira tua 
desaeviet ? 23 Et ait Dominus ad Moysen : 24 Praecipe universo populo 
ut separetur a tabernaculis Core et Dathan et Abiron. 25 Surrexitque 
Moyses et abiit ad Dathan et Abiron et, sequentibus eum senio- 
ribus Israel, 26 dixit ad turbam : /Recedite a tabernaculis hominum 
impiorum et nolite tangere quae ad eos pertinent, ne involvamini in 
peccatis eorum. 27 Cumque recessissent a tentoriis eorum per circui- 
tum, Dathan et Abiron egressi stabant 0in introitu papiiionum suorum 
cum uxoribus et liberis omnique frequentia. 28 Et ait Moyses : In hoc 
scietis, quod Dominus miserit me ut facerem universa quae cernitis, 
et non ''ex proprio ea corde protulerim : 29 si consueta hominum 
morte interierint, et visitaverit eos plaga, qua et ceteri visitari solent, 
*'non misit me Dominus ; 30 sin autem, novam rem fecerit Dominus, 
ut ■'aperiens terra os suum deglutiat eos et omnia quae ad illos per- 
tinent, 'descenderintque viventes in infernum, scietis quod blasphe- 
maverint Dominum. 31 w Confestim igitur, ut cessavit loqui, dirupta 
est terra sub pedibus eorum 32 et "aperiens os suum devoravit illos 
cum tabernaculis suis et "universa substantia eorum ; 33 descende- 
runtque vivi in infernum operti humo et Pperierunt de medio multi- 
tudinis. 34 At vero omnis Israel, qui stabat per gyrum, fugit ad 
clamorem pereuntium dicens : Ne forte et nos terra deglutiat. 3 5 Sed 
et tfignis egressus a Domino interfecit ducentos quinquaginta viros, 
qui offerebant incensum. 

36 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 37 Praecipe r Eleazaro 
filio Aaron sacerdoti, ut tollat turibula, quae iacent in incendio, et 
ignem hue illucque dispergat, quoniam sanctificata sunt 38 in mor- 
tibus s peccatorum, producatque ea in laminas et adfigat altari, eo 
quod oblatum sit in eis incensum Domino, et sanctificata sint, ut 
cernant ea pro *signo et monimento filii Israel. 39 Tulit ergo Eleazar 
sacerdos turibula aenea, in quibus obtulerant hi quos incendium 
devoravit, et produxit ea in laminas adfigens altari, 40 ut haberent 
postea filii Israel, quibus commonerentur, M ne quis accedat alienigena 
et qui non est de semine Aaron ad offerendum incensum Domino, 
ne patiatur, sicut passus est Core et omnis congregatio eius, loquente 
Domino ad Moysen. 

41 u Murmuravit autem omnis multitudo filiorum Israel sequenti die 
contra Moysen et Aaron dicens: Vos interfecistis populum Domini. 
42 Cumque oriretur seditio, et tumultus incresceret, 43 Moyses et 
Aaron fugerunt ad tabernaculum foederis. Quod, postquam ingressi 
sunt, ^operuit nubes et ^apparuit gloria Domini. 

44 Dixitque Dominus ad Moysen : 4 5 ^Recedite de medio huius mul- 
titudinis, etiam nunc delebo eos. a Cumque iacerent in terra, 46 dixit 
Moyses ad Aaron: Tolle turibulum et, hausto igne de altari, mitte 
incensum desuper pergens cito ad populum ut roges pro eis; b iam 
enim egressa est ira a Domino, et plaga desaevit. 47 Quod cum fecisset 



— 118 



(41-50), qui postremus miraculo virgulae germinantis pontifex divinitus 
confirmatur (17, 1-13). Finem faciunt praecepta statuentia sive mutua 
sacerdotum et levitarum officia (18 , 1-7) et utrorumque proventus (8-32), 



Aaron et cucurrisset ad mediam multitudinem, quam iam vastabat 
incendium, obtulit thymiama 48 et stans inter mortuos ac viventes 
pro populo deprecatus est, et c plaga cessavit. 49 Fuerunt autem qui 
percussi sunt quattuordecim milia hominum et septingenti d absque 
his qui perierant in seditione Core. 50 Reversusque est Aaron ad 
Moysen ad ostium tabernaculi foederis, postquam quievit interitus. 
1 H Et locutus est Dominus ad Moysen dicens : 2 Loquere ad filios 
* I Israel et a accipe ab eis virgas singulas per cognationes suas, a 
cunctis b principibus tribuum virgas duodecim, et uniuscuiusque nomen 
superscribes virgae suae. 3 Nomen autem Aaron erit in tribu Levi, 
et una virga cunctas seorsum familias continebit ; 4 ponesque eas in 
tabernaculo foederis coram testimonio, c ubi loquar ad te. 5 d Quem 
ex his elegero, germinabit virga eius, et cohibebo a me e querimo- 
nias filiorum Israel, quibus contra vos murmurant. 

6 Locutusque est Moyses ad filios Israel, et dederunt ei omnes 
principes virgas per singulas tribus; fueruntque virgae duodecim 
absque virga Aaron. 7 Quas cum posuisset Moyses coram Domino 
An tabernaculo testimonii, 8 sequenti die regressus invenit germinasse 
virgam Aaron in domo Levi, et turgentibus gemmis eruperant fiores, 
qui, foliis dilatatis, in amygdalas deformati sunt. 9 Protulit ergo 
Moyses omnes virgas de conspectu Domini ad cunctos filios Israel 
videruntque et receperunt singuli virgas suas. 

10 Dixitque Dominus ad Moysen : Refer virgam Aaron in taber- 
naculum testimonii, ut servetur ibi in 7l signum rebellium filiorum 
Israel, et *quiescant querelae eorum a me, ne moriantur. H Fecitque 
Moyses sicut praeceperat Dominus. 12 Dixerunt autem filii Israel ad 
Moysen: Ecce consumpti sumus, omnes perivimus; 13 iquicumque 
accedit ad tabernaculum Domini moritur. Num usque ad interne- 
cionem cuncti delendi sumus? 

1 Q Dixitque Dominus ad Aaron : Tu et filii tui et domus patris tui 
1 O tecum a portabitis iniquitatem sanctuarii ; et Hu et filii tui simul 
sustinebitis peccata sacerdotii vestri. 2Sed et fratres tuos de tribu Levi 
et c sceptrum patris tui sume tecum, praestoque sint et <%iinistrent 
tibi ; tu autem et filii tui ministrabitis in tabernaculo testimonii. 3Excu- 
babuntque levitae ad praecepta tua et e ad cuncta opera tabernaculi; 
ita dumtaxat Ait ad vasa sanctuarii et ad altare non accedant, sne 
et illi moriantur, et vos Rereads simul. 4 Sint autem tecum et excu- 
bent in custodiis tabernaculi et in omnibus caeremoniis eius. 7l Alieni- 
gena non miscebitur vobis. 5 Excubate in *custodia sanctuarii et in 
ministerio altaris, ^'ne oriatur indignatio super filios Israel. 6 'Ego dedi 
vobis fratres vestros levitas de medio filiorum Israel, et TO tradidi do- 
num Domino, ut serviant in ministeriis tabernaculi eius. 7 nj u autem 
et filii tui custodite sacerdotium vestrum; et omnia, quae ad cultum 
altaris pertinent et °intra velum sunt, per sacerdotes administrabuntur. 
Si Pquis externus accesserit, occidetur. 

8 Locutusque est Dominus ad Aaron : <?Ecce dedi tibi custodiam 
primitiarum mearum. Omnia, quae sanctificantur a filiis Israel, tra- 
didi tibi et filiis tuis r pro officio sacerdotali legitima sempiterna. 
9 Haec ergo accipies de his, quae sanctificantur et oblata sunt Do- 
mino : omnis oblatio et s sacrificium et quidquid pro *peccato atque 
"delicto redditur mihi, et cedit in sancta sanctorum tuum erit et 
filiorum tuorum. 10 In sanctuario comedes illud; mares tantum edent 
ex eo, quia consecratum est tibi. H v Primitias autem, quas voverint 
et obtulerint filii Israel, nibi dedi et filiis tuis ac filiabus tuis iure 
perpetuo; #qui mundus est in domo tua vescetur eis. * 2 Omnem 
medullam olei et vini ac frumenti quidquid offerunt °primitiarum 
Domino tibi dedi. 13 HJniversa frugum initia, quas gignit humus et 
c Domino deportantur, cedent in usus tuos; <*qui mundus est in domo 
tua vescetur eis. 14 Omne, quod ex voto reddiderint filii Israel, tuum 
erit. 15 eQuidquid primum erumpit e vulva cunctae carnis, quam 
offerunt Domino, sive ex hominibus sive de pecoribus fuerit, tui iuris 
erit; ita dumtaxat, ut /pro hominis primogenito pretium accipias, 
et ^omne animal, quod immundum est, redimi facias ; 16 cuius re- 
demptio erit post unum mensem siclis argenti quinque pondere san- 



LIBER NUMERI 
16, 4 8 — 18, 16 



c vr. 50; cp. 25, 8; 2 Rg 24,25: 

Ps 105, 30; Sap 18, 21-24. 
d cp. 27, 3. 



a cf. Ez 37, 16. 

b v. cp. 1, 5-16; 10, 14-2* 



c v. Ex 25, 22. 

d cp. 16, 5. — cf. Ecli 45, 20. 

ecp. 16, 3, 13. 



/ cp. 18, 2; Ex 38, 21; 2 


Pa 


24, 6; Ac 7, 44. 
81 * Catech. R. I, 4, 10. 






g Heb 9, 4. 




h cp. 16, 38. 




* vr. 5. 




j vr. 40. — v. cp. 1, si. 




a vr. 23. — cf. Lv 16, 32, 


S1 


— v. Ex 28, 38. 




b vr. 23. 




ccf. cp. 17, 3- 




d v. cp. 3, 6-10. 




ecp. 3, 25, 31, 36. 




/ cp. 16, 40. 




#cp. 4, 15. 




h cf. cp. 1, 51. 




* cp. 3. 38; Ex 27, 21; 30, 
Lv 24, 3. 


7; 




; cf. cp. 16, 46. — v. Lv 10 
/cp. 3, 12, 45. 


6 




m cp. 3, 9; 8, 19. 




n cp. 3, 10. 




Heb 9, 3, 6. 




p cf. vr. 23. — v. cp. 1, 51. 




q cp. 5, 9; Lv 7, 32. 





r Ex 29, 29; 40, 13; Lv 7, 35. 

sLv 2, 2, 3; io, 12, 13 etc. 
t Lv 4, 22, 27; 6, 25, 26. 
wLv 7, 7; 14, 13. 

v Ex 29, 27, 28; Lv 7, 30, 34. 
x Lv 10, 14. — cf. Dt 18, 3. 
y cf. Lv 22, 2, 8, 11-13. 
z Dt 18, 4. 

a Ex 23, 19; 34, 26; 2 Es 10, 

. 35, 36. 

b Ex 23, 19; Dt 18, 3-5. 

c Ex 22, 29; Lv 2, 14; Dt 26, 

d Lv 27, 28. [2. 

eEx 13, 2, 12, 13; 34, 20. — 

cf. Ez 44, 29. 
/Ex 13, 13; 34, 20. 
g Lv 27, 27. 



119 



LIBER NUMERI 
18,i7_19,i7 



sive ritum aquae lustralis turn parandae (19, 1-10), turn adhibendae, 
ut purlficentur nempe homines polluti ex contactu cadaveris {11-19), 
aut quodlibet immundum vas et suppellex (20-22). 



h cp. 3, 47; Ex 30, 13; Ez 45, 
i Dt is, 19. [12. 

; Lv 3, 2, 3. 



/Ex 29, 26, 28; Lv 7, 31, 32, 
»vr. ii. [34. 

»Lv 2, 13; 2 Par 13, s; Mr 

9, 49- 
20] * Catech. R. II 7, 13. 
vr. 23, 24; Dt 10, 9; 12, 12; 

14, 27; 18, 1, 2; Js 13, 33; 



15, s; Lm 3, 24 etc. 
21] * Cone. Trid. s. 25 cp. 12 



14, 3; 18, 7; Ez 44, 28. 
cf. Ps Ii 
r] *C< 



vr. 24, 26; Lv 27, 30, 32; Dt 

14, 22; 2 Es 10, 37: 12, 43; 

Heb 7, 5, 8, 9. — cf. Gn 14, 

20; 28, 22. 
gv. cp. i, 51. 

r Lv 22, 9. — cf. 2 Es 6, 10-13. 
s cp. 3, 7. — cf. vr. 7. 
/ vr. 1 . 
u vr. 20; Dt 10, 9; 14, 27, 29; 

18, 1. 
v 2 Es 10, 38. 
x vr. 30. 



z cf. Mt 10, 10; Lc 10, 7; 1 
Cor 9, 4-14; 1 Tm 5, 17, 18. 

a Lv 19, 8; 22, 16. 
b Lv 22, 2, 15. 



a Ileb 9, 13. 

b Lv 22, 20. 

c Dt 2i, 3; 1 Rg 6, 7. 

d Lv 4, 12. — cf. Heb 13, 11. 

e Lv 4, 6, 17; 16, 14, 19; Heb 

9,i3- 
/ Ex 29, 14; Lv 4, 11, 12. 
gv. Lv 14, 4, 6, 49. 

h Lv 11, 25: 16, 28. 

« vr. 5. 

;' vr. 17. — cf. Heb 9, 13. 
k Lv 4, 12; 6, 11; 10, 14. 
/ vr. 13, 20. 21; cp. 31, 23. 
m vr. 7. 



« vr. 16. — cf. Ecli 34, 30. — 
v. cp. 5, 2; 9, 6, 10; 31, 19. 
cp. 31, 19. 



p vr. 20; Lv 15, 31. 
q v. Ex 30. ^t,. 



r cp. 31, 20; Lv ii, 32. 
5 vr. 11. 

t cf. Mt 23. 27; Lc 11, 44. 
u v. vr. 9. 



ctuarii. A Siclus viginti obolos habet. 17 iPrimogenitum autem bo vis 
et ovis et caprae non facies redimi, quia sanctiiicata sunt Domino; 
•'sanguinem tantum eorum fundes super altare, et adipes adolebis in 
suavissimum odorem Domino. 18 Carnes vero in usum tuum cedent, 
sicut 'pectusculum consecratum et armus dexter tua erunt. I9 w 0mnes 
primitias sanctuarii, quas offerunt filii Israel Domino, tibi dedi et 
filiis ac filiabus tuis iure perpetuo. "Pactum salis est sempiternum 
coram Domino tibi ac filiis tuis. 

20 Dixitque Dominus ad Aaron : In terra eorum nihil possidentis, 
nee habebitis partem inter eos: °ego pars et hereditas tua in medio 
filiorum Israel. 21 Filiis autem Levi dedi omnes Pdecimas Israelis in 
possessionem pro ministerio, quo serviunt mihi in tabernaculo foe- 
deris; 22 g u t non accedant ultra filii Israel ad tabernaculum r nec 
committant peccatum mortiferum, 23 * S olis filiis Levi mihi in taber- 
naculo servientibus et *portantibus peccata populi. Legitimum sem- 
piternum erit in generationibus vestris. "Nihil aliud possidebunt 
24 decimarum oblatione contenti, quas in usus eorum et necessaria 
separavi. 

25 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 26 Praecipe levitis, 
atque denuntia: Cum acceperitis a filiis Israel decimas, quas dedi 
vobis, primitias earum offerte Domino, id est Mecimam partem de- 
cimae, 27 u t ^reputetur vobis in oblationem primitivorum tarn de 
areis quam de torcularibus, 28 e t universis quorum accipitis, primitias 
offerte Domino et date Aaron sacerdoti. 29 Omnia, quae offeretis ex 
decimis et in donaria Domini separabitis, optima et electa erunt. 
30 Dicesque ad eos : Si praeclara et meliora quaeque obtuleritis ex 
^decimis, reputabitur vobis quasi de area et torculari dederitis pri- 
mitias; 31 et comedetis eas in omnibus locis vestris, tarn vos quam 
familiae vestrae, *quia pretium est pro ministerio, quo servitis in 
tabernaculo testimonii. 32 Et °non peccabitis super hoc egregia vobis 
et pinguia reservantes, ft ne polluatis oblationes filiorum Israel et mo- 
riamini. 

1 Q Locutusque est Dominus ad Moysen et Aaron dicens : 2 ista est 
I y religio victimae quam constituit Dominus : praecipe filiis Israel, 
ut adducant ad te a vaccam rufam aetatis integrae, h 'm qua nulla 
sit macula, c nec porta verit iugum ; 3 tradetisque earn Eleazaro sacer- 
doti, d qui eductam extra castra immolabit in conspectu omnium ; 4 et 
tingens digitum in sanguine eius e adsperget contra fores tabernaculi 
septem vicibus Scomburetque earn cunctis videntibus, tarn /pelle 
et carnibus eius quam sanguine et fimo flammae traditis. 6 ^Lignum 
quoque cedrinum et hysopum coccumque bis tinctum sacerdos mit- 
tet in fiammam, quae vaccam vorat. 7 Et tunc demum, Motis vesti- 
bus et corpore suo, ingredietur in castra commaculatusque erit usque 
ad vesperum. 8 Sed et *ille, qui combusserit earn, lavabit vestimenta 
sua et corpus, et immundus erit usque ad vesperum. 9 Colliget autem 
vir mundus -fcineres vaccae et effundet eos extra castra in loco 
frpurissimo, ut sint multitudini filiorum Israel in custodiam et in 
aquam 'adspersionis, quia pro peccato vacca combusta est. 10 Cumque 
w laverit qui vaccae portaverat cineres vestimenta sua, immundus 
erit usque ad vesperum. Habebunt hoc filii Israel et ad venae, qui 
habitant inter eos, sanctum iure perpetuo. 

11 "Qui tetigerit cadaver hominis et propter hoc septem diebus 
fuerit immundus 12 °adspergetur ex hac aqua die tertio et septimo, 
et sic mundabitur. Si die tertio adspersus non fuerit, septimo non 
poterit emundari. 13 Omnis qui tetigerit humanae animae morticinum, 
et adspersus hac commixtione non fuerit, Ppolluet tabernaculum Do- 
mini, et «peribit ex Israel ; quia aqua expiationis non est adspersus, 
immundus erit, et manebit spurcitia eius super eum. 

1 4 Ista est lex hominis qui moritur in tabernaculo : omnes qui ingre- 
diuntur tentorium illius et universa vasa, quae ibi sunt, polluta erunt 
septem diebus. 15 'Vas, quod non habuerit operculum nee ligaturam 
desuper, immundum erit. l fi s Si quis in agro tetigerit cadaver occisi 
hominis aut per se mortui sive os illius vel 'sepulcrum, immundus 
erit septem diebus. l" Tollentque de "cineribus combustionis atque 



3. Res gestae et constit Jtae in XL peregrinationis anno usque ad XI eius mensem (20, 1-36, 13 ). 
Postquam Maria mortua est et Moyses populo sitienti elicuit, quanquam 
haesitans, aquam depetra (20,1-13), negato transitu per fines Edom (14-21), 



peccati et mittent aquas vivas super eos in vas ; 18 in quibus cum 
homo mundus tinxerit ^hysopum, adsperget ex eo omne tentorium 
et cunctam supellectilem et homines huiuscemodi contagione pollutes; 
1 9 atque hoc modo mundus lustrabit immundum ^tertio et septimo 
die; expiatusque die ^septimo lavabit et se et ^vestimenta sua et 
immundus erit usque ad vesperum. 20 Si quis hoc ritu non fuerit 
expiatus, a peribit anima illius de medio ecclesiae, quia sanctuarium 
Domini polluit, et non est aqua lustrationis adspersus. 21 Erit hoc 
praeceptum legitimum sempiternum. Ipse quoque, qui adspergit aquas, 
lavabit vestimenta sua. Omnis, qui tetigerit aquas expiationis, im- 
mundus erit usque ad vesperum. 22 b Quidquid tetigerit immundus 
immundum faciet, et anima, quae horum quippiam tetigerit, immunda 
erit usque ad vesperum. 

J A Veneruntque filii Israel et omnis multitudo in a desertum Sin 
£1/ mense primo; et mansit populus in Cades. Mortuaque est ibi 
^Maria et sepulta in eodem loco. 2 c Cumque indigeret aqua populus, 
^convenerunt adversum Moysen et Aaron 3 et e versi in seditionem 
dixerunt : Utinam perissemus /inter fratres nostros coram Domino ! 
* Cur eduxistis ecclesiam Domini in solitudinem, ut et nos et nostra 
iumenta moriamur? 5 #Quare nos fecistis ascendere de Aegypto et 
adduxistis in locum istum pessimum, qui seri non potest, qui nee 
ficum gignit nee vineas ncc malogranata, insuper et aquam non habet 
ad bibendum? 

6 Ingressusque Moyses et Aaron, dimissa multitudine, tabernacu- 
lum foederis A corruerunt proni in terram clamaveruntque ad Do- 
minum atque dixerunt: Domine Deus, audi clamorem huius populi, 
et aperi eis Hhesaurum tuum fontem aquae vivae, ut satiati, cesset 
murmuratio eorum. 

/Et apparuit gloria Domini super eos, 7 locutusque est Dominus 
ad Moysen dicens : 8 fc Tolle virgam et congrega populum tu et 
Aaron f rater tuus; et loquimini ad petram coram eis, et ilia dabit 
aquas. Cumque eduxeris aquam de petra, bibet omnis multitudo et 
iumenta eius. 9 Tulit igitur Moyses 'virgam, w quae erat in conspectu 
Domini, sicut praeceperat ei, !* congregata multitudine ante petram, 
dixitque eis : " Audite, rebelles et increduli : num de petra hac vobis 
aquam poterimus eicere ? *1 Cumque elevasset Moyses manum percu- 
tiens virga bis °silicem, egressae sunt aquae largissimae, ita ut po- 
pulus biberet et iumenta. 

12 Dixitque Dominus ad Moysen et Aaron : PQuia non credidistis mihi, 
<*ut sanctificaretis me coram filiis Israel, non introducetis hos populos 
in terram quam dabo eis. 13r Haec est aqua contradictionis, ubi 
iurgati sunt filii Israel contra Dominum, et sanctificatus est in eis. 

14 *Misit interea nuntios Moyses de Cades ad *regem Edom, qui 
dicerent: Haec mandat "frater tuus Israel: nosti omnem laborem qui 
apprehendit nos : 15 quo modo v descenderint patres nostri in Aegyp- 
tum, et ^habitaverimus ibi multo tempore, ^adflixerintque nos Aegyptii 
et patres nostros; 16 et quomodo -clamaverimus ad Dominum, et exau- 
dierit nos a miseritque angelum, qui eduxerit nos de Aegypto. Ecce 
in urbe Cades, b quae est in extremis finibus tuis, positi I 7 obsecra- 
mus, ut c nobis transire liceat per terram tuam. Non ibimus per agros 
nee per vineas, d non bibemus aquas de puteis tuis, sed gradiemur 
via publica nee ad dextram nee ad sinistram declinantes, donee tran- 
seamus terminos tuos. 

18 Cui respondit Edom : Non transibis per me, alioquin armatus 
occurram tibi. 19 Dixeruntque filii Israel : Per tritam gradiemur viam 
et, si l 'biberimus aquas tuas nos et pecora nostra, /dabimus quod 
iustum est : nulla erit in pretio difficultas ; tantum velociter transea- 
mus. 20 At ille respondit : fi'Non transibis. Statimque egressus est 
obvius cum infinita multitudine et manu forti 21 7l nec voluit adquie- 
scere deprecanti, ut concederet transitum per fines suos ; 'quamobrem 
divertit ab eo Israel. 

22 Cumque castra movissent de /Cades, venerunt in fc montem Hor, 
qui est in finibus terrae Edom; 23 ubi locutus est Dominus ad Moy- 
sen. 24 z Pergat, inquit, Aaron ad populos suos; non enim intrabit 



LIBER NUMERI 
19, 18 — 20, 24 



v v. Ex 12, 2: 



y cf. Lv 14, 9. 
2 v. Lv 11, 25. 

a v. Ex 30, 33. 



cf. vr. 11; Ag 2, 14. 



a v. cp. 13, 22. 

b cp. 12, 1; 26, 59; Ex 15, 20. 

2-13] L. in Jr. 6 p. D. 3 Qdg. 

c cf. Ex 17. 1-7. 

d cp. 16, 19, 42. 

e cp. 14, 2. — cf. Ex 17, 2. 

/cp. 11, 1, 33; 14, 37; 16, 32. 

33, 35, 49- 
g cf. Ex 17, 3. 



h cp. 14, 5; i6, 4, 22, 45. 

i cf. Dt 28, 12. 

; cp. 14, 10. — v. Lv 9, 23. 
k cf. Ex 17, 5. 



/ Ex 17, 5. 6; Sap 11, 4. 

m cp. 17, 10. 

n Ps 105, 32, 33; 1 Cor 10, 4. 

cf. Dt 8, 15; Sap 11,4. 

p cp. 27, 14; Dt 1, 37; 3, 26; 

4, 21; 32, Si. 
qEz 20, 41; 36, 23; 38. 16. 
rep. 27, 14: Ex 17, 7; Dt 32, 

51; 33, 8; Ps 8o, 8; 105, 

32; Ez 47, 19. 
5 Jd 11, 16, 17. 
t Gn 36, 21-39; Jd 11 ,17- 
u Dt 2, 4, 8; 23, 7; Ab 10, 12. 
v Gn 46, 6; Ac 7, 15. 
x v. Ex 12, 40. 
y Ex 1, 12; Dt 26, 6; Ac 7, 

19 etc. 
z Ex 2, 23; 3, 7. 

a Ex 14, 19; 23, 20; 33, 2. 
b v. Js is, 21-23. 
c cf. cp. 21, 22 ; Dt 2, 27. 
d cf. vr. 19. 



e cf. vr. 17. 

Jf Dt 2, 6, 28. — cf. Lm 5, 4. 

g cf. Jd 11, 17; Am 1, 11. 
hd. Dt 2, 29. 

* cf . cp. 21, 4; Dt 2, 8; Jd it, 
18. 

;'cp. 33, 37. 
&cp. 21, 4: 33, 37. 
24\ * cf. Catech. R. 11 s, 6. 
I cp. 27, 13; Dt 32, 50. — cf. 
cp. 31, 2; Gn 25, 8. 



LIBER NUMERI 
20,2 5 — 21,26 



filii Israel accedunt ad montem Nor, wide, defuncto Aaron (22-30), 
profligato rege Arad (21, 1-3), et itnpetrata contra ignitos serpentes me- 
dela (4-9), perveniunt ad Arnon in finibus Amorrhaeorum (10-20), quos 



n cf. Lv 21, 10. 

ocp. 33, 38; Dt 32, 50. 

p Ex 29, 29, 30. 

Q cp. 33, 38; Dt 32, SO. — cf. 

Dt io, 6. 
rDt 54, 8. 

i-ol LL. in is. exal. s. Cruc. 

a cp. 33, 40. — cf. Jd 1, 16. 

b cf. cp. 13, 30 . 

c cp. 13, 22, 23. 

d cf . Gn 28, 20; Jd n, 30. 

ecf. Dt 13, 16; Js 6, 17; Jd 

i, 17; 1 Rg is. 3. 
/cp. 14, 45 ; Dt i, 44; Js 19. 

4; Jd 1, 17. 
g cp. 20, 22; 34, 41. 
h Jd 11, 18. 
i cp. 11, 1, 6. — cf. (Ex 6, 9.) 

j Ps 77, 19. 

k Ex 16, 3; 17, 3. 

I cf. cp. 11, 6. 

m Dt 8, 15; Jdt 8, 25; Sap 16, 

5; 1 Cor 10, 9. — cf. Is 14, 
n Jr 8, 17. [29; 30, 6. 

Ps 77, 34. — cf. cp. 11, 2. 
p cf. Ex 8, 8, 28; 1 Rg 12, 19; 

3 Rg 13, 6: Ac 8, 24. 
8, 9 \ *Cateck. R. I 5, 5; HI 

2, 17. 
q Jo 3, 14, 15. — cf. 4 Rg 18, 4. 
r cf. Sap 16, 7, 10. 
s cp. 33, 43, 44. 

t Dt 2, 13, 

u cp. 22, 36; Jd ii, 18. 



v cf. Js 10, 13. 



zvr. 28; Dt 2, 9, 18, 29; Is 
15, t. 

y (Jd 9, 21. — cf. 2 Rg 20,14.) 
z cf. cp. 20, 8; Ex 17, 6. 



a (v. Gn 49, 10; Is 33. 22.) 



b cf. cp. 23, 28. 

c cp. 23, 28; 1 Rg 23, 19, 24; 

26, 1, 3. 
d Dt 2, 26; Jd 11, 19. 
e cf. cp. 20, 17. 
/Dt 29, 7. 



Dt 2, 32; Jd 11, 20. 

Dt 2, 33; Js 12, 1, 2; 



24, 8; 

t; 13s. 



2 Es 9. 22; Ps 134, 

19; Am 1, 3. 
i v. Gn 32, 22. 
jcp. 32, 3; Dt 4, 46; Js 13, 

10, 17; 21, 37; Jd 11, 26; 

1 Par 6, 81; Jdt 5, 20; Is 15, 

4; Jr 48, 2, 45. 
yfe cf. cp. 32, 42. 



terram, quam dedi filiis Israel, m eo quod incredulus fuerit ori meo 
ad aquas contradictionis. 25 Tolle Aaron et filium eius cum eo, 
et duces eos in montem Hor; 26 cumque nudaveris patrem veste sua, 
"indues ea Eleazarum filium eius : Aaron colligetur et morietur ibi. 
27 Fecit Moyses ut praeceperat Dominus, et °ascenderunt in montem 
Hor coram omni multitudine. 28 PCumque Aaron spoliasset vestibus 
suis, induit eis Eleazarum filium eius. 29 IUo mortuo «in montis super- 
cilio, descendit cum Eleazaro. 30 Omnis autem multitudo videns occu- 
buisse Aaron r flevit super eo triginta diebus per cunctas familias suas. 
J 1 Quod cum audisset °Chananaeus rex Arad, qui habitabat ad 
4^* ^meridiem, venisse scilicet Israel per c exploratorum viam, 
pugnavit contra ilium et victor exsistens duxit ex eo praedam. 2 d At 
Israel voto se Domino obligans ait: Si tradideris populum istum in 
manu mea, e delebo urbes eius. 3 Exaudivitque Dominus preces Israel, 
et tradidit Chananaeum, quern ille interfecit, subversis urbibus eius, 
et vocavit nomen loci illius /Horma, id est anathema. 

4 sTrofecti sunt autem et de monte Hor per viam quae ducit ad 
mare Rubrum, /l ut circumirent terram Edom. Et Haedere coepit po- 
pulum itineris ac laboris. 

5 Locutusque ^contra Deum et Moysen ait : fc Cur eduxisti nos de 
Aegypto ut moreremur in solitudine? Deest panis, non sunt aquae, 
*anima nostra iam nauseat super cibo isto levissimo. 6 m Quamobrem 
misit Dominus in populum ignitos serpentes, ad quorum n plagas et 
mortes plurimorum 7 °venerunt ad Moysen atque dixerunt : Pecca- 
vimus, quia locuti sumus contra Dominum et te: Pora ut tollat a 
nobis serpentes. Oravitque Moyses pro populo. 

8 Et locutus est Dominus ad eum : Fac serpentem aeneum et pone 
eum pro signo : qui percussus adspexerit eum vivet. 9 «Fecit ergo 
Moyses serpentem aeneum et posuit eum pro signo, quem cum per- 
cussi adspicerent r sanabantur. 

10 Profectique filii Israel castrametati sunt in s Oboth Hunde egressi 
fixere tentoria in Ieabarim in solitudine, quae respicit Moab contra 
orientalem plagam. 12 Et inde moventes venerunt *ad torrentem 
Zared. 13 Quem relinquentes castrametati sunt contra Arnon, quae 
est in deserto et prominet in finibus Amorrhaei; siquidem "Arnon 
terminus est Moab dividens Moabitas et Amorrhaeos, 14 unde dicitur 
in ^libro bellorum Domini: 

Sicut fecit in mari Rubro, 

sic faciet in torrentibus Arnon. 
15 Scopuli torrentium inclinati sunt, ut requiescerent in ^Ar, 
et recumberent in finibus Moabitarum. 
16 Ex eo loco apparuit ^puteus, super quo locutus est Dominus ad 
Moysen : Congrega populum, et *dabo ei aquam. 17 Tunc cecinit 
Israel carmen istud: 

Ascendat puteus. Concinebant: 

18 Puteus, quem foderunt principes, 
et paraverunt duces multitudinis 

in a datore legis et in baculis suis. 
De solitudine Matthana, 19 de Matthana in Nahaliel, de Nahaliel 
in Bamoth, 20 d e Bamoth, vallis est in regione Moab in vertice 
Phasga, b quod respicit contra c desertum. 

2 * d Misit autem Israel nuntios ad Sehon regem Amorrhaeorum di- 
cens : 22 Obsecro e ut transire mihi liceat per terram tuam : non decli- 
nabimus in agros et vineas, non bibemus aquas ex puteis, via regia 
gradiemur, donee transeamus terminos tuos. 23 /Qui concedere noluit 
ut transiret Israel per fines suos, quin potius, exercitu congregato, 
egressus est obviam in desertum et ^venit in Iasa pugnavitque contra 
eum. 24 h A quo percussus est in ore gladii, et possessa est terra eius 
ab Arnon usque *Ieboc et filios Ammon; quia forti praesidio tene- 
bantur termini Ammonitarum. 

25 Tulit ergo Israel omnes civitates eius et habitavit in urbibus 
Amorrhaei, in ^Hesebon scilicet et fc viculis eius. 26 Urbs Hesebon 
fuit sehon regis amorrhaei, qui pugnavit contra regem Moab et tulit 



nolentes verba pacifica audire (21, 22), in lasa et Edrai debellant (23-35). 
Inter ea Balac, timens ne eadem sors sibi immineat, de Aram accersit, 
ut populo Dei maledicat, Balaam profetam (22, 1-19), qui semel 



omnem terrain, quae ditionis illius fuerat, usque Arnon. 27 Idcirco 
dicitur z in proverbio : 

Venite in Hesebon, m aedirketur 
et construatur civitas Sehon. 

28 Ignis "egressus est de Hesebon, 

flamma de oppido Sehon; 
et devoravit °Ar Moabitarum 

et habitatores excelsorum Arnon. 

29 Vae tibi, Moab : peristi, popule PChamos. 

Dedit filios eius in fugam 

et filias in captivitatem regi Amorrhaeorum Sehon. 

30 Iugum ipsorum disperiit ab Hesebon usque eDibon ; 

lassi pervenerunt in Nophe et usque r Medaba. 

31 Habitavit itaque Israel in terra Amorrhaei. 

32 Misitque Moyses qui explorarent s Iazer, cuius ceperunt viculos 
et possederunt habitatores. 

33 *Verteruntque se et ascenderunt per viam Basan, et occurrit eis 
Og rex Basan cum omni populo suo pugnaturus in Edrai. 34 M Dixitque 
Dominus ad Moysen: Ne timeas eum, quia in manu tua tradidi 
ilium et omnem populum ac terram eius, v faciesque illi sicut fecisti 
Sehon regi Amorrhaeorum habitatori Hesebon. 35 Percusserunt igitur 
et hunc cum filiis suis universumque populum eius usque ad inter- 
necionem et possederunt terram illius. 

J *J Profectique castrametati sunt in c campestribus Moab, ubi trans 
L L lordanem & Iericho sita est. 

2 Videns autem c Balac nlius Sephor omnia, quae fecerat Israel 
Amorrhaeo, 3 et quod d pertimuissent eum Moabitae et impetum eius 
ferre non possent, 4 dixit e ad maiores natu Madian : flta. delebit hie 
populus omnes, qui in nostris rinibus commorantur, quomodo solet 
bos herbas usque ad radices carpere. Ipse erat eo tempore rex in 
Moab. 

5 #Misit ergo nuntios ad Balaam filium Beor hariolum, 7l qui habi- 
tabat super flumen terrae filiorum Ammon, ut vocarent eum et 
dicerent: Ecce egressus est populus ex Aepypto, qui operuit super- 
ficiem terrae sedens contra me ; 6 veni igitur et maledic populo huic, 
quia fortior me est: si quo modo possim percutere et eicere eum 
de terra mea; novi enim quod benedictus sit cui benedixeris, et ma- 
ledictus in quern maledicta congesseris. 

7 Perrexeruntque seniores Moab et maiores natu Madian *habentes 
divinationis pretium in manibus. Cumque venissent ad Balaam et 
narrassent ei omnia verba Balac, 8 ille respondit: Manete hie nocte, 
et respondebo quidquid mihi dixerit Dominus. Manentibus illis apud 
Balaam, ■'venit Deus et ait ad eum : 9 Quid sibi volunt homines isti 
apud te? 10 Respondit: Balac nlius Sephor rex Moabitarum misit ad 
me Udicens: fc Ecce populus, qui egressus est de Aegypto, operuit 
superficiem terrae; veni et maledic ei, si quo modo possim pugnans 
abigere eum. 12 Dixitque Deus ad Balaam : Noli ire cum eis neque 
maledicas populo, *quia benedictus est. 13 Qui mane consurgens dixit 
ad principes: Ite in terram vestram, quia prohibuit me Dominus 
venire vobiscum. 14 Reversi principes dixerunt ad Balac: Noluit Ba- 
laam venire nobiscum. 

15 Rursum ille multo plures et nobiliores, quam ante miserat, misit. 
16 Qui, cum venissent ad Balaam, dixerunt : Sic dicit Balac nlius 
Sephor: Ne cuncteris venire ad me: 17m paratus sum honorare te 
et quidquid volueris dabo tibi : "veni et maledic populo isti. iSRespon- 
dit Balaam: °Si dederit mihi Balac plenam domum suam argenti et 
auri, Pnon potero immutare verbum Domini Dei mei, ut vel plus 
vel minus loquar. 19 Obsecro «ut hie maneatis etiam hac nocte, et 
scire queam quid mihi rursum respondeat Dominus. 20 Venit ergo 
Deus ad Balaam nocte et ait ei: Si vocare te venerunt homines isti, 
surge et vade cum eis, r ita dumtaxat ut quod tibi praecepero facias. 

21 Surrexit Balaam mane et, strata asina sua, profectus est cum eis. 

22 *Et iratus est Deus, *stetitque angelus Domini in via "contra Ba- 



LIBER NUMERI 
21,27 — 22,22 



/ v. cp. 23, 7. 
m v. cp. 32, 37. 

n (all) Jr 48, 45, 46. 

v. vr. 15. 

p Jd 11, 24; 3 Rg 11, 7. — cf. 
4 Rg 23, 13; Jr 48, 7. 

Q cp. 32, 3; Js 13.17; Is 15,2; 

Jr 48, 18. — cf. cp. 33, 45- 
'Js 13, 9. 16; 1 Par 19, 7; Is 

IS, 2; 1 Mc 9, 36. 

s cp. 32, 1; Js 13, 25; 2 Rg 24, 
S; 1 Par 6, 81; Jr 48, 32; 
1 Mc s, 8. 

t Dt 3, 1-31; 29, 7. 

« Dt 1, 4; 3, 1, 10; Js 12, 4; 
13, 12, 31. 

v cf. Ps 135, 17-22. — v. vr. 24. 



a cp. 26, 3, 63; 31, 12; 33,48; 

35, 1; 36, 13. 
b Dt 32, 49; 34, 1, 3. — v. Js 
[2, 1. 



Cjdll,2 5 . 

d Ex 15, u 



e cf. c 



cf. cp. 31, 8; Js 13, 21. 
cf. Jdt 7, 4. 



g Dt 23, 4; Js 24, 9; 2 Es 13, 
2; Mic 6, 5; Ju 11; Ap 2, 14. 
ft (Dt 23, 4. — cf. cp. 28, 7.) 



i 2 Pt 2, 15. — cf. 1 Rg 9, 7, 
8; Mic 3, 11. 



;cf. Gn 20, 3; Jb 33, 15, 16. 
£vr. s, 6. 

/ v. cp. 23, 20. 



m vr. 37; cp. 24, 11. 

n vr. 6, n; cp. 23, 7. 

cp. 24, 13. — cf. 3 Rg 13, 8. 

0vr. 38; cp. 23, 26. — cf. 3Rg 

22, 14; 2 Par 18, 13. 
q vr. 8. 



r vr. 35; cp. 23, 12, 26; 24, 13. 
s 2 Pt 2, 15. 

/ cf . Ex 4, 24; 1 Par 21, 16. 
u vr. 32. 



123 



LIBER NUMERI 
22, 23 — 23, 12 



v vr. 31. — cf. Gn 3, 24; Js 
S. 13. 



x 2 Pt 2, 16. 



y cf. Gn 2i, 19; 4 Rg 6, 17; Lc 
24, 16, 31. 



a cf . 1 Rg is, 24; 26, 21; 2 Rg 

12, 13; Jb 34. 31, 32. 
vr. 20. 

ccp. 21, 15 (?). 
d cp. ax, 13. 

e vr. 17; cp. 24, 11. 
/vr. 18. 



ir (cf. cp. 31, 20.) 

a vr. 29. 

6 vr. 14, 30. 

cvr. 15. 

d cf. cp. 24, 1. 

e vr. 16. 

/ vr. 12. 16; cp. 22, 38; Dt 18', 

t8: Is 51, 16: 59, 21; Jn 

1. 9. 
g vr. 18: cp. 24, 3, 15, 20, 21, 

23; Jb 27, 1; 29, 1; Ps 48, 

S; 77, 2; Is 14, 4; Mic 2, 4. 

— cf. cp. 21, 27. 

h Dt 23, 4. — cf.cp. 22, 5. 
1 cf. Gn 29, 1. 
; cp. 22, 6. 
k vr. 20, 23. 

/ cf. cp. 24, 17. 

m Dt 33, 28. 

n 1 Es 9, 2; Est 3; Eph 2, 14. 

— cf. Ex 33, 16. 
v. Gn 13, 16. 

pci. cp. 31, 8. 

<7 Ps (36, 37;) "5, IS! Sap 2, 
16; Ap 14, 13. 

r cp. 22, 11; 24, 10; Dt 23, 5; 
2 Es 13, 2. 



** iterum divinitus correptus (20-35), nedum regi morem gerat 
(36-41), quater ex quattuor locis vaiicinia profevt celebrantia vel 
Israelis excellentiam prae cunctis gentibus (23, 1-10), vel eius 



laam, qui insidebat asinae et duos pueros habebat secum. 23 Cernens 
asina angelum stantem in via v evaginato gladio avertit se de itinere 
et ibat per agrum. Quam cum verberaret Balaam et vellet ad semitam 
reducere, 24 stetit angelus in angustiis duarum maceriarum, quibus 
vineae cingebantur. 25 Quem videns asina iunxit se parieti et attrivit 
sedentis pedem. At ille iterum verberabat earn; 26 et nihilominus 
angelus ad locum angustum transiens, ubi nee ad dexteram nee ad 
sinistram poterat deviare, obvius stetit. 27 Cumque vidisset asina stan- 
tem angelum, concidit sub pedibus sedentis, qui iratus vehementius 
caedebat fuste latera eius. 

28 ^Aperuitque Dominus os asinae, et locuta est: Quid feci tibi? 
cur percutis me ecce iam tertio ? 29 Respondit Balaam : Quia com- 
meruisti et illusisti mihi. Utinam haberem gladium, ut te percute- 
rem. 30 Dixit asina : Nonne animal tuum sum, cui semper sedere 
consuevisti usque in praesentem diem? Die quid simile unquam fe- 
cerim tibi. At ille ait: Nunquam. 31 Protinus ^aperuit Dominus oculos 
Balaam, et vidit angelum stantem in via evaginato gladio adora- 
vitque eum pronus in terram. 32 Cui angelus, Cur, inquit, tertio 
verberas asinam tuam? Ego veni ut *adversarer tibi, quia perversa 
est via tua mihique contraria; 33 et, nisi asina declinasset de via 
clans locum resistenti, te occidissem, et ilia viveret. 34 Dixit Balaam: 
"Peccavi nesciens quod tu stares contra me et nunc, si displicet tibi 
ut vadam, revertar. 3 5 Ait angelus : Vade cum istis et ft cave ne ahud, 
quam praecepero tibi, loquaris. Ivit igitur cum principibus. 

36 Quod cum audisset Balac, egressus est in occursum eius c in 
oppido Moabitarum, quod situm est in d extremis nnibus Arnon ; 

37 dixitque ad Balaam : Misi nuntios ut vocarem te : cur non statim 
yenisti ad me ? an quia c mercedem adventui tuo reddere nequeo ? 

38 Cui ille respondit : Ecce adsum : nunquid loqui potero aliud, /nisi 
quod Deus posuerit in ore meo ? 39 Perrexerunt ergo simul et vene- 
runt in urbem, quae in extremis regni eius nnibus erat. 40 Cumque 
occidisset Balac boves et oves, misit ad Balaam et principes, qui cum 
eo erant, munera. 

41 Mane autem facto, duxit eum ad ^excelsa Baal et intuitus est 
extremam partem populi. 

J 3 Dixitque Balaam ad Balac : a Aedinca mihi hie septem aras et 
L O para totidem vitulos eiusdemque numeri arietes. 2 Cumque fe- 
cisset iuxta sermonem Balaam, ,; 'imposuerunt simul vitulum et arie- 
tem super aram. 3 Dixitque Balaam ad Balac : °Sta paulisper iuxta 
holocaustum tuum, donee vadam, d si forte occurrat mihi Dominus, 
et quodcumque imperaverit loquar tibi. 4 Cumque abisset velociter, 
'occurrit illi Deus. Locutusque ad eum Balaam, Septem, inquit, aras 
erexi et imposui vitulum et arietem desuper. 5 Dominus autem /posuit 
verbum in ore eius et ait : Revertere ad Balac et haec loqueris. 6 Re- 
versus invenit stantem Balac iuxta holocaustum suum et omnes prin- 
cipes Moabitarum ; 7 ffadsumptaque parabola sua, dixit : 

De 7t Aram adduxit me Balac, 

rex Moabitarum de montibus ^orientis. 

•'Veni, inquit, et maledic Iacob; 
propera et detestare Israel. 

8 Quo modo fc maledicam cui non maledixit Deus? 

Qua ratione detester quem Dominus non detestatur? 

9 ? De summis silicibus videbo eum 

et de collibus considerabo ilium. 
m Populus solus habitabit, 

et "inter gentes non reputabitur. 

10 c Quis dinumerare possit pulverem Iacob 

et nosse numerum stirpis Israel? 
PMoriatur anima mea «morte iustorum, 
et fiant novissima mea horum similia. 

n Dixitque Balac ad Balaam: Quid est hoc quod agis? HJt male- 
diceres inimicis meis vocavi te, et tu e contrario benedicis eis. 12 Cui 
ille respondit: Num aliud possum loqui, nisi s quod iusserit Dominus? 



— 124 — 



immunitatem a superstitione divinamque erga eum tutelam victricem 
(11-24), vel futurae habitationis populi amoenitatem vel eius in hostes 
fortitudinem (25-24, 9), vel denique ipsius gloriam messianicam ubi- 



13 Dixit ergo Balac : Veni mecum in alterum locum, unde partem 
Israel videas et totum videre non possis : inde maledicito ei. 14 Cum- 
que duxisset eum in locum sublimem super verticem montis Phasga, 
f aedificavit Balaam septem aras et, impositis supra vitulo atque ariete, 
15 dixit ad Balac: w Sta hie iuxta holocaustum tuum, donee ego obvius 
pergam. 16 Cui cum Dominus occurrisset v posuissetque verbum in 
ore eius, ait : Revertere ad Balac et haec loqueris ei. 17 Reversus 
invenit eum stantem iuxta holocaustum suum et principes Moabita- 
rum cum eo. Ad quem Balac, Quid, inquit, locutus est Dominus? 
18 At ille, adsumpta parabola sua, ait: 
Sta, Balac, et ausculta; 
audi, rili Sephor. 

19 i'Non est Deus quasi homo ut mentiatur 

nee ut filius hominis ut ^mutetur. 
Dixit ergo et non faciet? 

locutus est et non implebit? 

20 *Ad benedicendum adductus sum : 

"benedictionem prohibere non valeo. 

21 ft Non est idolum in Iacob, 

nee videtur simulacrum in Israel. 
c Dominus Deus eius cum eo est, 
et clangor victoriae regis in illo. 

22 Deus d eduxit ilium de Aegypto, 

cuius fortitudo similis est e rhinocerotis. 

23 Non est augurium in Iacob, 

nee /divinatio in Israel. 
Temporibus suis dicetur Iacob et Israeli 
i'quid operatus sit Deus. 

24 Ecce populus ^ut leaena consurget 

et quasi leo erigetur; 
non accubabit donee *devoret praedam 

et ^occisorum sanguinem bibat. 
2 5 Dixitque Balac ad Balaam : Nee maledicas ei nee benedicas. 
26 Et ille ait: 'Nonne dixi tibi quod quidquid mihi Deus imperaret, 
hoc facerem ? 27 Et ait Balac ad eum : m Veni et ducam te ad alium 
locum, si forte placeat Deo ut inde maledicas eis. 28 Cumque duxisset 
eum super verticem montis "Phogor, qui respicit °solitudinem, 29dixit 
ei Balaam: PAedifica mihi hie septem aras et para totidem vitulos 
eiusdemque numeri arietes. 30 oFecit Balac ut Balaam dixerat im- 
posuitque vitulos et arietes per singulas aras. 

^ A Cumque vidisset Balaam, quod placeret Domino ut benediceret 
£ * Israeli, nequaquam abiit, °ut ante perrexerat, ut augurium quae- 
reret; sed dirigens contra desertum vultum suum 2 et elevans oculos 
yidit Israel in tentoriis & commorantem per tribus suas et, c irruente 
in se spiritu Dei, 3 d adsumpta parabola, ait : 
Dixit Balaam filius Beor, 

dixit homo, cuius e obturatus est oculus; 

4 dixit /auditor sermonum Dei, 

qui visionem Omnipotentis intuitus est, 
0qui cadit, et sic aperiuntur oculi eius : 

5 Quam pulchra tabernacula tua, Iacob, 

et tentoria tua, Israel! 

6 Ut valles nemorosae, 

ut horti iuxta fluvios irrigui, 
ut tabernacula, quae fixit Dominus, 
''quasi cedri prope aquas. 

7 Fluet aqua de situla eius, 

et semen illius erit in 'aquas multas. 
Tolletur propter M.gag rex eius, 
et auferetur fc regnum illius. 

8 'Deus eduxit ilium de Aegypto, 

cuius fortitudo similis est rhinocerotis. 
m Devorabunt gentes hostes illius 

ossaque eorum "confringent et °perforabunt sagittis. 



LIBER NUMERI 
23, 13 — 24, 8 



t vr. i, 2. 
u vr. 3 • 
v vr. 5, 12. 



*M1 3. 6; Rm n, 29; Tt i, 
2; Heb 6, 18; Jc 1, 17. — 
cf. Jdt 8, 15. 

y 1 Rg is, 29. 

Z Cf. Cp. 22, 20. 

a cp. 22, 12. — cf. Gn 12, 2. 

b cf. Jr 50, 20. 

c v. Ex 29, 45, 46. 

d (all) Mt 2, 15. — cp. 24. 8. 
«Dt S3, 17; Jb 39, 10 11. — 

Cf. PS 21, 22; 91, Ii; Is 34,7. 
/CP. 22, 7. 

g Ps 30, 20; 43, 2. 
It cp. 24, 9; Gn 49, 9. 



iGn 
; Zc 


49, 27 
9, IS- 












Ivr. 


12 ; cp 


22 


, 18 








m vr 


. 13. 












n cp 
17 
3, 

v. 

P vr 

q vr 


. 25, 18; 
; Os 9, 10 

5; Ps ios, 
cp. 21, 20. 

1. 

2. 


31, 
'28, 


16 
cf. 
29 


Js 
cp. 


22, 
25, 


a cp 


23, 3, 


15- 










bv. 
cjd 
2 
dv. 
e vr. 
/Is 


cp. 2, 1 
3, 10; 
Par 15, 
cp. 23, 
15. — 
30, 4. 


-3i 
1 
1 ; 

'cf 


Rg 19, 
20, 14. 

(Gn 
[1 


20, 23; 

tS- 12:) 
Rg9, 9- 



g cf . 1 Rg 19, 24; Ez 1, 28; 3, 
23; Ap 1, 10, 17. 



A v. Ps 1, 3. 

i cf. Jr 51, 13; Ap 17, 1. 
;cf. 1 Rg is, 8. 
k cf . 2 Rg 5, 12; 1 Par 14, 2. 
/ v. cp. 23, 22. 

m cf. cp. 14, 9; 23, 24. 
n Is 38, 13; Jr 50, 17. 
Ps 44, 6; Jr 50, 9. 



12."? — 



LIBER NUMERI 
24, 9 — 25, g 



que terrarum diffundendam (10-25). Digresso tandem Balaam, non ta- 
men sine ipsius, ut postea insinuatur, consilio, filii Israel idolo Beel- 
phegor initiantur (25, 1-5); sed eorum praevaricationem Phinees com- 



p cp. 23, 24; Gn 49, 9. 

q Gn 12, 3; 27, 29. 

r cf Jb 27, 23; Lm 2, 15; Ez 

81, 14, 17; 22, 13. 

s v. cp. 23, II. 

t Cp. 22, 17, 37- 
U Cp. 22, l8. 



v v. cp. 16, 28. 

a; cp. 25, 2; 31, 16; Ap 2, 14. 

— cf. Mic 6, 5. 
y v. Gn 49, 1. 
z cf. cp. 21, 27. — v. cp. 23, 7. 



a vr. 


3. 4. 








oAc 


7, 48. 








c v. 


vr. 4. 








T7^ 


v. /s II, 1. 






17, 


i8~\ R. 


et Antt. in 


Adv. 


et 


is 


Purif. 


B. M. V. 






dcf. 


cp. 23 


9- 






e Mt 2, 2 ; 


Ap 22, 16. 






/cf. 


Gn 49 


10. 






f Jr 


48, 45 


Am 2, 2. 


— c: 




Rg 8 








hd 


2 Rg 


8, 14; Ps 


59, 


10, 


11 


; Am q 


, 12. 






i Gn 


32, 3; 


36. 8. 






/cf. 


Mic 5 


7, 8. 






£v. 


cp. 23, 


7- 






Jcf.Ex 17, 


14; 1 Rg IS, 3, 


8. 


m G 


n is, 1 


?; 1 Rg is. 


6. 





n Jr 49, 16; Ab 4. 



Ez 27, 6. — cf. Dn 11, 30. 

p Gn 10, 21, 25. 

q vr. 20. 

f cf. cp. 31, 8. 

a cp. 33, 49; Js 2, 1; 3, 1; Mic 
b cf. cp. 31, 16. [6, 5- 

cEx 34, is, 16; Ps 105, 28; 

Os 9, 10. — cf. 1 Cor 10, 20. 
d Js 22, 17. 
e v. Dt 4, 3. 
/ cf . Gn 40, 19, 22- Dt 21, 23; 

2 Rg 21, 6, 9; Gal 3, 13. 
£ vr. 11; Dt 13, 17. 
ft cf. cp. 11, 16; Ex 18, 21, 25. 
i cf. Ex 32, 27. 
4ss.] * cf. Catech. R. Ill 7, 9. 



li'>" 



x 6, 25; Ps ios, 30; 1 Mc 
2, 26, 54; 1 Cor 10. 8. 



m Dt 4, 3. — cf. 1 Cor 10, 8. 



9 PAccubans dormivit ut leo, 

et quasi leaena, quam suscitare nullus audebit. 
tfQui benedixerit tibi erit et ipse benedictus, 

qui maledixerit in maledictione reputabitur. 
10 Iratusque Balac contra Balaam, r complosis manibus, ait: *Ad 
maledicendum inimicis meis vocavi te, quibus e contrario tertio be- 
nedixisti. n Revertere ad locum tuum. *Decreveram quidem magni- 
nce honorare te, sed Dominus privavit te honore disposito. 12 Re- 
spondit Balaam ad Balac: Nonne nuntiis tuis, quos misisti ad me, 
dixi : 13 "Si dederit mini Balac plenam domum suam argenti et auri, 
non potero praeterire sermonem Domini Dei mei, ut vel boni quid 
vel mali v proferam ex corde meo, sed quidquid Dominus dixerit hoc 
loquar? 14 Veruntamen pergens ad populum meum dabo ^consilium, 
quid populus tuus populo huic faciat fextremo tempore. 1B *Sumpta 
igitur parabola, rursum ait: 

Dixit Balaam nlius Beor, 

dixit homo, cuius a obturatus est oculus; 

16 dixit auditor sermonum Dei, 

qui novit doctrinam b Altissimi 
et visiones Omnipotentis videt, 
c qui cadens apertos habet oculos: 

17 d Videbo eum, sed non modo ; 

intuebor ilium, sed non prope. 
Orietur e stella ex Iacob, 

et consurget /virga de Israel; 
et fpercutiet duces Moab, 

vastabitque omnes filios Seth. 

18 Et erit 7l Idumaea possessio eius, 

hereditas *Seir cedet inimicis suis; 
Israel vero fortiter aget. 

19 De Iacob erit ''qui dominetur, 
et perdat reliquias civitatis. 

20 Cumque vidisset Amalec, fc adsumens parabolam ait : 

Principium gentium Amalec, 
'cuius extrema perdentur. 

21 Vidit quoque ' m Cinaeum et, adsumpta parabola, ait: 

Robustum quidem est habitaculum tuum; 
sed, M si in petra posueris nidum tuum 
22 et fueris electus de stirpe Cin, 
quandiu poteris permanere? 
Assur enim capiet te. 
23 Adsumptaque parabola, iterum locutus est : 

Heu! quis victurus est, quando ista faciet Deus? 

24 Venient °in trieribus de Italia, 
superabunt Assyrios, vastabuntque PHebraeos 
et ad extremum etiam ipsi Qperibunt. 
2 5 Surrexitque Balaam et r reversus est in locum suum; Balac quo- 
que via, qua venerat, rediit. 

*) C Morabatur autem eo tempore Israel in a Settim et 6 fornicatus 
L D est populus cum filiabus Moab, 2 c quae vocaverunt eos ad sacri- 
ficia sua. At illi comederunt et adoraverunt deos earum : 3 d initiatus- 
que est Israel Beelphegor. Et iratus Dominus 4 ait ad Moysen : «Tolle 
cunctos principes populi et /suspende eos contra solem in patibulis, ^ut 
avertatur furor meus ab Israel. 5 Dixitque Moyses ad Mudices Israel : 
Occidat unusquisque proximos suos, qui initiati sunt Beelphegor. 

6 Et ecce unus de filiis Israel intravit coram fratribus suis ad scor- 
tum madianitidem, vidente Moyse et omni turba filiorum Israel, J'qui 
flebant ante fores tabernaculi. ?Quod cum vidisset 'Phinees Alius Elea- 
zari filii Aaron sacerdotis, surrexit de medio multitudinis et, arrepto 
pugione, 8 ingressus est post virum israelitem in lupanar et per- 
fodit ambos simul, virum scilicet et mulierem, in locis genitalibus; 
cessavitque plaga a filiis Israel. 9™Et occisi sunt vigintiquattuor 
milia hominum. 



— 126 — 



primit peccantem transfodiens et de Madianitis ultionem provocans 
(6-18). Quae quidem ultio, post omnium Hebraeorum ad bellan- 
dum aptorum censum, ex quo habentur cum familiarum praecipuarum 



LIBER NUMERI 
25, io — 26, 32 



iODixitque Dominus ad Moysen : iiPhinees filius Eleazari filii Aaron 
sacerdotis avertit iram meam a filiis Israel, quia n zelo meo °commotus 
est contra eos, ut non ipse delerem filios Israel in zelo meo. 12 Idcirco 
loquere ad eum: Ecce *>do ei pacem foederis mei, 13 et erit tarn ipsi 
quam «semini eius pactum r sacerdotii sempiternum, quia zelatus est 
pro Deo suo et expiavit scelus nliorum Israel. * 4 Erat autem nomen 
viri israelitae, qui occisus est cum Madianitide, Zambri filius Salu 
dux de cognatione et tribu Simeonis; 15 porro mulier madianitis, quae 
pariter interfecta est, vocabatur Cozbi filia s Sur principis nobilissimi 
Madianitarum. 

16 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 17 Hostes vos sen- 
tiant Madianitae, et *percutite eos, 18 quia et ipsi "hostiliter egerunt 
contra vos et decepere insidiis per idolum v Phogor et Cozbi filiam 
ducis Madian sororem suam, quae percussa est in die plagae pro sa- 
crilegio Phogor. 

^ fv Postquam a noxiorum sanguis effusus est, dixit Dominus ad Moy- 
L " sen et Eleazarum filium Aaron sacerdotem : 2b Numerate omnem 
summam filiorum Israel a viginti annis et supra per domos et co- 
gnationes suas, cunctos qui possunt ad bella procedere. 

3 Locuti sunt itaque Moyses et Eleazar sacerdos c in campestribus 
Moab super Iordanem contra Iericho ad eos qui erant 4 a viginti annis 
et supra, ^sicut Dominus imperaverat, quorum iste est numerus : 

5 R uben e primogenitus Israel. Huius filius Henoch, a quo familia 
Henochitarum, et Phallu, a quo familia Phalluitarum, 6 et Hesron, 
a quo familia Hesronitarum, et Charmi, a quo familia Charmitarum : 
7 hae sunt familiae de stirpe Ruben, quarum numerus inventus est 
/quadraginta tria millia et septingenti triginta. 8 Filius Phallu Eliab. 
9 Huius filii Namuel et Dathan et Abiron : isti sunt Dathan et Abiron 
principes populi, 0qui surrexerunt contra Moysen et Aaron in sedi- 
tione Core, quando adversus Dominum rebellaverunt, 10 et ^aperiens 
terra os suum devoravit Core, morientibus plurimis, quando com- 
bussit ignis ducentos quinquaginta viros, et factum est %rande mi- 
raculum n ut, Core pereunte, /filii illius non perirent. 

12 Filii fc Simeon per cognationes suas Namuel : ab hoc familia Na- 
muelitarum; Iamin: ab hoc familia Iaminitarum; Iachin: ab hoc fa- 
milia Iachinitarum ; * 3 Zare : ab hoc familia Zareitarum ; Saul : ab hoc 
familia Saulitarum : 14 hae sunt familiae de stirpe Simeon quarum 
omnis numerus fuit J vigintiduo milia ducenti. 

15 Filii m Gad per cognationes suas Sephon : ab hoc familia Sephonita- 
rum; Aggi: ab hoc familia Aggitarum; Suni: ab hoc familia Sunita- 
rum ; 16 Ozni : ab hoc familia Oznitarum ; Her : ab hoc familia Herita- 
rum ; 17 Arod : ab hoc familia Aroditarum ; Ariel ; ab hoc familia 
Arielitarum ; 18 istae sunt familiae Gad, quarum omnis numerus fuit 
"quadraginta milia quingenti. 

19 Filii °Iuda Her et Onan, qui ambo mortui sunt in terra Chanaan. 
20 Fueruntque filii Iuda per cognationes suas Sela, a quo familia Se- 
laitarum, Phares, a quo familia Pharesitarum, Zare, a quo familia 
Zareitarum. 21 Porro filii PPhares Hesron, a quo familia Hesronitarum, 
et Hamul, a quo familia Hamulitarum : 22 istae sunt familiae Iuda, 
quarum omnis numerus fuit «septuagintasex milia quingenti. 

23 Filii r Issachar per cognationes suas Thola, a quo familia Tholai- 
tarum, Phua, a quo familia Phuaitarum, 24 Iasub, a quo familia Iasu- 
bitarum, Semran, a quo familia Semranitarum : 2 5 hae sunt cognatio- 
nes Issachar, quarum numerus fuit *sexagintaquattuor milia trecenti. 

26 Filii *Zabulon per cognationes suas Sared, a quo familia Saredi- 
tarum, Elon, a quo familia Elonitarum, Ialel, a quo familia Ialeli- 
tarum: 27 hae sunt cognationes Zabulon, quarum numerus fuit u se- 
xaginta milia quingenti. 

28 Filii ^Ioseph per cognationes suas Manasse et Ephraim. 29 De 
Manasse ortus est ^Machir, a quo familia Machiritarum ; Ma- 
chir genuit Galaad, #a quo familia Galaaditarum ; 30 Galaad habuit 
filios Iezer, a quo familia Iezeritarum, et Helec, a quo familia Hele- 
citarum, 31 et Asriel, a quo familia Asrielitarum, et Sechem, a quo 
familia Sechemitarum, 32 et Semida, a quo familia Semidaitarum, et 



»cf. 2 Cor ii, 2. 
Dt 22, 16, 21; 3 Rg 14, 22; 
Ps 77, 58; Sph 1, 18; 3, 8; 

1 Cor 10, 22. — cf. Ex 20, s. 
P Ml 2, 4, s; Ecli 45, 28, 30; 

2 Mc 2, 54. 

q v. 1 Par 6, 4-15. 

r Ex 40, 13; Ps 105, 31. 

s cp. 31, 8; Js 13, 21. 



t cp. 31, 2-10. 

u cp. 31, 16; Ap 2, 14. 

v v. cp. 23, 28. 



acp. 25, 9. 

& cp. 1, 2, 3; Ex 30, 12; 38, 

25, 26. 



cvr. 63. — v. cp. 22, 1. 

rfcp. 1, 1. 

eGn 46, 9; Ex 6, 14; 1 Par 
S, 3. 



/cf. cp. 1, 21. 

gv. cp. 16, 1-33. 
h v. cp. 16, 31-3S. 

*cp. 16, 38. — cf. 1 Cor 10, 

6; 2 Pt 2, 6. 
; Ex 6, 24; 1 Par 6, 22. — cf. 

cp. 16, 32. 
k Gn 46, 10; Ex 6, 15; 1 Par 

4, 24. 

/cf. cp. 1, 23. 
m Gn 46, 16. 



n cf. cp. 1, 25. 

Gn 46, 12; 1 Par 2, 3-5. 
v. Gn 38. 3-10. 



pRt 4, 18. 

q cf. cp. 1, 27. 

r Gn 46, 13; 1 Par 7, 



s cf. cp. 1, 29. 

t Gn 46, 14. 

u cf. cp. 1, 31. 

v Gn 46, 20. 
29-37] 1 Par 7, 14-20. 
zjs 17, 1-3. 
y cp. 36, 1. 



127 — 



LIBER NUMERI 
26,33-27,3 



z cp. 27, 1. 

acp. 36, 11'; Js 17, 3. 

b cp. 27, 1. 

c cf. cp. I, 35. 



dcf. cp. 1, 33. 

e Gn 46, 2 1 ; 1 Par 7, 6. — v. 
1 Par 8, 1-5. 



/cf. cp. 1, 37. 

g Gn 46, 23. 

A cf. cp. 1, 39. 

i Gn 46, 17; 1 Par 7, 30, 31. 

; cf. cp. i, 41. 

/ Gn 46, 24; 1 Par 7, 13. 



m cf. cp. i, 43. 

n cf. cp. 1, 46. 

Js 11, 23; 14, 1, 2; Ps 104, 
£cp. 33, 54; 35, 8. [44. 

ffcp. 33, 54; 34, 13; Js 11,23; 
14, 2. 

r Gn 46, 11. — v. Ex 6, 16-21; 
1 Par 6, 1; 16-30. 



J Ex 2, 1, 2; 6, 20. 

t cp. 3, 2; 1 Par 24, 1. 

u cp. 3, 4; Lv 10, 1, 2; 1 Par 

24, 2. 
v cf. cp. 3, 39. 
x cp. 1, 49. 
y cp. 18, 20. 

z vr. 3. — v. cp. 22, 1. 

a cf . cp. 1, 44; Dt 2, 14, 15; 

1 Cor 10, 5. 
b cf. cp. 14, 22-38. 
c v. cp. 13, 7, 9- 

a cp. 26, 33; 36, 11; Js 17, 3-6. 



b cp. 14, 35; 26, 64, 65. 



nomina, turn in singulis tribubus et in populo universo virorum summa 
(26, 1-65); post legem de eo qui absque filio herede defunctus est (22, 1-11); 
post designatum et instructum losuam in Moysi successorem (12-23); 



^Hepher, a quo familia Hepberitarum. 33 Fuit autem Hepher pater 
°Salphaad, qui filios non habebat sed tan turn filias, quarum ista sunt 
nomina : ^Maala et Noa et Hegla et Melcha et Thersa : 34 hae sunt 
familiae Manasse, et numerus earum c quinquagintaduo milia septin- 
genti. 

35 Filii autem Ephraim per cognationes suas fuerunt hi: Suthala, 
a quo familia Suthalaitarum, Becher, a quo familia Becheritarum, 
Thehen, a quo familia Thehenitarum. 36 Porro filius Suthala fuit 
Heran, a quo familia Heranitarum : 37 hae sunt cognationes filiorum 
Ephraim, quarum numerus fuit d trigintaduo milia quingenti. 38 Isti 
sunt filii Ioseph per familias suas. 

Filii eBeniamin in cognationibus suis Beia, a quo familia Belaitarum, 
Asbel, a quo familia Asbelitarum, Ahiram, a quo familia Ahirami- 
rum, 39 Supham, a quo familia Suphamitarum, Hupham, a quo familia 
Huphamitarum. 40 Filii Bela Hered et Noeman; de Hered familia He- 
reditarum, de Noeman familia Noemanitarum ; 41 hi sunt filii Benia- 
min per cognationes suas, quorum numerus fuit /quadragintaquinquc 
milia sescenti. 

42 Filii ^Dan per cognationes suas Suham, a quo familia Suhami- 
tarum : hae sunt cognationes Dan per lamilias suas : 4 <* omnes fuere 
Suhamitae, quorum numerus erat ''sexagintaquattuor milia quadrin- 
genti. 

44 Filii *Aser per cognationes suas Iemna, a quo familia Iemnai- 
tarum, Iessui, a quo familia Iessuitarum, Brie, a quo familia Brieita- 
rum. 45 Filii Brie Heber, a quo familia Heberitarum, et Melchiel, a 
quo familia Melchielitarum. 46 Nomen autem filiae Aser fuit Sara : 
47 hae cognationes filiorum Aser, et numerus eorum iquinquagintatria 
milia quadringenti. 

48 Filii 'Nephthali per cognationes suas Iesiel, a quo familia Iesie- 
litarum, Guni, a quo familia Gunitarum, 49 Ieser, a quo familia Ie- 
seritarum, Sellem, a quo familia Sellemitarum : 50 hae sunt cognatio- 
nes filiorum Nephthali per familias suas, quorum numerus m quadra- 
gintaquinque milia quadringenti. 

51 Ista est summa filiorum Israel, qui recensiti sunt: "sescenta milia 
et mille septingenti triginta. 

52 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 53 Istis °dividetur 
terra iuxta numerum vocabulorum in possessiones suas. 54 PPluribus 
maiorem partem dabis et paucioribus minorem: singulis, sicut nunc 
recensiti sunt, tradetur possessio ; 55 ita dumtaxat ut sors terram otri- 
bubus dividat et familiis. 56 Quidquid sorte contigerit, hoc vel plures 
accipiant vel pauciores. 

57 rjjic quoque est numerus filiorum Levi per familias suas : Ger- 
son, a quo familia Gersonitarum, Caath, a quo familia Caathitarum, 
Merari, a quo familia Meraritarum. 58Hae sunt familiae Levi: familia 
Lobni, familia Hebroni, familia Moholi, familia Musi, familia Core. 
At vero Caath genuit Amram, 59 q U [ habuit uxorem s Iochabed filiam 
Levi, quae nata est ei in Aegypto. Haec genuit Amram viro suo 
filios Aaron et Moysen et Mariam sororem eorum. 60 *De Aaron 
orti sunt Nadab et Abiu et Eleazar et Ithamar, 61 quorum "Nadab et 
Abiu mortui sunt, cum obtulissent ignem alienum coram Domino. 

62 Fueruntque omnes, qui numerati sunt, v vigintitria milia generis 
masculini ab uno mense et supra; quia x non sunt recensiti inter filios 
Israel, #nec eis cum ceteris data possessio est. 

63 Hie est numerus filiorum Israel, qui descripti sunt a Moyse et 
Eleazaro sacerdote *in campestribus Moab supra Iordanem contra 
Iericho, 64 inter quos nullus fuit eorum, qui a ante numerati sunt a 
Moyse et Aaron in deserto Sinai; 65 "praedixerat enim Dominus. 
quod omnes morerentur in solitudine; nullusque remansit ex eis, c nisi 
Caleb filius Iephone et Iosue filius Nun. 

sjH Accesserunt autem filiae°Salphaad filii Hepher filii Galaad filii 
L I Machir filii Manasse, qui fuit filius Ioseph, quarum sunt nomina 
Maala et Noa et Hegla et Melcha et Thersa. 2 Steteruntque coram 

ad ostium 
mortuus est in 



i,lualu *««> "«■ *»* ill -g'a »» XTJ.1-11.11a. VV xii^ioa.. wwwmuuv 

Moyse et Eleazaro sacerdote et cunctis principibus populi 
tabernaculi foederis atque dixerunt : 3 ^Pater noster morl 



— 128 



post datas quasdam non ante totius Palestinae occupationem leges 
valituras, nimirum primo de sacrificiis iugiter immolandis (28, 1-8), 
de sabbatis, de calendis seu neomeniis (9-15), de paschate sive diebus 



LIBER NUMERI 
27, 4 — 28, ig 



deserto nee fuit in seditione, quae c concitata est contra Dominum 
sub Core, d sed in peccato suo mortuus est. Hie non habuit mares 
filios. Cur tollitur nomen illius de familia sua, quia non habuit fi- 
lium ? c Date nobis possessionem inter cognatos patris nostri. 4 /Ret- 
tuiitque Moyses causam earum ad iudicium Domini, 5 qu i dixit ad 
eum : 6 Q Iustam rem postulant filiae Salphaad : /l da eis possessionem 
inter cognatos patris sui, et ei in hereditatem succedant. 

7 Ad filios autem Israel loqueris haec : 8 Homo cum mortuus fuerit 
absque filio, ad fiJiam eius transibit hereditas. • Si filiam non habuerit, 
habebit successores fratres suos. 10 Quod si et fratres non fuerint, 
dabitis hereditatem fratribus patris eius. u Sin autem nee patruos 
habuerit, Mabitur hereditas his qui ei proximi sunt. Eritque hoc 
filiis Israel ^sanctum lege perpetua, sicut praecepit Dominus Moysi. 

12 Dixit quoque Dominus ad Moysen : 'Ascende in montem istum 
Abarim et contemplare inde terram, quam daturus sum filiis Israel; 
13 cumque videris earn, ibis et tu ad populum tuum, w sicut ivit f rater 
tuus Aaron, 14 K quia offendistis me in deserto Sin in contradictione 
multitudinis nee °sanctificare me voluistis coram ea super aquas : hae 
sunt Paquae contradictionis in Cades deserti Sin. 

15 Cui respondit Moyses : 16 Provideat Dominus sDeus spirituum 
omnis carnis hominem, qui sit super multitudinem hanc 17 et possit 
r exire et intrare ante eos et educere eos vel introducere, ne sit po- 
pulus Domini s sicut oves absque pastore. 

18 Dixitque Dominus ad eum : Tolle *Iosue filium Nun, virum w in 
quo est spiritus, et pone manum tuam super eum. 19 Qui stabit coram 
Eleazaro sacerdote et omni multitudine, 20 v et dabis ei praecepta, 
cunctis videntibus, et ^partem gloriae tuae, #ut audiat eum omnis 
synagoga filiorum Israel. 21 Pro hoc, si quid agendum erit, Eleazar 
sacerdos consulet Dominum ; ad verbum eius ^egredietur et ingredietur 
ipse et omnes filii Israel cum eo et cetera multitudo. 22 Fecit Moyses 
ut praeceperat Dominus. Cumque tulisset Iosue, statuit eum coram 
Eleazaro sacerdote et omni frequentia populi 23 et impositis capiti 
eius manibus, v cuncta replicavit quae mandaverat Dominus. 
^ O Dixit quoque Dominus ad Moysen : 2 Praecipe filiis Israel et 
** O dices ad eos : ^blationem meam et panes et incensum & odoris 
suavissimi efferte per tempora sua. 3 Haec sunt sacrificia, quae offerre 
debetis: agnos anniculos immaculatos duos cotidie in holocaustum 
sempiternum, 4 unum offeretis mane et alterum c ad vesperum ; 5 <*de- 
cimam partem ephi e similae, quae conspersa sit /oleo purissimo et 
habeat quartam partem hin. 6 Holocaustum #iuge est quod obtulistis 
in monte Sinai in odorem suavissimum incensi Domini ; 7 e t libabitis 
vini quartam partem hin per agnos singulos in sanctuario Domini. 
8 Alterumque agnum similiter offeretis ad vesperam, iuxta omnem 
ritum sacrificii matutini et libamentorum eius, oblationem suavissimi 
odoris Domino. 

9 ft Die autem sabbati offeretis duos agnos anniculos immaculatos 
et duas decimas similae oleo conspersae in sacrificio et liba, 10 *quae 
rite funduntur per singula sabbata in holocaustum sempiternum. 

11 In ^'calendis autem offeretis holocaustum Domino vitulos de ar- 
mento duos arietem unum, agnos anniculos septem immaculatos 

12 et fc tres decimas similae oleo conspersae in sacrificio per singulos 
vitulos et duas decimas similae oleo conspersae per singulos arietes, 

13 et decimam decimae similae ex oleo in sacrificio per agnos singulos : 
holocaustum suavissimi odoris atque incensi est Domino. l^Libamenta 
autem vini, quae per singulas fundenda sunt victimas, ista erunt: 
media pars hin per singulos vitulos, tertia per arietem, quarta per 
agnum : hoc erit holocaustum per omnes menses, qui sibi anno yer- 
tente succedunt. 15 *Hircus quoque offeretur Domino pro peccatis in 
holocaustum sempiternum cum libamentis suis. 

l6mMense autem primo, quartadecima die mensis Phase Domini 
erit, 17 et quintadecima die sollemnitas. Septem diebus vescentur 
azymis, 18 "quarum dies prima ^venerabilis et sancta erit : omne opus 
servile non facietis in ea. 19 Offeretisque incensum holocaustum Do- 
mino, vitulos de armento duos, arietem unum, agnos anniculos Pim- 



c cp. l6, I, 2. 

d cp. 26, 65; Ez 18, 4. 

ejs 17, 4. 

7 Ex 18, 19. — cf. Lv 24, 12. 

g cp. 36, 5, 
h cp. 36, 2. 



* v. Rt 4, 3-6; Jr 32, 6-9. 

jcp. 35, 29. 

/ cp. 33, 47; Dt 32, 49. — cf. 



:p. 33, 47; Ut 3: 
■Dt 3, 27; 34, 1. 



m v. cp. 20, 24-28. 

n cp. 20, 12, 24; Dt 32, 51. 

cp. 20, 12, 13. 

P cp. 20, 13; Dt 32, si. — cf. 

Ex 17, 7- 
q v. cp. 16, 22; Jr 32, 27. 

r Dt 31, 2; 1 Rg 8, 20; 18, 13; 
3 Rg 3. 7; 2 Par 1, 10; Jo 

10, 9; Ac 1, 21. — cf. Js 14, 
11; Ps 120, 8. 

s 3 Rg 22, 17; Ez 34, s; Jdt 

11, 15; Zc 10, 2; Mt 9, 36; 
Mr 6, 34. 

t cp. 32, 28; Dt 3, 21. 

u Dt 34, 9. — cf. Gn 41, 38. — 

v. Jd 3, 10. 
»Dt 3, 28; 31, 7, 8. 
xci. 4 Rg 2, 9, 15. 
y v. Js 1, 16-18. 
z cf. vr. 17. 



a v. Lv 21, 6. 

bv. Gn 8, 21. 

3-8] Ex 29, 38-42. 

c Ex 12, 6. — cf. 3 Rg 18, 29. 

d cp. 15, 4. — cf. Ex 16, 36. 

e Lv 2 , 1 . 

/ Ex 29, 40. 

g Ex 29, 42. — cf. Am s, 25. 



AMt 12, 5. 

i cf. Ez 46, 4, 5. 

j cp. 10, 10; 1 Rg 20, s, 24; 
4 Rg 4, 23; 1 Par 23, 31; 2 
Par 2, 4; 8, 13; 1 Es 3, 5; 
Is i, 13, 14; Ez 45, 17; 46, 
6; Os 2, 11; Am 8, 5; Col 
2, 16. — cf. Ecli 43, 6, 7. 

12-14] cp. 15, 4-12. 

k vr. 20, 28. 



Ivr. 22, 30; cp. is, 24; 29, 11, 

16, 19, 25. 
mLv 23, s; Dt 16, 1; Ez 45, 

21. — v. Ex 12, 6. 
n cf. Ex 12, 18. 
Ex 12, 16; Lv 23, 7. — cf. 

Mt 26, 17; Mr 14, 12, 17; 

Lc 22, 7. 
p vr. 31; cp. 29, 8, 13; Lv 22, 

20; Dt 15, 21; 17, 1. 



(9) 



129 



LIBER NUMERI 

28, 20 — 29, 28 



q v. Lv 2, 1-16. 



r vr. is, 30; cp. 29, 22, 28, 31, 
34, 38. 



s Ex 12, 16; 13, 6; Lv 23, 8. 

t Ex 23, 16; 34, 22 ; Lv 23, 10, 
15; Dt 16, 10. — cf. Ac 2, 1. 
u vr. 18. 

v cf. Lv 23, 18, 19. 



xvr. is, 22. 

z vr. 19. 

a Lv 23, 24. — v. cp. 10, 1-10. 



b v. cp. 28, 11-15. 

c v. cp. 28, 3-8. 

d Lv 16, 29; 23, 27-32. 

ecp. 30,14; Ps 34,13; Is 58,5. 



/ v. cp. 28, 19. 



v. cp. 28, 15. 
Lv 16, 3, 5. 



i Lv 23, 34-43- 
;' 1 Es 3, 4- 



sollemnibus sive intermediis (16-25), de pentecoste (26-31), de festis tu- 
barum (29, 1-6) et magnae expiationis (7-11), necnon de venerabili fe- 
stivitate tabernaculorum (12-38); secundo vero de condicionibus ad 



I vr. 30, 37; cp. is, 11, 12. 



maculatos septem ; 2 <>et «sacrificia singulorum ex simila, quae conspersa 
sit oleo, tres decimas per singulos vitulos et duas decimas per arietem 

21 et decimam decimae per agnos singulos, id est per septem agnos 

22 et r hircum pro peccato unum, ut expietur pro vobis, 23 praeter 
holocaustum matutinum, quod semper offeretis. 24 Ita facietis per 
singulos dies septem dierum in fomitem ignis et in odorem suavis- 
simum Domino, qui surget de holocausto et de libationibus singu- 
lorum. 25 s Dies quoque septimus celeberrimus et sanctus erit vobis : 
omne opus servile non facietis in eo. 

26 *Dies etiam primitivorum, quando offeretis novas fruges Domino, 
e.xpletis hebdomadibus, "venerabilis et sancta erit: omne opus servile 
non facietis in ea 27 offeretisque holocaustum in odorem suavissimum 
Domino, ^vitulos de armento duos, arietem unum et agnos anniculos 
immaculatos septem, 28 atque in sacrificiis eorum similae oleo con- 
spersae tres decimas per singulos vitulos, per arietes duas, 29 per 
agnos decimam decimae, qui simul sunt agni septem, ^hircum quoque, 
30 qui mactatur pro expiatione, praeter holocaustum sempiternum et 
liba eius. 31 *Immaculata offeretis omnia cum libationibus suis. 
O Q Mensis etiam septimi prima dies venerabilis et sancta erit vobis ; 
L 7 omne opus servile non facietis in ea, quia a dies clangoris est 
et tubarum. 2 Offeretisque holocaustum in odorem suavissimum Do- 
mino vitulum de armento unum, arietem unum et agnos anniculos im- 
maculatos septem 3 et in sacrificiis eorum similae oleo conspersae tres 
decimas per singulos vitulos, duas decimas per arietem, 4 unam de- 
cimam per agnum, qui simul sunt agni septem; 5 e t hircum pro 
peccato, qui offertur in expiationem populi, 6 ^praeter holocaustum 
calendarum cum sacrificiis suis et c holocaustum sempiternum cum 
libationibus solitis; eisdem caeremoniis offeretis in odorem suavissi- 
mum incensum Domino. 

7 d Decima quoque dies mensis huius septimi erit vobis sancta atque 
venerabilis, et e adfligetis animas vestras; omne opus servile non 
facietis in ea. 8 Offeretisque holocaustum Dcmino in odorem suavis- 
simum vitulum de armento unum, arietem unum, agnos anniculos 
/immaculatos septem 9 et in sacrificiis eorum similae oleo conspersae 
tres decimas per singulos vitulos, duas decimas per arietem, 10 de- 
cimam decimae per agnos singulos, qui sunt simul agni septem ; n et 
^hircum pro peccato, absque his quae offerri ''pro delicto solent 
in expiationem et holocaustum sempiternum cum sacrificio et liba- 
minibus eorum. 

l 2 iQuintadecima vero die mensis septimi, quae, vobis sancta erit 
atque venerabilis, omne opus servile non facietis in ea, sed celebrabi- 
tis •teollemnitatem Domino septem diebus. 13 Offeretisque holocaustum 
in odorem suavissimum Domino vitulos de armento tredecim, arietes 
duos, agnos anniculos /immaculatos quattuordecim 14 et in libamentis 
eorum similae oleo conspersae tres decimas per vitulos singulos, qui 
sunt simul vituli tredecim, et duas decimas arieti uno, id est simul 
arietibus duobus, 15 et decimam decimae agnis singulis, qui sunt simul 
agni quattuordecim, 16 et hircum pro peccato absque holocausto sem- 
piterno et sacrificio et libamine eius. 17 In die altero offeretis vitulos 
de armento duodecim, arietes duos, agnos anniculos /immaculatos 
quattuordecim, 18 sacrificiaque et libamina singulorum per vitulos et 
arietes et agnos *rite celebrabitis, 19 et hircum pro peccato, absque 
holocausto sempiterno sacrificioque et libamine eius. 20 Die tertio 
offeretis vitulos undecim, arietes duos, agnos anniculos /immaculatos 
quattuordecim, 21 sacrificiaque et libamina singulorum per vitulos et 
arietes et agnos rite celebrabitis, 22 et hircum pro peccato absque 
holocausto sempiterno sacrificioque et libamine eius. 23 Die quarto 
offeretis vitulos decern, arietes duos, agnos anniculos /immaculatos 
quattuordecim, 24 sacrificiaque et libamina singulorum per vitulos et 
arietes et agnos rite celebrabitis, 25 et hircum pro peccato absque ho- 
locausto sempiterno sacrificioque eius et libamine. 26 Die quinto offe- 
retis vitulos novem, arietes duos, agnos anniculos /immaculatos quat- 
tuordecim, 2 7sacrificiaque et libamina singulorum per vitulos et arietes 
et agnos *rite celebrabitis, 28 et hircum pro peccato absque holocausto 



130 — 



validitatem votorum, quae a viris, puellis, uxoribus, viduis et repudiatis 
emittuntur (30, 1-17); diffuse describitur (31, 1-12), addita Insuper ra- 
tione qua facta sit et exinde facienda praedae partitio ex bello relatae. 



LIBER NUMERI 
29,29 — 31,ii 



sempiterno sacrificioque eius et libamine. 29 Die sexto offeretis vitulos 
octo, arietes duos, agnos anniculos m immaculatos quattuordecim, 
20 sacrificiaque et libamina singulorum per vitulos et arietes et agnos 
rite celebrabitis, 31 et hircum pro peccato absque holocausto sempi- 
terno sacriticioque eius et libamine. 32 Die septimo offeretis vitulos 
septem et arietes duos, agnos anniculos w immaculatos quattuordecim, 
33 sacrificiaque et libamina singulorum per vitulos et arietes et agnos 
rite celebrabitis, 34 et hircum pro peccato absque holocausto sempi- 
terno sacrificioque eius et libamine. 35 n Die octavo, °qui est celeber- 
rimus, omne opus servile non facietis 36 offerentes holocaustum in 
odorem suavissimum Domino vitulum unum, arietem unum, agnos 
anniculos m immaculatos septem, 37 sacrificiaque et libamina singulo- 
rum per vitulos et arietes et agnos rite celebrabitis, 38 et hircum pro 
peccato absque holocausto sempiterno sacrificioque eius et libamine. 

39 Haec offeretis Domino, in Psollemnitatibus vestris, tfpraeter vota 
et oblationes spontaneas in holocausto, in sacrificio, in libamine et 
in hostiis pacificis. 

3 f\ Narravitque Moyses filiis Israel omnia quae ei Dominus impe- 
O 1/ rarat. 2 Et locutus est a ad principes tribuum filiorum Israel : 
Iste est sermo quem praecepit Dominus : 3 6 si quis virorum votum 
Domino voverit aut se c constrinxerit iuramento, non faciet irritum 
verbum suum, <*sed omne quod promisit implebit. 

4 Mulier, si quippiam voverit et se constrinxerit iuramento, quae 
est in domo patris sui et in aetate adhuc puellari, si cognoverit pater 
votum quod pollicita est et iuramentum quo obligavit animam suam, 
et tacuerit, voti rea erit : 5 quidquid pollicita est et iuravit opere 
complebit. 6 Sin autem, statim ut audierit, contradixerit pater, et vota 
et iuramenta eius irrita erunt nee obnoxia tenebitur sponsioni, eo 
quod contradixerit pater. 

7 Si maritum habuerit et e voverit aliquid et semel de ore eius 
verbum egrediens animam eius obligaverit iuramento, 8 q U0 die au- 
dierit vir et non contradixerit, voti rea erit reddetque quodcumque 
promiserat. 9 Sin autem audiens statim contradixerit et irritas fecerit 
pollicitationes eius verbaque quibus obstrinxerat animam suam, /pro- 
pitius erit ei Dominus. 

10 Vidua et repudiata quidquid voverint reddent. 

11 Uxor in domo viri, cum se voto constrinxerit et iuramento, 12 si 
audierit vir et tacuerit nee contradixerit sponsioni, reddet quodcumque 
promiserat. 13 Sin autem extemplo contradixerit, non tenebitur pro- 
missionis rea, quia maritus contradixit, et /Dominus ei propitius erit. 
14 Si voverit et iuramento se constrinxerit, ut per ieiunium vel cete- 
rarum rerum abstinentiam adfligat animam suam, in arbitrio viri erit 
ut faciat sive non faciat. 15 Quod si audiens vir tacuerit et in alteram 
diem distulerit sententiam, quidquid voverat atque promiserat reddet, 
quia statim ut audivit tacuit. 16 Sin autem contradixerit postquam 
rescivit, s'portabit ipse iniquitatem eius. 

17 Istae sunt leges, quas constituit Dominus Moysi inter virum et 
uxorem, inter patrem et filiam, quae in puellari adhuc aetate est vel 
quae manet in parentis domo. 

2 1 Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 2 °Ulciscere prius 
O 1 filios Israel de Madianitis et & sic colligeris ad populum tuum. 

3 Statimque Moyses, Armate, inquit, ex vobis viros ad pugnam qui 
possint a ultionem Domini expetere de Madianitis. 4 c Mille viri de 
singulis tribubus eligantur ex Israel, qui mittantur ad bellum. 5 De- 
deruntque millenos de singulis tribubus, id est duodecim milia <*expe- 
ditorum ad pugnam, 6 quos misit Moyses cum e Phinees filio Eleazari 
sacerdotis. Vasa quoque sancta et /tubas ad clangendum tradidit ei. 
7 Cumque pugnassent contra Madianitas atque vicissent, tfomnes mares 
occiderunt 8 et reges eorum ^Evi et Recem et *Sur et Hur et Rebe, 
quinque principes gentis, ■'Balaam quoque filium Beor interfecerunt 
gladio ; 9 ceperuntque mulieres eorum et parvulos omniaque pecora 
et cunctam supellectilem : quidquid habere potuerant depopulati sunt : 
10 tarn urbes quam viculos et castella flamma consumpsit: X1 fc et tule- 
runt praedam et universa, quae ceperant, tarn ex hominibus quam 



m v. cp. 28, 19. 



n cf . 2 Mc 10, 6; Jo 7, 37. 
ov. Lv 23, 36. 



P Lv 23, 2, 4; 1 Par 23, 31; 2 
Par 31, 3; 1 Es 3, s; 2 Es 
10, 33. — cf. Is 1, 14. 

q Lv 7, ii, 16; 22, 21, 23. 



a cp. 1, 4, 16; f, 2. 

b Dt 23, 21; Ps 49, 14; Ec 5, 

3, 4- — cf. Jd 11, 35. — v. 

Lv 27, 2. 
c v. Lv 5, 4. 
d Jb 22, 27; Ps 21, 26; 49, 14; 

65, 13, 14; us, i4> 18. 



e Ps 55, 12. 



/vr. 13. 



g cf. cp. 5, 33 



v. Lv 5, 1. 



a cp. 25, 17. 

b cp. 27, 13. — v. cp. 20, 24. 

c cf. Ex 18, 25. 

dcp. 32, 27; Js 4, 13. 
e cp. 25, 7. 

f cp. 10, 2, 9; Lv 23, 24. 
£cf. Dt 20, 13; Jd 21, 11; 1 
Rg 27, 9; 3 Rg ii. IS, 16. 
A Js 13, 21. 
icp. 25, 15. 
;Js 13. 22. 

yfecf. Dt 20, 14; Js 8, 2. 



131 



LIBER NUMERI 
31, I2-S4 



Ex tunc enim mos invaluit ut virgines, iumenta cunctaque supellex 
divide rentur proportione servaia inter betlatores, plebem et levitas 
(13-54). Hisce peractis, certiorque f actus de auxilio, quod in Palaestina 



I v. cp. 22, 



m vr. 48. 

«cf. 1 Rg is, 3- 

CP. 25, 2, l8. 

p CP. 24, 14; 2 Pt 2, IS. Ap 2, 

q v. cp. 23, 28. [14. 

r cp. 25, 9. 

s cf. Jd 21, 11, 12. 

t v. Dt 2i, 10-14. 

» cp. 5, 2. 

»V, Cp. 19, II, 22. 



xLv 6, 28; 11, 33; is, i] 



y cf . cp. 8, 7; 19, 9, 17-19. 
z v. Lv 11, 25. 



a Js 22, 8; 1 Rg 30, 24. — cf. 
2 Mc 8, 28, 30. 

b cf. cp. 18, 26. — v. vr. 30-41, 
47. 



c v. vrr. 42-47. 
d v. cp. 1, S3. 



e vr. 28. 



/cf. cp. 18, 8, 19. 



g vr. 30. 
A v.r 14. 



i vr. 32; Dt 20. 14. 
; Ex 30, 16. 



ex iumentis, 12 et adduxerunt ad Moysen et Eleazarum sacerdotem 
et ad omnem multitudinem filiorum Israel; reliqua autem utensilia 
portaverunt ad castra in ^campestribus Moab iuxta Iordanem contra 
lericho. 

13 Egressi sunt autem Moyses et Eleazar sacerdos et omnes prin- 
cipes synagogae in occursum eorum extra castra. 14 Iratusque Moyses 
TO principibus exercitus, tribunis et centurionibus, qui venerant de bello, 
15 ait: n Cur feminas reservastis? 16 °Nonne istae sunt, quae decepe- 
runt filios Israel Pad suggestionem Balaam et praevaricari vos fecerunt 
in Domino super peccato «Phogor, unde et 'percussus est populus? 
17 s Ergo cunctos interficite quidquid est generis masculini etiam in 
parvulis, et mulieres, quae noverunt viros in coitu, iugulate, 18 puellas 
autem et omnes feminas virgines 'reservate vobis 19 et "manete extra 
castra septem diebus. Qui occiderit hominem vel 1; occisus tetigerit, 
lustrabitur die tertio et septimo. 20 Et de omni praeda sive vestimen- 
tum fuerit sive vas et aliquid in utensilia praeparatum de caprarum 
pellibus et pilis et ligno expiabitur. 21 Eleazar quoque sacerdos ad 
viros exercitus, qui pugnaverant, sic locutus est: Hoc est praeceptum 
legis, ^quod mandavit Dominus Moysi : 22 Aurum et argentum et aes 
et ferrum et plumbum et stannum 23 et omne, quod potest transire 
per flammas, igne purgabitur; quidquid autem ignem non potest 
sustinere ^aqua expiationis sanctificabitur. 24 Et 2 lavabitis vestimenta 
vestra die septimo et purificati postea castra intrabitis. 

2 5 Dixit quoque Dominus ad Moysen : 26 Tollite summam eorum 
quae capta sunt ab homine usque ad pecus tu et Eleazar sacerdos 
et principes vulgi : 27 a dividesque ex aequo praedam, inter eos, qui 
pugnaverunt egressique sunt ad bellum et inter omnem reliquam 
multitudinem. 28 Et separabis partem Domino ab his qui pugnaverunt 
et fuerunt in bello b unam animam de quingentis tarn ex hominibus 
quam ex bobus et asinis et ovibus, 29 et dabis earn Eleazaro sacerdoti, 
quia primitiae Domini sunt. 30 Ex media quoque parte filiorum Israel 
accipies c quinquagesimum caput hominum et boum et asinorum et 
ovium, cunctorum animantium, et dabis ea levitis, d qui excubant in 
custodiis tabernaculi Domini. 31 Feceruntque Moyses et Eleazar sicut 
praeceperat Dominus. 32 Fuit autem praeda, quam exercitus ceperat, 
ovium sescenta septuagintaquinque milia, 33 boum septuagintaduo 
milia, 34 asinorum sexaginta milia et mille, 35 animae hominum sexus 
ieminei, quae non cognoverant viros, trigintaduo milia. 3 6 Dataque 
est media pars his, qui in proelio fuerant, ovium trecenta triginta 
septem milia quingentae, 37 e quibus e in partem Domini supputatae 
sunt oves sescentae septuagintaquinque, 38 et de bobus triginta sex 
milibus boves septuaginta et duo, 39 de asinis triginta milibus quin- 
gentis asini sexaginta unus, 40 de animabus hominum sedecim milibus 
cesserunt in partem Domini trigintaduae animae. 41 Tradiditque 
Moyses numerum primitiarum Domini Eleazaro sacerdoti, /sicut 
fuerat ei imperatum, 42 ex media parte filiorum Israel, quam sepa- 
raverat his qui in proelio fuerant; 43 de media vero parte, quae con- 
tigerat reliquae multitudini, id est de ovibus trecentis triginta septem 
milibus quingentis 44 et de bobus triginta sex milibus 45 et de asinis 
triginta milibus quingentis 46 et de hominibus sedecim milibus, 47 tulit 
Moyses Cquinquagesimum caput et dedit levitis qui excubabant in 
tabernaculo Domini, sicut praeceperat Dominus. 48 Cumque acces- 
sissent ''principes exercitus ad Moysen et tribuni centurionesque, 
dixerunt : 49 Nos servi tui recensuimus numerum pugnatorum, quos 
habuimus sub manu nostra, et ne unus quidem defuit. 50 Ob hanc 
causam offerimus in donariis Domini singuli quod in praeda auri 
potuimus invenire, periscelides et armillas, anulos et dextralia ac 
muraenulas, ut depreceris pro nobis Dominum. 51 Susceperuntque 
Moyses et Eleazar sacerdos omne aurum in diversis speciebus, 52 p0 ndo 
sedecim milia septingentos quinquaginta siclos, a tribunis et centu- 
rionibus. 53 *Unusquisque enim quod in praeda rapuerat suum erat. 
54 Et susceptum intulerunt in tabernaculum testimonii in -fmonimen- 
tum filiorum Israel coram Domino. 



— 132 



occupanda ceteris tribubus praebituri sunt filii Ruben et Gad et 
dimidia tribus Manasse (32, 1-32), Moyses inter hos dividit terram 
transiordanicam, cuius urbes praecipuae iterum aedificantur (33-42). 



3 J Filii autem Ruben et Gad habebant pecora multa, et erat illis in 
O L iumentis infinita substantia. Cumque vidissent a Iazer et Galaad 
aptas animalibus alendis terras, 2 venerunt ad Moysen et ad Eleazarum 
sacerdotem et principes multitudinis atque dixerunt : 3 b Ataroth et 
c Dibon et Iazer et Nemra, d Hesebon et e Eleale et Saban et /Nebo 
et Beon, 4 #terra, quam percussit Dominus in conspectu filiorum Israel, 
regio uberrima est ad pastum animalium, et nos servi tui habemus 
iumenta plurima 5 precamurque, si invenimus gratiam coram te, ut 
des nobis famulis tuis earn in possessionem nee facias nos transire 
Iordanem. 6 Quibus respondit Moyses : Nunquid fratres vestri ibunt 
ad pugnam et vos hie sedebitis? 7 Cur subvertitis mentes filiorum 
Israel, ne transire audeant in locum, quem eis daturus est Dominus? 
8 Nonne ita egerunt patres vestri, A quando misi de Cadesbarne ad 
explorandam terram? 9 *Cumque venissent usque ad vallem botri, 
lustrata omni regione, subverterunt cor filiorum Israel, ut non intra- 
rent fines quos eis Dominus dedit, 10 qui iratus iuravit dicens: U Si 
videbunt homines isti, qui ascenderunt ex Aegypto a Mginti annis et 
supra, terram, quam sub iuramento pollicitus sum ^Abraham, Isaac 
et Iacob ; et noluerunt sequi me, 12 *praeter Caleb filium Iephone m ce- 
nezaeum et Iosue filium Nun: isti "impleverunt voluntatem meam. 
13 Iratusque Dominus adversum Israel °circumduxit eum per desertum 
quadraginta annis, donee consumeretur Puniversa generatio, quae 
fecerat malum in conspectu eius. 14 Et ecce, inquit, vos surrexistis 
pro patribus vestris, incrementa et alumni hominum peccatorum, ut 
augeretis furorem Domini contra Israel. 15 Quod «si nolueritis sequi 
eum, in solitudine populum derelinquet, et vos causa eritis necis 
omnium. i6 At illi prope accedentes dixerunt: r Caulas ovium fabri- 
cabimus et stabula iumentorum, parvulis quoque nostris s urbes mu- 
nitas ; 17 *nos autem ipsi armati et accincti pergemus ad proelium ante 
filios Israel, donee introducamus eos ad loca sua. Parvuli nostri et 
quidquid habere possumus erunt in s urbibus muratis propter habita- 
torum insidias. i8 "Non revertemur in domos nostras usque dum pos- 
sideant filii Israel hereditatem suam ; i9 nee quidquam quaeremus 
trans Iordanem, quia iam ^'habemus nostram possessionem in orientali 
eius plaga. 2 <> Quibus Moyses ait : ^Si facitis quod promittitis, expediti 
pergite coram Domino ad pugnam; 21 et omnis vir bellator armatus 
Iordanem transeat, donee 2/subvertat Dominus inimicos suos, 22 et 
subiciatur ei omnis terra. Tunc eritis inculpabiles apud Dominum et 
apud Israel et ^obtinebitis regiones, quas vultis, coram Domino. 
23 Sin autem quod dicitis non feceritis, nulli dubium est quin peccetis 
in Deum; et scitote quoniam a peccatum vestrum apprehendet vos. 
24 Aedificate 6 ergo urbes parvulis vestris et caulas et stabula ovibus 
ac iumentis et quod polliciti estis implete. 25 c Dixeruntque filii Gad 
et Ruben ad Moysen: Servi tui sumus, faciemus quod iubet dominus 
noster. 2 6 <*Parvulos nostros et mulieres et pecora ac iumenta relin- 
quemus in urbibus Galaad ; 27 nos autem e famuli tui omnes /expediti 
pergemus ad bellum, sicut tu, domine, loqueris. 28 sTraecepit ergo 
Moyses Eleazaro sacerdoti et ft Iosue filio Nun et principibus familia- 
rum per tribus Israel et dixit ad eos : 2 » *Si transierint filii Gad et 
filii Ruben vobiscum Iordanem omnes armati ad bellum coram Do- 
mino, et vobis fuerit terra subiecta, date eis Galaad in possessionem, 
30 sin autem noluerint transire armati vobiscum in terram Chanaan, 
inter vos habitandi accipiant loca. 3 l Responderuntque filii Gad et filii 
Ruben : Sicut locutus est Dominus servis suis, ita faciemus : 32 ipsi 
armati pergemus coram Domino in terram Chanaan, et possessionem 
iam suscepisse nos confitemur trans Iordanem. 

33 iDedit itaque Moyses filiis Gad et Ruben et dimidiae tribui Ma- 
nasse filii Ioseph regnum Sehon regis amorrhaei et regnum Og regis 
Basan et terram eorum cum urbibus suis per circuitum. 34 Igitur 
exstruxerunt filii Gad fc Dibon et fc Ataroth et iAroer 3 5 et Etroth et 
Sophan et w Iazer et n Iegbaa 3 « et °Bethnemra et PBetharan, eurbes 
munitas, et caulas pecoribus suis. 37 Filii vero Ruben aedificaverunt 
r Hesebon et *Eleale et *Cariathaim 38 et "Nabo et v Baalmeon, ^versis 
nominibus, ^Sabama quoque, imponentes vocabula urbibus quas 





LIBER NUMERI 








32, 1-38 








a vr. 


3, 


35- 


— v. cp 


21 


32. 




b vr. 


34. 












c vr. 


34- 


— 


Cp. 21, 


30; 


Ts 


13, 


, 9, 


17; 


is 


IS, 2; Jr 


4« 


18, 


22. 


a vr 


3 7- 


— 


V. Cp. 22, 2 


s. 




e vr. 


3 7. 












/vr. 


ih 


cp. 


33, 47; 
3; Is is 


Dt 


32, 


49; 


i 


5, 


2 ; 


46, 


1 j 


Jr 


4», 


1, 


22. 








£cp 


21 


24 


, 34- — 


Ct. 


vr. 


33. 


A v. 


cp. 


13 


18, 22 


'34! 


Dt 


1, 


22 


-28. 












* cp. 


13, 


24, 


25- 








IO-I 


4] Dt 1 


. 34-36. 








;cp. 


14, 


29 










kv. 


Gn 


50, 


24. 








1 cp. 


14, 


6. 










m Js 


14, 


6; 


is, 17; 


Id 


t, n 




n cp 


14 


24 


; Dt 1, 


36; 


Is 


14. 


o v. 


cp. 


S4, 


33-35. 




18 


, 0. 


/>cp 


2b 


04 


, 65. 









q cf . Dt 30, 17; Js 22, 16, 18; 

2 Par 7, 19, 20; 15. 2. 
r vr. 24. 
s vr. 36. 
t Js 4, 12, 13. 



u Js 22, 4. 

wr. 33; Js 12, 1; 13, 8. 
x Dt 3, 1, 8; Js 1, 13, 14; 4, 
12, 13. 

yep. 33, 52. 



z Dt 3, 12, is, 16, 18; Js 1, 

IS; 13, 8, 32; 22, 4, 9. 
a cf. Gn 4, 7; 44, 16; Is 59, 12. 
b vr. 16. — v. vr. 34-38. 
c Js 4, 12. 

djs 1, 14. 

<?Js 4, 12, 13. 

/cp. 31, 5. 

f Js 1, 13. 

h cp. 27, 18. 

( Dt 3, 13; Js 13, 8; 22, 4. 

') Dt 29, 8; Js 12, 6; 13, 8; 22, 

A: vr. 3. [4. — v. Dt 3, 12-17. 

I Js 13, 25. — v. Dt 2, 36. 

mvr. 1. — v. cp. 21, 32. 

wjd 8, 11. 

Js 13, 27. — v. vr. 3. 

£js 13, 27. 

q vr. 17. [1 Par 6, 81 etc. 

r cp. 21, 27. — cf. Js 21, 39; 

s Is is, 4; 16, 9; Jr 48, 34- 

/ Js 13, 19; Jr 48, 1, 23; Ez 

2S ' 9 * 
« cp. 33, 47; 1 Par is, 2; Is 

15, 2; Jr 48, 1, 22. 
v 1 Par s, 8; Ez 25, 9. 
*cf. Ex 23, 13; Js 23, 7. 
y Js 13, 19; Is 16, 8, 9; Jr 48, 

32. 



133 



LIBER NUMERI 
32,39 — 33,53 



Tandem, descriptis stationibus, in quibus filii Israel peregrinantes 
ab Aegypto ad Sinai (33, 1-15), a Sinai in Cades (16-37), a Cades 
ad ripam Iordanis lerichunti obiectam, castrametati sunt (38-49) ; repe- 



z Gn so, 22; 1 Par 7, 14, 15. 
oDt 3,13.1s; Js 13,31; i7,i. 

v. 1 Par 2, 



6Dt 3. 14. - 

21-23. 
c Dt 3, 14; Js 13, 30; 3 Rg 
d 1 Par 2, 23. [: 

e cp. 21, 25. 
/Jd 8, 11. 



a v. cp. 9, 17-23. 

b Ex 12, 37. 

c Ex 12, 2 ; 13, 4. 

d Ex 14, 8. 

e Ex 12, 29. 

/Ex 12, 12. — cf. 

if Ex 12, 37. 

ft Ex 13, 20. 

t Ex 14, 2, 9. 

j Ex 14, 22. 
I Ex 15, 22. 23. 
m Ex 15, 27. 



Is 19, 



« Ex 16, 1. 



Ex 17, 1. 
P Ex 19, 1, 2. 

gcp. 11, 34- 
rep. ii, 34; 13. 
5 cf. cp. 13, 1. 



Dt 



t cf. Dt 10, 6. 

wcf. (Gn 36, 27;) Dt 10, 6. 

v Dt 10, 7. 



x Dt 2, 8; 3 Rg 9, 26; 22, 48; 

2 Par 8, 17. 
>> cp. 20, 1; 27, 14. 
z cp. 20, 22. 

a cp. 20, 23; 21, 4. 

b cp. 20, 25-28; Dt 32, so. — 

cf. Dt 10, 6. 
c cf. Ex 7, 7. 
d cp. 21, 1. 
e cp. 21, 4. 

/ cp. 21, 10. 

£ cp. 21, 11. 

A cp. 21, 30. — cf. cp. 32, 34. 

i cf. Jr 48, 22; Ez 6, 14. 

;Dt 32, 49- 

/ cp. 22, 1; Dt 32, 49. 

tn cf. cp. 25, 1. 

n Dt 9, 1. — cf. Js 3, 17. 

cp. 32, 21; Ex 23, 24, 33; 34, 

13; Dt 12, 3. 
pLv 26, 1; Dt 7, 5; Jd 2, 2. 



exstruxerant. 39 <Porro filii Machir filii Manasse perrexerunt in Galaad 
et vastaverunt earn, interfecto Amorrhaeo habitatore eius. 40 °Dedit 
ergo Moyses terram Galaacl Machir filio Manasse, qui habitavit in 
ea. 41 b Iair autem filius Manasse abiit et occupavit vicos eius, quos 
appellavit c Havoth lair, id est villas lair. 42 Nobe quoque per- 
rexit et apprehendit ^Chanath cum e viculis suis, vocavitque earn ex 
nomine suo /Nobe. 

2 3 Hae sunt mansiones filiorum Israel, qui egressi sunt de Aegypto 
O O per turmas suas in manu Moysi et Aaron, 2 quas descripsit 
Moyses a iuxta castrorum loca quae Domini iussione mutabant: 

3 ^Profecti igitur de Ramesse c mense primo, quintadecima die 
mensis primi, altera die Phase, filii Israel d in manu excelsa, viden- 
tibus cunctis Aegyptiis 4 et sepelientibus primogenitos, e quos per- 
cusserat Dominus (nam et in /diis eorum exercuerat ultionem), 5 ca- 
strametati sunt in ^Soccoth; 6 e t de Soccoth venerunt in /l Etham, 
quae est in extremis finibus solitudinis; 7 *inde egressi venerunt con- 
tra Phihahiroth, quae respicit Beelsephon, et castrametati sunt ante 
Magdalum; 8 profectique de Phihahiroth, -f'transierunt per medium 
mare in solitudinem, et 'ambulantes tribus diebus per desertum Etham 
castrametati sunt in Mara; 9 '^profectique de Mara venerunt hi Elim, 
ubi erant duodecim fontes aquarum et palmae septuaginta, ibique 
castrametati sunt. 1 ° Sed et inde egressi fixerunt tentoria super mare 
Rubrum ; profectique de mari Rubro u castrametati sunt in "deserto 
Sin; 12 unde egressi venerunt in Daphca; 13 profectique de Daphca 
castrametati sunt in Alus ; 14 egressique de Alus in Raphidim fixere 
tentoria, °ubi populo defuit aqua ad bibendum; 15 profectique de 
Raphidim castrametati sunt in ^deserto Sinai. 

16 Sed et de solitudine Sinai egressi venerunt ad sepulcra con- 
cupiscentiae, 17 ^profectique de sepulcris concupiscentiae 
castrametati sunt in r Haseroth, !8 et de Haseroth, venerunt in Reth- 
ma; 19 profectique de s Rethma castrametati sunt in Remmomphares ; 
20 unde egressi venerunt in Lebna ; 21 de Lebna castrametati sunt in 
Ressa ; 22 egressique de Ressa venerunt in Ceelatha, 23 unde profecti 
castrametati sunt in monte Sepher. 24 Egressi de monte Sepher ve- 
nerunt in Arada ; 25 inde proficiscentes castrametati sunt in Maceloth ; 
26 profectique de Maceloth venerunt in Thahath ; 27 de Thahath ca- 
strametati sunt in Thare ; 28 unde egressi fixere tentoria in Methca ; 
29 et de Methca castrametati sunt in Hesmona ; 30 profectique de 
Hesmona venerunt in 'Moseroth, 31 et de Moseroth castrametati sunt 
in "Beneiaacan ; 32 ^profectique de Beneiaacan venerunt in montem 
Gadgad; 33 unde profecti castrametati sunt in Ietebatha, 34 et de 
Ietebatha venerunt in Hebrona; 3 5 egressique de Hebrona castra- 
metati sunt in ^Asiongaber ; 36 ^inde profecti venerunt in desertum 
Sin, haec est Cades. 

37 Egressique de 2 Cades castrametati sunt in a monte Hor in extremis 
finibus terrae Edom. 38 b Ascenditque Aaron sacerdos in montem Hor, 
iubente Domino, et ibi mortuus est anno quadragesimo egressionis 
filiorum Israel ex Aegypto, mense quinto, prima die mensis, 39 c cum 
esset annorum centum viginti trium. 

40 Audivitque d Chananaeus rex Arad, qui habitabat ad meridiem 
in terra Chanaan, venisse filios Israel. 41 Et e profecti de monte Hor 
castrametati sunt in Salmona ; 42 unde egressi venerunt in Phunon ; 
43 profectique de Phunon castrametati sunt in /Oboth, 44 et de Oboth 
venerunt in S'lieabarim, quae est in finibus Moabitarum, 4 5 profecti- 
que de Iieabarim fixere tentoria in ^Dibongad; 46 unde egressi castra- 
metati sunt in *Helmondeblathaim ; 47 egressique de Helmondeblathaim 
^venerunt ad montes Abarim contra Nabo ; 48 profectique de mon- 
tibus Abarim transierunt *ad campestria Moab supra Iordanem con- 
tra Iericho, 49 ibique castrametati sunt de Bethsimoth usque ad 
OT Abelsatim, in planioribus locis Moabitarum. 50 Ubi locutus est Do- 
minus ad Moysen : 51 Praecipe filiis Israel, et die ad eos : n Quando 
transieritis Iordanem intrantes terram Chanaan, 52odisperdite cunctos 
habitatores terrae illius, Pconfringite titulos et statuas comminuite 
atque omnia excelsa vastate 53 mundantes terram et habitantes in ea ; 



i.u — 



titopraeceptode Chananaeis exstirpandis (50-56); terra cisiordanica iuxta 
suos terminos definita (34, 1-15); designatis viris ad earn dispertiendam 
et distribuendam (16-29); odditis nonnullis de urbibus levitarum (35, 1-5) 



LIBER NUMERI 
33, 5 4 — 35,ii 



ego enim dedi vobis illam in possessionem, 54 «quam dividetis vobis 
sorte. r Pluribus dabitis latiorem et paucis angustiorem. Singulis ut 
sors ceciderit, ita tribuetur hereditas; per tribus et familias possessio 
dividetur. 55 Sin autem nolueritis interficere habitatores terrae, qui re- 
manserint, s erunt vobis quasi clavi in oculis et lanceae in lateribus, 
et adversabuntur vobis in terra habitationis vestrae ; 56 e t *quidquid 
illis cogitaveram facere vobis faciam. 

3 A Locutusque est Dominus ad Moysen dicens : 2 Praecipe filiis 
O T Israel et dices ad eos : Cum ingressi fueritis a terram Chanaan, 
et in possessionem vobis sorte ceciderit, his finibus terminabitur. 
3 6 Pars meridiana incipiet a solitudine Sin, quae est iuxta Edom, et 
habebit terminos contra orientem c mare salsissimum. 4 Qui circuibunt 
australem plagam per d ascensum scorpionis, ita ut transeant in 
Senna et perveniant a meridie usque ad Cadesbarne, unde egre- 
dientur confinia e ad villam nomine Adar, et tendent usque ad Ase- 
mona. 5 Ibitque per gyrum terminus 'ab Asemona usque ad ^tor- 
rentem Aegypti, et maris magni litore finietur. 6 Plaga autem occiden- 
talis a mari magno incipiet et ipso fine claudetur. ? Porro ad septen- 
trionalem plagam a mari magno termini incipient, pervenientes usque 
ad montem altissimum, 87l a quo venient in Emath usque ad ter- 
minos *Sedada ; 9 ibuntque confinia usque ad Zephrona et •'villam 
Enan. Hi erunt termini in parte aquilonis. 10 Inde metabuntur fines 
contra orientalem plagam de villa Enan usque Sephama; n et de 
Sephama descendent termini in fc Rebla contra fontem Daphnim; inde 
pervenient contra orientem ad mare *Cenereth, 12 et tendent usque 
ad Iordanem, et ad ultimum '"salsissimo claudentur mari. Hanc 
habebitis terram per fines suos in circuitu. 

13 Praecepitque Moyses filiis Israel dicens : n Haec erit terra, quam 
possidentis sorte, et quam iussit Dominus dari novem tribubus et 
dimidiae tribui. 14 °Tribus enim filiorum Ruben per familias suas 
et tribus filiorum Gad iuxta cognationum numerum media quoque 
tribus Manasse, 15 id est duae semis tribus, acceperunt partem suam 
trans Iordanem contra Iericho ad orientalem plagam. 

16 Et ait Dominus ad Moysen : 17 Haec sunt nomina virorum qui 
terram vobis divident : PEleazar sacerdos et «Iosue filius Nun 18 e t 
singuli r principes de tribubus singulis, i9 quorum ista sunt vocabula : 
de tribu Iuda *Caleb filius Iephone, 20 de tribu Simeon Samuel filius 
Ammiud, 21 de tribu Beniamin Elidad filius Chaselon, 22 de tribu 
filiorum Dan Bocci filius Iogli. 23 Filiorum Ioseph de tribu Manasse 
Hanniel filius Ephod, 24 de tribu Ephraim Camuel filius Sephthan, 
25 de tribu Zabulon Elisaphan filius Pharnach, 26 de tribu Issachar 
dux Phaltiel filius Ozan, 27 de tribu Aser Ahiud filius Salomi, 28 de 
tribu Nephthali Phedael filius Ammiud. 29 Hi sunt quibus praecepit 
Dominus, ut dividerent filiis Israel terram Chanaan. 
2 C Haec quoque locutus est Dominus ad Moysen °in campestribus 
O D Moab supra Iordanem contra Iericho : 2 ^Praecipe filiis Israel 
ut dent levitis de possessionibus suis 3 urbes ad habitandum et c su- 
burbana earum per circuitum, ut ipsi in oppidis maneant, et subur- 
bana sint pecoribus ac iumentis; 4 quae a muris civitatum forinsecus 
per circuitum mille passuum spatio tendentur. 5 Contra orientem duo 
milia erunt cubiti, et contra meridiem similiter erunt duo milia, ad 
mare quoque, quod respicit ad occidentem, eadem mensura erit, et 
septentrionalis plaga aequali termino finietur; eruntque urbes in me- 
dio et foris suburbana. 

6 De ipsis autem oppidis, quae levitis dabitis, d sex erunt in fugi- 
tivorum auxilia separata, ut fugiat ad ea qui fuderit sanguinem; et, 
exceptis his, alia quadraginta duo oppida, 7 id est simul e quadraginta 
octo cum suburbanis suis. 8 Ipsaeque urbes, quae dabuntur /de pos- 
sessionibus filiorum Israel, 0ab his qui plus habent, plures auferentur, 
et qui minus pauciores. Singuli iuxta mensuram hereditatis suae da- 
bunt oppida levitis. 

9 Ait Dominus ad Moysen : 1° Loquere filiis Israel, et dices ad eos : 
Quando transgressi fueritis Iordanem in terram Chanaan, H ftdecer- 
nite quae urbes esse debeant in praesidia fugitivorum, qui nolentes 



9 cp. 


26, 


53, 


55. 










r cp. 


26, 


54; 


35, 


8. 








*ci 4 


23, 13; 

, 36. 

Dt 28, 


Jd 
63. 


2, 


3; 


Ps 


105, 


flGn 
ii 

£Js 
Ez 

c vr. 


17 

IS, 
47 
12 ; 


8; 


Ex 

- v. 
-31. 

14, 


3, 8 
Gn 1 
3; Js 


Ps 104, 
S, 18-21; 
IS, 2. 


djs 


15, 


3. 













e Js is,. 3; 1 Mc 7, 40, 45- 

/Js IS, 4- 

g Gn is, 18; Js is, 4, 47; 3 Rg 
8, 65; 4 Rg 24, 7; 1 Par 13, 
5; 2 Par 7, 8; Is 27, 12. 

h cp. 13, 22; Js 13, S; Jd 3, 3; 
3 Rg 8, 65; 4 Rg 14, 25 ; 1 
Par 13, S; 2 Par 7, 8; Ez 48; 



i Ez 47, 15. [1; Am 6, 15. 

;' Ez 47, 17. 

k4 Rg 23, 33; Jr 39, 5. 



I Dt 3, 17; Js 11, 2; 12, 3; 19, 

35; 1 Mc 11, 67; Mt 4, 18; 

m vr. 3. [Lc 5, 1 ; Jo 6, 1 etc. 

n vr. 2; Js 14, 1, 2. 
ocp. 32, 33; Js 14, 3. 



pjs 14, 1; 
Q Dt 1, 38. 
r cp. 1, 4, 16. 
scp. 13, 7, 3i 



19, 51; 21, 1. 



a v. cp. 22, 1. 

b Js 14, 3, 4; 21, 2. 

i-S; 48, 8-14. 
c v. Lv 25, 34. 



— Ez 45, 



d vr. 14; Dt 4, 41, 42; 19, 2, 
9; Js 20, 2, 7, 8; 21, 3, 13, 
21, 27, 32, 36, 37. — cf. Lx 

ejs2i,39. [21,13. 

/Js 21, 3. 

g cp. 26, 54- 



10-12] Dt 19, 2-4; Js 20, 1-6. 
h Ex 21, 13. 



— 135 



LIBER NUMERI 
35,i2 — 36,i3 



i Dt 4, 41; Js 20, 8. 

;cp. is, 16. 

Z Ex 21, 12, 14; Lv 24, 17; Dt 

19, 11, 12. 

wvr. 21, 24, 27; Dt 19, 12; Js 

20, 3, 5; Pro 23, 11. 

« Ex 21, 14; Dt 19, 11. 



Js 20, 3. 

/> Ex 21, 13; Dt 19, 6. 

g vr. 12: Js 20, 6. 

25] * c/. Catech. R. I 5, j 

r Js 20, 6. 

j Ex 29, 7; Lv 4, 3; 21, 10. 



/ cp. 27, II. 

u Mt 18, 16; Jo 8, 17; 2 Cor 
13, 1; 1 Tm 5, 10. — cf. Dt 
17, 6; 19. 15; Heb 10, 28. 



v Ps 105, 38,; Jr 3, 1, 2, 9. — 

cf. Gn 4, 11; Mic 4. 11. 
x v. Gn 9, 6. 
y Lv 18, 25; Dt 2i, 23. 

z v. Ex 29, 45. 

acp. 27, 1. 
b cp. 26, 29-32. 
ccp. 26, 55 1 33, 54. 

dcp. 26, 33; 27, 1-7; Js 17, 3. 
4- 



e Lv 25, 10-13. 

/cf. cp. 27, 5- 

g vr. 12. — cf. Tb 1, 9. 

Acf. 3 Rg 21, 3; Tb 7, 14. 

i 1 Par 23, 22. 



7 cp. 26, 33; 27, 1; Js 17, 3- 



k v. 6; cp. 22, 1. 



et asyli, pro Us qui inviti sanguinetn fuderint (6-34), constituto de- 
nique praecepto de puella herede nonnisi contribuli nubenda, ne 
tribuum possessiones permisceantur (36,1-13), explicit liber Numeri. 



sanguinem fuderint; 12 inquibus cum fuerit profugus, cognatus oc- 
cisi non poterit eum occidere, donee stet in conspectu multitudinis, 
et causa illius iudicetur. 13 De ipsis autem urbibus, quae ad fugiti- 
vorum subsidia separantur, 14 Hres erunt trans Iordanem et tres in 
terra Chanaan, 15 tarn filiis Israel quam -'advenis atque peregrinis, 
ut confugiat ad eas qui nolens sanguinem fuderit. 

M *Si quis ferro percusserit, et mortuus fuerit qui percussus est, 
reus erit homicidii et ipse morietur. 17 Si lapidem iecerit et ictus oc- 
cubuerit similiter punietur. 18 Si ligno percussus interierit, percus- 
soris sanguine vindicabitur. 19 m Propinquus occisi homicidam interfi- 
ciet: statim ut apprehenderit eum, interficiet. 

20 "Si per odium quis hominem impulerit, vel iecerit quippiam in 
eum per insidias 21 aut, cum esset inimicus, manu percusserit, et 
ille mortuus fuerit, percussor homicidii reus erit: cognatus occisi sta- 
tim ut invenerit eum iugulabit. 

22 °Quod si fortuitu et ^absque odio 23 et inimicitiis quidquam ho- 
rum fecerit, 24 et hoc, «audiente populo, fuerit comprobatum, atque 
inter percussorem et propinquuum sanguinis quaestio ventilata, 25 li- 
berabitur innocens de ultoris manu, et reducetur per sententiam in 
urbem, ad quam confugerat, manebitque ibi, r donec sacerdos ma- 
gnus, *qui oleo sancto unctus est, moriatur. 26 Si interfector extra 
fines urbium, quae exsulibus deputatae sunt, 2 ? fuerit inventus et per- 
cussus ab eo, qui ultor est sanguinis, absque noxa erit qui eum Oc- 
cident; 28 debuerat enim profugus usque ad mortem pontificis in 
urbe residere; postquam autem ille obierit, homicida revertetur in 
terram suam. 29 *Haec sempiterna erunt et legitima in cunctis habi- 
tationibus vestris. 

30 Homicida sub testibus punietur : "ad unius testimonium nullus 
condemnabitur. 31 Non accipietis pretium ab eo qui reus est san- 
guinis ; statim et ipse morietur. 32 Exsules et profugi ante mortem 
pontificis nullo modo in urbes suas reverti poterunt, 33 ne polluatis 
terram habitationis vestrae, quae insontium cruore v maculatur nee 
aliter expiari potest nisi *per eius sanguinem qui alterius sanguinem 
fuderit. 34 Atque &'ita emundabitur vestra possessio, me commorante 
vobiscum; *ego enim sum Dominus, qui habito inter filios Israel. 
^ /C °Accesserunt autem et ft principes familiarum Galaad filii Ma- 
O U chir filii Manasse de stirpe filiorum Ioseph locutique sunt Moysi 
coram principibus Israel atque dixerunt : 2 Tibi domino nostro c prae- 
cepit Dominus ut terram sorte divideres filiis Israel et ut filiabus 
d Salphaad fratris nostri dares possessionem debitam patri ; 3 quas, si 
alterius tribus homines uxores acceperint, sequetur possessio sua et 
translata ad aliam tribum de nostra hereditate, minuetur. 4 Atque ita 
fiet, ut cum P iubileus, id est quinquagesimus annus remissionis, adve- 
nerit confundatur sortium distributio et aliorum possessio ad alios 
transeat. 5 Respondit Moyses filiis Israel et, Domino praecipiente, ait : 
/Recte tribus filiorum Ioseph locuta est, 6 et haec lex super filiabus 
Salphaad a Domino promulgata est: ^nubant quibus volunt, tantum 
ut suae tribus hominibus, 7 h ne commisceatur possessio filiorum Israel 
de tribu in tribum. Omnes enim viri ducent uxores de tribu et co- 
gnatione sua ; 8 et f cunctae feminae de eadem tribu maritos accipient, 
ut hereditas permaneat in familiis, 9 nee sibi misceantur tribus, sed 
ita maneant 10 ut a Domino separatae sunt. Feceruntque filiae Sal- 
phaad ut fuerat imperatum ll et nupserunt iMaala et Thersa et 
Hegla et MeJcha et Noa filiis patrui sui 12 de familia Manasse, qui 
fuit filius Ioseph; et possessio, quae illis fuerat attributa, mansit in 
tribu et familia patris earum. 

1 3 Haec sunt mandata atque iudicia, quae mandavit Dominus per 
manum Moysi ad filios Israel in *campestribus Moab supra Iorda- 
nem contra Iericho. 



136 



LIBER DEUTERONOMII 



HEBRAICE "ELLE HADDEBARIM 




aec sunt verba, quae locutus est Moyses ad omnem 
Israel trans Iordanem a in solitudine campestri, 
b contra mare Rubrum, inter c Pharan et Thophel 
et Laban et d Haseroth, ubi auri est plurimum, 
2 undecim diebus de Horeb per viam montis Seir 
usque ad e Cadesbarne. 3 /Quadragesimo anno, un- 
decimo mense, prima die mensis locutus est Moy- 
ses ad filios Israel omnia, quae praeceperat illi Do- 
minus ut diceret eis, 4 ^postquam percussit Sehon regem Amorrhae- 
orum, qui habitabat in Hesebon, et /{ Og regem Basan, qui mansit in 
*Astaroth et in Edrai 5 trans Iordanem ^'in terra Moab. 

Coepitque Moyses explanare legem et dicere: 6 Dominus Deus 
noster locutus est ad nos in Horeb dicens: *Sufficit vobis quod in 
hoc monte mansistis : 7 revertimini et venite m ad montem Amorrhae- 
orum et ad cetera, quae, ei proxima sunt campestria atque n montana 
et humiliora loca contra °meridiem et iuxta litus maris, terram Cha- 
nanaeorum et Libani usque ad flumen magnum Euphraten. 8 En, 
inquit, tradidi vobis :ingredimini et possidete earn, super qua iuravit 
Dominus patribus vestris, ^Abraham, Isaac et Iacob ut daret illam 
eis et semini eorum post eos. 

9 Dixique vobis illo in tempore : 10 «Non possum solus sustinere 
vos, quia Dominus Deus vester multiplicavit vos et r estis hodie sicut 
stellae caeli plurimi. (11 s Dominus Deus patrum vestrorum addat ad 
hunc numerum multa milia, et benedicat vobis *sicut locutus est.) 

12 u Non valeo solus negotia vestra sustinere et pondus ac iurgia: 

13 v date ex vobis viros sapientes et gnaros et quorum conversatio sit 
probata in tribubus vestris, ut ponam eos vobis principes. 14 Tunc 
respondistis mihi : Bona res est, quam vis facere. H Tulique de tri- 
bubus vestris viros sapientes et nobiles et ^constitui eos principes, 
tribunos et centuriones et quinquagenarios ac decanos, qui docerent 
vos singula. 16 Praecepique eis dicens : Audite illos et ^quod iustum 
est iudicate, sive civis sit ille sive peregrmus. 17 *Nulla erit distantia 
personarum : ita parvum audietis ut magnum nee accipietis cuiusquam 
personam, quia °Dei iudicium est. Quod si difficile vobis visum ali- 
quid fuerit, &referte ad me et ego audiam. I 8 Praecepique omnia quae 
facere deberetis. 

19 Profecti autem de Horeb transivimus per c eremum terribilem et 
maximam quam vidistis, per viam montis Amorrhaei, sicut praece- 
perat Dominus Deus noster nobis. d Cumque venissemus in Cades- 
barne, 20 dixi vobis : Venistis ad montem Amorrhaei, quem Dominus 
Deus noster daturus est nobis. 2i Vide terram quam Dominus Deus 
tuus dat tibi : e ascende et posside earn, sicut locutus est Dominus Deus 
noster patribus tuis; 'noli timere nee quidquam paveas. 

22 #Et accessistis ad me omnes atque dixistis : Mittamus viros qui 
considerent terram et renuntient per quod iter debeamus ascendere: 
et ad quas pergere civitates. 

23 Cumque mihi sermo placuisset, misi ex vobis duodecim viros 
singulos de tribubus suis. 24 A Qui, cum perrexissent et ascendissent in 
montana, venerunt usque ad vallem botri; et, considerata terra, 
25 sumentes de fructibus eius, ut ostenderent ubertatem, attulerunt ad 
nos atque dixerunt: Bona est terra, quam Dominus Deus noster da- 
turus est nobis. 

26 Et noluistis ascendere, sed increduli ad sermonem Domini Dei 



LIBER 

DEUTERONOMII 

1, 1-26 



a cp. 3, 17; Js 3, 16; 11, 2, 16; 

12, 1, 3 etc. 
b cf. Nm 21, 14. 
ci Rg 25, 1. — v. Nm 10, 12. 
d Nm ii, 35; 13, i- 33, 17- 
e cp. 2, 14,; 9, 23; Nm 13, 36; 



fe 



32 8; 34, 4. 
:f. Nm 33, 38. 



g v. Nm 21, 21-32. 

h v. Nm 21, 33-35- 

i Js 12, 4; 13, 12, 31. — cf. cp. 

; cp. 29, 1. [3, 10. 

/ cp. 2, 3. — cf. Ex 19, 1; Nm 
m cf :. Nm 13, 30. [10, ii. 

«Js 9, 1. 
Gn 12, 9. 



p Gn 12, 7; 13, 14, 15; 15. 18; 

17, 7, 8; 26, 3, 4; 28, 13, 

14; 50, 24. 
?Nm 11, 14. — cf. Ex 18, 18. 
r cf . cp. 10, 22; 28. 62. — v. 

Gn 15, 5- 
S cf. 2 Rg 24, 3. 
t Gn 12, 2; 22, 17; 26, 3, 24. 
u cf. 3 Rg 3, 8, 9. 
v cf . Ex 18, 21; Nm 11, 16, 

17; Ac 6, 3- 



a; Ex 18, 25. 

16, 17] * Catech. R. Ill 9, 14. 

yep. 16, 18; Jo 7. 24. 

z cp. 16, 19; Ex 23, 2, 3; Lv 

19, 15; 2 Par 19, 7; Pro 24, 

23; 28, 21; Ecli 42, 1; Ml 2, 

9; Jc 2, 1, 9. 
a 2 Par 19, 6. — cf. Ex 21, 6. 
b Ex 18, 22, 26. 
c cp. 8, 15; 32, 10; Jr 2. 6. — 

cf. Jdt 5, 14; Sap 11, 2. 



e cp. 9, 23. 

;cp. 31, 8; Js 1, 9. 

g cf. Nm 13, 2, 3. 



A v. Nm 13, 22-27. 



— 137 



LIBER 
DEUTERONOMII 

1,27 — 2,12 



i Ps 105,25. — v. Nm 14, 1-4. 

;cp 9, 28. 

k cf. Js 7, 7- 

/Js 14, 8. 

mcp, 9, 1, 2; — v. Nm 13, 

29-33. 
w v. Nm 13, 23, 34. 



cp. 3, 22; Ex 14, 14, 25; Js 
10, 14, 42 ; 23, 3, 10. — cf. 2 
Es 4, 20. 

£ cp. 32, 11, 12; Ex 19, 4; Is 
46, 3, 4; 63, ?; Os 11, 3. — 
cf. cp. 8, 5; Ac 13, 18. 

q cp. 9, 23; Ps 105, 24; Ju 5. 

r v. Ex 13, 21; Nm 14, 14. 

s Nm 10, 33. 

t cp. 2, 15. 

w Nm 14, 23, 30; Ps 94. "• 

v Nm 14, 30; Js 14, 9- 



*cp. 4, 21; 32, 51; 34, 4; Nm 
20, 12; 27, 13, 14. — cf. 
Ps 105, 32. 
y cp. 31, 3, 7; Ex 24, 13. — cf. 
z v. Js 1,1. [1 Rg 16, 22. 

a cp. 31, 7, 23; Nm 27, 18-20. 
b cf. Nm 34, 17. 
c Nm 14, 3, 3i. 
d Is 7, 15, 16. — cf.Gn 3.5,22. 
e cp. 2, 1; Nm 14, 25. 
/ Nm 14, 40. 

g Nm 14, 42. 
h cf. cp. 31, 17. 

i Nm 14, 44. 

;Nm 14, 45- 

k cf. Ps 117, 12; Is 7, 18. 

/v. Nm 31, 3. 

m Nm 20, 1, 22; Jd 11, 17. 



a cp. 1, 40; Nm 14, 25; 21, 4. 
b cp. 1, 6. 

c cp. 23, 7; Nm 20, 14; Am 1, 

11; Ab 10, 12. 
d v. Gn 32, 3; 36, 8. 
e v. Nm 20, 18-21. 
/ Js 24, 4. — cf. Gn 36, 31-43. 
g vr. 28. 

h cf. Jb 23, 10. 
i v. cp. 8, 2-4. 

;Jd 11, 18. 

k 3 Rg 9, 26. — cf. 4 Rg 14, 

22 ; 16, 6; 2 Par 26, 2. 
I v. Nm 33, 35. 
m Nm 21, 11. 
« vr. 5, 19, 29. 
vr. 19. — v. Gn 19, 36, 37. 
p vr. 18; Nm 21, 15; Is 15, 1. 
q Gn 14, 5. 
r cf. vr. 21. 

j cp. 1, 28. — v. Nm 13. 23. 
t vr. 22 ; Gn 14, 6. — v. Gn 36, 

20-30. 
« Nm 21, 24, 31, 35. 



Prooemium (nt l f l-5).-l.Institutio historico-paraenetica (5-4,49). Praecipe s eventibus 
expositis qui in itinere ab Horeb in Cades decider ant (6-21), 1 escriptaque 
rebellione post Palaestinam exploratam (22-46), resumitur iter usque ad 



nostri 27 ^murmurastis in tabernaculis vestris atque dixistis : >Odit 
nos Dominus et idcirco eduxit nos de terra Aegypti, ut fc traderet 
nos in manu Amorrhaei atque deleret. 28 Quo ascendemus? 'Nuntii 
terruerunt cor nostrum dicentes: TO Maxima multitudo est et nobis 
statura procerior; urbes magnae et ad caelum usque munitae: n filios 
Enacim vidimus ibi. 

29 Et dixi vobis : Nolite metuere nee timeatis eos : 30 Dominus Deus, 
qui ductor est vester, °pro vobis ipse pugnabit, sicut fecit in Aegypto, 
cunctis videntibus. 31 Et in solitudine (ipse vidisti) Pportavit te Do- 
minus Deus tuus, ut solet homo gestare parvulum filium suum, in 
omni via, per quam ambulastis, donee veniretis ad locum istum. 
32 Et Gnec sic quidem credidistis Domino Deo vestro, 33 r qui prae- 
cessit vos in via, et *metatus est locum in quo tentoria figere debe- 
retis, nocte ostendens vobis iter per ignem et die per columnam nubis. 

34 Cumque audisset Dominus vocem sermonum vestrorum, iratus 
*iuravit et ait : 35 M Non videbit quispiam de hominibus generationis 
huius pessimae terram bonam, quam sub iuramento pollicitus sum 
patribus vestris, 36 ^praeter Caleb filium Iephone; ipse enim videbit 
earn, et ipsi dabo terram quam calcavit et filiis eius, quia secutus 
est Dominum. 

37 Nee miranda indignatio in populum, cum ^mihi quoque iratus 
Dominus propter vos dixerit : Nee tu ingredieris illuc ; 38 sed ^Iosue 
filius Nun ^minister tuus ipse intrabit pro te. Hunc a exhortare et 
robora, et b ipse sorte terram dividet Israeli. 

39 c Parvuli vestri, de quibus dixistis quod captivi ducerentur, et 
filii, d qui hodie boni ac mali ignorant distantiam, ipsi ingredientur ; 
et ipsis dabo terram, et possidebunt earn. 40 Vos autem e revertimini 
et abite in solitudinem per viam maris Rubri. 

41 Et respondistis mihi : /Peccavimus Domino : ascendemus et pu- 
gnabimus, sicut praecepit Dominus Deus noster. Cumque instructi 
armis pergeretis in montem, 42 ait mihi Dominus : Die ad eos : ^No- 
lite ascendere neque pugnetis, ''non enim sum vobiscum, ne cadatis 
coram inimicis vestris. 43 Locutus sum, et non audistis; sed adver- 
santes imperio Domini et Humentes superbia ascendistis in montem. 
44 Itaque •'egressus Amorrhaeus, qui habitabat in montibus, et obviam 
veniens persecutus est vos, %icut solent apes persequi, et cecidit de 
Seir usque *Horma. 45 Cumque reversi ploraretis coram Domino, non 
audivit vos nee voci vestrae voluit adquiescere. 46m Sedistis ergo in 
Cadesbarne multo tempore. 

2Profectique inde venimus in solitudinem, quae ducit ad mare Ru- 
brum, a sicut mihi dixerat Dominus, et circuivimus montem Seir 
longo tempore. 

2 Dixitque Dominus ad me : 3b Sufficit vobis circuire montem istum : 
ite contra aquilonem, 4 et populo praecipe dicens : Transibitis per 
terminos c fratrum vestrorum filiorum Esau, d qui habitant in Seir et 
e timebunt vos. 5 Videte ergo diligenter ne moveamini contra eos ; 
neque enim dabo vobis de terra eorum quantum potest unius pedis 
calcare vestigium, quia /in possessionem Esau dedi montem Seir. 
6 fi'Cibos emetis ab eis pecunia et comedetis, aquam emptam haurie- 
tis et bibetis. 7 Dominus Deus tuus benedixit tibi in omni opere 
manuum tuarum; 7l novit iter tuum, quomodo transieris solitudinem 
hanc magnam *per quadraginta annos habitans tecum Dominus Deus 
tuus, et nihil tibi defuit. 

8 Cumque ■''transissemus fratres nostros filios Esau, qui habitabant 
in Seir, per viam campestrem de fc Elath et de ? Asiongaber venimus 
ad iter, quod ducit in m desertum Moab. 9 Dixitque Dominus ad me : 
n Non pugnes contra Moabitas nee ineas adversus eos proelium; non 
enim dabo tibi quidquam de terra eorum, quia °filiis Lot tradidi PAr 
in possessionem. 10 «Emim primi fuerunt habitatores eius, r populus 
magnus et validus et tam excelsus ut de *Enacim stirpe n quasi gi- 
gantes crederentur et essent similes filiorum Enacim. Denique Moa- 
bitae appellant eos Emim. 12 *In Seir autem prius habitaverunt 
Horraei, quibus expulsis atque deletis, habitaverunt filii Esau, 
M sicut fecit Israel in terra possessionis suae, quam dedit illi Dominus. 



- 138 — 



Arnon f lumen, ea ratione susceptutn ut filii Israel sese abstlneant ab 
omni infestatione contra Idumaeos, Moabitas et Ammonltas (2, 1-22). 
Ingredientes vero Palaestinam transiordanicam, cum prius Sehon 



LIBER 
DEUTERONOMII 

2,13 — 3,6 



13 Surgentes ergo ut transiremus v torrentem Zared venimus ad 
eum. 

14 Tempus autem, quo ambulavimus de ^Cadesbarne usque ad tran- 
situm torrentis Zared, triginta et octo annorum fuit, ^donec consu- 
meretur omnis generatio hominum bellatorum de castris, sicut *iura- 
verat Dominus, 15 cuius manus fuit adversum eos, ut interirent de 
castrorum medio. 

16 Postquam autem universi ceciderunt pugnatores, 17 locutus est 
Dominus ad me dicens : 18 Tu transibis hodie terminos Moab, urbem 
nomine Ar; 19 et accedens in vicina filiorum Amraon cave ne pugnes 
contra eos nee movearis ad proelium; non enim dabo tibi de terra 
filiorum Ammon, quia a filiis Lot dedi earn in possessionem. 20 Terra 
gigantum reputata est, et in ipsa olim habitaverunt gigantes, quos 
Ammonitae vocant Zomzommim, 21 b populus magnus et multus et 
procerae longitudinis sicut Enacim, quos delevit Dominus a facie 
eorum et fecit illos habitare pro eis, 22 sicut fecerat filiis Esau, qui 
habitant in Seir, delens Horraeos et terram eorum illis tradens, quam 
possident usque in praesens. 23 c Hevaeos quoque, qui habitabant in 
Haserim usque d Gazam, e Cappadoces expulerunt, qui egressi de Cap- 
padocia deleverunt eos et habitaverunt pro illis. 

24 Surgite et ^transite torrentem Arnon : ecce tradidi in manu tua 
Sehon regem ^Hesebon amorrhaeum, et terram eius incipe possidere 
et ^committe adversus eum proelium. 2 5 Hodie incipiam mittere Uer- 
rorem atque formidinem tuam in populos, qui habitant sub omni 
caelo, ut, audito nomine tuo, paveant et in morem parturientium con- 
tremiscant et dolore teneantur. 

26 ->'Misi ergo nuntios de solitudine z Cademoth ad Sehon regem 
Hesebon w verbis pacificis dicens : 27 "Transibimus per terram tuam, 
publica gradiemur via, non declinabimus neque ad dexteram neque 
ad sinistram, 28 °alimenta pretio vende nobis ut vescamur, aquam 
pecunia tribue et sic bibemus: tantum est ut nobis concedas transi- 
tum, 29 Psicut fecerunt filii Esau, qui habitant in Seir, et Moabitae, 
qui morantur in Ar, donee veniamus ad Iordanem et transeamus ad 
terram, quam Dominus Deus noster daturus est nobis. 

30 eNoluitque Sehon rex Hesebon dare nobis transitum, quia r indu- 
raverat Dominus Deus tuus spiritum eius et obfirmaverat cor illius, 
ut traderetur in manus tuas, sicut nunc vides. 31 Dixitque Dominus 
ad me: s Ecce coepi tibi tradere Sehon et terram eius: incipe pos- 
sidere earn. 

32 *Egressusque est Sehon obviam nobis cum omni populo suo ad 
proelium in Iasa ; 33 et "tradidit eum Dominus Deus noster nobis, 
^percussimusque eum cum filiis suis et omni populo suo. 34 Cunctas- 
que urbes in tempore illo cepimus, interfectis ^habitatoribus earum 
viris ac mulieribus et parvulis: non reliquimus in eis quidquam, 
35 absque iumentis, quae in partem venere praedantium, et spoliis ur- 
bium quas cepimus. 36 Ab ^Aroer, quae est super ripam torrentis 
Arnon, *oppido, quod in valle situm est, usque Galaad non fuit vicus 
et civitas quae nostras effugeret manus: omnes a tradidit Dominus 
Deus noster nobis, 37 absque terra filiorum Ammon, ad quam non ac- 
cessimus, et cunctis, quae adiacent torrenti 6 Ieboc, et urbibus montanis 
universisque locis, c a quibus nos prohibuit Dominus Deus noster. 

3Itaque conversi ascendimus per iter Basan. °Egressusque est Og 
rex Basan in occursum nobis cum populo suo ad bellandum in 
&Edrai. 

2 Dixitque Dominus ad me: Ne timeas eum, quia in manu tua 
traditus est cum omni populo ac terra sua; faciesque ei, sicut fecisti 
c Sehon regi Amorrhaeorum, qui habitavit in Hesebon. 3 Tradidit 
ergo Dominus Deus noster in manibus nostris etiam Og regem Basan 
et universum populum eius, d percussimusque eos usque ad interne- 
cionem 4 vastantes cunctas civitates illius uno tempore. Non fuit 
oppidum, quod nos effugeret: sexaginta urbes, e omnem regionem 
Argob regni Og in Basan. 5 Cunctae urbes erant munitae muris al- 
tissimis portisque et vectibus, absque oppidis innumeris, quae*non 
habebant muros. 6 Et ^delevimus eos, sicut feceramus Sehon regi 



v cf. Nm 2i, 12. 



XV. cp. I, 2, 19. 



yNm 14, 29, 33, 35; 26, 64; 

Ps 77. 33; 94, n; 105, 26; 

Ez 20, 15. — cf. 1 Cor 10, 5; 

Heb 3, 17. — v. cp. 1, 35. 
z cp. 1, 34. 



a vr. 9. — v. Gn 19, 36, 38. 
b cf. vr. 10. 



c Js 13, 3, 4- 

d v. Gn 10, 19. 

e (Gn 10, 14;) Am 9, 7. 

/ Nm 21, 13, 14; Jd 11, 18,21. 
g Nm 2127, 28, 30. 
h cf. cr. 9. 

i cpg ii, 25; 28, 10. — v. Ex 
IS, 14-16; Js 2, 9-11. 

; Nm 2i, 21-26. 

/ Js 13, 18; 21, 37; 1 Par 6, 79- 

m cf. cp. 20, 10. 

n Nm 21, 21, 22; Jd 11, 19. 

vr. 6; Nm 20, 19. 

P vr. s, 9. — cf. cp. 23, 3, 4; 
Nm 20, 18; Jd 11, 17, 18. 



q Nm 21, 23. 
r v. Ex 4, 21. 



5 Am 2, 9. 

t v. Nm 21, 23-30. 

u Nm 21, 3. — cf. cp. 7, 2. 

vcp. 29, 7. 

X cp. 3, 6. 



yep. 3. 12; 4, 48; Js 12, 2; Jd 
11, 26; 4 Rg 10, 33; Is 17. 
2 etc. 

z Js 13, 9, 16; 2 Rg 24, 5. 

a Ps 43. 4- 

b v. Gn 32, 22. 

c vr. s, 9, 19. 

a cp. 29, 7; Nm 21, 33-35- 



b v. cp. i, 4- 

c v. Nm 21, 23-26, 34. 
d Nm 21, 35. 
ez Rg 4, i3- 

/v. cp. 7, 2; Ps 134, 10-12. 



— 139 



LIBER 
DEUTERONOMII 

3,7-4,7 



ei deinde Og, reges Amorrhaeorum, sibi occurrerent, utrumque debellant 
{24-3, 11), eorumque possessiones invadunt (12-20); in locum vero 
Moysi, cui terra cisiordanica interdicta erat, Iosue sufficitur (21-29). 



g cp. 2, 34. 
h cp. 20, 14. 



*'cp. 4, 48; Js 11, 3, 17; 12, 5; 

Ps 41, 7; 88, 13; 132, 3. 
;cf. cp. 4. 48. [5. 

k 1 Par 5, 23; Cn 4, 8; Ez 27, 
I cp. 4, 43; Js 13, 9, 16, 17, 21; 



:p. 4, 43; js 13, 9,: 
Jr 48, 8, 21. 
Js 12, 5; 13, 11.; 1 



Par 5, it. 



n cp. 2, 11, 20. 
cf. Gn 14, 5. 



£js 13, 25; 
26; Jr 49, 



Rg 11, 1; 12, 
Ez 21, 20; 25, 

5; Am 1, 14. 
q cf. Ap 2i, 17. 
r v. cp. 2, 36. 
5 v. Nm 32, 29, 32-38; Js 13, 

8-13. 
t v. Nm - 32,39-42; Js 13,29-31. 
u v. vr. 4. 
v Nm 32, 41. — cf. 1 Par 2, 

22, 23. 
x Js 12, s; 13, 11, 13; 2 Rg 3, 

3; 10, 6; 13, 37, 38. 
y Nm 32, 41. 
z Nm 32, 39. 

a cf. 2 Rg 24, s. 

b Nm 2i, 24; Js 12, 2. 

c v. Nm 34, 11. 

dcp. 4, 49; Js 3, 16; 12, 3; 4 

ev. Gn 14, 3. [Rg 14, 25. 

/cp. 4, 49; Js 13, 30. — cf. 

Nm 21, 15. 
*Nm 32, 20, 21; Js 1, 14; 4, 
n Nm 32, 1, 4. [12. 

j Js 22, 4. 



; cf. Nm 27, 1 3. 

/ cp. 1, 30; 20, 4. — v. Ex 14, 
14. 



m cp. s, 24; 11, 2; 32, 3", 1 

Par 29, 11. 
n v. Ex 15, 11; Ps 85, 8. 

cp. 4, 22; Ex 3, 8. 
pci. Js 1, 4. XT 

9 cp. 4, 21. — cf. Nm 20, 12. 

— v. cp. 1, 37- 
r cf. 2 Cor 12, 9. 
s Nm 27, 12, 13. 

t cp. 31, 2; 34, 4. 
wcp. 1, 38; 31, 3. 7; Nm 27, 
23. — cf. Js 1, 6, 7. 

v cp. 4, 46; 34, 6. 

/] I?, in jr. 2 p. D. 4 Qdg. 

a v. Lv 18, 4. 

b cp. 6, 24; 8, 1. 

c cp. 12, 32. — cf. Js 1, 7; Pro 

30, 6; Ap. 22, 18, 19. 
dcp. 5, 32. 
c Nm 25, 4-9. 
/v. Nm 23, 28; 25, 3-9. 

61 * cf. Catech. R. Ill 1, 5, 12. 

g cp. 29, 9- „ 

h Jb 28, 28; Ps no, 10; Pro 1, 

7; 9, 10; Ecli 25, 16. 
*cp. 33, 29; 2 Rg 7, 23; Ps 
7] v. Jo 6, 55. [147, 20. 

/Ps 33, 19; 144, 18; 148, 14. 

— cf. Jc 4, 8. 



Hesebon, disperdentes omnem civitatem ^virosque ac mulieres et 
parvulos; 7 ''iumenta autem et spolia urbium diripuimus. 8 Tuli- 
musque illo in tempore terram de manu duorum regum Amorrhae- 
orum, qui erant trans Iordanera a torrente Arnon usque ad montem 
^Hermon, 9 quem Sidonii iSarion vocant et Amorrhaei fc Sanir: 
10 omnes civitates, quae sitae sunt in 'planitie et universam terram 
Galaad et Basan usque ad w Selcha et Edrai civitates regni Og in 
Basan. J1 n Solus quippe Og rex Basan restiterat de stirpe °gigantum. 
Monstratur lectus eius ferreus, qui est in PRabbath nliorum Ammon, 
novem cubitos habens longitudinis et quattuor latitudinis ad mensu- 
ram cubiti Ovirilis manus. 

12 Terramque possedimus tempore illo r ab Aroer, quae est super 
ripam torrentis Arnon, usque ad mediam partem montis Galaad; et 
s civitates illius dedi Ruben et Gad. 13 *Reliquam autem partem Ga- 
laad et omnem Basan regni Og tradidi mediae tribui Manasse : 
"omnem regionem Argob, cunctaque Basan vocatur terra gigantum. 
14 v Iair nlius Manasse possedit omnem regionem Argob usque ad 
terminos -^Gessuri et Machati vocavitque Vex nomine suo Basan Ha- 
voth lair, id est villas lair, usque in praesentem diem. 15 -Machir 
quoque dedi Galaad. 16 Et tribubus Ruben et a Gad dedi de terra 
Galaad usque ad torrentem Arnon medium torrentis, et confinium 
usque ad torrentem Ieboc, b qui est terminus nliorum Ammon, 17 et 
planitiem solitudinis atque Iordanem et terminos c Cenereth usque ad 
d mare deserti, e quod est salsissimum, /ad radices montis Phasga 
contra orientem. 

18 Praecepique vobis in tempore illo dicens : Dominus Deus vester 
dat vobis terram hanc in hereditatem; ^expediti praecedite fratres 
vestros filios Israel omnes viri robusti, 19 absque uxoribus et parvu- 
lis atque iumentis. /l Novi enim quod plura habeatis pecora, et in 
urbibus remanere debebunt quas tradidi vobis, 20 t- donec requiem 
tribuat Dominus fratribus vestris, sicut vobis tribuit, et possideant 
ipsi etiam terram, quam daturus est eis trans Iordanem: tunc rever- 
tetur unusquisque in possessionem suam, quam dedi vobis. 

21 ^'Iosue quoque in tempore illo praecepi dicens : Oculi tui viderunt, 
quae fecit Dominus Deus vester duobus his regibus: sic faciet om- 
nibus regnis, ad quae transiturus es. 22 Ne timeas eos ; 'Dominus 
enim Deus vester pugnabit pro vobis. 

23 Precatusque sum Dominum in tempore illo dicens : 24 Domine 
Deus, tu coepisti ostendere servo tuo w magnitudinem tuam manum- 
que fortissimam, n neque enim est alius Deus vel in caelo vel in terra, 
qui possit facere opera tua et comparari fortitudini tuae. 25 Transibo 
igitur et videbo °terram hanc optimam trans Iordanem et montem 
istum egregium et PLibanum. 26 Qlratusque est Dominus mihi propter 
vos nee exaudivit me, sed dixit mihi : r Sufficit tibi : nequaquam ultra 
loquaris de hac re ad me. 27 s Ascende cacumen Phasgae et oculos 
tuos circumfer ad occidentem et ad aquilonem austrumque et orien- 
tem et adspice; nee 'enim transibis Iordanem istum. 28 "Praecipe 
Iosue et corrobora eum atque conforta, quia ipse praecedet populum 
istum et dividet eis terram, quam visurus es. 

29 Mansimusque v in valle contra fanum Phogor. 

4Et nunc, Israel, audi a praecepta et iudicia, quae ego doceo te, ut 
faciens ea & vivas et ingrediens possideas terram, quam Dominus 
Deus patrum vestrorum daturus est vobis. 2 c Non addetis ad verbum, 
quod vobis loquor, nee auferetis ex eo : d custodite mandata Domini 
Dei vestri, quae ego praecipio vobis. 3 e Oculi vestri viderunt omnia, 
quae fecit Dominus contra /Beelphegor, quomodo contriverit omnes 
cultores eius de medio vestri ; 4 vos autem, qui adhaeretis Domino 
Deo vestro, vivitis universi usque in praesentem diem. 5 Scitis quod 
docuerim vos praecepta atque iustitias: sicut mandavit mihi Domi- 
nus Deus meus, sic facietis ea in terra, quam possessuri estis ; 6 set 
observabitis et implebitis opere. > ! Haec est enim vestra sapientia et 
intellectus coram populis, ut audientes universa praecepta haec di- 
cant: En populus sapiens et intelligens, gens magna. 7 ( Nec est alia 
natio tam grandis, quae habeat Meos appropinquantes sibi, sicut 



— 140 



Altera vero pars huius institutionis continet argumenta, quibus legis obser- 
vantia commendatur (4,1-40); postque nonnulla de ur bib us asyli (41-43), ac- 
cedit designatio loci et temporis, ubi ea quae sequuntur acta sunt (44-49). 



Deus noster adest cunctis obsecrationibus nostris. 8 Quae est enim 
alia gens sic inclita, ut habeat caeremonias ^iustaque iudicia et uni- 
versam legem, quam ego proponam hodie ante oculos vestros? 

9 *Custodi igitur temetipsum et m animam tuam sollicite. n Ne obli- 
viscaris verborum, quae viderunt oculi tui, et ne excidant de corde 
tuo cunctis diebus vitae tuae. °Docebis ea nlios ac nepotes tuos, 
19 a Pdie in quo stetisti coram Domino Deo tuo in Horeb, quando 
Dominus locutus est mihi dicens: «Congrega ad me populum, ut 
audiant sermones meos et r discant timere s me omni tempore quo vi- 
vunt in terra, *doceantque nlios suos. J1 Et M accessistis ad radices 
montis, qui v ardebat usque ad caelum; erantque in eo tenebrae et 
nubes et caligo. 12 ^Locutusque est Dominus ad vos de medio ignis. 
^Vocem verborum eius audistis et *formam penitus non vidistis. 13a Et 
ostendit vobis pactum suum, quod praecepit ut faceretis, et 6 decem 
verba, c quae scripsit in duabus tabulis lapideis. 14 ^Mihique manda- 
vit in illo tempore, ut docerem vos caeremonias et iudicia, quae fa- 
cere deberetis in terra quam possessuri estis. 

15 e Custodite igitur sollicite animas vestras. /Non vidistis aliquam 
similitudinem in die, qua locutus est vobis Dominus in Horeb de 
medio ignis; 16 ne forte ^decepti ''faciatis vobis sculptam simili- 
tudinem aut ^imaginem masculi vel feminae, 17 similitudinem omnium 
iumentorum, quae sunt super terram, vel avium sub caelo volan- 
tium 18 atque reptilium, quae moventur in terra, sive piscium, 
qui sub terra morantur in aquis; 19 ne forte, elevatis oculis ad 
caelum, videas •'solem 1 et hinam et omnia astra caeli et errore 
deceptus adores ea et colas quae creavit Dominus Deus tuus in mi- 
nisterium cunctis gentibus, quae sub caelo sunt. 29 Vos autem lulit 
Dominus et eduxit de fc fornace ferrea Aegypti, ut haberet ^populum 
hereditarium, sicut est in praesenti die. 

21 "ijratusque est Dominus contra mc propter sermones vestros et 
iuravit ut non transirem Iordanem nee ingrederer terram optimam, 
quam daturus est vobis. 22 Ecce morior in hac humo, n non transibo 
Iordanem: vos transibitis et possidebitis °terram egregiam. 23 Cave 
ne quando obliviscaris pacti Domini Dei tui, quod pepigit tecum, et 
Pfacias tibi sculptam similitudinem eorum, quae fieri Dominus prohi- 
buit _: 24 <zquia Dominus Deus tuus ignis consumens est, Deus r aemulator. 

25 Si genueritis nlios ac nepotes et morati fueritis in terra 6 decep- 
tique feceritis vobis aliquam similitudinem *patrantes malum coram 
Dominc Deo vestro, ut eum ad iracundiam provocetis, 26w testes invoco 
hodie caelum et terram, cito perituros vos esse de terra quam, tran- 
sito Iordane, possessuri estis. Non habitabitis in ea longo tempore, 
sed delebit vos Dominus 27 atque v disperget in omnes gentes, et 
^remanebitis pauci, in nationibus, ad quas vos ducturus est Domi- 
nus. 28 Ibique ^servietis diis, qui hominum manu fabricati sunt, ligno 
et lapidi, 2 qui non vident nee audiunt nee comedunt nee odorantur. 

29 Cumque °quaesieris ibi Dominum Deum tuum, invenies eum; 
si tamen to to corde quaesieris et tota tribulatione animae tuae. 

39 Postquam te invenerint omnia quae praedicta sunt, ft novissimo 
tempore reverteris ad Dominum Deum tuum et audies vocem eius; 
31 quia Deus c misericors Dominus Deus tuus est; d non dimittet te nee 
omnino delebit neque obliviscetur pacti, in quo iuravit patribus tuis. 

32 e Interroga de diebus antiquis, qui fuerunt ante te ex die, quo 
creavit Deus hominem super terram a summo caelo usque ad sum- 
mum eius, si facta est aliquando huiuscemodi res, aut unquam co- 
gnitum est, 33 /ut audiret populus vocem Dei loquentis de medio 
ignis, s'sicut tu audisti, et vixisti ; 34 si fecit Deus ut ingrederetur et 
tolleret sibi gentem de medio nationum per ^tentationes, *signa atque 
portenta, -?per pugnam et fc robustam manum textentumque bracchium 
et horribiles visiones, iuxta omnia quae fecit pro vobis Dominus 
Deus vester in Aegypto, videntibus oculis tuis; 35m ut scires quoniam 
Dominus ipse est Deus et n non est alius praeter eum. 36 °De caelo 
te fecit audire vocem suam, ut doceret te, et in terra ostendit tibi 
ignem suum maximum et audisti verba illius de medio ignis, 37 quia 
Pdilexit patres tuos et elegit semen eorum post eos. «Eduxitque te 



LIBER 

DEUTERONOMII 

4, 8-37 



k Rm 7. i2. 



I vr. i. 



vt. is. 
... cf. Pro 4, 23. 
n Ps 102, 2. 
cp. 6, 7; ii, 19; 32, 46; Gn 

18, 19; Ex 12, 26, 27; Ps 77. 

3-6; Is 38, 19. 
p Ex 19, 9, 16; Heb 12, 18, 19. 
q cp. 31, 12. 
r cp. 14, 23; 17, 19. 
s cp. 12, 1 ; 31, 13; 3 Rg 8, 40. 
t cp. 6, 7; 11, 19. 
u Ex 19, 17. 
v cp. 5, 22, 23: Ex 19, 18; 20, 



18. 21. 



5, u iy, 
cf. Ex 24, 



16, 



*vr. 33, 36; cp. s, 4, 22; Ex 

20, 1, 19. 
y Ex 20, 22. — cf. 3 Rg 19, 12 ; 
z vr. 15. [Jb 4, 16; Ac 9, 7. 

a cp. 9, 9, 11. 
b Ex 34, 28. 
c v. Ex 24, 12; 31, 18. 
d v. Ex 21-23. 
e vr. 9; Is 23, n; Jr 17, 6. 
15} * cf. Catech. R. Ill 2, 19. 
/ vr. 12. 
gvr. 25. 

A vr. 23; cp. s, 8; Ex 20, 4. — 
* Rm 1, 23. [cf. Ac 17, 29. 

;cp. 17, 3; Jb 21, 26-28. 

k3 Rg 8, 51; Jr 11, 4- 

I cp. 9, 29; 32, 9; Ex 19, 5, 6. 

m cp. 1, 37; 3, 26. 

n cp. 3, 27. 

ocp. 3. 25. 

P vr. 9. 

q (all) Heb 12, 29. — cp. 9, 3; 

Ex 24, 17. -- cf. Ps 88, 47; 

Is 10, 17, 18; 29, 6; 30, 27, 

30; Sph 1, 18; Heb 12, 29. 
r cf. Is 42, 8. — v. Ex 20, s. 
s vr. 16. 

/cp. 9. 18; 4 Rg 17. 17. 
u cp. 30, 18, 19; 31, 28, 32, 1; 

Is 1, 2; Jr 2, 12; 6, 19; Mic 
v Lv 26, 33. [6, 2. 

x cp. 28, 62. 

y cp. 28, 36 ; 64; Jr 16, 13. 
z Ps 113, (bis) 4-6; 134, 15-17; 

Is 44. 9; 46, 7. 
29] * Catech. R. II 5, 27. 
a cp. 30, 2, 3; Lv 26, 40-42; 2 

Par is, 4; 2 Es 1, 9; Ps 26, 

8, Is 55. 6, 7; Jr 29, 13, 14. 
b cf. Lv 26, 40, 41. — v. Gn 

49. I' 
c Ex 34, 6; 2 Par 30, 9; 2 Es 

9. 3i; Jn 4, 2. 

d cp. 31, 6, 8; Js 1, 5; 1 Par 

e cp. 32, 7; Jb 8, 8. [28, 20. 

/ vr. 12, 36; cp. 5, 24, 26; Ex 
3, 6- 19, 21. — cf. Gn 32, 
30; Ex 24, 11; 33, 20, 23; 
Jd 6, 22, 23; 13, 22. 

g cf. Ex 20, 10. 

Acp. 7, 19; 29, 3- T 

1 cp. 26, 8; Ex 7, 3; Jr 32, 21. 

;'v. Ex 15, 3-10. 

k cp. 7, 8; 11, 2; 26, 8; 34.12. 

/ Ex 6, 6; Jr 32, 21. 

m cf. Ex 10, 2. 

n (all) Mr 12, 32. — vr. 39; cp. 
32, 39; 1 Rg 2, 2; 2 Rg 22, 
32; Is 45, 5, 18, 22; 46, 9. 

37] * Catech. R. Ill 1, 11. 

Ex 19, 9, 19; 2 Es 9, 13. 

pep. 10, 15. 

q Ex 13, 21; 33, 14. — cf. Is 
63, 9- 



LIBER 
DEUTERONOMII 

4,38 — 5,22 



2. Repctitio, eiplicatio et veluti amplificatio lepm divinarum (5, 1-26, 19). Praemissa 
decalogi promulgatione (5, 1-21), Moyses veluti Dei internuntius 
et interpres (22-33), primum explanans praeceptum docet quomodo 



r cp. 7, 1; 11, 23; Ex 23, 27, 
28; 34, 24. — v. cp. 9, 1-5. 

s Js 2, 11; 3 Rg 8, 23- 2 Par 

* v. vr. 35. [20, 6; Ec. 5, 2. 

« Lv 22, 31. 

v cp. s, 16; 6, 2, 3; 11, 9; 12, 
25, 28; 22, 7. — cf. Pro 3, 
2; 10, 27; Ecli 23, 38. 

a; cp. 19, 2-13; Nm 35, 6-29. 



y Js 20, 8; 21, 36; 1 Par 6, 78. 

z v. cp. 3, 10. 

a Js 20, 8; 21, 38; 3 Rg 4, 13; 
21, 3-24; 4 Rg 8, 28; 9, 1, 
4, 14; 1 Par 6, 80 etc. 

b Js 20, 8; 21, 27; 1 Par 6, 71. 

ccp. 3, 29. 

d cp. 1, 4; Nm 21, 14. 

ecp. 3, 3, 4; Nm 21, 33, 35. 

/v. cp. 2, 36. 

£ cf . cp. 3, 9; Ps 132, 3; Ecli 

hv. cp. 3,9. [24, 17. 

»v. cp. 3, 17. 

;cp. 3. 17. 

2-5] cf. Catech. R. Ill 1, u. 

a cp. 4, 23; cp. 29, 1; Ex 19, 5. 

b cf. Heb. 8, 9. 

c cf. cp. 29, 15. 

d cf. cp. 34, 10; Ex 33, 11; Nm 

14, 14; jd 6, 22. 
e vr. 22; Ex 19, 18. 
/Ex 20, 21. — cf. Gal 3, 19. 
g Ex 19, 16; 20, 18; 24, 2. 
6"] v. cp. 29, 5. 
6-21] Ex 20, 2-17. 
A Lv 26, 1; Ps 80, 11. 
* cp. 11, 16, 28; Ps 80, 10. 
/ cp. 27, 15; Lv 26, 1. — cf. Ps 

96, j. 
9] * Catech. R. Ill 2, 32, 33. 
k Ex 34, 14. 
/ cp. 7, 9; Ex 20, 6; Jr 32, 18. 

m Lv 19, 12; Mt 5, 33. 

12] * Catech. R. Ill 4, 2, 10. 

« Gn 2, 2; Ex 16, 29, 30; Heb 
4, 4- — v. Ex 20, 8. 

cf. Ex 23, 12. 
15] » Catech. R. Ill 4, 14. 
pep. 15, 15; 16, 12; 24,18,22. 
q v. cp. 4 ,34. 

16I * Catech. Ill 5, 16. 

r Ecli 3, 9; Mt 15, 4; Mr 7, 

10; Eph 6, 2. 
s v. cp. 4, 40. 
t (all) Mt 5, 21, 27; Lc 18, 20; 

Jc 2, 11. 



21] * cf. Cone. Tr. s. 14 can. 7. 
11 Mt 5, 28; Rm 7, 7. 



praecedens in virtute sua magna ex Aegypto, 38 *"ut deleret nationes 
maximas et fortiores te in introitu tuo, et introduceret te daretque 
tibi terrain earum in possessionem, sicut cernis in praesenti die. 
39 Scito ergo hodie et cogitato in corde tuo, quod 8 Dominus ipse sit 
Deus in caelo sursum et in terra deorsum et non *sit alius. 40 "Cu- 
stodi praecepta eius atque mandata, quae ego praecipio tibi, v \it 
bene sit tibi et filiis tuis post te et permaneas multo tempore super 
terram, quam Dominus Deus tuus daturus est tibi. 

41 ^Tunc separavit Moyses tres civitates trans Iordanem ad orien- 
talem plagam, 42 ut confugiat ad eas qui occiderit nolens proximum 
suum, nee sibi fuerit inimicus ante unum et alterum diem, et ad 
harum aliquam urbium possit evadere : 43 ^Bosor in solitudine, *quae 
sita est in terra campestri de tribu Ruben, et a Ramoth in Galaad, 
quae est in tribu Gad, et ''Golan in Basan, quae est in tribu Manasse. 

44 Ista est lex, quam proposuit Moyses coram filiis Israel ; 45 et 
haec testimonia et caeremoniae atque iudicia, quae locutus est ad 
nlios Israel, quando egressi sunt de Aegypto, 4 6 trans Iordanem, c in 
valle, contra fanum Phogor, in terra Sehon regis amorrhaei, qui habi- 
tavit in Hesebon, d quem percussit Moyses. Filii quoque Israel egressi 
ex Aegypto 47 possederunt terram eius et terram e 0g regis Basan, 
duorum regum amorrhaeorum, qui erant trans Iordanem ad solis 
ortum, 48 /ab Aroer, quae sita est super ripam torrentis Arnon, 
usque ad montem ^Sion, qui est et /l Hermon, 49 omnem planitiem 
trans Iordanem ad orientalem plagam usque *ad mare solitudinis et 
usque ad •'radices montis Phasga. 

5Vocavitque Moyses omnem Israelem et dixit ad eum : Audi, Israel, 
caeremonias atque iudicia, quae ego loquor in auribus vestris ho- 
die : discite ea et opere complete. 2 a Dominus Deus noster pepigit no- 
biscum foedus in Horeb. 3 JSfon cum patribus nostris b iniit pactum, 
sed c nobiscum qui impraesentiarum sumus et vivimus. 4 d Facie ad fa- 
ciem locutus est nobis in monte e de medio ignis. 5 /Ego sequester et 
medius fui inter Dominum et vos in tempore illo, ut adnuntiarem vobis 
verba eius ; ^timuistis enim ignem et non ascendistis in montem, et ait : 
6 /l Ego Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti, de 
domo servitutis. 7 -?Non habebis deos alienos in conspectu meo. 8i Non 
facies tibi sculptile nee similitudinem omnium quae in caelo sunt 
desuper et quae in terra deorsum et quae versantur in aquis sub 
terra. 9 fc Non adorabis ea et non coles; ego enim sum Dominus Deus 
tuus, Deus aemulator, reddens iniquitatem patrum super filios in 
tertiam et quartam generationem, his qui oderunt me 10 et faciens 
misericordiam in J multa milia diligentibus me et custodientibus prae- 
cepta mea. 

11 wNo n usurpabis nomen Domini Dei tui frustra, quia non erit 
impunitus qui super re vana nomen eius adsumpserit. 

12 Observa diem sabbati ut sanctifices eum, sicut praecepit tibi 
Dominus Deus tuus. 13 Sex diebus operaberis et facies omnia opera 
tua. 14 "Septimus dies sabbati est, id est requies Domini Dei tui. 
Non facies in eo quidquam operis tu et filius tuus et filia, servus et 
ancilla et bos et asinus et omne iumentum tuum et peregrinus, qui 
est intra portas tuas; ut requiescat °servus tuus et ancilla tua sicut 
et tu. 15 ^Memento quod et ipse servieris in Aegypto, et eduxerit te 
inde Dominus Deus tuus «in manu forti et bracchio extento. Idcirco 
praecepit tibi ut observares diem sabbati. 

16 r Honora patrem tuum et matrem, sicut praecepit tibi Dominus 
Deus tuus, ut longo vivas tempore, s et bene sit tibi in terra, quam 
Dominus Deus tuus daturus est tibi. 

1 7 *Non occides 

18 neque moechaberis 

19 furtumque non facies 

20 nee loqueris contra proximum tuum falsum testimonium. 

21 w Non concupisces uxorem proximi tui, non domum, non agrum, 
non servum, non ancillam, non bovem, non asinum et universa quae 
illius sunt. 

22 Haec verba locutus est Dominus ad omnem multitudinem vestram 



— 142 



diligendus et timendus sit Deus et quomodo ei serviendum (6, 1-13); 
custoaiat nempe quisque divina mandata (14-25) ca\ e it ab idololatria 
et a qualibet consuetudine Chananaeorutn, qui, tie seductores fiant, 



LIBER 

DEUTERONOMn 

5> 23 — 6, 20 



v 'm monte de medio ignis et nubis et caliginis voce magna nihil 
addens amplius et ^scripsit ea in duabus tabulis lapideis, quas tra- 
didit mini. 23 Vos autem, ^postquam audistis vocem de medio tene- 
brarum et montem ardere vidistis, accessistis ad me omnes principes 
tribuum et maiores natu atque dixistis : 24 Ecce ostendit nobis Do- 
minus Deus noster maiestatem et ^magnitudinem suam; a vocem eius 
audivimus de medio ignis et probavimus hodie, quod, 6 Ioquente Deo 
cum homine, vixerit homo. 25 Cur ego moriemur, et devorabit nos ignis 
hie maximus? c Si enim audierimus ultra vocem Domini Dei nostri, 
moriemur. 26 Quid est omnis caro, ut audiat vocem d Dei viventis, 
qui de medio ignis loquitur, sicut nos audivimus, et possit vivere? 
27 Tu magis accede et audi cuncta quae dixerit Dominus Deus noster 
tibi e loquerisque ad nos, et nos audientes faciemus ea. 

28 Quod cum audisset Dominus, ait ad me : Audivi vocem verbo- 
rum populi huius, quae locuti sunt tibi: /bene omnia sunt locuti. 
29 fi'Quis det talem eos habere mentem, ut timeant me et custodiant 
universa mandata mea in omni tempore, h \xt bene sit eis et filiis 
eorum in sempiternum ? 30 Vade et die eis : Revertimini in tentoria 
vestra; 31 tu vero hie sta mecum, et *loquar tibi omnia mandata mea 
et caeremonias atque iudicia, quae docebis eos, ut faciant ea in terra, 
quam dabo illis in possessionem. 

32 -7'Custodite igitur et facite, quae praecepit Dominus Deus vobis ; 
fc non declinabitis neque ad dexteram neque ad sinistram ; 33 *sed 
per viam, quam praecepit Dominus Deus vester, ambulabitis, ut viva- 
tis, et m bene sit vobis et protelentur dies in terra possessionis vestrae. 

6°Haec sunt praecepta et caeremoniae atque iudicia, quae manda- 
vit Dominus Deus vester, ut docerem vos, et faciatis ea in terra 
ad quam transgredimini possidendam ; 2 b \xt timeas Dominum Deum 
tuum et custodias omnia mandata et praecepta eius, quae ego prae- 
cipio tibi et filiis ac nepotibus tuis cunctis diebus vitae tuae, c ut 
prolongentur dies tui. 3 Audi, Israel, et observa, ut facias quae prae- 
cepit tibi Dominus, et bene sit tibi, et multipliceris amplius, d sicut 
pollicitus est Dominus Deus patrum tuorum tibi terram lacte et 
melle manantem. 

4 Audi, Israel : e Dominus Deus noster Dominus unus est. 5 /Diliges 
Dominum Deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et 
ex tota fortitudine tua. 6 ^Eruntque verba haec, quae ego praecipio 
tibi hodie, in corde tuo, 7 et A narrabis ea filiis tuis et meditaberis 
in eis sedens in domo tua et ambulans in itinere, dormiens atque 
consurgens, 8 *et ligabis ea quasi signum in manu tua, eruntque 
et movebuntur inter oculos tuos, 9 ^scribesque ea in limine et ostiis 
domus tuae. 

10 Cumque introduxerit te Dominus Deus tuus in terram, pro qua 
iuravit patribus tuis Abraham, Isaac et Iacob, et dederit tibi civi- 
tates magnas et optimas, fc quas non aedificasti; n domos plenas 
cunctarum opum, quas non exstruxisti; cisternas, quas non fodisti, 
vineta et oliveta, quae non plantasti, 12 et 'comederis et saturatus 
fueris; 13 m cave diligenter ne obliviscaris Domini, qui eduxit te de 
terra Aegypti, de domo servitutis. 

n Dominum Deum tuum timebis et illi soli servies ac °per nomen 
illius iurabis. 

I 4 PNon ibitis post deos alienos Qcunctarum gentium, quae in cir- 
cuitu vestro sunt; 15 quoniam r Deus aemulator s Dominus Deus tuus 
in medio tui, *nequando irascatur furor Domini Dei tui contra te et 
auferat te de superficie terrae. 

16 "Non tentabis Dominum Deum tuum, v sicut tentasti in loco 
tentationis. 

17 ^Custodi praecepta Domini Dei tui ac testimonia et caeremonias, 
quas praecepit tibi, 18 et ^fac quod placitum est et bonum in con- 
spectu Domini, ut bene sit tibi, et ingressus possideas terram opti- 
mam, de qua iuravit Dominus patribus tuis, 19 ut ^deleret omnes 
inimicos tuos coram te, sicut locutus est. 

2 <> a Cumque interrogaverit te filius tuus eras dicens : Quid sibi vo- 
lunt testimonia haec et caeremoniae atque iudicia, quae praecepit 



v v. cp. 4, tz. 
x cp.9, 10, 11; 
y v. cp. 4, 12. 



Ex 24, 12; 31, 
[18. 



24] v. Ex 19, 14, 13. 
z v. cp. 3, 24. 

a Ex 19, 19. 
bv. cp. 4, 33. 

c cp. 18, 16. 

d Js 3, 10; Ps 41, 3; Mt 16, 16. 



e v. Ex 20, 19. 

/cp. 18, 17. 

gcp. 32, 29; Ps 80, 14: Is 48, 
18. — cf. cp. 29, 4; Nm 11, 
29; Mt 23, 37; Lc 19, 42. 
h v. cp. 4, 40. 
i Gal 3, 19. 
; cp. 4, 2. 

k cp. 17, 20; 28, 14; Js 1, 7; 
23, 6; 4 Rg 22, 2; Pro 4, 
27; Js 30. 21. 

16; Ps 80, 15; 

j, 13. — cf. Lc 

[i,6. 



I cp. 10, 12; 30, 16; Ps 80, 1; 

Jr 7, 23; Bar 3, 
m v. cp. 4, 40. 

acp. 4, 1; 5, 31; 12, 1. 

b cp. s, 29; io, 12, 20; 13, 4; 

Ps 127, 1; Ec 12, 13. 
c cp. 4, 40; 3 Rg 3, 14; Ps 20, 



d Gn is, 5; 22, 17; 26, 4; 
^x 32, 13. 

85, 

10; Js 37, 16; Zc 14, 9; Jo 
17, 3; 1 Cor 8; 4, 6. 



6; 90, 16. 
n is, 5; 22, 17; 

14; Es 
e (all) Mr 12, 29. — cf. Ps 
16; Zc 1^ 
lor 8; 4, 6. 
4] * C'atech. R. I 2, 7. 
5] * cf. Catech. R. II 5, 27; 7, 

5; * prop. 76 M. Bat a PioV 

damn, 
f (all) Mt 22, 37; Mr 12, 30; 

Lc 10, 27. — cp. 10, 12; iij 

13. — cf. 4 Rg 23, 25; Ech 

6, 27; 7, 31-33. 
£cp. 11, 18; 32, 46; PS36, 31; 

Pro 3, 3; 7, 3! Is Si, 7; Jr 

31, 33- 
h Gn 18, 19. — v. cp. 4, 9. 
i cp. 11, 18; Pro 7, 3- — v. Ex 

13, 9- 
; cp. 11, 20. — cf. Is 57, 8. 
k Js 24, 13- — cf. Js 11, 13; 2 

Es 9, 25; Ps 104, 44. 
/ cp. 8, 10. 
13] * Catech. R. Ill 3, 13. — 

v. cp. 5, 6. 
m cp. 8, 11; Ps 102, 2. — cf. 

Pro 30, 8, 9. 
» (all) Mt 4, 10; Lc 4, 8. — 

cp. 10, 20; 4 Rg 17, 39- 
cp. 10, 20; Js 2, 12; Ps 62, 

12; IS45.23; 65,16; Jri2, 16. 
p cp. 8, 19; 11, 16, 28; 13, 2, 

3; 28, 14; Jr 25, 6. 
qcp. 13, 7- 
r v. Ex 20, 5. 
s cp. 7, 21. 

u (all)Mt 4, 7; Lc 4, 12. 

v cp. 9, 22; 33, 8; Ps 94, 8. — 

cf. 1 Cor 10, 9- — v. Ex 17, 
x cp. xi, 22; Ps 118, 4. [2-7. 
y v. cp. 12, 25. 

z Ex 23, 27-30; Nm 33, 52, 53- 
a Ex 12, 26; 13, 14- — cf. Ps 

43, 2. 



143 — 






LIBER 
DEUTERONOMII 

6,21—7,25 



radicitus delendi sunt (7, 1-10). Quo pacto et ubertas benedictionum et 
contra hostes secura tutela et victoria obtinebitur (11-26): liberalitas 
enim Dei, quae tanta fuit in deserto (8, 1-6), nunquam deficiet 



b cf. Ex 20, 2. 

c Ps 134, 9- — v. cp. 4, 34- 



Jr 32, 
Ps 40, 



Jr 31, 3; 6s 11, 1; Ml 1", 2 

£ph 2, 8, 9. 



d vr. 2, 13. 

e cp. 4, 1; 8, 1; 10, 13; 

39. — cf. Lv 18, 5; Ps 40, 

2, 3- 
/cp. 24, 13. 
a cp. 31, 3; Ps 43, 3, 4- 
b v. Ex 13, 23; 33, 2. 

c cp. 4, 38; 9, 1; 11, 23. 
d vr. 23; cp. 23, 14. 
e cp. 20, 17; Ex 22, 20; Lv 
27, 29; Nni 21, 2, 3; Js 10, 

1, 37 etc. 

/ Ex 23, 32; 34, 12. 

g (all) 3 Rg ii, 1. — Ex 34, 

15, 16. 
h cp. 6, 15. 

i cf. cp. 4, 26; 28, 20. 
; cp. 12, 3; 16, 21; Ex 23, 24. 
« vr. 25. [ — v. Ex 34, 13. 

/ cp. 14, 2; 26, 18; 28, 9; Ex 

19, 6; 22, 31; Is 62, 12; Jr 

2, 3; Am 3, 2; 1 Th 5, 27; 

1 Pt 2, 9. 

6] * cf. Catech. R. Ill 1, 12. 
m cp. 10, i5j Is 43, 4; 63, 9 

» Ex 32, 13; Ps 104, 9-1 1 ; Lc 

1, 72, 73- 

9-10] * Catech. R. Ill 2, 30. 
Is 49, 7; 1 Cor 1, 9; 10, 13; 

2 Cor 1, 18; 1 Th 5, 24- 2 
Th 3, 3; 2 Tm 2, 13; Heb 
10, 23; 1 Jo 1, 9. 

p cp. 5, 10; Ex 20, 6; 2 Par 6, 

14; 2 Es 1,5; 9,32; Dn 9,4. 

fljb 34, "j Is 59, 18; Nh 1, 

2, 3. — cf. 2 Pt 3, 9. 
r cp. 10, 13. 

12-16] cp. 28, 1-14; Lv 26, 

5 Ex 23, 22-31. [3-13- 

t Ps 104, 8, 9; Lc 1, 55, 72. 

u cf. Jo 14, 21. 

v cp. 30, 9. 

x Ex 23, 26. — cf. Ecli 42, 10; 

Jr 22 30. 
15] v. Ex 19, 10, 11. 
yep. 28, 27, 60; Ex 9, 14; 15, 

26. 
z vr. 2. — cf. Nm 13, 33; Ps 

13, 4- 
acp. 13, 8; 19, 13, 21; 25, 12. 
b vr. 25; cp. 12, 30; Jd 8, 27. 

— v. Ex 23, a. 
c Nm 13, 32, 34. 
d cp. 1, 29; 31, 6. 
e Ps 76, 12; 104, 5. — cf. cp. 
/ cp. 6, 22; 11, 3. [4, 9, 10. 

gEx 2328-30; 33,2; Js 24,12. 
« cp. 6, 15; Nm 11, 20; 14, 

14; Js 3, 10. 
* cp. 10, 17; 2 Es 1, 5; 4, 14; 

9, 32. — cf. cp. 28, 58. 
; Ex 23, 29, 30. 
k vr. 2. 

/ Js 10, 24, 42 ; 11, 12. — v. Js 
m v. cp. 9, 14. [12, 1. 

n cp. 11, 25; Js 1, 5; 10, 8; 

21, 42; 23, 9; Jdt 14, 17. 
25] * Catech. R. Ill 10, 11. 
vr 5; cp. 12.3. — cf. Ex 32. 

20; 1 Par 14, 12. 
p cf . Js 7, 1 , 21; 2 Mc 12, 40. 



Dominus Deus noster nobis? 21 dices ei: 6 Servi eramus Pharaonis 
in Aegypto, et eduxit nos Dominus de Aegypto in manu forti 22 c fe- 
citque signa atque prodigia magna et pessima in Aegypto contra 
Pharaonem et omnem domum illius in conspectu nostro 23 et eduxit 
nos inde, ut introductis daret terram super qua iuravit patribus no- 
stris. 24 Praecepitque nobis Dominus, ut faciamus omnia legitima haec 
et ^timeamus Dominum Deum nostrum, e ut bene sit nobis cunctis 
diebus vitae nostrae, sicut est hodie. 25 /Eritque nostri misericors, 
si custodierimus et fecerimus omnia praecepta eius coram Domino 
Deo nostro, sicut mandavit nobis. 

7 Cum introduxerit te a Dominus Deus tuus in terram, quam pos- 
sessurus ingrederis, et deleverit gentes multas coram te, ^He- 
thaeum et Gergesaeum et Amorrhaeum, Chananaeum et Pherezaeum 
et Hevaeum et Iebusaeum, septem gentes c 'multo maioris numeri 
quam tu es et robustiores te, 2 d tradideritque eas Dominus Deus 
tuus tibi, e percuties eas usque ad internecionem. 

/Non inibis cum eis foedus nee misereberis earum 3 ^neque so- 
ciabis cum eis coniugia. Filiam tuam non dabis nlio eius nee nliam 
illius accipies nlio tuo ; 4 quia seducet filium tuum, ne sequatur me 
et ut magis serviat diis alienis, Mrasceturque furor Domini et delebit 
te *cito. 

5 Quin potius haec facietis eis : J'aras eorum subvertite et conf rin- 
gite statuas lucosque succidite et sculptilia fc comburite; 6 *quia po- 
pulus sanctus es Domino Deo tuo. Te elegit Dominus Deus tuus, 
ut sis ei populus peculiaris de cunctis populis qui sunt super terram. 
7 Non quia cunctas gentes numero vincebatis, vobis iunctus est Do- 
minus et elegit vos, cum omnibus sitis populis pauciores; 8 sed m quia 
dilexit vos Dominus et "custodivit iuramentum, quod iuravit patribus 
vestris, eduxitque vos in manu forti et redemit de domo servitutis, 
de manu Pharaonis regis Aegypti. 9 Et scies quia Dominus Deus tuus 
ipse est Deus fortis et °ndelis, Pcustodiens pactum et misericordiam 
diligentibus se et his qui custodiunt praecepta eius in mille genera- 
tiones 10 et «reddens odientibus se statim, ita ut disperdat eos et 
ultra non differat protinus eis restituens quod merentur. 

ll r Custodi ergo praecepta et caeremonias atque iudicia, quae ego 
mando tibi hodie ut lacias. 

i2 *Si, postquam audieris haec iudicia, custodieris ea et feceris, 
custodiet et Dominus Deus tuus ^pactum tibi et misericordiam, quam 
iuravit patribus tuis, 1 3 et "diliget te ac multiplicabit v benedicetque 
fructui ventris tui et fructui terrae tuae, frumento tuo atque vinde- 
miae, oleo et armentis, gregibus ovium tuarum super terram pro qua 
iuravit patribus tuis ut daret earn tibi : 1 4 benedictus eris inter omnes 
populos; ^non erit apud te sterilis utriusque sexus, tarn in homini- 
bus quam in gregibus tuis ; 1 5 auferet Dominus a te omnem lan- 
guorem, et */innrmitates Aegypti pessimas, quas novisti, non inferet 
tibi, sed cunctis hostibus tuis. 

16 <Devorabis omnes populos, quos Dominus Deus tuus daturus est 
tibi. a Non parcet eis oculus tuus nee servies diis eorum, b ne sint in 
ruinam tui. 1 7 Si dixeris in corde tuo : c Plures sunt gentes istae quam 
ego ; quomodo potero delere eas ? I 8 d Noli metuere, sed e recordare 
quae fecerit Dominus Deus tuus Pharaoni et cunctis Aegyptiis, 
1 9 plagas maximas, quas viderunt oculi tui, et ^signa atque portenta 
manumque robustam et extentum bracchium, ut educeret te Dominus 
Deus tuus. Sic faciet cunctis populis, quos metuis. 20 Insuper et 
."crabrones mittet Dominus Deus tuus in eos, donee deleat omnes 
atque disperdat qui te fugerint et latere potuerint. 2i Non timebis eos, 
quia ''Dominus Deus tuus in medio tui est 'Deus magnus et terri- 
bilis ; 22 Jipse consumet nationes has in conspectu tuo paulatim atque 
per partes. Non poteris eas delere pariter, ne forte multiplicentur 
contra te bestiae terrae. 23 fc Dabitque eos Dominus Deus tuus in con- 
spectu tuo, et interficiet illos donee penitus deleantur. 2 * 'Tradetque 
reges eorum in manus tuas; et w disperdes nomina eorum sub caelo : 
n nullus poterit resistere tibi, donee conteras eos. 25 Sculptilia eorum 
°igne combures; non Pconcupisces argentum et aurum, de quibus 



144 



dummodo ipse semper habeatur quasi unicus gratiarum et virtutis 
fons (11-20). Ne igitur propriis merit is adscribant res prosper as 
sibi obventuras et testamentum (9, 1-10), memores sint contumaciae 



LIBER 

DEUTERONOMII 

7, 26 — 9, 6 



facta sunt, neque adsumes ex eis tibi quidquam, «ne offendas, prop- 
terea quia abominatio est Domini Dei tui. 26 Nee inferes quippiam 
ex idoio in domum tuam r ne fias anathema, sicut et illud est. Quasi 
spurcitiam detestaberis et velut inquinamentum ac sordes abomina- 
tioni habebis, s quia anathema est. 

8 0mne mandatum, quod ego praecipio tibi hodie, a cave diligenter 
ut facias, ut possitis vivere et multiplicemini, ingressique possi- 
deatis terram, pro qua iuravit Dominus patribus vestris. 2 Et recor- 
daberis cuncti itineris, per quod adduxit te Dominus Deus tuus b qua- 
draginta annis per desertum, ut adfligeret te atque c tentaret, et d nota 
fierent quae in tuo animo versabantur, e utrum custodires mandata 
illius an non. 

3 /Adflixit te penuria et s'dedit tibi cibum manna, quod ignorabas 
tu et patres tui, ut ostenderet tibi quod non Mn solo pane vivat homo 
sed in omni verbo, quod egreditur de ore Dei. 

4 *Vestimentum tuum, quo operiebaris, nequaquam vetustate defe- 
at, et pes tuus non est subtritus : en quadragesimus annus est. 5 Ut 
recogites in corde tuo quia, ^sicut erudit filium suum homo, sic Do- 
minus Deus tuus erudivit te, 6 ut custodias mandata Domini Dei 
tui et ambules in viis eius et timeas eum. 

7 Dominus enim Deus tuus introducet te in terram bonam, 'terram 
rivorum aquarumque et fontium, in cuius campis et montibus erum- 
punt fluviorum abyssi, 8 terram frumenti, hordei ac w vinearum, in 
qua ficus et malogranata et oliveta nascuntur, terram olei ac mellis, 
9 ubi absque ulla penuria comedes panem tuum et rerum omnium 
abundantia perirueris, cuius lapides ferrum sunt et de montibus eius 
aeris metalla fodiuntur ; 10 ut, cum comederis et satiatus fueris, bene- 
dicas Domino Deo tuo pro terra optima, quam dedit tibi. 

11 Observa et cave ne quando obliviscaris Domini Dei tui et negligas 
mandata eius atque iudicia et caeremonias, quas ego praecipio tibi 
hodie; 12 n ne, postquam comederis et satiatus fueris, domos pulchras 
aedificaveris et habitaveris in eis 13 habuerisque armenta boum et 
ovium greges, argenti et auri cunctarumque rerum copiam, l 4o elevetur 
cor tuum, et Pnon reminiscaris Domini Dei tui, qui eduxit te de terra 
Aegypti, de domo servitutis, ** et ductor tuus fuit in «solitudine ma- 
gna atque terribili, r in qua erat serpens flatu adurens et Scorpio ac 
dipsas et nullae omnino aquae, s qui eduxit rivos de petra durissima 

16 et *cibavit te manna in solitudine, quod nescierunt patres tui. 
Et, postquam acfLxit ac probavit, M ad extremum misertus est tui, 

17 v ne diceres in corde tuo : Fortitudo mea et robur manus meae haec 
mihi omnia praestiterunt ; 10 sed recorderis Domini Dei tui, ^quod 
ipse vires tibi praebuerit, ut ^impleret pactum suum, super quo iu- 
ravit patribus tuis, sicut praesens indicat dies. * 9 Sin autem oblitus 
Domini Dei tui secutus fueris deos alienos, coluerisque illos et ado- 
raveris, *ecce nunc praedico tibi quod omnino dispereas. 20 Sicut 
gentes, quas delevit Dominus in introitu tuo, a ita et vos peribitis, si 
inoboedientes fueritis voci Domini Dei vestri. 

9 Audi, Israel : a Tu trangredieris hodie Iordanem, ut possideas 
nationes b maximas et fortiores te, c civitates ingentes et ad caelum 
usque muratas, 2 d populum magnum atque sublimem, e filios Enacim. 
fquos ipse vidisti et audisti, quibus nullus potest ex adverso resistere. 
3 Sties ergo hodie, quod Dominus Deus tuus %>se transibit ante te 
''ignis devorans atque consumens, *qui conterat eos et deleat atque 
disperdat ante faciem tuam velociter, sicut locutus est tibi. 

4 J'Ne dicas in corde tuo, cum deleverit eos Dominus Deus tuus in 
conspectu tuo : Propter iustitiam meam introduxit me Dominus, ut 
terram hanc possiderem, cum fc propter impietates suas istae deletae 
sint nationes. ^Neque enim propter iustitias tuas et aequitatem cordis 
tui ingredieris ut possideas terras earum, sed quia illae egerunt impie, 
introeunte te, deletae sunt, et ut compleret m verbum suum Dominus, 
quod sub iuramento pollicitus est patribus tuis, Abraham, Isaac et 
Iacob. 6 Scito ergo, quod non propter iustitias tuas Dominus Deus 
tuus dederit tibi terram hanc optimam in possessionem, cum w duris- 
simae cervicis sis populus. 



q v. vr. 16. 

r cf. Js 6, 17; 7, 11-13. 
jcp. 13, 17; Lv 27, 28; Js 6, 
17, 18; 7,1. — cf. Mic 4, 13. 

acp. 4, 1; 5, 32, 33; 6, 1, 3. 



b cp. 1, 3; 2, 7; 29, s; Am 2, 

10. 
cvr. 16; cp. 13, 3; Ex 15, 25; 

Jd 2, 22. — cf. Tb 12, 13; 
. SaP 3, 5. 

cf. 2 Par 32, 31. 

e cf. Ex 16, 14; Jd 3, 4. 

/Ex 16, 2, 3. 

g Ex 16, 12, 14, 15, 35. — cf. 

Nm 11, 6-9; 21, 5. 
h (all) Mt 4, 4; Lc 4, 4. — cf. 

Pro 9, 5; Sap 16, 26; Jr 15, 

16; Am 8, 11. 
i cp. 29, s; 2 Es 9, 21. 
i Jd 5, 17; Ps 93, 12; Pro 3, 

12; Heb 12, 5, 6. — cf. cp. 

1, 31; 2 Rg 7, 14; Pro 29, 

17; Os 10, 10; Ap 3, 19. 

1 cp. 11, 10-12. 
m cf. Nm 20, 5. 



n cp. 6, 11, 12- 28, 47; 32, 15; 
Pro 30, 9; Os 13, 6. 

cf. 1 Cor 4, 7. 

P Ps 77, 11, 105, 21. 

qv. cp. 1, 19. 

rEx 16, 35; Nm 21,6; Is 30,6. 

iEx 17, 6; Nm 20, 9-11; Ps 

77, 15; 113, 8; Sap 11, 4. — 

cf. cp. 32, 13. 
t v. vr. 3. 

u cf. Jr 24, 5-7; Heb 12, 11. 
v cf . cp. 9, 4; 32, 27; Is 10, 

13-15. 
x cf. Pro 10, 22; Os 2, 8. 
yep. 4, 3i; 7, 8, 12. 

Z3 Rg 9, 7- — cf. cp. 4, 26; 
a cf. Dn 9, 11, 12. [30, 18. 

acp. 11, 31; 12, 10; Js 1, 11. 

b v. cp. 4, 38. 

c cp. 1, 28. 

dNm is, 33. 

ev. Nm 13, 23, 34. 

/cp. 1, 28. 

£cp. 31, 3- — cf. Js 3, 11. 

h v. cp. 4, 24. 

* cf. cp. 7, 24; Ex 23, 29-31. 

; cf. cp. 8, 17; Is 10, 13-iS. 

£cp. 18, 12; Gn 15,16; Lv 18, 

24, 25; 20, 23. — cf. cp. 20. 

Jcf.Tt3, 5- [18. 

m v. Gn 50, 23. 



« cp. 10, 16; Ex 32, 9 etc. 



(IO) 



— 145 — 



LIBER 

DEUTERONOMII 

9, 7 — 10, 6 



patrwn in monte Horeb (11-24) et in tota peregrinatiune (22-29), nec- 
non omnium beneficiorum, quae, prout renovatum foedus, validae Moysi 
deprecationi debentur (10, 111). Tantam ergo bonitatem amore in Deum 



owr. 24; cp. 31, 27. — 1 cf. Ex 

14, 11; 15, 24; 16, 2; 17, 2; 

Nm 11, 4; 14, 2, 11, 41; 20, 

2; 21, 5; 25, 2. 
P v. Ex 32, 4; Ps 105, 19- 
q Ex 24, 12, 13. 
r Ex 24, 18; 34, 28. — cf. 3 

Rg 19, 8; Mt 4, 2; Lc 4, 1, 
s Ex 31, 18. [2. 

t cp. 4, 10; 10, 4; 18, 16; Ex 
19, 17. 



u Ex 32, 7, 8. 
v.ci. cp. 31, 29; Jd 2, 17. 
a; Ex 32, 9. 
y Ex 32, 10. 
cp. 7, 24; 25, 19; 29, 20; Ex 



cp. 7, 24; 25, 
Nm 14, 12. 



a Mm 14, 12. [17, 14. 

b cp. 4, 11; 5. 23; Ex 19, 18. 

c Ex 32, 15. 

d Ex 32, 19. 

e cf. cp. 31, 29; Jd 2, 17. 



/Ex 34, 28. — cf. Ps ios, 23. 

£ vr. 9; cp. 10, 10. 

Acp. 4, 25. 

?' Heb 12, 21. 

; cp. 10, 10; Ex 32, 14; 33,17. 



k Ex 32, 20. 



I Nm 11, 1-3. 

m Ex 17, 7. 

n Nm 11, 34. 

Nm 13, 3, 18. 

£ cp. 1, 21. 

q cp. 1, 32; Ps 105, 24, 25. 

rvr. 7; cp. 31, 27. — v. Ps 77, 



s v. Ex 32, 11-13. 



t Nm 14, 14-16. 

u cp. 4, 20; 32, 0; 3 Rg 8, 51; 

2 Es 1, 10; Ps 93, 14. — 

cf. Ps 94, 7. 
vv. Ex 6, 6; Ps 76, 16. 

a Ex 34, 1, 2. 
b Ex 25, 10. 

c Ex 32, 19. 

d Ex 25, 16. 21. 

e cf. Ex 37, 1. 

/ Ex 34, 4- 

*Ex 34, 28. 

ft Ex 20, 1. 

i v. cp. 9, 10. 

j Ex 34, 29. 

k Ex 40, 20. 

I 3 Rg 8, 9. 

*» cf. Nm S3, 31. 

w cf. Nm 20, 28; 33, 38. 



7 Memento et ne obliviscaris quomodo ad iracundiam provocaveris 
Dominum Deum tuum in solitudine. °Ex eo die, quo egressus es ex 
Aegypto, usque ad locum istum semper adversum Dominum conten- 
disti. 8 Nam Pet in Horeb provocasti eum, et iratus delere te voluit, 
9 tfquando ascendi in montem, ut acciperem tabulas lapideas, tabulas 
pacti quod pepigit vobiscum Dominus; et perseveravi in monte r qua- 
draginta diebus ac noctibus panem non comedens et aquam non 
bibens. 10 s Deditque mihi Dominus duas tabulas lapideas scriptas di- 
gito Dei et continentes omnia verba, quae vobis locutus est in monte 
de medio ignis, *quando contio populi congregata est. 

11 Cumque transissent quadraginta dies et totidem noctes, dedit 
mihi Dominus duas tabulas lapideas, tabulas foederis, 12 dixitque 
mihi: w Surge et descende hinc cito, quia populus tuus, quem edu- 
xisti de Aegypto, deseruerunt r velociter viam, quam demonstrasti eis, 
feceruntque sibi confiatile. 13 ^Rursumque ait Dominus ad me : Cerno 
quod populus iste durae cervicis sit : 14 I'dimitte me ut conteram eum 
et Meleam nomen eius de sub caelo et a constituam te super gentem, 
quae hac maior et fortior sit. 

15 Cumque de monte b ardente c descenderem et duas tabulas foe- 
deris utraque tenerem manu 16 d vidissemque vos peccasse Domino 
Deo vestro et fecisse vobis vitulum conflatilem ac e deseruisse velo- 
citer viam eius, quam vobis ostenderat, 17 proieci tabulas de manibus 
meis confregique eas in conspectu vestro. 

18 Et /procidi ante Dominum ^sicut prius, quadraginta diebus et 
noctibus panem non comedens et aquam non bibens propter omnia 
peccata vestra, ''quae gessistis contra Dominum et eum ad iracundiam 
provccastis; 19 Himui enim indignationem et iram illius, qua adver- 
sum vos concitatus delere vos voluit. £Et exaudivit me Dominus etiam 
hac vice. 

20 Adversum Aaron quoque vehementer iratus voluit eum conte- 
rere; et pro illo similiter deprecatus sum. 

21/ ' ; Peccatum autem vestrum quod feceratis, id est vitulum, arripiens 
igne combussi et in frusta comminuens omninoque in pulverem re- 
digens proieci in torrentem, qui de monte descendit. 

22 In 'incendio quoque et in w tentatione et in "sepulcris 
concupiscentiae provocastis Dominum; 23 et °quando misit vos 
de Cadesbarne dicens : PAscendite et possidete terram, quam dedi vo- 
bis, et contempsistis imperium Domini Dei vestri et «non credidistis ei 
neque vocem eius audire voluistis. 24 Sed r semper fuistis rebelles a 
die qua nosse vos coepi. 

25 Et iacui coram Domino quadraginta diebus ac noctibus, quibus 
eum suppliciter deprecabar, ne deleret vos, ut fuerat comminatus; 
26 et s orans dixi : Domine Deus, ne disperdas populum tuum et here- 
ditatem tuam, quam redemisti in magnitudine tua, quos eduxisti de 
Aegypto in manu forti. 27 Recordare servorum tuorum Abraham, Isaac 
et Iacob; ne adspicias duritiam populi huius et impietatem atque pec- 
catum, 28 *ne forte dicant habitatores terrae de qua eduxisti nos : Non 
poterat Dominus introducere eos in terram, quam pollicitus est eis, 
et oderat illos; idcirco eduxit, ut interficeret eos in solitudine. 29 M Qui 
sunt populus tuus et hereditas tua, quos v eduxisti in fortitudine tua 
magna et in bracchio tuo extento. 

1 A In °tempore illo dixit Dominus ad me : Dola tibi duas tabulas 
* " lapideas, sicut priores fuerunt, et ascende ad me in montem & fa- 
ciesque arcam ligneam, 2 et scribam in tabulis verba, quae fuerunt 
in his ^quas ante confregisti, d ponesque eas in area. 

3 e Feci igitur arcam de lignis setim ; cumque /dolassem duas ta- 
bulas lapideas instar priorum, ascendi in montem habens eas in ma- 
nibus. 4 ^Scripsitque in tabulis, iuxta id quod prius scripserat, verba 
decern ^quae locutus est Dominus ad vos in monte de medio ignis, 
*quando populus congregatus est, et dedit eas mihi. 

5 Reversusque de monte -f'descendi et fc posui tabulas in arcam, quam 
feceram, 'quae hucusque ibi sunt, sicut mihi praecepit Dominus. 

6 Filii autem Israel moverunt castra ex Beroth w filiorum Iacan in 
Mosera, ubi n Aaron mortuus ac sepultus est, pro quo sacerdotio functus 



146 



et tlmore salutari quisque rependat (12-22), ad quos excitandos, praeter 
tnir acuta in Aegypto et deserto edita (11, 1-9) bonaque promissa (10-25), 
conferent benedictiones oboedientibus et maledictiones contumacibus 



LIBER 

DEUTERONOMII 

10, 7 — 11, 18 



est Eleazar filius eius. 7 Inde venerunt in °Gadgad, de quo loco profec- 
ti castrametati sunt in oletebatha, in terra aquarum atque torrentium. 

8 Eo tempore Pseparavit tribum Levi, «ut portaret arcam foederis 
Domini et r staret coram eo in ministerio ac s benediceret in nomine 
iilius usque in praesentem diem. 9 *Quam ob rem non habuit Levi par- 
tem neque possessionem cum fratribus suis, quia ipse Dominus posses- 
sio eius est, sicut promisit ei Dominus Deus tuus. 

10 «Ego autem steti in monte sicut prius quadraginta diebus ac 
noctibus, ^exaudivitque me Dominus etiam hac vice et te perdere no- 
luit. n <Dixitque mihi : Vade et praecede populum, ut ingrediatur et 
possideat terram, quam iuravi patribus eorum ut traderem eis. 

12 Et nunc, Israel, ^quid Dominus Deus tuus petit a te, nisi ut z \\- 
meas Dominum Deum tuum et "ambules in viis eius et Miligas eum 
ac servias Domino Deo tuo in toto corde tuo et in tota anima tua 
13 c custodiasque mandata Domini et caeremonias eius, quas ego hodie 
praecipio tibi, %t bene sit tibi? 

14 En e Domini Dei tui caelum est et ^caelum caeli, #terra et omnia 
quae in ea sunt, 15 et tamen /l patribus tuis conglutinatus est Dominus 
et amavit eos elegitque semen eorum post eos, id est vos de cunctis 
gentibus, sicut hodie comprobatur. 16 Circumcidite igitur ^praeputium 
cordis vestri et ^cervicem vestram ne induretis amplius, 17 quia Do- 
minus Deus vester ipse est fc Deus deorum et Dominus dominantium, 
'Deus magnus et potens et terribilis, qui m personam non accipit nee 
munera, 18 n facit iudicium pupillo et viduae, amat peregrinum et dat 
ei victum atque vestitum. 19 Et °vos ergo amate peregrinos, quia et 
ipsi fuistis advenae in terra Aegypti. 

20 Dominum Deum tuum timebis et ei soli servies, «ipsi adhaerebis 
r iurabisque in nomine iilius. 21 Ipse est s laus tua et Deus tuus, f qui 
fecit tibi haec magnalia et terribilia, quae viderunt oculi tui. 

22 M In septuaginta animabus descenderunt patres tui in Aegyptum ; 
et ecce nunc multiplicavit te Dominus Deus tuus v sicut astra caeli. 

II °Ama itaque Dominum Deum tuum et 6 observa praecepta eius et 
I caeremonias, iudicia atque mandata, omni tempore. 

2 Cognoscite hodie, quae ignorant c filii vestri, qui non viderunt 
d disciplinam Domini Dei vestri, e magnalia eius et /robustam manum 
extentumque bracchium, S^signa et opera, quae fecit in medio Aegypti 
Pharaoni regi et universae terrae eius 4 omnique exercitui Aegyptiorum 
et equis ac curribus, ft quomodo operuerint eos aquae maris Rubri, 
cum vos persequerentur, et deleverit eos Dominus usque in prae- 
sentem diem; 5 *vobisque quae fecerit in solitudine, donee veniretis 
ad hunc locum; 6 et -f'Dathan atque Abiron filiis Eliab, qui fuit filius 
Ruben, quos fc aperto ore suo terra absorbuit cum domibus et taber- 
naculis et universa substantia eorum, quam habebant in medio Israel. 
7 Oculi vestri viderunt 'omnia opera Domini magna quae fecit, 8 ut 
custodiatis universa mandata iilius, quae ego hodie praecipio vobis, 
w et possitis introire et possidere terram, ad quam ingredimini, 9 n mul- 
toque in ea vivatis tempore, °quam sub iuramento pollicitus est Do- 
minus patribus vestris et semini eorum Placte et melle manantem. 

10 Terra enim, ad quam ingrederis possidendam, non est sicut terra 
Aegypti de qua existi, ubi, iacto semine, in hortorum morem aquae 
ducuntur irriguae ; H^sed montuosa est et campestris, de caelo exspec- 
tans pluvias, 12 quam Dominus Deus tuus semper r in visit, et *oculi 
iilius in ea sunt a principio anni usque ad finem eius. 

13 f Si ergo oboedieritis mandatis meis, quae ego hodie praecipio 
vobis, ut "diligatis Diminum Deum vestrum et serviatis ei in toto 
corde vestro et in tota anima vestra, 14 v dabit pluviam terrae vestrae 
temporaneam et ^serotinam, ut colligatis frumentum et vinum et 
oleum 15 2/faenumque ex agris ad pascenda iumenta, et z ut ipsi co- 
medatis ac saturemini. 16 a Cavete ne forte decipiatur cor vestrum, 
et recedatis a Domino & serviatisque diis alienis et adoretis eos, 1 7 c ira- 
tusque Dominus ^claudat caelum et pluviae non descendant nee 
terra det mermen suum, e pereatisque velociter de terra optima, quam 
Dominus daturus est vobis. 

18 /Ponite haec verba mea in cordibus et in animis vestris, et 



Nm 33, 32, 33. 

p Nm 3, 6; 8, 14; 16, 9. — cf. 

1 Par 23, 13. 
q Nm 4, 5, 15. 
r cp. 17, 12; 18, s, 7. 
5 cp. 21, 5 ; Lv 9,22. — v. Nm 
tv. Nm 18, 20. [6 23-26. 

p] * cf. Catech. R. 11 7, 13. 
u cp. 9, 9, 18, 25. 
V cp. 9, 19. 
xEx 32, 34; 33. I. 
y cf. Mic 6, 8. 
z v. cp. 6, 2, 13. 
a v. cp. 5, 33- 
b v. cp. 6, 5. 
c cp. 7, 11. 
d cp. 6, 24. 
e 3 Rg 8, 27; 2 Par 6, 18; 2 Es 

9, 6; Ps 113, 16; Is 66, 1. 
/ Rg 8, 27; Ecli 16, 18. 
g Ex 19, s; Ps 23, 1. 
IS] * Catech. R. Ill 1, 12. 
h cp. 4, 37- — v. cp. 7, 6-8. 
j cp. 30, 6; Jr 4, 4; Rm 2, 29. 

— cf. Ac 7, si. 
; Ps 94, 8. — v. cp. 9, 6. 
>fe Js 22, 22; Ps 135, 2; Dn 2, 

47; 11,36; Ap 17,14; 19,16. 

1 2 Es 9, 32. — v. cp. 7, 21. 
m 2 Par 19, 7; Jb 34, 19; Sap 

6, 8; Ecli 35, is; Ac 10, 34; 
Rm 2, 11; Gal 2, 6; Eph 6, 
9; Col 3, 25; 1 Pt 1, 17. 

n Ps 67, 6; 145, 9- — cf. cp. 

24, 17; Ex 22, 22. [33,34. 
Ex 22, 21-23; 23, 9; Lv 19, 
£cp. 6, 13; 4 Rg 17,39; Mt 4, 

10; Lc 4, 8. 
q cp. 11, 22; 13, 4; 30, 20. 
f v. cp. 6, 13. 

s Ps 21, 3; 108, 1; Jr 17, 14. 
t 2 Rg 7, 23; Ps 105, 21, 22. 
u Gn 46, 27; Ex 1, 5- — cf. Ac 

7, 14. 

w cp. 1, 10; 28, 62; 2 Es9,23. 

v. Gn is, 5- 
a v. cp. 6, 5. 

b cf. Ez 44, 16. — v. Lv 8, 35- 
c cp. 31, 13. 
d cp. 4, 36; 8, 5. 
ecp. 3, 24; S, 24. 
/v. cp. 4, 34- 
£cp. 6, 22; 7, 19. 
A Ex 14, 25-28; is, 9, 10; Ps 
i v. Ps 77, 14-40. [105,11. 

;Nm 16, 1; 27, 3; Ps 105, 17- 
k Nm 16, 31-34- 
JJd 2, 7. 

m cp. 31, 6, 7; Js 1, 6, 7, 9, 
n v. cp. 4, 40. [18. 

v. Gn 50, 24. 
p v. Ex 3, 8. 

q cp. 8, 7. — cf. Ps 103, 13. 
r Ps 64, 10, 11. 

sci. 3 Rg 9, 3; Sap 12, 7; Jr 
t cp. 10, 12. [24, 6. 

u v. cp. 6, 5. 
v cp. 28, 12 ; Lv 26, 4. 
zcf. Jb 29, 23; Jr 5, 24; Os 

6, 3; Jl 2, 23; Jc 5, 7- 
y Ps 103, 14. 

z cp. 6, 11. — cf. Jl 2, 19. 
a cf. Jb 31, 27. 
b vr. 28. — v. cp. 6, 14. 
c cp. 6, 15. 
ds Rg 8, 35 ; 2 Par 6, 26; 7, 

13. — cf. cp. 28, 23, 24; Lv 

26, 19, 20; Am 4, 7; Zc 14, 

17; Ap 11, 6. 
e cp. 4, 26; 30, 18; Js 23, 15, 
/v. cp. 6, 6-8. [16. 



147 — 



LIBER 

DEUTERONOMII 

11, 19 — 12, 1-5 



reservatae et in posterum promulgandae (26-32). Commendantur prae- 
terea quaedam officia in Deum, in societatem publicam et inter pri- 
vates homines. A) Erga Deum praecipitur a) ut sacrificia fiant in loco 



*cp. 6, 9. 
h v. cp. 4, 40. 

i cf. Ps 7i, s, 17; 
j cp. 6, 17. 



30, 38. 



k V. Cp. IO, 20. 

/cp. 4, 38; 7, 1. 

m cp. 9, 1. 

« Js 1, 3. — cf. Js 14, 9. 

v. Ex 23, 31. 

P cf. cp. 34, 2 ; Jl 2, 20; Zc 14, 

?v. cp. 7, 24. [8. 

r cp. 2, 25. 

5 Ex 23, 27. 

t cp. 30, 1, 19. — cf. cp. 30, 

IS; Ecli 15, 18; Jr 21, 8. 
u v. cp. 28, 2-14. 
v v. cp. 28, 15-45. 

x v. cp. 6, 14. 



yep. 27, 12, 13; Js 8, 33. 



z v. cp. 1, 1. 

a Js 4, 19; 5, 9, 10 etc.; Jd 2, 
i, 3, 19; 1 Rg 7, 16; 10, 
b Gn 12, 6. [8 etc. 

c cp. 9, 1; 12, 10; Js 1, 11. 
d cp. 5, 32; 12, 32. 
cp. 6, 1. 

b cp. 4, 10. 

ccp. 7, S; Ex 34, 13. 

d 3 Rg 14. 23; 4 Rg 16, 4: 17, 

10; Ps 77, 58; Jr 3, 6; Os 4, 

13 etc. 
e Ex 23, 24. — v. cp. 7, 25; 

16, 22 ; 2 Mc 12, 40. 
/ v. cp. 16, 21. 
g cf. bph 1, 4; Zc 13, 2. 
n vr. 31. 
» cp. 16, 2; 26, 2; 3 Rg 8, 29; 

2 Par 7, 12; Ps 77, 68; 131, 

13, 14 etc. — cf. Js 18, 1. 
; cp. 14, 22, 23; is, 19, 20. 
k cp. 14, 23. 
/ cp. 14, 23, 26; 15, 20. 
m cp. 14, 26; 16, 11, 14, 15; 

26, 11; 27, 7; 28, 8; Lv 23, 
« Jd 17, 6; 21, 25. [40. 

03 Rg 8, 56; Ps 94, 11. — cf. 

Heb 4, 8. 
p v. cp. 11, 31. 
q cp. 25, 19; Js 23, 1. — cf. 2 

Rg 7. 1; 3 Rg S, 4. 
r v. vr. 5. 
53 Rg 8, 29. 
f cp. 14, 22, 23; 15, 19, 20. 

u cp. 14, 26. — v. vr. 7. 



v v. Nm 18, 20, 23. 

* Lv 17, 3, 4, 8. — cf. 3 Rg 12, 

28, 33- 
y vr. 5; 4 Rg 18, 22. 



z cp. 16, 17. 

a cp. 15, 22. — cf. Lv 11, 4. 



suspendite ea pro signo in manibus et inter oculos vestros collocate. 
19 Docete filios vestros, ut ilia meditentur, quando sederis in domo 
tua et ambulaveris in via et accubueris atque surrexeris. 20 ^Scribes 
ea super postes et ianuas domus tuae; 21 ''ut multiplicentur dies tui 
et filiorum tuorum in terra, quam iuravit Dominus patribus tuis, ut 
daret eis *quandiu caelum imminet terrae. 

22 Si -fenim custodieritis mandata, quae ego praecipio vobis, et fece- 
ritis ea, ut diligatis Dominum Deum vestrum et ambuletis in omnibus 
viis eius fc adhaerentes ei, 23 'disperdet Dominus omnes gentes istas 
ante faciem vestram, et m possidebitis eas, quae maiores et fortiores 
vobis sunt. 24 n Omnis locus, quem calcaverit pes vester, vester erit. 
°A deserto et a Libano, a fluraine magno Euphrate usque Pad mare 
occidentale erunt termini vestri. 25 ^Nullus stabit contra vos; terro- 
rem vestrum et formidinem dabit Dominus Deus vester r super omnem 
terram, quam calcaturi estis, s sicut locutus est vobis. 

2b *En propono in conspectu vestro hodie benedictionem et malc- 
dictionem : 27 "benedictionem, si oboedieritis mandatis Domini Dei 
vestri, quae ego hodie praecipio vobis ; 28 v maledictionem, si non 
oboedieritis mandatis Domini Dei vestri, sed recesseritis de via, quam 
ego nunc ostendo vobis, et ^ambulaveritis post deos alienos quos 
ignoratis. 

29 Cum vero introduxerit te Dominus Deus tuus in terram, ad quam 
pergis habitandam, pones ^benedictionem super montem Garizim, 
maledictionem super montem Hebal, 30 qui sunt trans Iordanem, 
post viam quae vergit ad solis occubitum in terra Chananaei, qui 
habitat ^in campestribus contra a Galgalam, quae est iuxta ° vail em 
tendentem et intrantem procul. 31 c Vos enim transibitis Iorda- 
nem, ut possideatis terram, quam Dominus Deus vester daturus est 
vobis, ut habeatis et possideatis illam. 32 Videte ergo ut d impleatis 
caeremonias atque iudicia, quae ego hodie ponam in conspectu vestro. 
1 ^ °Haec sunt praecepta atque iudicia, quae facere debetis in terra, 
* £ quam Dominus Deus patrum tuorum daturus est tibi, ut possi- 
deas earn ^cunctis diebus, quibus super humum gradieris : 2 c subver- 
tite omnia loca, in quibus coluerunt gentes, quas possessuri estis, 
deos suos %uper montes excelsos et colles et subter omne lignum 
frondosum. 3 e Dissipate aras eorum et confringite statuas, /lucos igne 
comburite et idola comminuite, ^disperdite nomina eorum de locis illis. 

4 7, Non facietis ita Domino Deo vestro. 

5 'Sed ad locum, quem elegerit Dominus Deus vester de cunctis 
tribubus vestris ut ponat nomen suum ibi et habitet in eo, venietis. 
6 et offeretis in loco illo holocausta et victimas vestras, ^'decimas et 
primitias manuum vestrarum et vota atque donaria, fc primogenita 
boum et ovium. 7 Et *comedetis ibi in conspectu Domini Dei vestri 
ac w laetabimini in cunctis, ad quae miseritis manum vos et domus 
vestrae, in quibus benedixerit vobis Dominus Deus vester. 8 Non 
facietis ibi, quae nos hie facimus hodie, "singuli quod sibi rectum 
videtur. 9 Neque enim usque in praesens tempus venistis °ad requiem 
et possessionem, quam Dominus Deus vester daturus est vobis. 
10 PTransibitis Iordanem et habitabitis in terra, quam Dominus Deus 
vester daturus est vobis, «ut requiescatis a cunctis hostibus per cir- 
cuitum et absque ullo timore habitetis n r in loco, quem elegerit 
Dominus Deus vester ut s sit nomen eius in eo. Illuc omnia quae 
praecipio conferetis, holocausta et hostias ac 'decimas et primitias 
manuum vestrarum et quidquid praecipuum est in muneribus, quae 
vovebitis Domino ; 12 "ibi epulabimini coram Domino Deo vestro 
vos et filii ac filiae vestrae, famuli et famulae atque levites, qui in 
urbibus vestris commorantur; r neque enim habet aliam partem et 
possessionem inter vos. 

13a; Cave ne offeras holocausta tua in omni loco quem videris, 14 sed 
yin eo, quem elegerit Dominus in una tribuum tuarum, offeres hostias 
et facies quaecumque praecipio tibi. 

15 Sin autem comedere volueris, et te esus carnium delectaverit, 
occide et comede ^iuxta benedictionem Domini Dei tui, quam dedit 
tibi in urbibus tuis. Sive a immundum fuerit, hoc est maculatum et 



— 148 



designando (12, 1-14), etsi mactationes communes, absque esu san- 
guinis, ubique permittantur (15-27); b) ut abstineatur ab omni cultu 
idolorum (28-32), quapropter apostatae exscindendi sunt eorumque 



LIBER 

DEUTERONOMII 

12, 16 — 13, 13 



debile, sive mundum, hoc est integrum et sine macula, quod offerri 
licet, sicut b capream et cervum, comedes, 16 c absque esu dumtaxat 
sanguinis, d quem super terram quasi aquam effundes. 17 Non poteris 
comedere in oppidis tuis decimam frumenti et vini et olei tui, pri- 
mogenita armentorum et pecorum et omnia, quae voveris et sponte 
offerre volueris, et primitias manuum tuarum; 18 sed e coram Domino 
Deo tuo comedes ea in loco, quem elegerit Dominus Deus tuus, tu 
et films tuus et nlia tua et servus et famula atque levites, qui manet 
in urbibus tuis, et laetaberis et reficieris coram Domino Deo tuo in 
cunctis ad quae extenderis manum tuam. 19 ^Cave ne derelinquas 
levitem in omni tempore, quo versaris in terra. 

2 °fi r Quando dilataverit Dominus Deus tuus terminos tuos, sicut locu- 
tus est tibi, et ;t volueris vesci carnibus quas desiderat anima tua, 2iq - 
cus autem, quem elegerit Dominus Deus tuus ut sit nomen eius ibi, si 
procul fuerit, ^occides de armentis et pecoribus, quae habueris, sicut 
praecepi tibi, et comedes in oppidis tuis, ut tibi placet. 22 Sicut co- 
meditur ^caprea et cervus ita vesceris eis; et *mundus et immundus 
in commune vescentur. 23 Hoc solum cave ne sanguinem comedas ; 
^sanguis enim eorum pro anima est, et idcirco non debes animam 
comedere cum carnibus; 24 sed "super terram fundes quasi aquam, 
25 °ut bene sit tibi et filiis tuis post te, Pcum feceris quod placet in 
conspectu Domini. 26 QQuae autem sanctificaveris et r voveris Domino 
tolles et venies ad locum, quem elegerit Dominus, 27 s et offeres obla- 
tiones tuas carnem et sanguinem super altare Domini Dei tui : sangui- 
nem hostiarum fundes in altari, carnibus autem ipse vesceris. 

28 Observa et audi omnia quae ego praecipio tibi, ut bene sit tibi 
et filiis tuis post te in sempiternum, cum feceris quod bonum est et 
placitum in conspectu Domini Dei tui. 

29 *Quando disperdiderit Dominus Deus tuus ante faciem tuam gen- 
tes, ad quas ingredieris possidendas, et possederis eas atque habita- 
veris in terra earum, 30 cave ne M imiteris eas, postquam te fuerint 
introeunte subversae, et requiras caeremonias earum dicens : Sicut 
coluerunt gentes istae deos suos, ita et ego colam. 31 v Non facies 
similiter Domino Deo tuo; omnes enim abominationes, ^quas aver- 
satur Dominus, fecerunt diis suis ^offerentes nlios et filias et combu- 
rentes igni. 

32 Quod praecipio tibi, hoc tantum facito Domino, *nec addas 
quidquam nee minuas. 

j 5 Si surrexerit in medio tui prophetes aut «qui somnium vidisse 
1 O se dicat, et ^praedixerit signum atque portentum, 2 et c evenerit 
quod locutus est, et dixerit tibi: Eamus et sequamur deos alienos, 
quos ignoras, et serviamus eis ; 3 non audies verba prophetae illius 
aut somniatoris, quia d tentat vos Dominus Deus vester, ut palam fiat 
utrum diligatis eum an non in toto corde et in tota anima vestra. 

4 e Dominum Deum vestrum sequimini et ipsum timete et mandata 
illius custodite et audite vocem eius; ipsi servietis /et ipsi adhaere- 
bitis, 5 tfpropheta autem ille aut fictor somniorum interficietur, 7l quia 
locutus est ut vos averteret a Domino Deo vestro, qui eduxit vos 
de terra Aegypti et redemit vos de domo servitutis, ut errare te face- 
ret de via, quam tibi praecepit Dominus Deus tuus; et *auferes 
malum de medio tui. 

6 iSi tibi voluerit persuadere frater tuus nlius matris tuae aut filius 
tuus vel filia sive *uxor, quae est in sinu tuo, aut w amicus, quem 
diligis ut animam tuam, clam dicens : Eamus et serviamus diis alienis. 
"quos ignoras tu et patres tui, 7 °cunctarum in circuitu gentium, quae 
iuxta vel procul sunt ab initio usque ad finem terrae, 8 Pnon adquie- 
scas ei nee audias, Sneque Darcat ei oculus tuus ut miserearis et 
occultes eum ; 9 sed statim interficies. r Sit primum manus tua super 
eum, et postea omnis populus mittat manum. 10 s Lapidibus obrutus 
necabitur, quia voluit te abstrahere a Domino Deo tuo, qui eduxit 
te de terra Aegypti, de domo servitutis; n *ut omnis Israel audiens 
timeat, et nequaquam ultra faciat quippiam huius rei simile. 

12 Si audieris in una urbium tuarum, quas Dominus Deus tuus 
dabit tibi ad habitandum, dicentes aliquos : 13 Egressi sunt "filii Belial 



b vr. 22; cp. 14, 5. 

c cf . Lv 3, 17. — v. vr. 23. 

d vr. 24. 

e cp. 14, 23, 26; 15, 20. 



/ vr. 12; cp. 14, 27. — cf. 2 
Par 31, 4; Ecli 7, 34. 

£cp. 19, 8. 

A cp. 11. 24; 19, 8, 9; Gn 28. 
14; Ex 34, 24. 

1 v. vr. 5. 

;vr. 15. 

k vr. 15. 

/ v. vr. 15. 16. 

tn v. Gn 9, 4. 

« vr. 16. 

cp. 4, 40. — cf. Ec 8. 12 ; Is 

3, 10. — v. Dt 28, 1-14. 
P cp. 6, 18; 13, 18; Ex 15, 26; 

3 Rg 11, 38. 
q cf. Km 5, 9, 10; 18, 19. 
r cf. 1 Rg 1, 21. 
s Lv 1, 5, 9, 13; 17, 11. 



t cp. 19, 1; Js 23, 4, 5- 



u cp. 7, 16. 

»vr. 4; Lv 18, 3, 26, 30. — 

cf. 4 Rg 17. 15. 
x cp. 7, 25; 17, 1; 18, 12; 23, 

18; 25, 16; 27, 15. 
y 4 Rg 17, 31; Jr 7, 31; 19, 5. 

v. Lv 18, 21 etc. 
z v. cp. 4, 2. 

a Jr 23, 25, 32; 27, 9; 29, 8; 

Zc 10, 2. 
b cf. Mt 7, 22,23; 24,24; 2 Th 

2, 9, 11; Ap 13, 13, 14 etc. 
c cf. cp. 18, 22; Jr 28, 9- 
3] * Catech. R. IV 15, 9- 
d cp. 8, 2; Gn 22, 1. — cf. Jc 

1. 13. 
e 4 Rg 23, 3; 2 Par 34, 31- 
/ v. cp. 10, 20. 
£cp. 18, 20. — cf. Jr 2, 8; 14, 

14, 15; 28, 16; Zc 13, 3- 
h cf. cp. 19, 16. 

i cp. 17, 7, 12; 21, 21; 22, 21; 

24, 7. — cf. cp. 19, 19; 1 

Cor 5, 9, 13. 
; cp. 17, 2. — cf. 1 Mc 2, 24. 
Jcp. 28, 54, 56; Mic 7, 5- 
tn cf. 1 Rg 18, 1, 3; 20, 17. 
n cp. 28, 64. 
cp. 6, 14. 
p Pro 1, 10. 
q v. cp. 7, 16. 
r cp. 17, 7. — cf. Ac 7. 58. 
jcp. 17, 5- — v. Js 7, 25. 



t cp. 17, 13; 19, 20; 21, 21. 

«Jd 19, 22; 20, 13; 1 Rg 2, 
12; 25, 17; 2 Rg 16, 7; 20, 
1; 3 Rg 21, 10, 13. — cf. cp. 
15, 9; Ps 100, 3. 



— 149 — 



LIBER 

DEUTERONOMII 

13, 14 — 15, 2 



civitates anathemate plectendae (13, 1-18); c) ut mores gentilium vitentur 
(14, 1-3) et servetur distinctio inter mundum et immundum (4-21); d) ut 
decimae in re aut in pretium conversae tempore debito solvantur (22-29); 



v cp. 17, 4; 19. 18. — cf. Jo 7, 
Si, 14. 



x Js 6, 24. 

yjs 8, 28; Jr 49, 2. — cf. Is 

17, 1; 25, 2; Jr 30, 18. 
2 Js 6, 18. 

a Js 7, 26. — cf. Ps 84, 3, 4. 
b v. Gn 50, 24. 
c cp. 12, 25, 28. 

a cf. Is 1, 2; Os 1, 10; Jo 1, 
12; Rm 9, 8, 26; Gal 3, 26. 

6 cf . Jr 16, 6. — v. Lv 19, 28. 

c cf. Is 15, 2; 22, 12; Ez 7, 
18; Am 8, 10. 

d v. cp. 7, 6; 26, 18. 

e Ez 4,14. — cf. Ac 10, 13.14. 

1-20] Lv n, 2-23. 

/ cp. 12, 15; 15, 22. 



g (cf. Ps 103, 18; Pro 30, 26.) 



h cf. Lv 11, 26. 



i v. Lv 11, 13. 



; cf. Ex 22, 31. — v. Lv 7, 24. 

k v. cp. 7, 6. 

J v. Ex 23, 19; 34, 26. 

mLv 27, 30. — v. Nm 18, 21. 
n cp. 12, 7, 18; 15, 20. 

cp. 12, 6. 

p cp. 4, 10; 17, 19. 

q cp. 12, 21. 



f v. cp. 12, 12, 19. 
s v. Nm 18, 20. 
fcp. 26, 12-15. — cf Tb 
Am 4, 4. 



w cp. 15, 10; 24, 19; Ps 40, 2, 
3; Pro 14, 21; 19, 17; 22, 
9; Ml 3, 10. 

a cp. 31, 10; 2 Es 10, 31. — cf. 
vr. 12; Ex 23, 10, 11; Lv 25, 

2-4. 



de medio tui et averterunt habitatores urbis suae atque dixerunt: 
Eamus et serviamus diis alienis, quos ignoratis ; 14 ^quaere sollicite 
et, diligenter rei veritate perspecta, si inveneris certum esse quod 
dicitur et abominationem hanc opere perpetratam, 15 statim percuties 
habitatores urbis illius in ore gladii et delebis earn ac omnia quae 
in ilia sunt usque ad pecora. 16 Quidquid etiam supellectilis f uerit 
congregabis in medio platearum eius et x cum ipsa civitate succendes, 
ita ut universa consumas Domino Deo tuo et sit ^tumulus sempiter- 
nus. Non aedificabitur amplius, 17 et *non adhaerebit de illo anathe- 
mate quidquam in manu tua, ut °avertatur Dominus ab ira furoris 
sui et misereatur tui multiplicetque te, b sicut iuravit patribus tuis, 
18 quando audieris vocem Domini Dei tui c custodiens omnia praecepta 
eius, quae ego praecipio tibi hodie, ut facias quod placitum est in 
conspectu Domini Dei tui. 

1 A "Filii estote Domini Dei vestri: & non vos incidetis nee c facietis 
1 x calvitium super mortuo, 2 ^quoniam populus sanctus es Domino 
Deo tuo, et te elegit ut sis ei in populum peculiarem de cunctis 
gentibus, quae sunt super terram. 

3 e Ne comedatis quae immunda sunt. 4 Hoc est animal quod co- 
medere debetis:bovem et ovem et capram, 5/ ce rvum et capream, 
bubalum, tragelaphum, pygargum, orygem, camelopardalum. 6 Omne 
animal, quod in duas partes rindit ungulam et ruminat, comedetis; 
7 de his autem, quae ruminant et ungulam non findunt, comedere 
non debetis, ut camelum, leporem, ^choerogryllum : haec quia rumin- 
nant et non dividunt ungulam, immunda erunt vobis. 8 Sus quoque, 
quoniam dividit ungulam et non ruminat, immunda erit. Carnibus 
eorum non vescemini et ''cadavera non tangetis. 

9 Haec comedetis ex omnibus quae morantur in aquis : quae habent 
pinnulas et squamas comedite, 10 quae absque pinnulis et squamis 
sunt ne comedatis, quia immunda sunt. 

n Omnes aves mundas comedite, 12 immundas ne comedatis : *aqui- 
lam scilicet et gryphem et haliaeetum, 13 ixion et vulturem ac milvum 
iuxta genus suum 14 et omne corvini generis 15 et struthionem ac 
noctuam et larum atque accipitrem iuxta genus suum, 16 herodium 
ac cygnum et ibin 17 ac mergulum, porphyrionem et nycticoracem, 
18 onocrotalum et charadrium, singula in genere suo, upupam quoque 
et vesper tilionem. 19 Et omne quod reptat et pennulas habet immun- 
dum erit et non comedetur. 20 Omne quod mundum est comedite. 
21 ^Quidquid autem morticinum est ne vescamini ex eo. Peregrino, 
qui intra portas tuas est, da ut comedat aut vende ei, fc quia tu 
populus sanctus Domini Dei tui es. *Non coques haedum in lacte 
matris suae. 

22w »Decimam partem separabis de cunctis fructibus tuis, qui na- 
scuntur in terra per annos singulos, 23 n et comedes in conspectu 
Domini Dei tui, in loco quem elegerit ut in eo nomen illius invoce- 
tur, decimam frumenti tui et vini et olei et °primogenita de armentis 
et ovibus tuis, ut Pdiscas timere Dominum Deum tuum omni tempore. 

24 Cum autem longior fuerit via et «locus, quem elegerit Dominus 
Deus tuus, tibique benedixerit, nee potueris ad eum haec cuncta 
portare, 25 vendes omnia et in pretium rediges portabisque manu 
tua et proficisceris ad locum quem elegerit Dominus Deus tuus 26 et 
emes ex eadem pecunia quidquid tibi placuerit sive ex armentis sive 
ex ovibus, vinum quoque et siceram et omne quod desiderat anima 
tua, et comedes coram Domino Deo tuo et epulaberis tu et domus 
tua 27 et levites, qui intra portas tuas est. Cave ne derelinquas eum, 
*quia non habet aliam partem in possessione tua. 

28 *Anno tertio separabis aliam decimam ex omnibus, quae nascun- 
tur tibi eo tempore, et repones intra ianuas tuas ; 29 venietque levites, 
qui aliam non habet partem nee possessionem tecum, et peregrinus 
ac pupillus et vidua, qui intra portas tuas sunt, et comedent et satu- 
rabuntur, "ut benedicat tibi Dominus Deus tuus in cunctis operibus 
manum tuarum quae feceris. 

1 C °Septimo anno facies remissionem, 2 quae hoc ordine celebra- 
* O bitur. Cud debetur aliquid ab amico vel proximo ac fratre suo, 



— ISO 



e) ut tempora sacra serventur, videlicet septimus quilibet annus, qui 
est remissionis, liber ationis et manumissionis {15, 1-18), festum primi- 
tivorum (19-23) paschalis sollemnitas (16, 1-8), pentecostes (9-12), taberna- 



LIBER 

DEUTERONOMII 

15, 3 — 16, g 



repetere non poterit, quia annus remissionis est Domini. 3 &A pere- 
grino et advena exiges; civem et propinquum repetendi non habebis 
potestatem. 4 Et c 'omnino indigens et mendicus non erit inter vos, 
d ut benedicat tibi Dominus Deus tuus in terra, quam traditurus est 
tibi in possessionem. 

5 e Si tamen audieris vocem Domini Dei tui et custodieris universa 
quae iussit et quae ego hodie praecipio tibi, benedicet tibi /ut pol- 
licitus est. 6 Taenerabis gentibus multis et ipse a nullo accipies mu- 
tuum ; /; dominaberis nationibus plurimis et tui nemo dominabitur. 

7 Si unus de fratribus tuis, qui morantur intra portas civitatis tuac 
in terra quam Dominus Deus tuus daturus est tibi, ad paupertatem 
venerit, *non obdurabis cor tuum nee contrahes manum, 8 sed aperies 
earn pauperi iet dabis mutuum, quo eum indigere perspexeris. 9 Cave 
ne forte subrepat tibi impia cogitatio, et dicas in corde tuo : Appro- 
pinquat septimus annus remissionis, et *avertas oculos tuos a paupere 
fratre tuo nolens ei quod postulat mutuum commodare, ne w clamet 
contra te ad Dominum et n fiat tibi in peccatum. 10 Sed dabis ei °nec 
ages quippiam callide in eius necessitatibus sublevandis, Put benedicat 
tibi Dominus Deus tuus in omni tempore et in cunctis ad quae ma- 
num miseris. n sNon deerunt pauperes in terra habitations tuae; 
idcirco ego praecipio tibi, ut r aperias manum fratri tuo egeno et 
pauperi. qui tecum versatur in terra. 

12 s Cum tibi venditus fuerit frater tuus hebraeus aut hebraea et sex 
annis servient tibi, in septimo anno dimittes eum liberum, 13 et *quem 
libertate donaveris, nequaquam vacuum abire patieris; 14 sed dabis 
viaticum de gregibus et de area et torculari tuo, "quibus Dominus 
Deus tuus benedixerit tibi. J 5 ""Memento quod et ipse servieris in 
terra Aegypti, et liberaverit te Dominus Deus tuus; et idcirco ego 
nunc praecipio tibi. 16 ^Sin autem dixerit : Nolo egredi, eo quod 
diligat te et domum tuam et bene sibi apud te esse sentiat, 17 adsu- 
mes subulam et perforabis aurem eius in ianua domus tuae, et ser- 
viet tibi usque in aeternum. Ancillae quoque similiter facies. 18 Non 
avertas ab eis oculos tuos quando dimiseris eos liberos, quoniam 
iuxta mercedem mercennarii per sex annos servivit tibi, ut benedicat 
tibi Dominus Deus tuus in cunctis operibus quae agis. 

19 ype primogenitis, quae nascuntur in armentis et in ovibus tuis, 
quidquid est sexus masculini sanctificabis Domino Deo tuo. Non 
operaberis in primogenito bovis et non tondebis primogenita ovium : 
2 ° 2 in conspectu Domini Dei tui comedes ea per annos singulos in 
loco, quern elegerit Dominus, tu et domus tua. 21 a Sin autem habuerit 
maculam vel claudum fuerit vel caecum aut in aliqua parte deforme 
vel debile, non immolabitur Domino Deo tuo ; 22 sed intra portas urbis 
tuae comedes illud, Ham mundus quam immundus similiter vescentur 
eis, c quasi caprea et cervo. 23 Hoc solum observabis ut ^sanguinem 
eorum non comedas, sed effundes in terram quasi aquam. 
1 /^ Observa mensem novarum frugum et verni primum temporis, 
t U ut facias Phase Domino Deo tuo, quoniam a in isto mense eduxit 
te Dominus Deus tuus de Aegypto nocte. 2 Immolabisque Phase 
Domino Deo tuo de ovibus et de 6 bobus in c loco, quem elegerit 
Dominus Deus tuus, ut habitet nomen eius ibi. 3 Non comedes in eo 
panem fermentatum, tf septem diebus comedes absque fermento adflic- 
tionis panem, quoniam e in pavore egressus es de Aegypto, ut memi- 
neris diei egressionis tuae de Aegypto omnibus diebus vitae tuae. 
4 /Non apparebit fermentum in omnibus terminis tuis septem diebus, 
et "non remanebit de carnibus eius, quod immolatum est vespere, 
in die primo usque mane. 5 Non poteris immolare Phase in qualibet 
urbium tuarum, quas Dominus Deus tuus daturus est tibi, 6 se d in 
loco quem elegerit Dominus Deus tuus ut habitet nomen eius ibi : 
immolabis Phase vespere ad solis occasum, quando egressus es de 
Aegypto. 7 Et coques et comedes in loco, quem elegerit Dominus 
Deus tuus, maneque consurgens vades in tabernacula tua. 8 ft Sex 
diebus comedes azyma et in die septima, quia *collecta est Domini 
Dei tui, non facies opus. 

9 iSeptem hebdomadas numerabis tibi ab ea die, qua falcem in 



b cf. cp. 23, 20. 

c cf. vr. ii. 
dcp. 28, 8. 

e cp. 28, 1. 

/cp. 7, 13; Ex 23, 25. 

g cp. 28, 12, 44. — cf. Lv 25, 

36. 
h cp. 28, 13; 3 Rg 4, 21, 24; 

1 Es 4, 20. — cf. Pro 22,7. 
7, 8] * cf. Catech. R. IV 14, 

23- 
id. 1 Jo 3, 17. 
;'Lv 25, 35 ; Ecli 29, 1, 2. — 

cf. Mt 5, 42; Lc 6, 34, 35- 
/ cf. Tb 4, 7- 
m cp. 24, 15. 
n cf. Mt 25, 41, 42. 
o cf. 2 Cor 9, 7. 
p Pro 28, 27; Ecli 29, 14. — 

v. cp. 14, 29. 
q cf . Mt 26, 11; Mr 14, 7; Jo 

12, 8. 
//] Int. (Ps 40, 2) in fs. s. Jo. 

B. de Rossi. 
r vr. 8; Ecli 29, 12; Is 58, 7- 
s. Ex 21,2; Jr 34, 14. — - cf . Lv 
t Ecli 7, 23. ]25, 39-41. 

u cp. 8, 18; 16, 17. 
wcp. 5, 15. 



x Ex 21, 5, 6. 



y v. Ex 13, 2. 



z cp. 12, 7; 14, 23, 26. 

a v. Lv 22, 20, 21; Ecli 35, 14- 



b cp. 12, 15. 22. 

ccp. 14, 5- 
a v. Lv 3, 17. 
1-8] Ex 12, 2-39. 
a Ex 13, 4; 34, i{ 

b Nm 28, 19. 
c v. cp. 12, 5. 
dEx 13, 6. 
e cf. Is 52, 12. 

/ Ex 13, 7- 
*Ex 34, 25. 



h cf. Ex 13, 6. 
» Lv 23, 8, 36. 

;Ex 23, 16; 34, 22: Lv 23, 15; 
Nm 28, 26. — cf. Ac 2, 1. 



151 — 



LIBER 

DEUTERONOMII 

16, 10 — 17, is 



culorum festivitas (13-15), et trina marium apparitio in conspectu Dhi 
(16-17). B)Erga publicam societatem, praeter officium ludicis incau- 
sis certis et dubiis (18-17, 13) et officium regis, si quando rex eligendus 



k 2 Par 8, 13. 

/ cf. cp. 26, i-n. 

m cp. 12, 15. — cf. 1 Cor 16, 2. 

n v. cp. 12, 7, 12, 18; 14, 26; 

16, 11, 14. — v. 2 Es 8, 

9-12. 
vr. 16. — cf. Ex 20, 24. 
P v. cp. 5, IS- 

q Ex 23, 16. — v. Lv 23, 34- 
r v. 11; cp. 12, 7; 26, 11. — 
v. 2 Es 8, 10-12. 

s Lv 23, 39. 



/ cp. 31, 11; Ex 23, 14,17; 34, 

ttvr. 2-8. [23. 

v vr. 9-12. 

x vr. 13-15. 

y Ex 23, 15; 34, 21; Ecli 35,6. 

2 cf. Ez 46, s, 11; 2 Cor 8, 12. 

a v. vr. 10. 

b cp. 1, 16; Nm 11, 16; Js 1, 

10; 1 Par 23, 4; 26, 29; 2 

Par 19, s etc. 
c cp. 27, 19; Ex 23, 2, 6; Is 

io, 2; Am s, 12. — cf. Lv 
. 19, IS- 
a cp. 1, 17; Ex 2, 



v. cp. 24, 17. 
, , Ex 23, 8; Lv ic 
15- Ps 81, 2; Ecli 20, 31. 



e v. Ex 23, 8. 

/Ex 34, 13; Jd 6, 25 ; 3 Rg 14, 

IS! 16, 33; 4 Rg 13, 6; 17, 

16; 2 Par 33, 3; Is 17, 8; 

27, 9 etc. 
g Ex 23, 24; Lv 26, 1; Jr 43, 

13: Mic 5. 12 etc. 

a v. Lv 22, 20. 
2-7] cp. 13, 6-14. 

6Js 7, 11, 15; 23, 16; Jd 2, 
20; 4 Rg 18, 12; Os 6, 7; 8, 
cv. cp. 4, 19. [1. 

dcf. Jr 7, 31; 19, S; 32, 35- 
e cp. 13, 14; 19, 18. 

/ cf . Lv 24, 14, 16; Js 7, 25. 



g cp. 19, 15; Mt 18, 16; 2 Cor 
13, 1. — cf. Jo 8, 17; Heb 
10, 28. — v. Nm 35, 30. 

A cp. 13, 9. — cf. Jo 8, 7; Ac 
7, 58. 

1 vr. 12, — v. cp. 13, 5. 



; v. cp. 12, 5. 

8-10'] * cf. Catech. R. II 7, 5. 

k cp. 19, 17; 21, 5; 2 Par 19, 

8, 10; Ps i2i, 5; Jr 18, 18; 

Ag 2, 11; Ml 2, 7. 
/ cp. 24, 8; 27, 9. 
m Ez 44, 24. 
n Mt 23, 3. 
vr. 20. 

p cf. cp. 18, 20, 22; 1 Es 10,8. 
q cp. 10, 8; 18, 5, 7. 
12] * cf. Catech. R. Ill 5, 20. 
rv. cp. 13, 5. 
s v. cp. 13, 11. 
t 1 Rg 8, 5, 19, 20. 
u cf. 1 Rg 9, 15; 10, 24; 16, 

12; 1 Par 22, 10. 
v cf. Jr 30, SI. 



segetem miseris; l< *et celebrabis fc diem festum hebdomadarum Domino 
Deo tuo, 'oblationem spontaneam manus tuae, quam offeres m iuxta 
benedictionem Domini Dei tui, u n et epulaberis coram Domino Deo 
tuo tu, filius tuus et fiiia tua, servus tuus et ancilla tua et levites, 
qui est intra portas tuas, advena ac pupillus et vidua, qui morantur 
vobiscum, f in loco, quem elegerit Dominus Deus tuus ut habitet 
nomen eius ibi, 12 Pet recordaberis quoniam servus fueris in AegypLo 
custodiesque ac facies quae praecepta sunt. 

l^Sollemnitatem quoque tabernaculorum celebrabis per septern dies, 
quando collegeris de area et torculari fruges tuas; 14 et r epulabens 
in festivitate tua tu, filius tuus et filia, servus tuus et ancilla, levites 
quoque et advena, pupillus ac vidua, qui intra portas tuas sunt. 
15 *Septem diebus Domino Deo tuo festa celebrabis in loco, quem 
elegerit Dominus; benedicetque tibi Dominus Deus tuus in cunctis 
frugibus tuis et in omni opere manuum tuarum, erisque in laetitia. 

16 *Tribus vicibus per annum apparebit omne masculinum tuum in 
conspectu Domini Dei tui in loco quem elegerit: in "sollemnitate 
azymorum, in v sollemnitate hebdomadarum et in ^sollemnitate ta- 
bernaculorum. 

s'Non apparebit ante Dominum vacuus, 17 sed offeret unusquisque 
"secundum quod habuerit, a iuxta benedictionem Domini Dei sui, 
quam dederit ei. 

18 &Iudices et magistros constitues in omnibus portis tuis, quas Do- 
minus Deus tuus dederit tibi per singulas tribus tuas, ut iudicent 
populum iusto iudicio, 19 c nec in alteram partem declinent. d Non 
accipies personam nee munera, quia e munera excaecant ocuios sa- 
pientum et mutant verba iustorum. 20 Iuste, quod iustum est, per- 
sequeris, ut vivas et possideas terram quam Dominus Deus tuus 
dederit tibi. 

21 Non plantabis /lucum et omnem arborem iuxta altare Domini Dei 
tui 22 nee facies tibi neque constitues ^statuam, quae odit Dominus 
Deus tuus. 
1 H a Non immolabis Domino Deo tuo ovem et bovem, in quo est 

I / macula aut quippiam vitii, quia abominatio est Domino Deo tuo. 
2 Cum reperti fuerint apud te intra unam portarum tuarum, quas 

Dominus Deus tuus dabit tibi, vir aut mulier, qui faciant malum 
in conspectu Domini Dei tui et 6 transgrediantur pactum illius, 3 ut 
vadant et serviant diis alienis et adorent eos, c solem et lunam et 
omnem militiam caeli, d quae non praecepi, 4 et hoc tibi fuerit nun- 
tiatum, audiensque inquisieris e diligenter et verum esse reppereris, et 
abominatio facta est in Israel; 5 educes virum ac mulierem, qui rem 
sceleratissimam perpetrarunt, ad portas civitatis tuae et Aapidibus 
obruentur. 

6 0ln ore duorum aut trium testium peribit qui interficietur ; nemo 
occidatur uno contra se dicente testimonium. 7 7l Manus testium prima 
interficiet eum, et manus reliqui populi extrema mittetur, 'ut auferas 
malum de medio tui. 

8 Si difficile et ambiguum apud te iudicium esse perspexeris inter 
sanguinem et sanguinem, causam et causam, lepram et lepram, et 
iudicum intra portas tuas videris verba variari, surge et ascende 
•'ad locum, quem elegerit Dominus Deus tuus, 9 fc veniesque ad *sacer- 
dotes levitici generis et ad iudicem qui fuerit illo tempore, quaeresque 
ab eis, w qui indicabunt tibi, iudicii veritatem. 1° Et m facies quodcum- 
que dixerint qui praesunt loco quem elegerit Dominus, et docuerint te 

II iuxta legem eius, sequerisque sententiam eorum °nec declinabis ad 
dexteram neque ad sinistram. 

12 Qui autem Psuperbierit nolens oboedire sacerdotis imperio, qui 
tfeo tempore ministrat Domino Deo tuo, et decreto iudicis morietur 
homo ille, r et auferes malum de Israel, 1 3 cunctusque populus audiens 
*timebit, ut nullus deinceps intumescat superbia. 

1 4 Cum ingressus fueris terram, quam Dominus Deus tuus dabit 
tibi, et possederis earn habitaverisque in ilia et dixeris: *Constituam 
super me regem, sicut habent omnes per circuitum nationes, 1 5 eum 
constitues w quem Dominus Deus tuus elegerit v de numero fratrum 



— 152 



sit (14-20), condicio et iura levitarum et sacerdotum definiuntur (18, 1-8), 
filii Israel magos augur esque ethnicorum consulere vetantur, promisso 
eorum vice munere prophetico nunquam defuturo (9-22); constituuntur 



tuorum. Non poteris alterius gentis hominem regem facere, qui non 
sit frater tuus. 

16 Cumque fuerit constitutus, non multiplicabit sibi ^equos #nec 
reducet populum in Aegyptum equitatus numero sublevatus, prae- 
sertim cum Dominus praeceperit vobis, ut *nequaquam amplius 
per eandem viam revertamini. 17 Non habebit a uxores plurimas 
quae alliciant animum eius, & neque argenti et auri immensa pon- 
dera. 18 c Postquam autem sederit in solio regni sui, describet sibi 
deuteronomium legis huius in volumine d accipiens exemplar a sacer- 
dotibus leviticae tribus 19 et e habebit secum legetque illud omnibus 
diebus vitae suae, /ut discat timere Dominum Deum suum et fi'cu- 
stodire verba et caeremonias eius, quae in lege praecepta sunt. 20 Nee 
elevetur cor eius in superbiam super fratres suos, neque Meclinet in 
partem dexteram vel sinistram, *ut longo tempore regnet ipse et filii 
eius super Israel. 

1 Non a habebunt sacerdotes et levitae et omnes, qui de eadem tribu 
I O sunt, partem et hereditatem cum reliquo Israel, b quia sacrincia 
Domini et oblationes eius comedent, 2 et nihil aliud accipient de pos- 
session fratrum suorum; Dominus enim ipse est hereditas eorum, 
sicut locutus est illis. 

3 Hoc erit iudicium sacerdotum a populo et ab his qui offerunt 
victimas : sive bovem sive ovem immolaverint, c dabunt sacerdoti 
armum ac ventriculum, 4 d primitias f rumen ti, vini et olei et e lanarum 
partem ex ovium tonsione. 5 Ipsum enim elegit Dominus Deus tuus 
de cunctis tribubus tuis, ut stet et ministret nomini Domini ipse et 
filii eius in sempiternum. 

6 Si exierit levites ex una urbium tuarum ex omni Israel, /in qua 
habitat, et voluerit venire desiderans ^locum, quern elegerit Dominus, 
7 ministrabit in nomine Domini Dei sui, 7i sicut omnes fratres eius 
levitae, qui stabunt eo tempore coram Domino. 8 ^Partem ciborum 
eandem accipiet quam et ceteri, excepto eo, quod in urbe sua ex 
paterna ei successione debetur. 

9 Quando ingressus fueris terram, quam Dominus Deus tuus dabit 
tibi, -?cave ne imitari velis abominationes illarum gentium, 1* nee in- 
veniatur in te qui /c lustret filium suum aut filiam ducens per ignem, 
'aut qui hariolos sciscitetur et w observet somnia atque auguria, nee 
sit n maleficus U nee incantator nee °qui pythones consulat nee divinos 
aut Pquaerat a mortuis veritatem ; 12 Somnia enim haec abominatur 
Dominus et r propter istiusmodi scelera delebit eos in introitu tuo. 
13 *Perfectus eris et ^absque macula cum Domino Deo tuo. 14 Gentes 
istae, quarum possidebis terram, augures et divinos audiunt; tu autem 
a Domino Deo tuo aliter institutus es. 

15 "Prophetam de gente tua et de fratribus tuis sicut me suscitabit 
tibi Dominus Deus tuus: ipsum audies, 16 ut petisti a Domino Deo 
tuo v in Horeb, quando contio congregata est, atque dixisti: ^Ultra 
non audiam vocem Domini Dei mei et ignem hunc maximum 
amplius non videbo ne moriar. 17 Et ait Dominus mihi : J/Bene omnia 
sunt locuti. 

18 ^Prophetam suscitabo eis de medio fratrum suorum similem tui 
et a ponam verba mea in ore eius, b loqueturque ad eos omnia quae 
praecepero illi. 19 c Qui autem verba eius, quae loquetur in nomine 
meo, audire noluerit, ego ultor exsistam. 

20 dp r opheta autem, qui arrogantia depravatus voluerit loqui in 
nomine meo, quae ego non praecepi illi ut diceret, aut ex nomine 
alienorum deorum, interficietur. 

21 Quod si tacita cogitatione responderis : Quomodo possum intel- 
ligere verbum, quod Dominus non est locutus ? 22 hoc habebis signum : 
c 'quod in nomine Domini propheta ille praedixerit et non evenerit, 
hoc Dominus non est locutus, sed per tumorem animi sui propheta 
confinxit, et idcirco non timebis eum. 

1 Q a Cum disperdiderit Dominus Deus tuus gentes, quarum tibi tra- 
t y diturus est terram, et possederis earn habitaverisque in urbibus 
eius et in aedibus, 2 Hres civitates separabis tibi in medio terrae, 
quam Dominus Deus tuus dabit tibi in possessionem 3 sternens dili- 



LIBER 

DEUTERONOMII 

17,i6 — 19,3 



* cf. 3 Rg 4, 26; 10, 26, 28; 2 
Par 1, 16; 9, 28; Is 2, 7; 31, 

y Is 31, 1; Ez 17, 15. [1. 

z cp. 28, 68; Os 11, 5. — cf. 
Ex 13, 17; 14, 13; Nm 14, 
3, 4- — v. Jr 42, 15-19. 



[26. 



cf . 3 Kg 1 
b cf. Is 2, 7. 
c cf . 4 Rg 11, 12. 
dcp. 31, 9, 26; 4 Rg 22, 8; 2 
e Js 1, 8. [Par 34, 14. 

/cp. 4, 10; 14, 23. 
*cf. 3 Rg 2, 3. 
«cp. 5, 32; 3 Rg IS, 5- 
* cp. 4, 40. 

j] * Catech. R. 11 7, 4. 
a cp. 10, 9; Nm 18, 20, 23; 1 

Cor 9, 13. 
b Nm 18, 8, 9; Js 13, 14; 1 Rg 

2, 28. — cf. 1 Cor 9, 13. 
2] * v. cp. 10, 9. 



c v. Lv 7, 30-34. 

d Nm 18, 11, 12 ; 2 Par 31, 5. 

e Tb 1, 6. — cf. Lv 27, 32. 



/Nm 35, 2, 3; Jd 17, 7; 19, 1. 

$v. cp. 12, 5. 

ft cf. 1 Par 23, 6; 2 Par 31, 2. 

J 9 Par 31, 4; 2 Es 12, 44, 47; 
13, 10. 



; cp. 12, 29-31. — v. Lv 18, 

26-30. 
k cf. 4Rg 2i,6. — v. Lv 18,21. 
/ Lv 20, 27; 4 Rg 17, 17. 
m v. Lv 19, 26. 
« cf. Ex 22, 18. 
v. Lv 19, 31. 
p cf. 1 Rg 28, 7. 
q cp. 22, 5; 25, 16. 
r v. cp. 9, 4. 
5 Gn 6, 9. 
t Ps 14, 2. 
« (all) Ac 3, 22; 7, 37. — Jo 1, 

45; 6, 14. — cf. Nm 12, 6-8. 
v cp. 9, 10; Ex 20, 21. 
x Ex 20, 19; 



Heb 12, 19. 



y cp. 5, 21 



z Jo 1, 45. — v. vr. 15. 

a Jr 1, 9; 5.14- — cf. Jo 17, 8. 
b cf. Jo 4, 25; 8, 28; 12,49, 50. 
cjr 11, 22; 29, 19. — cf. Ac 

3. 23. 
del. Jr 14, 14; Mt 7, 15. — v. 

cp. 13, 5- 



e cf. cp. 13, 1-3; Jr 28, 9. 



b Ex 21, 13; Nm 35, 10, 14; Js 
20, 2,8. — v. cp. 4, 41. 



153 



LIBER 

DEUTERONOMII 

19, 4 _ 20, g 



praeterea leges de urbibus asyli (19, 1-13), de terminis propinquo- 
rum, de testibus mendacibus (14-21), deque bello et militia (20, 1-20). 
C) Erga privatos homines: leges traduntur de inquirendo occi- 



r] * Catech. R. II 6, 6. 
cp. 4, 42; Nm 35, 15; Js 20, 
3, 5. 



d Nm 35, 12, 19, 21, 24, 25,27. 



c cp. 12, 20; Gn 28, 14; Ex 

34. 24. 
/ cf. Ex 23, 31. 
&' v. Gn 15, 18-21. 

h vr. 2. — cf. Js 20, 7. 



* cp. 27, 24; Ex 21, 12, 14. 

v. Nm 35, 20. 
;' cp. 27, 24; Ex 21, 12, 14. 



/ v. cp. 7, 16. 

m cp. 21, 9; Nm 35, 33. — cf. 

3 Rg 2, 31. 
n cp. 27, 17; Jb 24, 2; Pro 22, 

28; 23, 10; Os 5, 10. 

15] * cf. Catech. R. Ill 9, 3. 
(all) Mt 18, 16, Jo 8, 17; 2 

Cor 13, 1. — cp. 17, 6. — v. 

Nm 35, 30. 
p cf. Ex 23, 1; Ps 34, 11. 
q cp. 17, 8, 9. — cf. cp. 21, 5. 
r cp. 13, 14; 7, 4. — cf. Dn 

13, 62. 
5 Pro 19, 5, 9- — cf. Dn 6, 24. 

— v. cd .13, 5. 
t v. cp .13, 11. 
u v. vr. 13. 
v Ex 21, 23, 24; Lv 24, 19, 

20; Mt 5, 38. 
acf. Js 17, 18; Jdt 9, 6, 16; 

Ps 19, 8; Is 31, IJ 1 Mc 4,8. 
b cp. 31, 6, 8; 2 Par 13, 12; 

32, 8. 
c 1 Mc 4, 7. — cf. Nm 10, 8, 

9; 31. 6. 



d cp. 1, 30; 3, 22; Js 23, 10. 

e 1 Mc 3, 56. 



/ Lv 19, 23-25. — cf. 1 

9, 7. 
g cf. Ac 10, 14, 15; 11, 8, 

h cf. cp. 24, 5; 28, 30. 



* cf . Jd 7, 3- 



Cor 



genter viam ; et in tres aequaliter partes totam terrae tuae provinciam 
divides, ut habeat e vicino qui propter homicidium profugus est 
quo possit evadere. 

4 Haec erit lex c homicidae fugientis, cuius vita servanda est : qui 
percusserit proximum suum nesciens et qui heri et nudiustertius 
nullum contra eum odium habuisse comprobatur, 5 se d abisse cum 
eo simpliciter in silvam ad ligna caedenda, et in succisione lignorum 
securis fugerit manu, ferrumque lapsum de manubrio amicum eius 
percusserit et occiderit, hie ad unam supradictarum urbium confugiet 
et vivet ; 6 ne forsitan d proximus eius, cuius effusus est sanguis dolore 
stimulatus persequatur et apprehendat eum, si longior via fuerit, et 
percutiat animam eius, qui non est reus mortis, quia nullum contra 
eum qui occisus est odium prius habuisse monstratur. 7 Idcirco prae- 
cipio tibi, ut tres civitates aequalis inter se spatii dividas. 8<?Cum autem 
dilataverit Dominus Deus tuus terminos tuos, 'sicut iuravit patribus 
tuis, et ^dederit tibi cunctam terram, quam eis pollicitus est 9 (si tamen 
custodieris mandata eius et feceris quae hodie praecipio tibi, ut diligas 
Dominum Deum tuum et ambules in viis eius omni tempore), 7l addes 
tibi tres alias civitates et supradictarum trium urbium numerum dupli- 
cabis; 10 ut non effundatur sanguis innoxius in medio terrae, quam 
Dominus Deus tuus dabit tibi possidendam, ne sis sanguinis reus. 

11 *Si quis autem odio habens proximum suum insidiatus fuerit vitae 
eius surgensque ^percusserit ilium, et mortuus fuerit, fugeritque ad 
unam de supradictis urbibus, 12 mittent seniores civitatis illius et arri- 
pient eum de loco effugii tradentque in manu proximi, cuius sanguis 
effusus est, et morietur. 13 *Non misereberis eius et w auferes innoxium 
sanguinem de Israel, ut bene sit tibi. 

14 n Non adsumes et transferes terminos proximi tui, quos fixerunt 
priores in possessione tua, quam Dominus Deus tuus dabit tibi in 
terra, quam acceperis possidendam. 

15 Non stabit testis unus contra aliquem, quidquid illud peccati et 
facinoris fuerit; sed °in ore duorum aut trium testium stabit omne 
verbum. 16 PSi steterit testis mendax contra hominem accusans eum 
praevaricationis, 17 stabunt ambo, quorum causa est, ante Dominum 
«in conspectu sacerdotum et iudicum, qui fuerint in diebus illis. 
18 r Cumque diligentissime perscrutantes invenerint falsum testem 
dixisse contra fratrem suum mendacium, 19 s reddent ei sicut fratri 
suo facere cogitavit, et auferes malum de medio tui, 20 ut *audientes 
ceteri timorem habeant et nequaquam talia audeant facere. 

21 M Non misereberis eius, ^sed animam pro anima, oculum pro 
oculo, dentem pro dente, manum pro manu, pedem pro pede exiges. 
1A Si exieris ad bellum contra hostes tuos et videris a equitatus et 
Li\3 currus et maiorem, quam tu habeas, adversarii exercitus mul- 
titudinem, non timebis eos, quia Dominus Deus tuus Hecum est 
qui eduxit te de terra Aegypti. 2 Appropinquante autem iam proelio, 
°stabit sacerdos ante aciem et sic loquetur ad populum: 3 Audi, 
Israel: vos hodie contra inimicos vestros pugnam committitis; non 
pertimescat cor vestrum, nolite metuere, nolite cedere nee formidetis 
eos ; 4 quia Dominus Deus vester in medio vestri est et d pro vobis 
contra adversarios dimicabit, ut eruat vos de periculo. 5 Duces quo- 
que per singulas turmas, audiente exercitu, proclamabunt : e Quis 
est homo, qui aedificavit domum novam et non dedicavit earn? Va- 
dat et revertatur in domum suam, ne forte moriatur in bello et alius 
dedicet earn. 6 Quis est homo, qui plantavit vineam et /necdum fecit 
earn esse ^communem, de qua vesci omnibus liceat? Vadat et rever- 
tatur in domum suam, ne forte moriatur in bello et alius homo eius 
fungatur officio. 7 ft Quis est homo, qui despondit uxorem et non 
accepit earn? Vadat et revertatur in domum suam, ne forte moriatur 
in bello et alius homo accipiat earn. 8 His dictis, addent reliqua et 
loquentur ad populum : *Quis est homo formidulosus et corde pavido ? 
Vadat et revertatur in domum suam, ne pavere faciat corda fratrum 
suorum, sicut ipse timore perterritus est. 9 Cumque siluerint duces 
exercitus et finem loquendi fecerint, unusquisque suos ad bellandum 
cuneos praeparabit. 



— 154 



sore ignoto (21, 1-9), de captiva ducenda uxore (10-14), de pri- 
mogenito, quern uxor genuit exosa (15-17), de filio contumaci (18-21), 
deque hominis supplicio appensi cadaver e (22-23). Quibus, praeter 



LIBER 

DEUTERONOMII 

20, io — 21,2i 



10 Si quando accesseris ad expugnandam civitatem, J'offeres ei pri- 
mum pacem. n Si receperit et aperuerit tibi portas, cunctus popu'lus 
qui in ea est, salvabitur et serviet tibi sub tribute 12 Sin autem 
foedus inire noluerit et coeperit contra te bellum, oppugnabis earn; 
13 cumque tradiderit Dominus Deus tuus illam in manu tua, fc percu- 
ties omne quod in ea generis masculini est in ore gladii 14 ^absque 
mulieribus et infantibus, iumentis et ceteris, quae in civitate sunt. 
Omnem praedam exercitui divides et m comedes de spoliis hostium 
tuorum, quae Dominus Deus tuus dederit tibi. 15 Sic facies cunctis 
civitatibus, quae a te "procul valde sunt et non sunt de his urbibus, 
quas in possessionem accepturus es. 16 °De his autem civitatibus, 
quae dabuntur tibi, nullum omnino permittes vivere, l 7 Psed interficies 
in ere gladii, Hethaeum videlicet et Amorrhaeum et Chananaeum, 
Pherezaeum et Hevaeum et Iebusaeum, sicut praecepit tibi Dominus 
Deus tuus, l 8 «ne forte doceant vos facere cunctas abominationes, quas 
ipsi operati sunt diis suis, et r peccetis in Dominum Deum vestrum. 
19 Quando obsederis civitatem multo tempore et munitionibus cir- 
cumdederis ut expugnes earn, s non succides arbores de quibus vesci 
potest, nee securibus per circuitum debes vastare regionem, quoniam 
lignum est et non homo nee potest bellantium contra te augere 
numerum. 20 Si qua autem ligna non sunt pomifera, sed agrestia et 
in ceteros apta usus, succide et instrue machinas, donee capias civi- 
tatem, quae contra te dimicat. 

J 1 Quando inventum fuerit in terra, quam Dominus Deus tuus 
£ I daturus est tibi, hominis cadaver occisi et ignorabitur caedis 
reus, 2 egredientur maiores natu et iudices tui et metientur a loco 
cadaveris singularum per circuitum spatia civitatum 3 et, quam vici- 
niorem ceteris esse perspexerint, seniores civitatis illius tollent vitulam 
de armento, a quae non traxit iugum nee terram scidit vomere, 4 et 
ducent earn ad vallem asperam atque saxosam, quae nunquam arata 
est nee sementem recepit, et caedent in ea cervices vitulae ; 5 acce- 
dentque sacerdotes filii Levi, 6 quos elegerit Dominus Deus tuus ut 
ministrent ei et benedicant in nomine eius, et c ad verbum eorum 
omne negotium et quidquid mundum vel immundum est iudicetur; 
6 et venient maiores natu civitatis illius ad interfectum d lavabuntque 
manus suas super vitulam, quae in valle percussa est, 7 et dicent : 
Manus nostrae non effuderunt sanguinem hunc, nee oculi viderunt. 
8 Propitius esto populo tuo Israel quem redemisti, Domine, et e ne 
reputes sanguinem innocentem in medio populi tui Israel. Et aufe- 
retur ab eis reatus sanguinis ; 9 /tu autem alienus eris ab innocentis 
cruore qui fusus est, cum feceris quod praecepit Dominus. 

10 Si egressus fueris ad pugnam contra inimicos tuos, et tradiderit 
eos Dominus Deus tuus in manu tua, captivosque duxeris n et videris 
in numero captivorum mulierem pulchram et adamaveris earn volue- 
risque habere uxorem, 12 introduces earn in domum tuam; quae radet 
caesariem et circumcidet ungues 13 et deponet vestem in qua capta 
est sedensque in domo tua 0flebit patrem et matrem suam uno 
mense, et postea intrabis ad earn dormiesque cum ilia, et erit uxor 
tua. 14 Si autem postea non sederit animo tuo, Mimittes earn liberam 
nee vendere poteris pecunia nee ^opprimere per potentiam, quia 
^humiliasti earn. 

15 *Si habuerit homo uxores duas, unam dilectam et alteram odio- 
sam, genuerintque ex eo libercs, et fuerit filius odiosae primogenitus, 
16m volueritque substantiam inter filios suos dividere, non poterit nlium 
dilectae facere primogenitum et praeferre filio odiosae ; 17 n sed Mum 
odiosae agnoscet primogenitum, dabitque ei de his, quae habuerit, 
cuncta duplicia; iste est enim principium °liberorum eius, et huic 
debentur Pprimogenita. 

18 Si genuerit homo nlium contumacem et protervum, qui non 
audiat patris aut matris imperium, et coercitus oboedire contem- 
pserit, 19 apprehendent eum et ducent ad seniores civitatis illius et 
ad portam iudicii 2 <> dicentque ad eos : Filius noster iste protervus 
et contumax est, monita nostra audire contemnit, comissationbus 
vacat et luxuriae atque conviviis; 21 elapidibus eum obruet populus 



;' Jd 2i, 13.— cf. cp. 2,26; Nm 
2i, 21, 22; 2 Rg 20, 18, 20. 



k Nm 31, 7. 
I Nm 31, 9. 

m Js 22, 8. 

n cf. Js 9, 6-13. 

ocp. 7, i, 2; Nm 33, 52; Js 

10, 40; 11, 14. 
P v. cp. 7, 2. 



q cp. 7, 4; 12, 30, 31; 18, 9. 
r Ex 23, 33. 

sci. 4 Rg 3, 19, 25. 



a cf. Nm 19, 2. 

5] * cf. Catech. R. II 7, 5 . 

b v. cp. 10, 8. 

c cp. 17, 8, 9; 19, 17. 

dci. Ps 25, 6; 72, 13; Mt 27, 
24. 

e cf. Jn 1, 14. , 

/ cp. 19, 13. — cf. Nm 35, 33. 



8 cf. Ps 44, 10. 

h cf. Jr 34 16. 

*cp. 24, 7. 

; cf . Gn 34, 2; Jd 19, 24. 

/cf. Gn 29, 30, 33; 1 Rg 1, 

4, 5. 
m 1 Par 5, 1, 2. — cf. 1 Par 

26, 10; 2 Par 11, 19, 20, 22. 
n cf . 4 Rg 2, 9. 

o Gn 49, 3; Ps 77, 51; 104, 36. 
£Gn 25, 31, 33; 27, 36. 



q cp. 13, 10. 



v. Js 7, 25. 



155 — 



LIBER 

DEUTERONOMII 

21,22—22,29 



r v. cp. 13, 5. 

S Cp. 13, Ii; 17, 13; 19, 20. 

23] * cf. Catech. R. I s, 4- 
tci. Js 8, 29; 10, 26, 27; Jo 

19, 31. 
w (all) Gal 3, 13. 
v Nm 35, 34. 
a Ex 23, 4. 



b Ex 23, 5- 



c cf. cp. 18, 12; 25, 16. 

d Lv 22, 28. 
e v. cp. 4, 40. 



/ cf. Lv 19, 19. 

g cf. 2 Cor 6, 14. 

//] * Cone. Tr. s. 14 cp. 7 de 

Ref. 
h Nm 15, 38. — cf. Mt 23, 5. 

i cf. 2 Rg 13, 5. 



ytf/ttra levioris momenti (22, 1-12) accedunt praecepta de uxore in- 
visa et diffamata (13-21), de adulter io, de stupro et incesto (22-31), 
de non admittendis in ecclesia (23, 1-8), de munditia castrorum 



j cf. vr. 29. 

k cf. Mt ip, 8, 9; Mr 10, 11; 
Lc 16, 18. 



/ cf. cp. 21, 21. 
m v. Gn 34, 7. 
n v. cp. 13, 5. 

oLv 20, 10. — cf. Ez 16, 38, 
40; 23, 45, 47; Jo 8, 5. 

pcf. Mt 1, 18, 19. 

24] * cf. Catech. R. II 8, 24. 

qv. cp. 21, 24. 



r Ex 22, 16, 17. 



- 156 — 



civitatis, et morietur, ut r auferatis malum de medio vestri, et universus 
Israel & 'audiens pertimescat. 

22 Quando peccaverit homo quod morte plectendum est et adiu- 
dicatus morti appensus fuerit in patibulo, 23 f non permanebit cadaver 
eius in ligno, sed in eadem die sepelietur, quia "maledictus a Deo 
est qui pendet in ligno; et ^nequaquam contaminabis terram tuam, 
quam Dominus Deus tuus dederit tibi in possessionem. 
j *J a Non videbis bovem fratris tui aut ovem errantem et praeteri- 
£ £ bis, sed reduces fratri tuo ; 2 etiamsi non est propinquus f rater 
tuus nee nosti eum, duces in domum tuam et erunt apud te quandiu 
quaerat ea frater tuus et recipiat. 3 Similiter facies de asino et de 
vestimento et de omni re fratris tui, quae perierit: si inveneris earn, 
ne negligas quasi alienam. 

4 &Si videris asinum fratris tui aut bovem cecidisse in via, non de- 
spicies, sed sublevabis cum eo. 

5 Non induetur mulier veste virili, nee vir utetur veste feminea ; 
c abominabilis enim apud Deum est qui facit haec. 

6 Si ambulans per viam in arbore vel in terra nidum avis inveneris 
et matrem pullis vel ovis desuper incubantem, d non tenebis earn cum 
iiliis ; 7 sed abire patiens captos tenens nlios, e ut bene sit tibi et longo 
vivas tempore. 

8 Cum aedificaveris domum novam, facies murum tecti per circui- 
tum, ne effundatur sanguis in domo tua, et sis reus, labente alio et in 
praeceps ruente. 

9 /Non seres vineam tuam altero semine, ne et sementis quam se- 
visti et quae nascuntur ex vinea pariter sanctiheentur. ' 10 ^Non arabis 
in bove simul et asino. n Non indueris vestimento, auod ex lana 
iinoque contextum est. 

12 /tFuniculos in fimbriis facies per quattuor angulos pallii tui quo 
operieris. 

13 Si duxerit vir uxorem et postea *odio habuerit earn 14 quaesierit- 
que occasiones quibus dimittat earn obiciens ei nomen pessimum et 
dixerit: Uxorem hanc accepi et ingressus ad earn non inveni virgi- 
nem; 15 tollent earn pater et mater eius et ferent secum signa virgi- 
nitatis eius ad seniores urbis, qui in porta sunt, 16 et dicet pater : 
Filiam meam dedi huic uxorem, quam quia odit, 17 imponit ei nomen 
pessimum ut dicat: Non inveni filiam tuam virginem; et ecce haec 
sunt signa virginitatis filiae meae. Expandent vestimentum coram se- 
nioribus civitatis, 18 apprehendentque senes urbis illius virum et ver- 
berabunt ilium 19 condemnantes insuper ^centum siclis argenti, quos 
dabit patri puellae, quoniam diffamavit nomen pessimum super vir- 
ginem Israel; habebitque earn uxorem et fc non poterit dimittere earn 
omnibus diebus vitae suae. 20 Quod si verum est quod obicit, et non 
est in puella inventa virginitas, 21 eicient earn extra fores domus 
patris sui et *lapidibus obruent viri civitatis illius, et morietur, '"quo- 
niam fecit nefas in Israel, ut fornicaretur in domo patris sui; et n au- 
feres malum de medio tui. 

22 °Si dormierit vir cum uxore alterius, uterque morietur, id est 
adulter et adultera; et n auferes malum de Israel. 

23 Si puellam virginem Pdesponderit vir, et invenerit earn aliquis 
in civitate et concubuerit cum ea, 24 educes utrumque ad portam 
civitatis illius, et lapidibus obruentur : pueMa, quia non clamavit, cum 
esset in civitate; vir, quia «humiliavit uxorem proximi sui; et Nau- 
feres malum de medio tui. 

25 Sin autem in agro reppererit vir puellam, quae desponsata est, 
et apprehendens concubuerit cum ea, ipse morietur solus ; 26 puella 
nihil patietur, nee est rea mortis, quoniam, sicut latro consurgit 
contra fratrem suum et occidit animam eius, ita et puella perpessa 
est. 27 Sola erat in agro, clamavit et nullus adfuit qui liberaret earn. 

28 r Si invenerit vir puellam virginem, quae non habet sponsum, et 
apprehendens concubuerit cum ilia, et res ad iudicium venerit, 29 da- 
bit qui dormivit cum ea patri puellae quinquaginta siclos argenti et 
habebit earn uxorem, quia humiliavit illam; non poterit dimittere 
earn cunctis diebus vitae suae. 



(9-14), de transfuga (15-16), de non toleranda prostitutione et usura 
{17-20), de votis (21-23), de uvis et spicis (24, 25), de uxore repudiata 
(24, 1-4), de viro qui nuper uxoretn acceperit (5), de oppignoratione, 



30 s Non accipiet homo uxorem patris sui nee *revelabit operimen- 
tum eius. 

*} 2 °Non intrabit eunuchus, attritis vel amputatis testiculis et ab- 
&0 scisso veretro, ecclesiam Domini. ^Non ingredietur mamzer, hoc 
est de scorto natus, in ecclesiam Domini usque ad decimam generatio- 
nem. 3 ^Ammonites et Moabites etiam post decimam generationem 
non intrabunt ecclesiam Domini in aeternum, 4 c quia noluerunt vobis 
occurrere cum pane et aqua in via, quando egressi estis de Aegypto ; 
et d quia conduxerunt contra te Balaam filium Beor de ^Mesopotamia 
Syriae, ut malediceret tibi ; 5 e t noluit Dominus Deus tuus audire 
Balaam vertitque ^maledictionem eius in benedictionem tuam, eo 
quod diligeret te. 6 ^Non facies cum eis pacem nee quaeras eis bona 
cunctis diebus vitae tuae in sempiternum. 7 Non abominaberis Idu- 
maeum, ''quia frater tuus est, nee Aegyptium, *quia advena fuisti in 
terra eius. 8 Qui nati fuerint ex eis tertia generatione intrabunt in 
ecclesiam Domini. 

9 Quando egressus fueris adversus hostes tuos in pugnam, custodies 
te ab omni re mala. 

10 Si fuerit inter vos homo, •'qui nocturno pollutus sit somnio, 
egredietur extra castra n et non revertetur prius quam ad vesperam 
Mavetur aqua, et post solis occasum regredietur in castra. 12 Habebis 
locum extra castra, ad quem egrediaris ad requisita naturae 13 gerens 
paxillum in balteo; cumque sederis, fodies per circuitum et egesta 
humo operies 14 quo relevatus es ('Dominus enim Deus tuus ambulat 
in medio castrorum, ut eruat te et tradat tibi inimicos tuos); et sint 
castra tua sancta, et nihil in eis appareat foeditatis, ne derelinqual te. 

15 wNon trades servum domino suo, qui ad te conf ugerit. !6 Habi- 
tabit tecum in loco, qui ei placuerit, et in una urbium tuarum requie- 
scet, ri ne contristes eum. 

17 °Non erit meretrix de nliabus Israel nee Pscortator de filiis Israel. 
18 «Non offeres mercedem prostibuli nee pretium r canis in domo Do- 
mini Dei tui, quidquid illud est quod voveris, quia abominatio est 
utrumque apud Dominum Deum tuum. 

19 s Non faenerabis fratri tuo %d usuram pecuniam nee fruges nee 
quamlibet aliam rem, 20 "sed alieno. Fratri autem tuo absque usura 
id, quo indiget, commodabis, v ut benedicat tibi Dominus Deus tuus 
in omni opere tuo in terra, ad quam ingredieris possidendam. 

21 ^Cum votum voveris Domino Deo tuo, ^non tardabis reddere, 
quia requiret illud Dominus Deus tuus; et, si moratus fueris, repu- 
tabitur tibi in peccatum. 22 Si nolueris polliceri, absque peccato eris; 
23 quod autem semel egressum est de labiis tuis observabis et facies 
sicut promisisti Domino Deo tuo et propria voluntate et ore tuo 
locutus es. 

24 Ingressus vineam proximi tui comede uvas quantum tibi pla- 
cuerit, foras autem ne efferas tecum. 2 5 Si intraveris in segetem amici 
tui, franges spicas et *manu conteres, falce autem non metes. 
J A Si acceperit homo uxorem et habuerit earn et non invenerit 
£ Jt gratiam ante oculos eius propter aliquam foeditatem, a scribet 
libellum repudii et dabit in manu illius et dimittet earn de domo sua. 
2 Cumque egressa alterum maritum duxerit, 3 et ille quoque oderit 
earn dederitque ei libellum repudii et dimiserit de domo sua vel 
certe mortuus fuerit, 4 fe non poterit prior maritus recipere earn in 
uxorem, quia polluta est et abominabilis facta est coram Domino; 
ne peccare facias terram tuam, quam Dominus Deus tuus tradiderit 
tibi possidendam. 

5 c Cum acceperit homo nuper uxorem, non procedet ad bellum, 
nee ei quippiam necessitatis iniungetur publicae; sed vacabit absque 
culpa domi suae, ut uno anno d laetetur cum uxore sua. 

6 Non accipies loco pignoris inferiorem et superiorem molam, quia 
animam suam opposuit tibi. 

7 e Si deprehensus fuerit homo sollicitans fratrem suum de filiis 
Israel et /vendito eo acceperit pretium, interficietur, et ^auferes 
malum de medio tui. 

8 Observa diligenter ne incurras plagam leprae, sed facies quae- 



LIBER 
DEUTERONOMII 

22, 30 — 24, 8 



s cf. i Cor s, i. 

t cp. 27, 20. — cf. Rt 3, 9; Ez 

16, 8. 
a cf. Is 56, 3, 5. 



b 2 Es 13. 1, 2. — cf. Lni 1, 

C Cf. Cp. 2, 29. [10. 

d Nm 22, 5, 6; Js 24, 9. — cf. 

2 Pt 2, 15. 
e Gn 24, 10; Jd 3, 8; Ac 7, 2. 
/ Nm 23, 11; 24, 10. 
g cf. 1 Es 9, 12. 

h Gn 25, 24-26; Nm 20, 14; Ab 

10, 12. 
* cp. 10, 19; Ex 22, 21; 23, 9; 



:p. 10, 19; j 
Lv 19, 34. 

j Lv is, 16. 
k v. Lv is, 5. 



/Lv 26, 12; Ps 45, 6; Is 12, 
6; Ez 43, 7» 9; Os 11, 9; Jl 
2, 27; bph 3, 15; Zc 2, 5, 
10, 11; 8, 3. — cf. Mt 28, 

wiRg 30, 15. [20. 

n Ex 22, 21. 

17} * Catech. R. Ill 7, 4- 

cf. Lv 19, 29; Pro 2, 16. 

PS Rg 14, 24; is, 12; 22, 47; 

4 Rg 23, 7; Jb 3.6, 14. 
q cf. Pro 15, 8; Ech 34, 21, 23. 
r cf. Ap 22, 15. 
s v. Ex 22, 25; Lv 25 ; 37; Lc 
t cf. 2 Es s, 10. [6, 34, 35- 

wcf. cp. is, 3. 
v cp. is, 10. 

* Nm 30, 3- — cf. Ps 65, 13, 
yEcs, 3- [14. 



z cf . Mt 12, 1; Mr 2, 23; Lc 
6, 1, 

j] * cf. Catech. R. II 8, 19. 
a (all) Mt 5, 31. — Mt 19, 7; 

Mr 10, 4- — cf. Is so, 1 ; Jr 

3, 8. 



b of. Jr 3, 1. 



c cp. 20, 7. — cf. Jd 7, 3; 1 
Mc 3, 56. 

d cf. Pro s, 18. 



e Ex 21, 16. — cf. 1 Tm 1, 10. 
/cp. 21, 14. 
gv. cp. 13, 5- 



157 — 



LIBER 
DEUTERONOMII 

24, 9 _ 25, 18 



de lepra (6-13), de mercennario paupere, de insotitibus non puniendis, 
de inopibus (14-22), de rixis, de bove triturante (25, 1-4), de leviratu, 
de muliere procacl (5-12), de ponder ibus (13-16), de Amalecitis 



h v. Lv 13; 14. 
i v. Nm 12, 10-15. 



;' v. Ex 22, 26. 

/Jb 29, 13; 31, 20. 

m Ps in, 9; Dn 4, 27. — cf. 

cp. 6, 25. 
n Ml 3. 5. — v. Lv 25, 39-43- 
4\ * cf. Catech. R. Ill 8, 10. 
oLv 19, 13; Tb 4, 15; Jr 22, 

13. — cf. Ecli 34, 25, 26. 
/»cp. 15, 9; Jc 5, 4- 

q (all) 4 Rg 14, 6; 2 Par 25, 
4. — cf. Jr 31, 29, 30; Lm 



5, 7; Ez 18, 20. 
f Ex 22, 



22; 23, 6; Pro 22, 
22. — cf. cp. 10, 18; 27, 19; 
Ecli 4, 10; Is 1, 23; Jr 5, 
28. — v. cp. 16, 19. 

s cf. vr. 6, 13; Jb 24, 3. 

t cp. 16, 12. 

« LV 19, 9, 10; 23, 22„ 



vcf. Ecli 33, 16; Jr 49.9; Ab 5. 

x v. vr. 18. 

a cp. 19, 17. 

b cf. 1 Rg 8, 32; Pro 17, 15. 



c cf . 2 Cor 



24. 



4] * v. cp. 18, 1. 

d (all) 1 Cor 9, 9; 1 Tm 5, 18, 

— Os 10, 11. 
e Mt 22, 24; Mr 12, 19; Lc 

20, 28. — cf. Lv 18, 16. 
/cf. Gn 38, 8, 9; Rt 1, 12, 13; 
g Rt 4. 10. [3, 9. 

h cf. Rt 4, i, 2. 



» Rt 4, 5-7. 

/ cf. Rt 4, 6. 
I cf. Rt 4, 7- 
m cf. Nm 12, 14; Jb 30, 10; Is 

50, 6. 
n Rt 4, 11. 



v. cp. 7, 16. 

jj] * Catech. R. Ill 8,0. 

pLv 19, 35, 36. — cf. Pro 11, 

1; 16, 11; Ez 45, 10; Am 8, 

5; Mic 6, 11. 
q v. cp. 4, 40. 
r cp. 18, 12; 22. 5. 
s Pro 11, 1. 

*Ex 17, 8-16. 
u cp. 24, 9. 
v cf. Js 10, 19. 



cumque docuerint te sacerdotes levitici generis, iuxta id ft quod prae- 
cepi eis, et imple sollicite. 9 Mementote *quae fecerit Dominus Deus 
vester Mariae in via, cum egrederemini de Aegypto. 

10 Cum repetes a proximo tuo rem aliquam, quam debet tibi, non 
ingredieris domum eius ut pignus auferas, U sed stabis foris, et ille 
tibi proferet quod habuerit. 12 Sin autem pauper est, non pernoctabit 
apud te pignus ; 13 ^sed statim reddes ei ante solis occasum, ut dor- 
miens in vestimento suo 'benedicat tibi et habeas m iustitiam coram 
Domino Deo tuo. 

l* n Non negabis mercedem indigentis et pauperis fratris tui sive 
advenae, qui tecum moratur in terra et intra portas tuas est; 15 sed 
eadem die °reddes ei pretium laboris sui ante solis occasum, quia 
pauper est et ex eo sustentat animam suam, Pne clamet contra te 
ad Dominum, et reputetur tibi in peccatum. 

16 «Non occidentur patres pro filiis nee filii pro patribus, sed unus- 
quisque pro peccato suo morietur. 

17 r Non pervertes iudicium advenae et pupilli nee s auferes pignoris 
loco viduae vestimentum. 18 ^Memento quod servieris in Aegypto, et 
eruerit te Dominus Deus tuus inde; idcirco praecipio tibi ut facias 
hanc rem. 

19 "Quando messueris segetem in agro tuo et oblitus manipulum 
reliqueris, non reverteris ut tollas ilium; sed advenam et pupillum 
et viduam auferre patieris, ut benedicat tibi Dominus Deus tuus in 
omni opere manuum tuarum.20 Si fruges collegeris olivarum, quid- 
quid remanserit in arboribus non reverteris ut colligas; sed relinques 
advenae, pupillo ac viduae. 21 u Si vindemiaveris vineam tuam, non 
colliges remanentes racemos, sed cedent in usus advenae, pupilli 
ac viduae. 22 ^'Memento quod et tu servieris in Aegypto, et idcirco 
praecipio tibi ut facias hanc rem. 

J C Si fuerit "causa inter aliquos et interpellaverint iudices, quern 
** O iustum esse perspexerint ^illi iustitiae palmam dabunt, quem 
impium condemnabunt impietatis. 2 Sin autem eum qui peccavit di- 
gnum viderint plagis, prosternent et coram se facient verberari. Pro 
mensura peccati erit et plagarum modus ; 3 ita duntaxat ut c quadra- 
genarium numerum non excedant, ne foede laceratus ante oculos 
tuos abeat frater tuus. 

4 d Non ligabis os bovis terentis in area fruges tuas. 

5 e Quando habitaverint fratres simul et unus ex eis absque liberis 
mortuus fuerit, uxor defuncti non nubet alteri, /sed accipiet earn 
frater eius et suscitabit semen fratris sui ; 6 et primogenitum ex ea 
filium nomine illius appellabit, #ut non deleatur nomen eius ex Israel. 

7 Sin autem noluerit accipere uxorem fratris sui, quae ei lege de- 
betur, ''perget mulier ad portam civitatis et interpellabit maiores 
natu dicetque: *Non vult frater viri mei suscitare nomen fratris sui 
in Israel nee me in coniugem sumere ; 8 statimque accersiri eum fa- 
cient et interrogabunt. Si respondent: ^Nolo earn uxorem accipere, 
9 accedet mulier ad eum coram senioribus et Collet calceamentum 
de pede eius w spuetque in faciem illius et dicet: Sic net homini qui 
non n aedificat domum fratris sui; 10 et vocabitur nomen illius in Israel 
domus discalceati. 

11 Si habuerint inter se iurgium viri duo, et unus contra alterum 
rixari coeperit, volensque uxor alterius eruere virum suum de manu 
fortioris miseritque manum et apprehenderit verenda eius, 12 abscides 
manum illius °nec fiecteris super earn ulla misericordia 

13 PNon habebis in sacculo diversa pondera maius et minus ; 14 nee 
erit in domo tua modius maior et minor. 15 Pondus habebis iustum 
et verum, et modius aequalis et verus erit tibi, ^iit multo vivas 
tempore super terram, quam Dominus Deus tuus dederit tibi. l 6r Abo- 
minatur enim Dominus tuus eum s qui facit haec et aversatur 
omnem miustitiam. 

1 7 ^Memento quae fecerit tibi Amalec "in via, quando egrediebaris 
ex Aegypto ; i8 quomodo occurrerit tibi et v extremos agminis tui qui 
lassi residebant ceciderit, quando tu eras fame et labore confectus, 
et non timuerit Deum. 



1S8 



exterminandis (17-19), quibus denique, post legem de primitiis et decimis 
(26, 1-15), peroratio et conclusio sermonis sequitur (16-19). 
3. Foedus populi cum Deo renovatum (27, 1-30, 20). Moyses, qui iusserat ut post 



19 ^Cum ergo Dominus Deus tuus dederit tibi requiem et subie- 
cerit cunctas per circuitum nationes in terra, quam tibi pollicitus 
est, ^delebis nomen eius sub caelo. Cave ne obliviscaris. 
^ /C Cumque intraveris terrain, quam Dominus Deus tuus tibi da- 
£ " turus est possidendam, et obtinueris earn atque habitaveris in 
ea, 2 "tolles de cunctis frugibus tuis primitias et pones in cartallo 
pergesque 6 ad locum, quern Dominus Deus tuus elegerit, ut ibi in- 
vocetur nomen eius, 3 accedesque ad sacerdotem, qui fuerit in diebus 
illis, et dices ad eum: Profiteor hodie coram Domino Deo tuo, quod 
ingressus sum in terram, c pro qua iuravit patribus nostris, ut daret 
earn nobis. 4 Suscipiensque sacerdos cartallum de manu tua ponet 
ante altare Domini Dei tui, 5 et loqueris in conspectu Domini Dei 
tui : d Syrus e persequebatur patrem meum, qui Aiescendit in Aegyptum 
et ibi peregrinatus est in ^paucissimo numero, crevitque in gentem 
magnam ac robustam et infinitae multitudinis. 6 /l Adflixeruntque nos 
Aegyptii et persecuti sunt imponentes onera gravissima, 7 et ^clama- 
vimus ad Dominum Deum patrum nostrorum, qui exaudivit nos et 
respexit humilitatem nostram et laborem atque angustiam 8 e t Jedu- 
xit nos de Aegypto fc in manu forti et bracchio extento, in ingenti 
pavore, in signis atque portentis, 9 et introduxit ad locum istum et 
tradidit nobis z terram lacte et melle manantem. 10 Et idcirco nunc 
offero primitias frugum terrae, quam Dominus dedit mihi. Et dimittes 
eas in conspectu Domini Dei tui et adorato Domino Deo tuo. H TO Et 
epulaberis in omnibus bonis, quae Dominus Deus tuus dederit tibi 
et domui tuae, tu et levites et advena qui tecum est. 

12 Quando compleveris decimam cunctarum frugum tuarum, n anno 
decimarum tertio dabis levitae et advenae et pupillo et viduae, ut 
comedant intra portas tuas et saturentur, 13 loquerisque in conspectu 
Domini Dei tui: Abstuli quod sanctincatum est de domo mea et 
°dedi illud levitae et advenae et pupillo ac viduae, sicut iussisti 
mihi: non praeterivi mandata tua nee Psum oblitus imperii tui, 
14 tfnon comedi ex eis in luctu meo, nee separavi ea in qualibet 
immunditia nee expendi ex his quidquam r in re funebri. Oboedivi 
voci Domini Dei mei et feci omnia sicut praecepisti mihi. 15 sRespice 
de sanctuario tuo et de excelso caelorum habitaculo et benedic po- 
pulo tuo Israel et terrae, quam dedisti nobis, sicut iurasti patribus 
nostris, z terrae lacte et melle mananti. 

i 6 Hodie Dominus Deus tuus praecepit tibi, ut facias mandata haec 
atque iudicia, et custodias et impleas ex toto corde tuo et ex tota 
anima tua. 

1 7 *Dominum elegisti hodie ut sit tibi Deus et ambules in viis eius 
et custodias caeremonias illius et mandata atque iudicia, et oboedias 
eius imperio ; l § et "Dominus elegit te hodie, ut sis ei populus pecu- 
liars, sicut locutus est tibi, et custodias omnia praecepta illius; i9 et 
faciat te ^excelsiorem cunctis gentibus ^quas creavit in laudem et 
nomen et gloriam suam, S'ut sis populus sanctus Domini Dei tui, sicut 
locutus est. 

O H Praecepit autem Moyses et seniores Israel populo dicentes : Cu- 
£ / stodite omne mandatum, quod praecipio vobis hodie. 2 a Cum- 
que transieritis Iordanem in terram, quam Dominus Deus tuus dabit 
tibi, eriges ingentes lapides et calce levigabis eos, 3 b ut possis in eis 
scribere omnia verba legis huius, Iordane transmisso, ut introeas 
terram, quam Dominus Deus tuus dabit tibi, terram lacte et melle 
manantem, sicut iuravit patribus tuis. 4 c Quando ergo transieritis 
Iordanem, erigite lapides, quos ego hodie praecipio vobis, d in monte 
Hebal, et levigabis eos calce 5 et e aedificabis ibi altare Domino Deo tuo 
de lapidibus quos ferrum non tetigit, 6 et de saxis informibus et impo- 
litis et offeres super eo holocausta Domino Deo tuo 7 et immolabis 
hostias pacificas comedesque ibi et ^epulaberis coram Domino Deo tuo, 
8 et ^scribes super lapides omnia verba legis huius plane et lucide. 

9 Dixeruntque Moyses et sacerdotes levitici generis ad omnem 
Israelem : Attende et audi, Israel : ft hodie factus es populus Domini 
Dei tui, 1° audies vocem eius et facies mandata atque iustitias quas 
ego praecipio tibi. 



LIBER 
DEUTERONOMII 

25, ig — 27, io 



* i Rg 15, 2, 3. 
y v. Ex 17, 8-14. 

1-19] L. in sb. QT. Pnt. 
a cp. 16, 10; Ex 23,19-34, 26; 
Nm 15, 20; 18, 13; Pro 3. 9. 
b v. cp. 12, 5. 

c Ex 13, 5. — v. cp. 1, 8. 



d Gn 25, 20; 28, 5. — cf. Os 

12, 12. 
e Gn 31, 20-24; Is 27, 13. 
/ Gn 46, 5- 
g cf. cp. 10, 22; Gn 43, 1, 2; 

46, 27; Ac 7, 14, 15. 
h Ex 1, 11, 14; Nm 20, 15. 
i Ex 2, 23-25; 3, 9; Nm.20, 16. 
jEx 12, 37, 51. 
k v. cp. 4, 34- 
Iv. Ex 3, 8. 

m cp. 12, 7; 16, 11, 14. 

12-19] L- in sb. QT. Qdg. 

n cf. Tb 1, 7. — v. Lv 27, 30. 



cp. 14, 29. 

P Ps 118, 141, 153, 176. 

q cf . Lv 7, 20; 21, 1, 11; Os 

9, 4- 
f cf. Tb 4, 18; Ecli 30, 18; Jr 

16, 7. 
s Is 63, 15; Bar 2, 16; Zc 2, 13. 



t cf. Ex 24, 7. 

« cp. 7, 6; 14, 2; Jr 13, 11. 

v. Ex 19, 5. 
v cp 28, 1. — cf. cp. 32, 8. 
xPs 85, 9. 
y v. cp. 7, 6. 



a Js 4, 1. 

2, 3] R- in fr. 2 p. D. 4 Qdg. 

bjs 8, 32. 



cv. Ex 3, 8. 
d cp. 11, 29; Js 8, 30. 
c Ex 20, 25; Js 8, 31. 
ex $-7~\ v. vr. 2. 

/v. cp. 12, 7. 
g cf. Heb 2, 2. 

h cp. 26, 18, 19. 



159 



LIBER 
DEUTERONOMII 

27,u — 28,22 



Iordanis transgressum inter Hebal et Garizim certo ritu sanctio legis 
promulgaretur (27, 1-26), earn accuratius proponens, describit sive quoad 
bona, quae tarn singulis quam universo populo in oboedientiae praemium 



i cp. ii, 29; Js 8, S3. 
9. 7- 



cf. Jd 



/cf. cp. 33, 10; Dn 9, 11, 13. 

/Ex 20, 4, 23; 34, 17; Lv 19, 
4; Sap. 14, 8. 

m cf . Nm s, 22; 2 Es 5, 13; Ps 

105, 48; Jr 11, 5; 28, 6; 1 

Cor 14, 16. 
n Ex 20, 12; 21, 17; Lv 19, 3; 

20, 9. — cf. cp. 21, 18-21; 

Gn 9, 25. 
cp. 19, 14. — cf. Jb 24, 2. 
p Lv 19, 14. 
q cp. 24, 17; Ex 22, 21, 22; 

Lv 19, 35- 
r cp. 22, 30; Lv 18, 8; 20, 11. 
s v. Lv 22, 30. 

* Ex 22, 19; Lv 18, 23; 20, 15. 
u Lv 18, 9; 20, 17. — cf. Ez 

22, 11. 
v Lv 18, 17; 20, 14. 

* Ex 20, 13; 21, i2- Lv 24,17; 

Nm 35, 20. — cf. Gn 4, 11. 
y Ez 22, 12. 
z (all) Gal 3, 10. — cp. 28, is; 

Ecli 41, 11, 12; Jr 11, 3, 5. 

1-68] Lv 26, 1-45. 
a cf. Ex 15, 26; 23, 22; Lv 26, 
b cp. 26, 19. [3; Is 55, 2. 

c vr. 15; Zc i, 6. 
3] * Catech. R. Ill 1, 10. 
d cf. Gn 39, 5. 

e cp. 7, 13J 30, 9. — cf. Gn 
49, 25; Ex 23, 26; Lc 1, 42. 
/ vr. 17. — cf. Ex 9, 3; 12, 34. 



27; Lv 26, 7, 8. 
. 2 Rg 22, 



g Ps 120, 8 
n Ex 23, 2: 

— cf. vr. 25 
38-41; Ps 17, 37-40. 

£] * Catech. R. IV 13, 12. 

*'Lv 25, 21; Ps 132, 3. 

; v. cp. 12, 7. 

I cp. 15, 4- 

m cp. 7, 6; 26, 18, 19; 29, 13. 

— v. Ex 19, 5, 6. 
n cf. Is 61, 9. 

v. Nm 6, 27. 
pep. 2, 25; 11, 25. 
? cp. 30, 9. 



r v. vr. 4. 

* cp. 11, 14; Lv 26, 4 

/ cp. 14, 29 

u cp. is, 6. 



Ps 



.1 



6, 26. 

s 9, 14, 15; 
Bar 2, 5. 



cf. vr. 44 
19, is. — cf 



xv. cp. 5, 3i. 

yLv 26, 14; Tb 
17; Bar 1, 20; 
Ml 2, 2. 

z vr. 2 , 

a cf . vr. 3-6. 



A 



,, 4; Lm 2, 
in 9, 11, 13; 



6 Ml 2, 2. 

c Ps 79, 17; Is 30, 17; 51, 20; 

66, 15. 
d Js 23, 16. 

e v. Lv 26, 25. 
f Lv 26, 16. 

g 3 Rg 8, 37; 2 Par 6, 28; Am 
4, 9; Ag 2, 18. 



11 Praecepitque Moyses populo in die illo dicens: 12 *Hi stabunt ad 
benedicendum populo super montem Garizim, Iordane transmisso : 
Simeon, Levi, Iudas, Issachar, Joseph et Beniamin ; 1 3 et e regione 
isti stabunt ad maledicendum in monte Hebal : Ruben, Gad et Aser 
et Zabulon, Dan et Nephthali. 1 4 *Et pronuntiabunt levitae dicentque 
ad omnes viros Israel excelsa voce: 

15 'Maledictus homo qui facit sculptile et conflatile, abominationem 
Domini, opus manuum artincum, ponetque illud in abscondito; et 
m respondebit omnis populus et dicet: Amen. 16 "Maledictus qui non 
honorat patrem suum et matrem, et dicet omnis populus: Amen. 
1 7 °Maiedictus qui transfert terminos proximi sui, et dicet omnis po- 
pulus : Amen. I 8 ^Maledictus qui errare facit caecum in itinere, et 
dicet omnis populus : Amen. 1 9 ^Maledictus qui pervertit iudicium 
advenae, pupilli et viduae, et dicet omnis populus: Amen. 2 ° r Male- 
dictus qui dormit cum uxore patris sui et *revelat operimentum lectuli 
eius, et dicet omnis populus: Amen. 21 ^Maledictus qui dormit cum 
omni iumento, et dicet omnis populus : Amen. 22 "Maledictus, qui 
dormit cum sorore sua filia patris sui vel matris suae, et dicet omnis 
populus : Amen. 23 ^Maledictus qui dormit cum socru sua, et dicet 
omnis populus : Amen. 24 ^Maledictus qui clam percusserit proximum 
suum, et dicet omnis populus: Amen. 25 J'Maledictus qui accipit mu- 
nera ut percutiat animam sanguinis innocentis, et dicet omnis populus : 
Amen. 2 6 ^Maledictus qui non permanet in sermonibus legis huius 
nee eos opere perficit, et dicet omnis populus: Amen. 
OO Si autem a audieris vocem Domini Dei tui, ut facias atque cu- 
** O stodias omnia mandata eius, quae ego praecipio tibi hodie, faciet 
te Dominus Deus tuus b excelsiorem cunctis gentibus, quae versantur 
in terra. 2 Venientque super te universae benedictiones istae et c ap- 
prehendent te, si tamen praecepta eius audieris. 3 Benedictus tu in 
civitate et d benedictus in agro; 4 e benedictus fructus ventris tui et 
fructus terrae tuae fructusque iumentorum tuorum, greges armentorum 
tuorum et caulae ovium tuarum ; 5 benedicta horrea tua et benedictae 
/reliquiae tuae ; 6 benedictus eris tu ingrediens et egrediens. 7 Dabit 
Dominus inimicos tuos qui consurgunt adversum te ''corruentes in 
conspectu tuo, per unam viam venient contra te et per septem fugient 
a facie tua. 8 ^mittet Dominus benedictionem super cellaria tua et 
''super omnia opera manuum tuarum, 'benedicetque tibi in terra quam 
acceperis. 9 m Suscitabit te Dominus sibi in populum sanctum, sicut 
iuravit tibi, si custodieris mandata Domini Dei tui et ambulaveris in 
viis eius. 10 "Videbuntque omnes terrarum populi °quod nomen Do- 
mini invocatum sit super te et Ptimebunt te. n eAbundare te faciet 
Dominus omnibus bonis, r fructu uteri tui et fructu iumentorum tuo- 
rum, fructu terrae tuae, quam iuravit Dominus patribus tuis ut daret 
tibi. i2 Aperiet Dominus thesaurum suum optimum, caelum, *ut tri- 
buat pluviam terrae tuae in tempore suo ; *benedicetque cunctis operi- 
bus manuum tuarum. Et "faenerabis gentibus multis et ipse a nullo 
faenus accipies. 13 Constituet te Dominus v in caput et non in caudam, 
et eris semper supra et non subter, si tamen audieris mandata Do- 
mini Dei tui, quae ego praecipio tibi hodie et custodieris et feceris ; 
14 ^ac non declinaveris ab eis nee ad dexteram nee ad sinistram nee 
secutus fueris deos alienos neque colueris eos. 

15 J/Quod si audire nolueris vocem Domini Dei tui, ut custodias et 
facias omnia mandata eius et caeremonias, quas ego praecipio tibi 
hodie, venient super te omnes maledictiones istae et 2 apprehendent 
te. 16 Maledictus eris °in civitate, maledictus in agro, 17 maledictum 
horreum tuum et maledictae reliquiae tuae, 18 maledictus fructus ven- 
tris tui et fructus terrae tuae, armenta boum tuorum et greges ovium 
tuarum; l^maledictus eris ingrediens et maledictus egrediens. 2 b Mit- 
tet Dominus super te famem et esuriem et c increpationem in omnia 
opera tua quae tu facies, d donec conterat te et perdat velociter propter 
adinventiones tuas pessimas, in quibus reliquisti me. 21 Adiungat tibi 
Dominus e pestilentiam, donee consumat te de terra, ad quam ingre- 
diens possidendam. 

22 /Percutiat te dominus egestate, febri et frigore, ardore et ^aestu 



— 160 



Deus collaturus est (28, 1-14), sive quoad poenas ob legem violatam irro- 
gandas. Siquidem filiis Israel praevarlcantibus praedicuntur maledi- 
ctiones (15-19), plagae cuiuslibet generis (20-44) necnon vastitas terrae, 



et aere corrupto ac robigine, et persequatur donee pereas. 23 7l Sit 
caelum, quod supra te est, aeneum, et terra, quam caicas, ferrea. 
24 Det Dominus imbrem terrae tuae pulverem, et de caelo descendat 
super te cinis, donee conterans. 26 ^Tradat te Dominus corruentem 
ante hostes tuos; per unam viam egrediaris contra eos, et per septem 
fugias et Mispergaris per omnia regna terrae, 26 sitque fc cadaver tuum 
in escam cunctis volatilibus caeii et bestiis terrae, et *non sit qui 
abigat. 

27 Percutiat te Dominus OT ulcere Aegypti et "partem corporis, per 
quam stercora egeruntur, °scabie quoque et prurigine, ita ut curari ne- 
queas. 28 Percutiat te Dominus ^amentia et caecitate ac furore mentis. 
29 et epalpes in meridie, sicut paipare solet caecus in tenebris, et non 
dirigas vias tuas. Omnique tempore calumniam sustineas et oppri- 
maris violentia nee habeas qui liberet te. 30 r Uxorem accipias, et alius 
dormiat cum ea; Momum aedifices, et non habites in ea; *plantes 
vineam, et non vindemies earn, 31 bos tuus immoletur coram te, et 
non comedas ex eo; asinus tuus rapiatur in conspectu tuo, et non 
reddatur tibi ; oves tuae dentur inimicis tuis. et non sit qui te adiuvet ; 
32 wfilii tui et filiae tuae tradantur alteri populo, videntibus oculis tuis 
et deficientibus ad conspectum eorum tota die, et v non sit fortitudo 
in manu tua ; 33 fructus terrae tuae et omnes labores tuos ^'comedat 
populus, quern ignoras; et sis semper ^calumniam sustinens et op- 
pressus cunctis diebus 34 et stupens *ad terrorem eorum quae vide- 
bunt oculi tui. 

35 Percutiat te Dominus a ulcere pessimo in genibus et in suris, 
sanarique non possis b a planta pedis usque ad verticein tuum. 3 6 c Du- 
cet te Dominus et regem tuum, quern constitueris super te, in gentem, 
quam ignoras tu et d patres tui, et e servies ibi diis alienis, ligno et 
lapidi, 37 et eris ^perditus in proverbium ac fabulam omnibus populis, 
ad quos te introduxerit Dominus. 38 s'Sementem multam iacies in 
terrain et modicum congregabis, quia Mocustae devorabunt omnia; 
39 *vineam plantabis et fodies, et vinum non bibes nee colliges ex ea 
quippiam, quoniam vastabitur vermibus; 4 olivas habebis in omnibus 
terminis tuis et toon ungeris oleo, quia defluent et peribunt; 41 filios 
generabis et filias et non frueris eis, quoniam fc ducentur in captivi- 
tatem ; 42 omnes arbores tuas et fruges terrae tuae robigo consumet ; 
43 *advena, qui tecum versatur in terra, ascendet super te eritque 
sublimior ; tu autem descendes et eris inferior ; 44 TO ipse faenerabit 
tibi, et tu non faenerabis ei; "ipse erit in caput, et tu eris in caudam. 

45 Et °venient super te omnes maledictiones istae et persequentes 
apprehendent te, donee intereas, quia non audisti vocem Domini Dei 
tui nee servasti mandata eius et caeremonias, quas praecepit tibi, 
46 et erunt in te Psigna atque prodigia et in semine tuo usque in 
sempiternum. 

47 «Eo quod non servieris Domino Deo tuo in gaudio cordisque 
laetitia propter rerum omnium abundantiam, 48 servies inimico tuo, 
quern immittet tibi Dominus, in fame et siti et nuditate et omni 
penuria, et r ponet iugum ferreum super cervicem tuam, donee te 
conterat. 49 *Adducet Dominus super te gentem de longinquo et de 
extremis terrae finibus *in similitudinem aquilae volantis cum impetu, 
"cuius linguam intelligere non possis, 50 gentem procacissimam, ^quae 
non deferat seni nee misereatur parvuli, 51- T et devoret fructum iumen- 
torum tuorum ac fruges terrae tuae donee intereas, et non relinquat 
tibi triticum, vinum et oleum, armenta bourn et greges ovium, donee 
te disperdat 52 et ^conterat in cunctis urbibus tuis, et destruantur 
muri tui firmi atque sublimes, in quibus habebas fiduciam in omni 
terra tua. Obsideberis intra portas tuas in omni terra tua, quam 
dabit tibi Dominus Deus tuus, 53 et ^comedes fructum uteri tui et 
carnes filiorum tuorum et filiarum tuarum, quas dederit tibi Dominus 
Deus tuus, °in angustia et vastitate qua opprimet te hostis tuus. 
54 Homo delicatus in te et luxuriosus valde b invidebit fratri suo et 
c uxori quae cubat in sinu suo, 55 ne det eis de carnibus filiorum 
suorum quas comedet; eo quod nihil aliud habeat in d obsidione et 
penuria, qua vastaverint te inimici tui intra omnes portas tuas. 



(ii) 



LIBER 
DEUTERONOMII 

28, 23-55 



h Lv 26, 19. — cf. cp. ii, 17. 



*cp. 32, 30; Lv 26, 17, 37; Js 
30, 17. — cf. vr. 7. 

; 2 Par 29, 8, 9; Jr 15, 4; 24, 
. 9; 29, 18; 34, 17; Ez 23, 40. 
k cf. 1 Rg 17, 44, 46; Ps 76, 

2; Jr 7, 33; 16, 4; 19, 75 34, 

20; 2 Mc 15, 33. 
* Jr 7, 33- — cf. 2 Rg 21, 10. 
m Ex 9, 9-11. — cf. vr. 35; Lv 

13, 18-20, 23. 
n cf. 1 Rg 5, 6; Ps 77, 66. 

Lv 21, 20; 22, 22. 

P cf. vr. 34; Zc 12, 4. 

q Jb 5, 14; Is 59, 10. 

r cp. 20, 5-7; Jr 8, 10. 

s Am s. 11; Sph 1, 13. — cf. 

Is 65, 22. 
t cp. 20, 6; Lv 19, 23-25. — 

— Mic 6, 15. 
u cf. 2 Par 29, 9; Jl 3, 6. 
v 2 Es s, 5. 
x cf. Jd 6, 3, 4; Jr 14, 18; 15, 

14; 17, 4; 22, 28. 
y Os s, 11. — cf. Am 4, 1. 
z vr. 67. 

a cf. vr. 27. 

b Jb 2, 7; Is 1, 6. 

M Rg 17, 4, 6; 24, 12, 14; 25, 

7, 11; 2 Par S3, 11; 36, 6, 

20; Tb 3, 4- 
d Jr 9, 16; 16, 13. 
e vr. 64; cp. 4, 28. 
/ 3 Rg 9. 7, 8; 2 Par 7, 20; Jr 

24, 9; 25, 9. — cf. Tb 3, 4; 

Ps 68, 12; Ez 14, 8. 
g Mic 6, 15; Ag 1, 6. 
A Jl 1, 4; 2, 25. 
i Sph 1, 13. 
; Mic 6, 15. 
k Lm 1, 5. 

1 cf. vr. 13. 
m cf. vr. 12. 
n v. vr. 13. 
vr. 15. 



p cf. Is 8, 18. 
qi Es 9, 35-37. 



r Jr 28, 14. 

jcf. Jr 5, 15-17; 6; 22, 23; 

Bar 4, 15. — v. Is 5, 26-30. 
t Jr 48, 40; 49, 22; Lm 4, 19; 

Os 8, 1; Hab i, 8. — cf. Ez 

17, 3, 12. 
wis 28, 11; 33, 19; Jr 5, i5- 

— cf. 4 Rg 18, 26; Ps 80,6. 
v cf . 2 Par 36, 17; Is 47, 6; 

Lm 4, 16; 5, 12; Bar 4, 15. 
x vr. 33; Jr 5, 17. — cf. Is 62, 

8, 9. 
y cf. 4 Rg 17, 5; 25, 1, 2, 4. 
z (all) Bar 2, 3. — vr. 57; Lv 

26, 29; Jr 19, 9; Lm 2, 20; 

4, 10; Ez 5, 10. — cf. 4 Rg 

6, 26-30. 

«vr. 55, 57- 
b v. cp. 15, 9. 
c cp. 13, 6. 
d vr. 53. 



— 161 



LIBER 

DEUTERONOMII 

28, S 6 — 29, 18 



els 47, 8; Jr 6, 2. — cf. vr. 

54; 4 Rg 6, 26-29. 
/ cf. Est is, 4. 



g Ps 98, 3; no, 9. 
h v. vr. 22, 28, 35. 

i cf . vr. 2 7. 



jcp. 4. 27. — cf. 4 Rg 24, 14; 
2 E3 7,4; Jr 42,2; Bar 2,29. 
k v. cp. i, 10; 10, 22. 
/cp. 30, 9; Jr 32, 41; Sph 3, 



d 7 : 



m cf . Pro i, 26; Is 1, 24; Ez 

5, 13. 
»v. Lv 26, 33. 
vr. 36. 

pep. 13, 6; Jr 19, 4; 44, 3. 
q cp. 4, 28. 

r cf. Lm 1,3; Am 9, 4. 
s cf. Lv 26, 36; Jb 15, 21. 
*Lv 26, 16. 



« Jb 7, 3, 4. 



servitus hominum, dispersio et exsilium populi et nationis (45-68). 
Demum post narrata benejicia in Aegypto et in deserto collata (29, 1-15) 
et iteratam dehortationem a foedere violando, foedus ipsum proponi- 



v vr. 34. 

x Os 8, 13; 9, 3. — cf. Jr 

y v. cp. 17, 16. 



ft 



a cp. i, 5. 

*cp. 5, 2, 3. 

cEx 19, 4. — cf. Js 23, 3. 

d v. cp. 4, 34. 

e cf . cp. 5, 29; Is 6, 9, 10; 63, 
17; Bar 2, 31; Jo 8, 43; Ac 
28, 26, 27; Km 11, 8, 10. 

5] R. in jr. 3 p. D. 4 Qdg. 

/cp. 1, 3; 8, 2; Am 2, 10; Ac 
13, 18. 

;cp. 8, 4; 2 Es 9, 21; Ac 13, 
18, 

hep. 8, 3. — v. Ex 16, 4. 

»cp. 2, 24, 26, 32; 3. 1. — v. 
Nm ax, 21-24, 33-35- 

jcp. 3, 12, 13; Nm 32, 33. 

k cp. 4, 6; Js 1, 7. 

/ cf . cp. 31, 12; Ex 12, 38. 

m cf. Js 9, 21, 23, 27. 

n 2 Es 10, 29. 

cp. 28, 9. 

p Ex 6, 7. 

tf Gn 17, 7. — cf. Gn 50, 24. 

f cf. cp. s, 3. 

scl. Jr 31, 31-33; Heb 8, 8-10. 

t cf. Ac 2, 39. 



54 e Tenera mulier et delicata, /quae super terram ingredi non valebat 
nee pedis vestigium figere propter mollitiem et teneritudinem nimiam, 
invidebit viro suo, qui cubat in sinu eius, super filii et filiae carnibus 
57 et illuvie secundarum, quae egrediuntur de medio feminum eius, 
et super liberis, qui eadem hora nati sunt; comedent enim eos clam 
propter rerum omnium penuriam in obsidione et vastitate, qua op- 
primet te inimicus tuus intra portas tuas. 

58 Nisi custodieris et feceris omnia verba legis huius, quae scripta 
sunt in hoc volumine, et timueris ^nomen eius gloriosum et terribile, 
hoc est Dominum Deum tuum, 59 augebit Dominus /l plagas tuas et 
plagas seminis tui, plagas magnas et perseverantes, infirmitates pes- 
simas et perpetuas, 60 e t convertet in te omnes 'adflictiones Aegypti, 
quas timuisti, et adhaerebunt tibi. 61 Insuper et universos languores 
et plagas, quae non sunt scriptae in volumine legis huius, inducet 
Dominus super te donee te conterat; 62 e t -Temanebitis pauci numero, 
qui prius eratis fc sicut astra caeli prae multitudine, quoniam non 
audisti vocem Domini Dei tui ; 63 e t sicut ante *laetatus est Dominus 
super vos bene vobis faciens vosque multiplicans, sic TO laetabitur 
disperdens vos atque subvertens, ut auferamini de terra ad quam 
ingredieris possidendam. 64 "Disperget te Dominus in omnes populos 
a summitate terrae usque ad terminos eius, et °servies ibi diis alienis, 
Pquos et tu ignoras et patres tui, «lignis et lapidibus. 65 rj n gentibus 
quoque iJlis non quiesces neque erit requies vestigio pedis tui, *dabit 
enim tibi Dominus ibi cor pavidum et deficientes oculos et *animam 
consumptam maerore. 

66 Et erit vita tua quasi pendens ante te. Timebis nocte et die et 
non credes vitae tuae. 67 «Mane dices : Quis mihi det vesperum ? et 
vespere: Quis mihi det mane? propter cordis tui formidinem, qua 
terreberis, et propter ea v quae tuis videbis oculis. 68 ^Reducet te 
Dominus classibus in Aegyptum per viam, de qua dixit tibi ut #eam 
amplius non videres. Ibi venderis inimicis tuis in servos et ancillas, 
et non erit qui emat. 

OQ Haec sunt verba foederis, quod praecepit Dominus Moysi ut 
£ y feriret cum filiis Israel °in terra Moab, praeter ft illud foedus 
quod cum eis pepigit in Horeb. 

2 Vocavitque Moyses omnem Israel et dixit ad eos : c Vos vidistis 
universa, quae fecit Dominus coram vobis in terra Aegypti Pharaoni 
et omnibus servis eius universaeque terrae illius, * <*tentationes 
magnas, quas viderunt oculi tui, signa ilia portentaque ingentia, 4 et 
e non dedit vobis Dominus cor intelligens et oculos videntes et aures, 
quae possunt audire, usque in praesentem diem. 5 Adduxit vos /qua- 
draginta annis per desertum: #non sunt attrita vestimenta vestra, 
nee calceamenta pedum vestrorum vetustate consumpta sunt. 6 /ip a - 
nem non comedistis, vinum et siceram non bibistis, ut sciretis quia ego 
sum Dominus Deus vester. 7 Et venistis ad hunc locum, *egressusque 
est Sehon rex Hesebon et Og rex Basan occurrentes nobis ad pugnam, 
et percussimus eos 8 et tulimus terram eorum ac -f'tradidimus possi- 
dendam Ruben et Gad et dimidiae tribui Manasse. 

9 fc Custodite ergo verba pacti huius, et implete ea, ut intelligatis 
universa quae facitis. 10 Vos statis hodie cuncti coram Domino Deo 
vestro, principes vestri et tribus ac maiores natu atque doctores, 
omnis populus Israel, U liberi et uxores vestrae et *advena qui tecum 
moratur in castris, exceptis w lignorum caesoribus et his qui com- 
portant aquas, 12 ut transeas in foedere Domini Dei tui et in n iure- 
iurando, quod hodie Dominus Deus tuus percutit tecum ; 13 ut °suscitet 
te sibi in populum et Pipse sit Deus tuus, sicut locutus est tibi et 
tfsicut iuravit patribus tuis Abraham, Isaac et Iacob. 14 Nee r vobis 
solis ego 8 hoc foedus ferio et haec iuramenta confirmo, 15 sed cunctis 
praesentibus et *absentibus. 

16 Vos enim nostis quo modo habitaverimus in terra Aegypti et 
quo modo transierimus per medium nationum, quas transeuntes 17 vi- 
distis abominationes et sordes, id est idola eorum, lignum et lapidem, 
argentum et aurum, quae colebant. 18 Ne forte sit inter vos vir aut 
mulier, familia aut tribus, cuius cor aversum est hodie a Domino Deo 



162 — 



tur (16-29), promissis etiam, pro iis qui post lapsum ad paenitentiam 
redeant, venia et tantis auxiliis (30, 1-11), ut per legem, ceterum 
non observatu difficiletn, prosperitatem denuo consequantur (11-20). 



LIBER 

DEUTERONOMII 

29,iQ_30,i7 



nostro, ut vadat et serviat diis illarum gentium, et sit inter vos radix 
germinans M fel et amaritudinem. 19 Cumque audierit verba iuramenti 
huius, benedicat sibi in corde suo dicens : v Pax erit mini et ambulabo 
in pravitate cordis mei et absumat ebria sitientem ; 20 et Dominus 
non ignoscat ei, sed tunc quam maxime ^furor eius fumet, et ^zelus 
contra hominem ilium, et sedeant super eum omnia maledicta, quae 
scripta sunt in hoc volumine, et *deleat Dominus nomen eius sub 
caelo 21 et consumat eum in perditionem ex omnibus tribubus Israel 
iuxta maledictiones, quae in libro legis huius ac foederis continentur. 

22 aDicetque sequens generatio et filii, qui nascentur deinceps, et 
peregrini, qui de longe venerint, videntes plagas terrae illius et infir- 
mitates, quibus earn adflixerit Dominus 23 sulphure et b salis ardore 
comburens, ita ut ultra non seratur nee virens quippiam germinet 
in c exemplum subversionis Sodomae et Gomorrhae, d Adamae et 
Seboim, quas subvertit Dominus in ira et furore suo. 24 Et e dicent 
omnes gentes: ^Quare sic fecit Dominus terrae huic? quae est haec 
ira furoris eius immensa ? 25 Et respondebunt : Quia dereliquerunt 
pactum Domini, quod pepigit cum patribus eorum, quando eduxit 
eos de terra Aegypti, 26 et servierunt diis alienis et adoraverunt eos 
quos nesciebant et quibus non fuerant attributi; 27 idcirco iratus est 
furor Domini contra terram istam, ^ut induceret super earn omnia 
maledicta, quae in hoc volumine scripta sunt ; 28 h et eiecit eos de 
terra sua in ira et in furore et in indignatione maxima *proiecitque 
in terram alienam, sicut hodie comprobatur. 

29 ^Abscondita Domino Deo nostro, fc quae manifesta sunt nobis et 
filiis nostris usque in sempiternum ut faciamus universa verba legis 
huius. 

3 A °Cum ergo venerint super te & omnes sermones isti, benedictio 
1/ sive maledictio, quam proposui in conspectu tuo, et c ductus 
paenitudine cordis tui in universis gentibus, in quas disperserit te 
Dominus Deus tuus, 2 et d reversus fueris ad eum et oboedieris eius 
imperiis, sicut ego hodie praecipio tibi, cum filiis tuis in toto corde tuo 
et in tota anima tua ; 3 e reducet Dominus Deus tuus captivitatem 
tuam ac miserebitur tui et rursum fcongregabit te de cunctis popu- 
lis, in quos te ante dispersit. 4 Si ad cardines caeli 9 fueris dissipatus, 
inde te retrahet Dominus Deus tuus 5 et ''adsumet atque intrqducet 
in terram,quam possederunt patres tui, et obtinebis earn; et *bene- 
dicens tibi maioris numeri te esse faciet quam fuerunt patres tui. 
6 ^Circumcidet Dominus Deus tuus cor tuum et cor seminis tui, fc ut 
diligas Dominum Deum tuum in toto corde tuo dt in tota anima 
tua, ut possis vivere. 7 Omnes autem maledictiones has convertet 
super inimicos tuos et eos qui oderunt te et persequuntur. 8 Tu 
autem reverteris et audies vocem Domini Dei tui faciesque universa 
mandata, quae ego praecipio tibi hodie ; 9 et *abundare te faciet 
Dominus Deus tuus in cunctis operibus manuum tuarum, in sobole 
uteri tui et in fructu iumentorum tuorum, in ubertate terrae tuae et 
in rerum omnium largitate; revertetur enim Dominus, ut gaudeat 
super te in omnibus bonis, sicut gavisus est in patribus tuis. 1° Si 
tamen audieris vocem Domini Dei tui et custodieris praecepta eius 
et caeremonias, quae in hac lege conscripta sunt, et revertaris ad 
Dominum Deum tuum in toto corde tuo et in tota anima tua. 

11 Mandatum hoc, quod ego praecipio tibi hodie, m non supra te 
est neque procul positum 12 TC nec in caelo situm, ut possis dicere : 
Quis nostrum valet ad caelum ascendere, ut deferat illud ad nos et 
audiamus atque opere compleamus? 13 Neque trans mare positum, 
ut causeris et dicas: Quis ex nobis poterit transfretare mare et illud 
ad nos usque deferre, ut possimus audire et °facere quod praecep- 
tum est? 14 Sed iuxta te est sermo valde in ore tuo et in corde tuo, 
ut facias ilium. 

15 Considera Pquod hodie proposuerim in conspectu tuo vitam et 
bonum, et e contrario mortem et malum, 16 «ut diligas Dominum 
Deum tuum et ambules in viis eius et custodias mandata illius ac 
caeremonias atque iudicia et vivas, atque multiplicet te benedicatque 
tibi in terra, ad quam ingredieris possidendam. 1? r§i autem aversum 



u Hab 2, is; Ac 8, 23; Heb 12, 

IS- — cf. cp. 32, 32, 33. 
v cf. Ps 72, 3. 

xPs 17, 9 (; 73, 0. 

y Ps 78, 5. 

z v. cp. 9, 14. 



a vr. 24. 

&Jd 9, 45. — cf. Jb 39, 6; Ps 

106, 34; Jr 17, 6; Ez 47, 11; 

Sph 2, 9. 
cGn 19, 24, 25; Is 1, 9; 13, 

19: Jr 20, 16; 49,18; 50,40; 

2 Pt 2, 6. 
d Gn 14, 2; Os 11, 8. 
evr. 22. 
/3 Rg9, 8, 9; Jr 22, 8, 9. 



|v. cp. 28, 15-68; Lv 26, 

14-39; Dn 9, 11-14. 
h 3 Rg 14, 15; 2 Par 7, 20; Jr 

12, 14; 21, 5. 
i Jr 22, 26. 
; Ecli 16, 22; 43, 36. 
£Ps 147, 19, 20. 



a cp. 11, 26-28; Lv 26, 40-42. 

b v. cp. 28. 

c cp. 4, 29-31. — v. 3 Rg 8, 

47-5o. 
3 Es 1, 9; Is 55, 7; Lm 3, 

40; Jl 2, 12 13. 
e Ps 125, 1, 4; Jr 29, 14; Am 

/Tb 13, 5, 12; Jr 32, 37; Ps 
105, 475 Ez 34, 13; 36, 24; 
2 Mc 2, 18. 



g cp. 28, 64; 2 Es 1, 9. 
ft 2 Mc 1, 29. 

I Sph 3,19,20. — v. cp. 28, 63. 

;cf. Jr 9. 26; 31, 33; 32, 39, 

40; Col 2, 11. — v. cp. 10, 

k vr. 16. [16. 



I cp. 28, 11. 



m cf . Is 45, 19; 48, 16. — cf. 

Mt 11, 30. 
n cf . Bar 3, 29, 30; Rm 10,6-8. 



cf. Ac 15, 10 . 



0Ecli 15, 18; Jr 21, 8. 
q vr. 6. — v. cp. 6, 5. 



r cp. 29, 18. 



- 163 



LIBER 
DEUTERONOMII 

30,i8 — 31,2i 



4. Moysi postrema (31,1-34, tt\ Edoctis Israelitis de suo imminenti e vita di- 
scessuetlosue in successor em denuntiato(31, 1-8), Moyses legem in taberna- 
culo custodiendam levitis tradit (9-13) et post praedictam futuram populi 



SV. cp. 4, 26. 



t cp. 4, 26; 1 Mc 2, 37. 

« cp. 28, 2, 15. — v. cp. 11, 26. 

v v. cp. 10, 20. 

x Ps 65, 9; Jo 11, 25. — cf. 

cp. 32, 47; Ps 26, I. 
y v. cp. 1, 8. 

a cp. 34, 7. — cf. Ex 7, 7. 

b v. Nm 27, 17. 

c cp. 3, 27; Nm 20, 12; 27, 13. 

dcp. 9, 3. 

e cp. 1, 38; 3, 28; Nm 27, 18, 

21 
/v. cp. 2, 31-35; Nm 21,21-35. 
g v. cp. 7, 2. 

d] i?. *» /s. ss. Ang. c. etc. 
h vr. 23; Js 1, 6, 7; 10, 25; 1 

Par 22, 13; 28, 20; 1 Mc 2, 
* v. cp. 20, 4. [64. 



;Js 1, s 

* v. cp. 


7, 2 










w vr. 6 ; 


Js 


1, 6; 3 


Rg 2 


. 2. 




n cp. 1, 
1; 10 

cf . cp. 

P Nm 4 
Rg 2, 

<7 v. cp. 


21; 

25. 
17, 
15 

26; 

IS, 


7, 18; 

18. 

JS3, 
1 Par 
1. 


Js 1 

3; 8, 
IS, 1 


9; 

33 
5- 


8, 
3 



f v. Lv 23, 34. 

s cp. 16, 16; Ex 23, 14, 17; 34, 

23. 
t Js 8, 34, 35; 4 Rg 23, 2. — 

v. 2 Es 8, 1-3. 
« cp. 4, 10. — cf. 29 11. 

v cp. 11, 2. 

a; Ps 77. 5, 6. 
y v. cp. 4, 10. 

*cf. cp. 34, s; Nm 27, 13. 
acf. vr. 23; Nm 27, 19. 

b Ex 33, 9; Nm 12, 5. 



c.Ex 34, is, 16; Lv 20, 5; Nm 
15,39; Jd 2,17; 8,27, 33 etc. 

d cp. 32, 15; Jd 2, 12; 10, 6, 

e Jd 2, 20. [13. 

/ 2 Par 12, s; 15, 2; 24, 20. 

g cp. 32, 20; Jb 13, 24; Ps 29, 
8; 103, 29- Is 8, 17; 54, 
8 (; 64 7); Jr 33, 5; Ez 39, 
23 etc. — cf. Is 59, 2. 

h Nm 14, 42; Jd 6, 13. 

I vr. 20. 

IQ, 20\ V. Cp. 4, I. 

jv. cp. 32, 1-43. 

Id. 2 Rg 1, 18. 

m vr. 21, 26. — cf. Ps 101, 19. 

n v.Ex 3 ,8. 

cp. 32, 15; 2 Es 9, 25, 26; Jr 

pvr. 18. [5, 28; Os 13, 6. 

G Nm 14, 11, 23; 16 .30. 

21] * cf. Catech. R. IV 8, 1. 

r vr. 19, 26. 

s cf. Ps 138, 3; Os 5. 3; 13, 5. 



fuerit cor tuum et audire nolueris atque errore deceptus adoravcris 
deos alienos et servieris eis, 18 praedico tibi hodie quod *pereas et 
parvo tempore moreris in terra, ad quam, Iordane transmisso, ingre- 
dieris possidendam. 

1 9 ^Testes invoco hodie caelum et terram, quod proposuerim vobis 
vitam et mortem, "benedictionem et maledictionem. Elige ergo vitam, 
ut et tu vivas et semen tuum 20 e t diligas Dominum Deum tuum atque 
oboedias voci eius v ct illi adhaereas ^'Cipse est enim vita tua et lon- 
gitudo dierum tuorum), ut habites in nerra, pro qua iuravit Dominus 
patribus tuis, Abraham, Isaac et Iacob, ut daret earn illis. 
3 1 Abiit itaque Moyses et locutus est omnia verba haec ad univer- 
O J sum Israel 2 e t dixit adeos: °Centum viginti annorum sum ho- 
die, non possum ultra b egredi et ingredi, praesertim cum et Dominus 
dixerit mihi : c Non transibis Iordanem istum. 3 Dominus ergo Deus 
tuus d transibit ante te; ipse delebit omnes gentes has in conspectu 
tuo, et possidebis eas, et Iosue iste transibit ante te, e sicut locutus 
est Dominus. 4 Facietque Dominus eis, /sicut fecit Sehon et Og re- 
gibus Amorrhaeorum et terrae eorum, delebitque eos. 5 Cum ergo et 
hos tradiderit vobis, similiter facietis eis, ^sicut praecepi vobis. 6 *Vi- 
riliter agite et confortamini; nolite timere nee paveatis ad conspectum 
eorum, 'quia Dominus Deus tuus ipse est ductor tuus, 'et non di- 
mittet nee derelinquet te. 

7 'Vocavitque Moyses Iosue et dixit ei coram omni Israel : Confor- 
tare et esto robustus, tu enim introduces populum istum in terram, 
quam daturum se patribus eorum iuravit Dominus, et tu earn sorte 
divides. 8 Et Dominus, m qui ductor est vester, ipse erit tecum ; non 
dimittet nee derelinquet te: n noli timere nee paveas. 

9 °Scripsit itaque Moyses legem hanc et tradidit earn sacerdotibus 
filiis Levi, qui Pportabant arcam foederis Domini, et cunctis senio- 
ribus Israel. W Praecepitque eis dicens : flPost septem annos, anno 
remissionis, r in sollemnitate tabernaculorum u^convenientibus cunctis 
ex Israel, ut appareant in conspectu Domini Dei tui in loco quem 
elegerit Dominus, 'leges verba legis huius coram omni Israel, audien- 
tibus eis I 2 et w in unum omni populo congregato, tam viris quam 
mulieribus, parvulis et advenis, qui sunt intra portas tuas ; ut audien- 
tes discant et timeant Dominum Deum vestrum et custodiant imple- 
antque omnes sermones legis huius ; filii quoque eorum, 1 3 v qui nunc 
ignorant, ^ut audire possint et timeant Dominum Deum suum ^cunctis 
diebus, quibus versantur in terra, ad quam vos, Iordane transmisso, 
pergitis obtinendam. 

1 4 Et ait Dominus ad Moysen : Ecce *prope sunt dies mortis tuae, 
voca Iosue et state in tabernaculo testimonii, a ut praecipiam ei. 
Abierunt ergo Moyses et Iosue et steterunt in tabernaculo testimonii; 
15 ^apparuitque Dominus ibi in columna nubis, quae stetit in introitu 
tabernaculi. 

16 Dixitque Dominus ad Moysen : Ecce tu dormies cum patribus 
tuis, et populus iste consurgens c fornicabitur post deos alienos in 
terra, ad quam ingreditur ut habitet in ea: d ibi derelinquet me et 
c irritum faciet foedus, quod pepigi cum eo ; 1 7 et irascetur furor meus 
contra eum in die illo, et 'derelinquam eum et ^abscondam faciem 
meam ab eo, et erit in devoraticnem : invenient eum omnia mala et 
adfiictiones, ita ut dicat in illo die : Vere, 7i quia non est Deus mecum, 
mvenerunt me haec mala. 18 Ego autem abscondam et celabo faciem 
meam in die illo, propter omnia mala quae fecit, quia *secutus est 
deos alienos. 1 9 Nunc itaque scribite vobis 'canticum istud et *docete 
filios Israel, ut memoriter teneant et ore decantent, et sit mihi carmen 
istud m pro testimonio inter filios Israel. 20 Introducam enim eum in 
terram, pro qua iuravi patribus eius, n lacte et melle manantem. 
Cumque comederint et saturati °crassique fuerint, Pavertentur ad 
deos alienos et servient eis «detrahentque mihi et irritum facient 
pactum meum. 21 Postquam invenerint eum mala multa et adfiictio- 
nes, respondebit ei canticum istud r pro testimonio, quod nulla delebit 
oblivio ex ore seminis sui, s scio enim cogitationes eius, quae facturus 
sit hodie, antequam introducam eum in terram, quam ei pollicitus sum. 



164 



defectionetn {14-21) novissima monita duobus carminibus resumit (22-30); 
in quorum primo, proposito themate (32, 1-6), divinis ctlebratis beneficiis 
(7-14) descriptaque populi perfidia (15-18), Deum exaltat, qui licet ad 



LIBER 
DEUTERONOMII 

31,2 2 — 32,14 



22 Scripsit ergo Moyses canticum et docuit filios Israel. 23 *Praece- 
pitque Dominus Iosue filio Nun et ait: "Confortare et esto robustus; 
tu enim introduces filios Israel in terram, quam pollicitus sum, et 
t- ego ero tecum. 

24 Postquam ergo ^scripsit Moyses verba legis huius in volumine 
atque complevit, 25 ^praecepit levitis, qui portabant arcam foederis 
Domini dicens : 26 Tollite librum istum et ~ponite eum in latere arcae 
foederis Domini Dei vestri, a ut sit ibi contra te in testimonium. 
27 Ego enim scio contentionem tuam et 6 cervicem tuam durissimam. 
Adhuc vivente me et ingrediente vobiscum, semper contentiose egistis 
contra Dominum : quanto magis cum mortuus luero ? 28 Congregate 
ad me omnes maiores natu per tribus vestras atque doctores, et 
loquar audientibus eis c sermones istos et d invocabo contra eos caelum 
et terram ; 29 e novi enim quod post mortem meam inique agetis et 
declinabitis cito de via, quam praecepi vobis; et /occurrent vobis 
mala ^in extremo tempore, quando feceritis malum in conspectu 
Domini, ut ''irritetis eum per opera manuum vestrarum. 

30 Locutus est ergo Moyses, audiente universo coetu Israel, Verba 
carminis huius et ad finem usque complevit. 
'Jy 1 a Audite caeli, quae loquor, 
O L ^audiat terra verba oris mei. 

2 Concrescat ut pluvia c doctrina mea, 

fluat ut ros eloquium meum, 
quasi imber super herbam 

et quasi d stillae super gramina. 

3 Quia nomen Domini invocabo : 

date e magnificentiam Deo nostro. 

4 Dei perfecta sunt opera, 

et /omnes viae eius iudicia: 
Deus ^fidelis et /l absque ulla iniquitate, 
iustus et rectus. 

5 *Peccaverunt ei, et non filii eius tin sordibus, 

fc generatio prava atque perversa. 

6 Haecine reddis Domino, popule stulte et insipiens? 

Nunquid non ipse 'est pater tuus, 
w qui possedit te et "fecit et creavit te? 

7 °Memento dierum antiquorum, 

cogita generationes singulas; 
Pinterroga patrem tuum et adnuntiabit tibi, 
maiores tuos et dicent tibi. 

8 Quando edividebat Altissimus gentes, 

quando r separabat filios Adam, 
constituit terminos populorum 

iuxta numerum filiorum Israel; 

9 *pars autem Domini populus eius, 

Iacob funiculus hereditatis eius. 

10 Invenit eum *in terra deserta, 

in loco horroris et vastae solitudinis; 
"circumduxit eum et v docuit 

et ^custodivit quasi pupillam oculi sui. 

11 ^Sicut aquila provocans ad volandum pullos suos 

et super eos volitans 
«expandit alas suas et adsumpsit eum 
atque a portavit in umeris suis. 

12 b Dominus solus dux eius fuit,^ 

et c non erat cum eo deus alienus. 

13 '^Constituit eum super excelsam terram 

ut comederet fructus agrorum, 
ut sugeret e mel de petra 

/oleumque de #saxo durissimo; 

14 butyrum de armento et lac de ovibus 

cum adipe agnorum et arietum filiorum Basan, 
et hircos cum /l medulla tritici, 

et %anguinem uvae biberet meracissimum. 



22-30] Prph. in sb. s. et vg. Pnt. 
t cf. vr. 14. 
u v. vr. 6. 

vvr. 8; Js i, 5; 3, 7. 

x vr. 9. 

y v. vr. 9. 

z cf. 4 Rg 22, 8. 

a vr. 19, 21. 

b cf. Bar 2, 30 — v. cp. 9, 6, 7. 

cv. cp. 32, 1-43- 

a cp. 30, 19: 32, it Is 1, 2. 

29] * Catech. R. IV 15, 15. 

e cp. 32, s; Jd 2, 11, 19; Os 9, 

/ cf. fr 44, 23. [9. 

g v. Gn 49, 1. 

h cp. 4, 25; 9, 18; 32, 16, 21; 

3 Rg 16, 7; 4 Rg 22, 17; Ps 

77, 58; Jr 25, 6. 
* cf. cp. 4, 25-31; 30, 1-10. 

1-43] Cn. ad II. in sb. 

1-4] Tr. p. Prph. ut s. cp. 31,22. 

a v. cp. 4, 26; 30, 19; 3i» 28; 

Ps 49, 4; Is 1, 2. 
b Ps 48, 2; 77, 1; Is 34. t; 

Mic 1, 2; 6, 1, 2. 
(2) Ant. in sb. p. D. 3 Adv. et 

vg. Nativ. Dhi. 
c Is ss, 10, 11. — cf. Jb 29, 22, 
d Ps 71, 6; Mic 5, 7. [23. 

3] Ant. in sbb. per annum. 



e v. cp. 3, 24. 



latech.. R. Ill 2, 4. 
) cf. 2 Rg 22, 31; Ps 144, 17; 

Dn 4, 345 Ap 15, 3- 
g]i 10, 10. 
n Jb 34, 10; Ps 91, 16. — cf. 

Rm 9, 14. 
* cp. 31, 29; Is i, 2-4. 
; cf. 2 Pt 2, 12-15. 
yfeMt 17, 17; Lc 9, 4i; Pb 2, 

15- — v. Ps 77. 8. 
d] * Dionisii II epist. adv. Sa- 

bell.;* Catech. R. I 2,9; HI 

S, 6; IV 9, 2. 
I Ex 4, 22; Is 63, 16; 64, 8; Jr 

31, 9; Ml 1, 6; Jo 8, 41. 
m Ex 15, 16; Ps 73, 2. 
n vr. 15; Is 44, 2; 51, 13. — 

v. Ps 94, 6. 
ocp. 4, 32; Jb 8, 8; Ps 76, 6; 

Ec 7, 40. — cf. Is 63, 11. 
pFs 43, 1; 77, 3, 4- 
q Gn 10, 1-32; Ps 73, 17; Ac 
rGnn,8. [17,26. 

s Ps 32, 12; Jr 10. 16. — v. Ex 

19, 5- 
f cp. 8, 15; Jdt 5, 14; Sap ii, 

2; Jr 2, Os 13, 5- 
u Ps 31. 10. 
v cp. 4, 36. 

xPs 16, 8; Pro 7, 2 ; Zc 2, 8. 
y Ex 19, 4. 

zPs 35, 8. — cf. Rt 2, 12; Is 
49, 2; 51, 16. 

a cp. 1, JI, 

b Ps 77, 52, 53- 

c Ps 80, 10; Is 43, 12. 

dls 58, 14; Ez 36, 2, 8-12. 

e Ps 80, 17. 
/Jb2 9 , 6. 
*cp. 8, 15 • 

h Ps 80, 17; 147, 14- 
i Gn 49, 11; Ecli 39, 31; 50, 
16; 1 Mc 6, 34. 



165 ~ 



LIBER 

DEUTERONOMII 

32, i 5 - 3 6 



/J] * cL Catech. R. IV is, 12. 

j cf. 1 Kg 2, 29. 

k v. cp. 31. 20. 

/ cp. 31, 16. 

m vr. 6. 

n Ps 77, 58. — v. Nm 25, 11. 

cp. 28, 64; Ps ios, 37. — cf. 

Bar 4, 7; 1 Cor 10, 20. 
p v. Lv 17, 7. 



9 Is 17, 10; Jr 2, 27, 32; Os 8, 
r cf. Jd 2, 14. [14. 

S Cf. Is I, 2. 

'v. cp. si, 17. 



« vr. 16, 17. 

v Jr 2, 11; 16, 20. — cf. 1 Cor 

8, 7. 
* 3 Rg 16, 13, 26; Ps 30, 6; Jr 

8, 19 etc.; jn 2,8; Ac 14,15. 
y (all) Rm 10, 19. — cf. Os i, 
z cf. Ps 73, 18. [9, 10. 

ajr 15, 14; 17, 4; Lm 4, 11. 

— cf. Jb 20, 26; Ps 88, 47. 
b Ps 85, 13. 

c Jb 6, 4; Ps 7, 13, 14; 37, 3; 
Lm 3, 12, 13; Ez 5, 16. 

d Lv 26, 22; Ez 5, 17. — cf. 
e cf. Lv 11, 42. [Is 56, 9. 

/ Jr 8, 17; Mic 7, 17. 
g Lv 26, 25; Jr 6, 11; 9, 21; 

Lm 1, 20; Ez 7, 15; 2 Cor 

7, 5- 

A Jb 18, 17; Ps 33, 17; 108, 
15; Ecli 10, 20. 



i cf . Nm 14, 13-16; Ps 139, 9; 
Is 10, 15. 

;'Is 27, 11; Jr 4, 22. 

k cp. 5, 29; Ps 80, 14; Jr 9, 

12, Bar 3, 13; Lc 19, 42. 
JJs 47, 7; Lm 1, 9. — v. Ecli 

7, 40. 
m cf. Ps 90, 7; Is 30, 17. — v. 

Lv 26, 8. 
n v. Jd 2, 14. 

01 Rg 2, 2. 

£ cf. 1 Rg 4, 8. 

g cf. Is 1, 10; Jr 23, 14; Ez 

16, 46. 
r rep. 29, 18; Jr 2, 21. 

s Jb20.j4.16; Ps57,S; 139,4. 

/Jb 14, 17; Os 13, 12; Rm 
2, 5. 

u (all) Rm 12, 19; Heb 10, 30. 
— Ps 93, 1; Ecli 28, 1; Is 
1, 24; 59, 18; Nh 1, 2. 

v cf. Ps 93, 18. 

XCf. 2 Pt 2, 3. 

jd] R. in cm. Mm. T. P. — v. 

Ps 134, 14. 
y (all) Heb 10, 30. — Ps 134, 

z (all) 2 Mc 7, 6. — Ex 32, 

12; Jd 2, 18; Ps 89, 13. 
03 Rg 14, 10; 21, 21. 



vindictam provocatus (19 26), ne religionis hostes insolescant (27-35), 
et ut promissiones impleantur, spatium paenitentiae concedit, hostibus- 
que reddit poenam talionis (36-43); in alter o vero postquam quae- 



15 ftnerassatus est dilectus et ^'recalcitravit, 

incrassatus, impinguatus, dilatatus 
'dereliquit Deum '"'factorem suum 
et recessit a Deo salutari suo. 

16 "Proyocaverunt eum in diis alienis 

et in abominationibus ad iracundiam concitaverunt. 
17o Immolaverunt Pdaemoniis et non Deo, 

diis quos ignorabant; 
novi recentesque venerunt, 

quos non coluerunt patres eorum. 

18 Deum, qui te genuit, dereliquisti, 

et soblitus es Domini creatoris tui. 

19 r Vidit Dominus et ad iracundiam concitatus est, 

quia provocaverunt eum s filii sui et filiae ; 

20 et ait: *Abscondam faciem meam ab eis 

et considerabo novissima eorum; 
generatio enim perversa est, et infideles filii. 

21 M Ipsi me provocaverunt in eo u qui non erat Deus 

et irritaverunt in ^vanitatibus suis; 
et ^ego provocabo eos in eo qui non est populus 
et in gente 2 stulta irritabo illos. 

22 algnis succensus est in furore meo, 

et ardebit usque b ad inferni novissima 
devorabitque terram cum germine suo 
et montium fundamenta comburet. 

23 Congregabo super eos mala 

et c sagittas meas complebo in eis. 

24 Consumentur fame, et devorabunt eos aves mo*su ama- 

d dentes bestiarum immittam in eos, [rissimo; 

cum furore 'trahentium super terram atque /serpentium. 

25 uForis vastabit eos gladius et intus pavor : 

iuvenem simul ac virginem, 
lactentem cum homine sene. 

26 Dixi : Ubinam sunt ? 

/l Cessare faciam ex hominibus memoriam eorum : 

27 sed propter iram inimicorum distuli, 

ne forte superbirent hostes eorum 
et dicerent : *Manus nostra excelsa, 
et non Dominus fecit haec omnia. 

28 ■'Gens absque consilio est et sine prudentia. 

29 fcutinam saperent et intelligerent 
ac ^novissima providerent ! 

30 Quomodo persequatur w unus mille, 

et duo fugent decern milia ? 
Nonne ideo, quia Deus suus n vendidit eos, 
et Dominus conclusit illos? 

31 °Non enim est Deus noster ut dii eorum, 

et Pinimici nostri sunt iudices. 

32 «De vinea Sodomorum vinea eorum 

et de suburbanis Gomorrhae; 

uva eorum uva r fellis et botri amarissimi; 

33 fel draconum vinum eorum, 

et venenum s aspidum insanabile. 

34 f Nonne haec condita sunt apud me 

et signata in thesauris meis? 

35 «Mea est ultio, et ego retribuam in tempore 

v ut labatur pes eorum : 
•^iuxta est dies perditionis, 

et adesse festinant tempora. 

36 ^Iudicabit Dominus populum suum 

et *in servis suis miserebitur, 
videbit quod infirmata sit manus, 
et clausi quoque defecerunt 
°residuique consumpti sunt. 



— 166 — 



dam ad complementum et illustrationem eorum quae praecedunt 
(44-47), et quae sequuntur addidit (48-52), singulis tribubus 
quae ventura sunt adnuntiat et propheticam benedictionem impertit 



LIBER 

DEUTERONOMII 

32,37 — 33,7 



37 Et dicet : & Ubi sunt dii eorum, 

in quibus habebant fiduciam, 

38 de quorum victimis comedebant adipes 

et bibebant vinum libaminum? 
c Surgant et opitulentur vobis, 

et in necessitate vos protegant. 
30 Videte quod ^ego sim solus 

et non sit alius deus praeter me: 
e ego occidam et ego vivere faciam; 

/percutiam et ego ^sanabo ; 

h et non est qui de manu mea possit eruere. 

40 fLevabo ad caelum manum meam 

et dicam: Vivo ego in aeternum! 

41 Si .f'acuero ut fulgur gladium meum, 

et arripuerit iudicium manus mea, 
reddam ultionem hostibus meis, 

et his qui oderunt me retribuam. 

42 Inebriabo sagittas meas sanguine, 

et fc gladius meus devorabit carnes: 
de cruore occisorum et de captivitate, 
nudati inimicorum 'capitis. 

43 m Laudate, gentes, populum eius, 

n quia sanguinem servorum suorum ulciscetur, 
et vindictam retribuet in hostes eorum 

et propitius erit terrae populi sui. 
44 Venit ergo Moyses et locutus est omnia verba cantici huius in 
auribus populi ipse et Iosue filius Nun ; 45 °complevitque omnes ser- 
mones istos loquens ad universum Israel. 46 Et dixit ad eos : PPonite 
corda vestra in omnia verba, quae ego testificor vobis hodie, «ut 
mandetis ea filiis vestris custodire et facere et implere universa quae 
scripta sunt legis huius ; 47 quia non incassum praecepta sunt vobis, 
sed ut singuli in eis r viverent : quae facientes longo perseveretis tem- 
pore in terra, ad quam, Iordane transmisso, ingredimini possidendam. 
48 Locutusque est Dominus ad Moysen in eadem die dicens : 49 Ascende 
in *montem istum Abarim, id est transituum, in montem Nebo, 
qui est in terra Moab contra Iericho, et vide terram Chanaan, quam 
ego tradam filiis Israel obtinendam, et morere in monte. 50 Quem 
conscendens iungeris populis tuis, *sicut mortuus est Aaron frater 
tuus in monte Hor et appositus populis suis. 51 "Quia praevaricati 
estis contra me in medio filiorum Israel ad aquas contradictionis 
in Cades deserti Sin et non sanctificastis me inter filios Israel ; 52 v e 
contra videbis terram et non ingredieris in earn, quam ego dabo 
filiis Israel. 

3 3 Haec est benedictio, qua benedixit Moyses a homo Dei filiis 
O O Israel ante mortem suam. 2 Et ait : 
6 Dominus de Sinai venit 

et de Seir ortus est nobis: 
apparuit de monte Pharan, 

et c cum eo sanctorum milia : 

in dextera eius ignea lex. 

3 ^Dilexit populos, 

e omnes sancti in manu illius sunt; 
et ^qui appropinquant pedibus eius 
accipient de doctnna illius. 

4 tfLegem praecepit nobis Moyses, 

hereditatem multitudinis Iacob. 

5 Erit apud rectissimum h rex, 

^congregatis principibus populi cum tribubus Israel. 

6 Afivat Ruben et non moriatur, 

et sit parvus in numero. 
7 Haec est Iudae benedictio : 

Audi, Domine, vocem Iudae 

et ad populum suum introduc eum. 



37~\ * cf. Catech. R. Ill 2, 18. 
b 3 Rg 18, 27; Jr 2, 28. 



c Jd 10, 14; Jr 2, 28. — cf. 
Bar 6, 36. 

30] * cf. Catech. R. IV 9, 12. 
d cp. 4, 35 ; Is 41, 4; 48, 12. 

e 1 Rg 2, 6; 4 Rg 5, 7. — cf. 

Tb 13, 2; Sap 16, 13; Ap 1, 
/Jb s, 18; Os 6, 2. [18. 

gEx is, 26. 
ft Jb 10, 7. 

40} Ant. in js. 5 Vuln. D. N. 
1 Gn 14, 22 ;Ex 6, 8. 
;Ps 7, 13; Is 27, 1; 34, S! 66, 

16; Ez 21, 9, 10; Hab 3, 11. 



k Jr 46, 10. 

/cf. Ps 67, 22. 

m (all) Rm 15, 10. — Ps 57, 

11; 2 Mc 7, 6. 
n Ap 6, 10; 19, 2. — cf. 4 Rg 

9, 7; Ps 78, 10. 



cf. cp. 1, 3. 

p cp. 11, 18. — v. cp. 6, 6. 

q v. cp. 4, 9; 6, 7. 



r cf. Lv 18, 5. — v. cp. 30, 20. 



s v. Nm 27, 12; si, 48. 



t Nm 20, 24-26, 28; 27, 13; 

33, 38. 
u Nm 20, 12; 27, 14. 

vcp. 3, 37; 34, 4- 



a Js 14, 6; 1 Es 3, 2; Ps 89, I. 
— cf. Jd 13, 6, 8; 1 Rg 2, 
27; 9, 6; 3 Rg 12, 22 etc. 

bci. Ex 19, 18, 20; Jd 5, 4. 5; 
Ps 67, 8, 9; Hab 3, 3- 



ccf. Ps 67, 18; Dn 7, 10; Zc 
14. s; Ac 7, S3", Gal 3, 19; 
Heb 12, 22; Ju 14; Ap s, 11. 

d cp. 7, 7, 8; 10, 15; Os ii, i. 

eSap 3, 1. — cf. Is 49, 2; 51, 
16- Jo 10, 27, 28. 

/ cf. Lc 10, 39; Ac 22, 3. 

g Jo 1, 17; 7, 19. 

It Nm 23, 21. — cf. Ex 15, 18; 

Jd 8, 23; Is 33, 22. 
i Ex 19, 7, 8. 
; Gn 49, 3, 4- 



— 167 



LIBER 


(33, 7-25) glorificans turn Deum cui nuLLus comparari potest (26-97), 


DEUTERONOMII 


turn Israel sub Dei praesidio beatum (26-29). Ultimo, ad instar ap- 


33, 8-23 


pendicis, Moyses in montem Nebo iussus ascendere totam Palaestinam 


k cf. Gn 49, 8. 


fc Manus eius pugnabunt pro eo, 




et adiutor illius contra adversaries eius erit. 


lei. Gn 49, 5. 


8 *Levi quoque ait : 


m v. Ex 28, 30. 


m Perfectio tua et doctrina tua viro sancto tuo, 


n v. Ex 17, 7; Nm 20, 13. 


"quern probasti in tentatione 




et iudicasti ad aquas contradictionis. 


cf. Mt 10, 37. 


9 °Qui dixit patri suo et matri suae : Nescio vos ; 


£ v. Ex 32, 26-29. 


Pet fratribus suis: Ignoro vos; 




et nescierunt nlios suos. 


q Mt 2, 4-7. — cf. Mt 23, 2-4. 


«Hi custodierunt eloquium tuum, 




et pactum tuum servaverunt, 


r cp. 1 7, 9-1 1 ; Ez 44, 23. — v. 
Lv 10, 11. 


10 r iudicia tua, Iacob, 


et legem tuam, Israel ; 


s Ex 30, 7, 8; 1 Rg 2, 28. 


*ponent thymiama in furore tuo, 


t Ps 50, 21; Ez 43, 27. 


et *holocaustum super altare tuum. 




11 Benedic, Domine, fortitudini eius, 


«Ps 19, 4; Ez 20, 40, 41; 47, 


et "opera manuum illius suscipe. 


27. — ci. Am 5> 22. 
v cf. Ecli 35, 22. 


v Percute dorsa inimicorum eius, 




et qui oderunt eum non consurgant. 


x cf. Gn 49, 27. 


12 *Et Beniamin ait : 




Amantissimus Domini habitabit conndenter in eo: 




quasi in thalamo tota die morabitur, 




et inter umeros illius requiescet. 


y cf. Gn 49, 22. 


13 ^Ioseph quoque ait : 


z Gn 49, 25. 


De *benedictione Domini terra eius: 


a vr. 28; Gn 27, 28. 


de pomis caeli et a rore atque abysso subiacente, 




14 de pomis fructuum solis ac lunae, 




15 de vertice antiquorum montium, 


b Gn 49, 26: Ps 75, 5; Hab 3, 

6. — cf. Ps 89, 2. 
c Ps 23, I. 


de pomis b collium aeternorum 

16 et de frugibus terrae et c de plenitudine eius. 




Benedictio illius, d qui apparuit in rubo, 


d Ex 3, 2-4; Ac 7, 30-35. 


veniat super caput Ioseph, 


e Gn 49, 26. 


et super verticem e nazaraei inter fratres suos. 


/cf. 1 Par 5, 1. 


17 /Quasi primogeniti tauri pulchritudo eius, 


gv. Nm 23, 22. 


cornua ^rhinocerotis cornua illius, 


A 3 Rg 22, n; Ps 43, 6; Dn 


ft in ipsis ventilabit gentes usque ad terminos terrae. 


8, 4.; 1 Mc 7, 48. 
icf. Gn 48, 19; Nm 1, 33, 35- 


*Hae sunt multitudines Ephraim 


et haec milia Manasse. 




18 Et Zabulon ait : 


; Gn 49, I3-I5. 


flLaetare, Zabulon, in exitu tuo; 




et, Issachar, in tabernaculis tuis. 




19 Populos vocabunt fc ad montem, 


k Ex 15. 17; Is 2, 3. 


ibi immolabunt 'victimas iustitiae. 


/ Ps 4, 6; 50, 21. 


Qui inundationem maris, quasi lac, sugent 




et thesauros absconditos harenarum. 


m Gn 49, 19. 


20 Et ™Gad ait : 




Benedictus in latitudine Gad. 


n cf. 1 Par 12, 8. 


"Quasi leo requievit 




cepitque bracchium et verticem. 


v. Nm 32, 1, 5, 16-19. 


21 Et °vidit principatum suum, 




quod in parte sua doctor esset repositus: 


p Nm 32, 31, 32. — v. Js 1, 


qui Pfuit cum principibus populi 


12-15; 1 Par 5, 18-22. 


et fecit iustitias Domini 




et iudicium suum cum Israel. 


q cf. Gn 49, 16. 


22 «Dan quoque ait : 


r cf. Gn 49, 9. 

s cf Ts 10. 4.7: Td 18. 27. 


r Dan catulus leonis *fiuet largiter de Basan. 


* cf. Gn 49, 21. 


23 Et 'Nephthali dixit : 




Nephthali abundantia perfruetur, 




et plenus erit benedictionibus Domini; 


u v. Js 19, 32-39- 


mare et meridiem "possidebit. 



168 



conspexisse narratur (34, 1-4), eiusque mortui et sepulti elogium scri- 
bitur, commendata praesertim eius cum Deo familiar itate et ipsius sin- 
gular i miraculorum virtute (5-12). 



LIBER 

DEUTERONOMII 

33, 24 — 34, 12 



24 v Aser quoque ait : 

Benedictus in filiis Aser, 

sit placens fratribus suis, 
et ^'tingat in oleo pedem suum. 

25 Ferrum et aes calceamentum eius : 

sicut dies iuventutis tuae, ita et senectus tua. 

26 #Non est Deus alius ut Deus rectissimi : 

^ascensor caeli auxiliator tuus, 
magnincentia eius discurrunt nubes. 

27 a Habitaculum eius sursum, 

et subter bracctiia sempiterna. 
Eiciet a facie tua inimicum 
dicetque : Conterere. 

28 ''Habitabit Israel confidenter, et solus. 

Oculus Iacob in terra frumenti et vini, 
c caelique caligabunt rore. 

29 ^Beatus es tu, Israel. 

Quis similis tui, popule, e qui salvaris in Domino ? 
^Scutum auxilii tui 

et gladius gloriae tuae. 
^negabunt te inimici tui, 

et tu /l eorum colla calcabis. 
2 A a Ascendit ergo Moyses de campestribus Moab super montem 
O T: *>Nebo in verticem Phasga contra Iericho ; a ostenditque ei Do- 
minus omnem terrain Galaad usque Dan 2 et universum Nephthali 
terramque Ephraim et Manasse et omnem terram Iuda c usque ad